Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық ұғымы

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адам.заттың қазіргі даму кезеңінде халықаралық әрі ұлттық деңгейдегі адам құқықтары мен бостандықтарын белгілеу және жүзеге асыруға байланысты мәселелерде маңызды үрдістер байқалуда. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның негізгі құқықтарының бірі қоршаған қолайлы ортаға деген құқығы екенін белгілеп берді.
Қолайлы қоршаған ортада өмір сүру әрбір ұрпаққа тән адамның табиғи, ажырамас құқығы екенінің конституциялық жағынан танылуы оның кепілдігін, заңдық тұрғыдағы әдістері мен тәсілдерін бекітуге бағытталған келесі қадам болуы табылады. Бұл ретте Қазақстандық заң шығарушылардың іс.әрекетінде адамның өмірі мен денсаулығын қорғауын, тұрғындардың қолайлы қоршаған ортада өмір сүруін, еңбек етуін, демалуын қамтамасыз етуге бағытталған принциптер қамтылуын тиіс.
Әркімнің қоршаған қолайлы ортаға деген құқығы халықаралық және мемлекеттік стандарттарға жауап бере алатын қоршаған ортада өмір сүрудің реалды мүмкіндіктерін, экологиялық шешімдерді дайындау, талқылау және қабылдауға қатысу, олардың жүзеге асырылуына бақылау жасау, нақты және заманауи экологиялық ақпараттарды алу, экологиялық шығынның орнын толтыру мүмкіндіктерін қарастырады.
Бұл проблеманың өзектілігі қазіргі жағдайда экологиялық проблеманың ауқымды мәнге ие болуына байланысты болып отыр.
Қазақстан экологиялық жағдайы нашарлаған елдер қатарына жатады. Адамның қоршаған ортаға деген қарқынды кедергісі экологиялық және биологиялық мағынада орны толмас қасіретке ұрындыруы мүмкін. Табиғаттың бір бөлшегі ретінде адам бүкіл қоршаған ортаға орасан зор ықпал етеді, соның нәтижесінде табиғат экологиялық жағынан құлдырауға ұшырайды.
Қазіргі экологиялық құлдырау жағдайы экология жүйесіндегі теңдіктің бұзылуы және адамзат қоғамының табиғатпен қатынасы ретінде анықталуы мүмкін. Қоршаған ортаны қорғау қоғам мен табиғаттың өзара ықпалдасуын реттеуді жүзеге асыратын адам мемлекет үшін де өмірлік қажеттілік болып
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адам-заттың қазіргі даму кезеңінде
халықаралық әрі ұлттық ... адам ... мен ... және ... ... ... ... маңызды үрдістер
байқалуда. 1995 жылы 30 тамызда ... ... ... адамның негізгі құқықтарының бірі қоршаған ... ... ... екенін белгілеп берді.
Қолайлы қоршаған ортада өмір сүру әрбір ұрпаққа тән адамның табиғи,
ажырамас құқығы екенінің ... ... ... оның ... ... әдістері мен тәсілдерін бекітуге бағытталған келесі қадам
болуы табылады. Бұл ретте Қазақстандық заң ... ... ... мен ... ... тұрғындардың қолайлы қоршаған
ортада өмір сүруін, еңбек ... ... ... ... ... ... ... қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... ... жауап бере алатын қоршаған ортада өмір сүрудің
реалды мүмкіндіктерін, экологиялық шешімдерді ... ... ... қатысу, олардың жүзеге асырылуына бақылау жасау, нақты және
заманауи экологиялық ақпараттарды алу, ... ... ... толтыру
мүмкіндіктерін қарастырады.
Бұл проблеманың өзектілігі қазіргі жағдайда ... ... ... ие ... ... ... отыр.
Қазақстан экологиялық жағдайы нашарлаған елдер қатарына жатады.
Адамның қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... орны ... қасіретке ұрындыруы мүмкін. Табиғаттың бір
бөлшегі ретінде адам бүкіл қоршаған ортаға орасан зор ықпал етеді, ... ... ... жағынан құлдырауға ұшырайды.
Қазіргі экологиялық құлдырау жағдайы экология жүйесіндегі теңдіктің
бұзылуы және ... ... ... ... ... анықталуы
мүмкін. Қоршаған ортаны қорғау қоғам мен табиғаттың өзара ... ... ... адам ... үшін де ... қажеттілік болып
саналады. Сондықтан бүгінгі күннің ... ... ... ... ... ... рөл атқаратын қоғамның
экологиялық қауіпсіздігі болып ... ... ... ... ... және ... базалар жүйесі арқылы өзіндік экологиялық мінез-
құлық кодексін қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қорғауға байланысты мемлекет тарапынан ғылыми негізделген
құқықтық, ... ... ... тәрбиелік және басқа
да шаралар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында ... ... ... орынға қойылған. Бұл қоршаған табиғи ... ... ... ... ... ... ... әкеп
соғуынан туындап отыр. Экологиялық жағдайың асқынуы табиғи ... ... ... ... ... адам мен ... ... байланыстың және эстетикалық құндылықтардың жоғалуынан,
адамдардың жай-күйі, денсаулығының нашарлауынан ... ... ... ... ... құқық қана емес, өмірге, еңбек бостандығына, ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың
бұзылуына әкеп ... ұзақ ... ... ... ... проблемалардың дұрыс
шешілуіне ықпал ететін ұлттық ... ... ... ... ... ... Бұл Конституциялық құқық тұрғысынан адамзаттың
қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте қоршаған
қолайлы ортаға деген құқықтарды көрсететін конститутциялық ... ... оны ... асырудың жолдары мен тәртібін, кепілдік жүйесін
және оны қорғау амалдарын ... ... ... ... ... ... ғылыми негізделген байланыста қарау, қоршаған
ортада оның қажеттілігін қанағаттандыру іс-шараның маңызды ... ... ... ... адам құқығы саласындағы Халықаралық нормаға
сәйкес ... ... ... деген құқықты реттеу мен ... ... ... ... ... ... Экологиялық
жағдайдың барынша қолайсыздануы мен оны ... ... ... ... байланысты қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... ... ... үшін де, ... ... үшін
де күннен-күнге ауқымдылығы артып келеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында жеке адамның құқығы
жөніндегі ... ... ... ... адамның құқығы мен
бостандығының бұзылуып жатуы сирек ... ... Оның ... ... ... ... әр адамның қоршаған қолайлы ортаға деген құқығының жүзеге
асырылуын мен ... жүз ... ... бере алмаса да, оның
Конституциясы мемлекет пен оның органдарының экологиялық ... ... ... Қоршаған қолайлы ортаға деген әркімнің Конституциялық құқығы
жақын арада Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... заңнамалар бойынша ақтаңдақтарды жою қажеттілігі,
оны Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және қабылдау, кепілдік ... ... ... ... ... ... даму ... Қазақстан Республикасының Конституциясы
мен басқа да нормативтік-құқықтық актілердің жүзеге асырылуы өзекті әрі
күрделі ... ... Бұл ... бекітілген құқықтары мен бостандықтары
және ... ... ... ... ара қашықтықтың өте үлкен
болуымен түсіндіріледі.
Қоршаған қолайлы ... ... ... ... ... үшін Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңында ... ... ... және ... ... ықпалдастығы, сондай-ақ азаматтардың
өздерінің белсенділігі мен олардың бірлестігі ... ... ... ... ретінде өзінің азаматтармен қарым-қатынасын реттеуге, жеке
адамның құқығы мен мүддесін қамтамасыз етуге ... ... ... ... Сондықтан мемлекет оны жүзеге асыру шарттарын жасауы ... ... ... ... ... сондай-ақ берілген құқықтың
механизмін жүзеге асыру көрсетілуі керек. Қарсы ... оны ... іске ... ... түседі.
Жоғарыда айтылған жағдаялар әркімнің қоршаған ... ... ... ... ... ... және ... беру проблемаларын зертей
түсудің өзектілігін дәлелдей түседі.
Тақырыптың ... ... Бұл ... ... ... ... ... ие. Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты ... ...... негіздеріне арналған арнайы ... ... ... ... бар ... ... тек ... мақалалары
ғана. Арнайы әдебиеттерде осы проблема бойынша іргелі жұмыстар жүлде жоқ.
Бүгінгі күнге ... ... ... ... ... ... деген
құқықтың кейбір аспектілері пайда болды. Бұл қоршаған қолайлы ортаға деген
құқықтың көптеген авторлардың зерттеу ... ... ... ... Ресейлік ғалымдар С.А.Боголюбов, М.М.Бринчук, ... ... Т.В. ... ... О.Ю.Рыбаков,
А.Т.Тарнавский, Ю.С. Шимшученко, А.М.Эрделевский, А.В. Яблоков және тағы
басқалар бар. ... ... ... ... ... ... Ә.С.Стамқұлов, Н.Б.Мұхитдинов,
Ә.Е.Бектұрғанов, З.А.Кенжалиев, Д.Л.Байделдинов және т.б. атап өту ... ... ... ортаға деген құқық ұғымы мен ... ... ... ... ... ... ... алудың құқықтық
негіздері, экологиялық шығынды қалпына келтіру, осы құқықтардың тапталу
себептері, жүзеге асыру және ... ... ... ... ... ортаға деген құқықтарын ... ... ... жетілдіру жолдары туралы мәселелерді қамтыған.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құықты конституциялық-құқықтық реттеу,
қалыптастыру, дамыту, қамтамасыз ету ... ... ... қорғалды Алыс және жақын отандық ... ... ... ... ... А.Е.Есеналиев,
Н.М.Батырбаев.
Жоғарыда аттары аталған авторлардың ... ... мен ... ... ... ... ... қолайлы ортаға
деген құқықты жүзеге асырудың формалары, кепілдік ... ... ... кепілдік) толық көлемде қарастырылмаған, жаңама заңнамалар
мен құқық қолдану ... ... Бұл ... ... ... құндылығына шүбә келтірмейді. Олар қоршаған
қолайлы ортаға ... ... ... ... ... заңнамалардың дамуы
мен жетілуіне айтарлықтай үлестерін қосады
Зерттеу объектісі мен пәні. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... негізін конституциялық құқық нормалары
бекітіп құқықтың ... ... ... ... ... ... ... ортаға деген құқықты жүзеге асыру, қамтамасыз ету, ... ... ... мен азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарының ... ... ... асырылуына, заңды
кепілдік жүйесіндегі конституциялық кепілдіктерді зерттеуге терең талдау
жасауды талап етеді.
Диссертациялық зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... орта ... ... және ... заңнамалар
тұрғысынан қарай отырып, мазмұнын анықтау, қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... мазмұнын зандылық тұрғыдан ... ... мен ... ... оның орнын талдау,
қоршаған қолайлы ортаға деген құқығын жүзеге асыру формалары мен кепілдік
жүйелерін ... ... ... ... ... ... ... ортаға деген конституциялық құқық ұғымын, мазмұны мен
заңдылық табиғатын ашу.
Берілген тақырып бойынша халықаралық және ұлттық заңнамаларды зерттеу.
Конституциялық ... мен ... ... ... ... ... ... орны мен мәнін талдау, оның ... ... ... байланысын көрсету.
Берілген негізгі құқықтарды жүзеге асырудың стадиялары мен формаларын
іске асыру.
Экологиялық ақпаратты алу ... ... ... ортаға деген
құқықты жүзеге асыру тәртібін ашу.
Экологиялық құқық бұзушылықтарға жол берген ... ... ... ... оқып үйрену.
Қоршаған қолайлы ортаға ... ... іске ... ... ... ... қолайлы ортаға деген құқықты іске асыруды қамтамасыз ететін
жалпы және арнайы ... ...... ... ... ... ортаға деген құқықтың мемлекет ішілік және халықаралық
кепілдік ... ... ... құқықты жүзеге асыруда ерекше кепілдік ретінде
соттық қорғауды ... ... ... оқып ... және ... ... ... деген адам мен азаматтың құқығын жүзеге асыру
және қорғау мәселелеріне байланысын ...... ... ... ... ... нұсқауларды әзірлеу және ұсыну.
Зерттеудің әдістемелік және ... ... ... ... және арнайы әдістер комплексінен тұрады. Жүйелік,
логикалық, ... – заң, ...... ... ... ... әдістер “адам құқығы”, “қоршаған орта”, “қоршаған
қолайлы ... ... ... ... ... жүзеге асыру”, “адам
құқығының кепілдігі” және тағы ... ... ... үшін ... ... ... , ... Республикасы Азаматтық кодексі,
Қазақстан Республикасының жер кодексі.
Зерттеудің нормативтік базасы. ҚР-ның ... шет ... ... (ТМД ... ... Заң күші бар ... және заңдар, ішкі заңның нормативтік актілері құқық қолдану
актілері және тағы ... ... ... ...... ... ... құқығы мен негізгі бостандықтарын қорғау
туралы (1950) Европа ... ... орта ... БҰҰ Стокгольм
конференциясының Декларациясы (1972ж.) 1992 жылы маусым айында Рио-де –
Жанейро қаласында БҰҰ ... ... ... ... ... оның ... ... Декларация принциптері, Европа Кеңесі дайындаған
және 1994 ж. қабылдаған қоршаған ортаны қорғау жөнендегі модельдік Заң ... ... ... ішкі ... мемлекет органдарының нормативтік және
құқық қолдану актілеріне талдау жүргізіліді. ... ... ... ... кеңінен пайдаланылды.
Зерттеу объектісіне қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... және ... ... ... ... қатынастар
жатады.
Зерттеу пәнінен қоршаған қолайлы ортаға деген құқық кепілдігін
жүзеге асыру механизмі мен заң ... ... ... ... , азаматтық нормалар және басқа салалар жатады.
Диссертацияның ғылыми жаңалығы – ... ... және ... ... ... мен адам ... ... практиканы салыстарма
талдау негізінде жүргізілген қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... ... ... ... мен ... зерттеу
нысаны етіп отырған алғашқы еңбек.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде қоршаған қолайлы ... ... ... ... ... қолайлы ортаға деген құқық – ... ... мен ... ... анықтамалары берілді.
Конституциялық құқықтар мен бостандықтар жүйесінде қоршаған ... ... ... ... анықталды, олардың өзара байланысы белгіленді.
Әрекеттегі заңнамаларды талдау негізінде қоршаған қолайлы ортаға деген
конституциялық құқықтың механизмдері мен жүзеге ... ... ... ... ... деген құқықты жүзеге асыруды реттейтін нормативтік-
құқықтық актілер зерттелді.
Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктердің рөлі көрсетілді және олардың іс-әрекетіне
позитивтік баға берілді.
Мемлекеттік және ... ... ... көрсетілді, заңды
кепілдіктердің анықтамасы тұжырымдалды, мұнда конституциялық кепілдік
арнайы сипаттама берілді.
Қоршаған қолайлы ... ... ... ... ... ... жүргізілетіндігі белгіленді, соттық қорғауға анықтама берілді.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты реттейтін ... ... ... ... адам ... ... ету
саласынла әрекеттегі заңнаманы, құқық қолдану іс-әрекеттерін жетілдіру
бойынша тұжырымдар мен нұсқаулар даярланды.
Қорғауға ұсынылып ... ... ... ортаға деген әркімнің конституциялық құқығы адам
өмірінде және жалпы қоғамда қалыпты ... ... ... ... шарттарын ұстан тұруға ықпал ететін өмірлік ... ... ... ... ... ... деген құқық үшінші ұрпақ құқығына қатысты болып
саналады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында қоршаған ... ... ... ету және құру ... өз ... ... ... ортаға деген конституциялық құқық субъективтік құқық
болып табылады.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты жүзеге асыру күрделі ... оның ... тек ... ... ғана ... ... мен құқықтық мәдениетке де байланысты.
Экологиялық ақпаратқа деген құқық конституциялық құқық болып табылады,
оны ... ... заң ... үшін ... және ... ақпараттың
қажеттілігін талап ететді.
Экологиялық құқық бұзылған жағдайда азаматтық ... және ... ... ... ... арналған конституциялық құқық
практикада дұрыс жүезеге асырылмайды, яғни экологиялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты
экологиялық шығып келтірген кінәлілерді көрсетудің құқықтың механизмінің
жоқтығына байланысиы объективті проблемалар туындайды. ... ... ... ... заң қабылдау үшін жаңа ... ... ... ... ... жүзеге асыру механизмінде
қоғамдық бірлестіктер тиімді рычаг ... ... ... ... ... ... ... бұл реалды күш көптеген әлеуметтік және
экономикалық мәселелерді шешуге ықпал ете алады. Экологиялық ... және ... шешу ... ... ... ... құру,
қоршаған орта жағдайын жақсартуға байланысты әр ... ... ... ... ... жақсартуға байланысын нұсқаулар ұсынылады.
Қоршаған қолайлы ортаға деген конституциялық құқықты жүзеге ... ... ... ... орын алады, олардың ... ... мәні зор. ... ... мақсаты –
конституциялық құқықтар мен бостандықтарды ... ... ... ... ... мен ... соттық қорғау-қазіргі жағдайда ерекше
өзекті болып ... ... ... ... ... ... ... қорғауды жетілдіру бойынша іс-шаралар түрлері
қамтылған. Экологиялық юстицияны құруға байланысты ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
мақсатында ҚР-да Конституциясының ... ... ... ... ... ... қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... ... ... ортаның жай-күйі жөнінде толыққанды ... және оның ... ... ... ... ... мүлкіне
зардабы тиген жағдайда орын толтыруға кепілдік береді”.
Жұмыстың тәжірибелік маңызы. Диссертацияның ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру,
қоршаған қолайлы ортаға деген құқық ұығымы мен мазмұнына ... ... ... ... ... орнын толтыру, осы ... ... ... ... ... ету және т.б. жетілдіру
үшін теориялық ережелер реті әзірленді. Адам ... ... ... ... жайлы теориясы үшін де, конституциялық құқық үшін де мәні
зор, қоршаған ... ... ... ... ... ... мен бостандықтар
жүйесіндегі орны анықталды.
1. Қоршаған қолайлы ... ... адам мен ... ... ... ... ... Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық ұғымы,
мазмұны және ... ... ... даму ... халықаралық әрі ұлттық деңгейдегі
адам құқықтары мен бостандықтарын белгілеу және ... ... ... ... ... байқалуда. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ортаға деген құқығы екенін белгілеп берді.
Қолайлы қоршаған ортада өмір сүру әрбір ұрпаққа тән ... ... ... ... конституциялық жағынан танылуы оның ... ... ... мен ... ... бағытталған келесі қадам
болуы табылады. Бұл ретте ... заң ... ... ... мен ... ... тұрғындардың қолайлы қоршаған
ортада өмір сүруін, ... ... ... ... етуге бағытталған
принциптер қамтылуын тиіс.
Әркімнің қоршаған қолайлы ортаға деген құқығы халықаралық ... ... ... бере ... ... ... өмір сүрудің
реалды мүмкіндіктерін, экологиялық шешімдерді дайындау, талқылау және
қабылдауға қатысу, олардың ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарды алу, экологиялық шығынның орнын толтыру
мүмкіндіктерін қарастырады.
Бұл проблеманың өзектілігі қазіргі жағдайда экологиялық ... ... ие ... ... ... отыр.
Қазақстан экологиялық жағдайы нашарлаған елге жатады. Адамның
қоршаған ортаға деген ... ... ... және ... орны ... қасіретке ұрындыруы мүмкін. Табиғаттың бір ... адам ... ... ... ... зор ... етеді, соның
нәтижесінде табиғат ... ... ... ... ... ... ... экология жүйесіндегі теңдіктің
бұзылуы және адамзат ... ... ... ... анықталуы
мүмкін. Қоршаған ортаны қорғау ... мен ... ... ... жүзеге асыратын адам мемлекет үшін де өмірлік қажеттілік ... ... ... күннің маңызды міндеті Қазақстан
Республикасында мемлекетке ... ... рөл ... ... қауіпсіздігі болып табылады, ол-білім беру, бұқаралық ... және ... ... ... ... ... экологиялық мінез-
құлық кодексін қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қорғауға байланысты мемлекет тарапынан ғылыми негізделген
құқықтық, ... ... ... ... және ... шаралар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... бірінші орынға қойылған. Бұл қоршаған табиғи ортаға деген
антропологиялық қысымның ... ... ... ... ... туындап отыр. Экологиялық жағдайың асқынуы табиғи ... ... ... ... ластануынан, адам мен табиғат
арасындағы табиғи ... және ... ... жоғалуынан,
адамдардың жай-күйі, денсаулығының нашарлауынан көрінеді. Осымен қоршаған
қолайлы ортаға деген құқық қана ... ... ... ... ... құқықтарды қамтитын конституциялық құқықтар мен бостандықтардың
бұзылуына әкеп соқтырады.
Бұл ұзақ жолда тәуелсіз ... ... ... ... ... ететін ұлттық экологиялық заңнамалардың құрылуы алғашқы
кадам ... ... Бұл ... ... тұрғысынан адамзаттың
қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... зерттеу қажеттілігімен
түсінідіріледі
Қазақстандағы қазіргі таңдағы заңнамалар бірінші кезекте қоршаған
қолайлы ортаға ... ... ... конститутциялық ережелерді
нақтылай түсіп, оны жүзеге асырудың ... мен ... ... жүйесін
және оны қорғау амалдарын көрсетуге ... ... ... ... мүдделерін ғылыми негізделген байланыста қарау, ... оның ... ... ... ... құрамдас болу
керек.
Қазіргі таңда Қазақстанда адам құқығы саласындағы Халықаралық нормаға
сәйкес қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... мен ... ... тарамдалған жүйесі жұмыс істеуде. Экологиялық
жағдайдың барынша қолайсыздануы мен оны ... ... ... төмендігіне байланысты қоршаған қолайлы ортаға деген
құқықты жүзеге асыру проблемасының қоғам үшін де, ... ... ... ... ауқымдылығы артып келеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында жеке адамның құқығы
жөніндегі барлық декларацияларға ... ... ... ... ... ... жатуы сирек құбылыс емес. Оның үстіне ешқандай ел
қазіргі жағдайда әр адамның қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... мен ... жүз ... кепілдік бере алмаса да, оның
Конституциясы мемлекет пен оның органдарының ... ... ... ... Қоршаған қолайлы ортаға деген әркімнің Конституциялық құқығы
жақын арада Қазақстанда құқық жүйесінің басты өлшемі болуы ... ... ... ... ... жою
қажеттілігі, оны Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестендіру,
экологиялық заңдарды әзірлеу және қабылдау, кепілдік ... ... ... ... туындайды.
Қоғамның қазіргі даму кезеңінде Қазақстан Республикасының
Конституциясы мен ... да ... ... ... ... әрі ... болып қалуда. Бұл адамның бекітілген құқықтары мен
бостандықтары және ... ... ... ... ара ... ... ... түсіндіріледі.
Қоршаған қолайлы ортаға деген адам құқығы табиғи мәнге ие және құқықтың
маңызды санатына кіреді.
Қазіргі таңда экологиялық ... ... тұр. ... ... орта ... кері әсерін тигізуде соның салдарынан адам өзінің қоршаған қолайлы
ортаға деген құқығын мемлекет тарапынан ресми түрде қорғауды ... ... ... ... ... әрбір жанның қоршаған
қолайлы ортаға деген құқығын оның жай-күйі туралы толыққанды ... ... ... құқығы бұзылып денсаулығына немесе мүлкіне зардабы ... ... ... ... ... бекітеді.
Бұл бап негізінен жекелеген үш экологиялық құқықты бекітеді.
-қоршаған қолайлы ортаға деген құқық
-оның жай-күйі ... ... ... алу ... ... бұзылып денсаулығына немесе мүлкіне зардабы тиген кезде
шығынның орынын толтыру құқығы.
Өмір сүру құқығы сияқты бұл да жекелеген адам ... ... ... ... көрсетеді, сондықтан жеке және жалпы құқықтарға
жатады.
Талдама жасалып отырған ... ... ... ол ... ... екендігін көрсетеді, экологиялық, экономикалық және эстетикалық
жағдайларды бір қалыпты ұстап тұруға ықпал етеді.
Қоршаған қолайлы ортаға деген ... тану ... ... үшін
негізгі сипатқа ие. Осы құқықты бекіте отырып ... ... ... ... мемлекеттің құқықтық дамуының прогрессивтік
үрдістерін нығайта түсті.
Қазіргі таңда адам құқығы институтының ролімен ... ... ... ... тұрғыдан бекітілуінің саяси және заңдық тұрғыдан
мәні үлкен. Адам ... ... ... жеке ... ... мемлекеттің қалыпты дамуын қамтамассыз ету үшін қажетті
обьективті шарттары мен ... ... ... ... ... атап көрсеткендей қоғам мақсатының
иерархиясында адам мүддесі бірінші орынға қойылуы керек. Атап айтқанда адам
құқығы мемлекет ... ... ... адамдар арасындағы жеке тұлға
және мемлекет арасындағы қатынастарды бейнелейді.
Адамда оның құқықтары мен бостандықтарын ... ... деп тану ... заң ... жеке ... ... қамтамассыз етуге бағытталған
азамат пен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мемлекет сыйы емес,адамзаттың ажырамас қасиеті.
Осы құқықтардың болуына орай мемлекеттік өкімет өзінің көріну және
ықпал ету амалдары бойынша ... қана ... ... ... ... Республикасында жоғары құндылық ретінде бағаланатын адамның
құқықтары мен бостандықтарын конституцияда ресми ... ... ... ... ... ... ... жалпыға танымал халықаралық
актілер, 1966жылғы экономикалық әлеуметтік және мәдени ... ... шарт және ... саяси құқықтар жөніндегі Халықаралық шарт
болып танылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... тән ... демократиясын куәландырады.
Демократиялық мемлекет ... ... ... ... ... ... асыруда мемлекеттік органдардың тиімді іс-әрекеті азаматтардың
экология саласындағы құқықтық санасы мен ... ... ... мүмкіндігі бар. Және экологиялық құқықты реттеу мемлекет
беделінің ... оның ... ... ... және әлемдік құқықтық кеңістікке енуіне ықпал етеді.
Осы бағыттағы стратегиялық мақсат-адамзатты мүмкін болатын шаруашылық
іс-әрекетке жіберу өзін ... ... ... ... ... әлеуметтік пайдалана алатындай баға беру,мемлекетішілік сондай-
ақ халықаралық қатынастар жүйесінде осы ... ... ... ... енгізу.
В.Д.Писарев атап көрсеткендей, халықаралық ... ... кері ... осындай трансформацияға бүгінгі күннен
жоғары ұлттық приоритет ... ... сол ... ... ... ... ... ҚР да қоршаған қолайлы ортаны ... мен ... ... ... 78 көп ... келісімдердің қатысушысы болып
есептеледі.
Сондай-ақ Европа,Азия,Америка және тб елдерден табиғатты қорғау және
табиғатты пайдалану мәселелері бойынша екі ... ... ... РФ ... қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты
бекітудің саяси мәні жатқандығын аңғаруға болады.
Берілген ереженің заңдық мәні оның ... ... месі ... ... анықталады.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты тану жіне құқықтық реттеудің тек
адам үшін ғана емес,қоғам және тұтастай алғанда ... ... ... ... ... етсе, екінші жағынан мемлекеттің ... ... ... ... тиіс.
Осылайша біртіндеп реттеу арқылы экологиялық құқықтар қоршаған қолайлы
ортаны қалпына келтіру үшін ... ... ... ... ... ... адамнаң қалыпты өмір сүруін қамтамассыз етуге шақырады.
Қазақстан Республикасының Конституцисяында қоршаған қолайлы ортаны
қалпына келтіру үшін негіз болатын, ... ... ... ие ... ол
адамның қалыпты өмір сүруін қамтамассыз етуге шақырады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында қоршаған қолайлы ... ... ... заң шығарушы үшін барынша тиімді ... ... ... ... және ... ... мәні мен
мазмұнын есепке алу қажеттілігін білдіреді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы қоршаған қолайлы орта ... ... ол өз ... ... қолайлы ортаға деген құқықтың
көлемі мен мазмұнын анықтауда ... ... әкеп ... ... ... ... деген құқық санатының ... ... ... ... ... ... ... негізінде осы
ұғымның мән-мағынасын түсініп алу ... ... 2007 ... 19 ... ... ... ... Кодексінде азаматтың таза және
қолайлы ортаға деген құқығын бекіте отырып, ... ... ... ... салыстырғанда нақты тұжырымдама береді.
Сондықтан мынадай тұрғыдан қойылған сұрақ әділ ... ... еді. ... орта және қоршаған орта ұғымдары мазмұны жағынан ерекшелене ме, ... ... ... мен ... ... экономика, қоғам
және демократия сияқты санаттармен ... ... ... ... ... ... табиғат емес, қоршаған орта ұлттық, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
қатынастарды құқықтық реттеудің интеграциялық обьектісі болып табылады.
Заңнаманың бір обьектісі ... ... орта ... ... ... ... АҚШ, ... Ұлыбритания, Франция және тб ... 60-70 ... ... бастады, бұл кезеңде бұл елдердің
табиғат ... ... ... деп ... болатын. Бұл шетел
Конституциясында көрініс тапты. Қазақстанда қоршаған қолайлы ... ... ... ... ... кеш ... 1997 жылдың 06 тамызда
қабылданған ... ... ... ... ... заң деп аталады. Жаңа
термин қауырт дамыған ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... жай-күйін қорғауға қызығушылық
танытуымен байланысты енгізілді. Қоршаған орта ұғымының ... ... бар ... атап ... жөн. Бұл ... Республикасы
Конституциясының өзінде нақтылана түседі, оның 32-бабында әркімге ... ... ... ... ... ... айтылады. Осылайша
Қазақстан заң шығарушылары табиғат және қоршаған орта ұғымдарын олардың
мазмұны бойынша ... ... ... 1994 жылы заманауи ... ... ... және ... ... ... көмек корсету
мақсатында Европа кеңесінде қабылданған ... заң ... ... қоршаған орта ұғымына табиғи ресурспен қатар қоршаған ... ... ... ... ... ... адам ... әсер
етуші немесе әсер ететін өмір сүрудің санасы мен ... да ... ... ... ... ... адамның тұрмыс жағдайы
және табиғи емес басқа да обьектілер кіреді.
Табиғатты қорғау терминдерінің сөздігінің қоршаған ортаға ... және оған әсер ... ... ... ... ... ... ортаға әрі табиғи әрі әлеуметтік орта оның ... ... ... да ... пікірі бойынша,қоршаған орта термині табиғи ортаға
барынша сәйкес келеді.
Н.Ф.Реймерс айтқандай адамда қоршаған орта – ... ... ... кең ұғым оның ... тек ... орта ғана ... ... жолдар үйлер тб ... ... ... ... басқа
авторлар да ұстанады. Қоршаған орта мен қоршаған табиғи орта барабар тепе
тең деген көзқарасты ұстанатындар да ... ... бұл ... Егер ... ... ... онда табиғат-санадан тыс және оған тәуелді ... ... ... табиғи ортасын білдіретін обьективті нақтылық. В.В.Петровтың ... ... ... орта ... ... антропогендік іс-әрекеті
процесінде өзгертілген ... ... ... ... ... ... табиғи ортаның бөлігі.Бұдан шығатыны
әрекеттегі заңнама табиғи орта мағынада түсіндіреді, онда ... ... ... ... ... нақтылық. Ал нақты айтқанда ... ... ... аз ... мүлде өзгертілмеген адамның
табиғи мекені.
Қазақстан құқығының дамуының заманауи кезеңінде табиғат ... орта ... ... деп ... ... ... Ол ... обьектісі құқықтық реттеу пәні болып табылады. Бұдан бұл
немен байланысты деген ... ... ... ... құрамды бөлігі болып табылса да, табиғат
қоршаған орта болып ... ... ... ... ол ... ... ... ортаның табиғи жағдайына тәуелді. Субьект ретінде адам
өзінің шаруашылық міндеттерін шешу үшін табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... әсер ... мен табиғаттың өзара
әсері биологиялық байлныс шеңберінен шығып, әлеуметтік ... ие ... ... бойынша бұл үрдіс қоршаған орта терминінің
табиғи ... ... ... ... ... ... ... ортаның
жағдайы қандай болса, халықтың денсаулығы да ... ... ... даму кезеңіндегі қоршаған ортаға шаруашылық іс-
әрекеттердің ауыртпалықтары түседі, ... оны жеке ... ... қарау орынды.
Бұл қоршаған ортаның басқа табиғи ... ... оның ... ... ... ... орта элементтерінің адам еңбегі
өкімдерімен органикалық жағынан қосылуымен түсіндіруге болады. Егер табиғи
ортада ... ... жүйе ... ... ал ... ... табиғи
байланыстардың әлеуметтік байланыстармен араласып, жаңартылған және түрін
өзгерткен экологиялық жүйелердің басым түсуі тән.
Сондай-ақ табиғи ортаның сапасы зат ... мен ... ... ... нәтижесінде табиғаттың өзімен қамтамасыз етіледі.
Адам үшін ... ... ... ... ... ... бұл ... мемлекеттің күш салуымен және тазалық сақтау қоғамының, адамның
өмір сүру ортасын ... ... ... жүргізілген жұмыстар
нәтижесінде жүзеге асырылады.
Егер табиғи орта қатынастарында қорғаудың орталық ... ... ... ... ... ал ... орта өрісінде
қорғаудың жетекшісі бөлімі тікелей адамның өзі, оның ... ... ... ... ... ... ... негізінде мынадай тұжырымға келуге болады
қоршаған ортада қоғам мен табиғаттың өзара ... ... ... ... қоғам мүддесінің экологиялық және экономикалық қатынастары
проблемасын шешу талап ... ... ... болуы мынадай
себептермен түсіндіріледі:
1. ... ... ... ... ... емес ... ... Каспий
теңізі, ауылшаруашылық сипаттағы жерлер т.б.), не ... ... ... ету ... ... күрт төмендеген не болмаса олар
Қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... өлшемдерге сәйкес емес.
2. Табиғатты қорғау іс-шараларының алдын алу немесе қалпына келтіру
жұмыстарын ... ... ... тұтастай алғанда
елде әрі ... ... ... ... ... мүмкін еместігіне әкеп соқтырады.
Бұдан шығатыны: Декларацияда қауіпсіз қоршаған ... ... ашық ... ... ... 1992 жылы ... астанасы Рио – де – Жанейрода
қоршаған орта және оны дамыту жөнінде БҰҰ -ның ... да ... ... ... Осы ... қабылдаған Декларацияның І-ші
құжатында былай делінеді: «Тұрақты дамуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қойылған. Олар табиғатпен үйлесімді
салауатты және жемісті өмір сүруге құқылы».
Бұл жағдайда, әңгіме қоршаған ортаның сапасы ... тек ... ғана ... ... адам ... ... ... болып отыр.
Сондай -ақ «табиғатпен үйлесімді өмір» тұжырымы да адамның табиғатпен өзара
қарым – қатынасы қандай болу керектігін ... ... ... ... үшін ... сипаттама ретінде танытады.
Қоршаған қолайлы ортаға ... адам ... ... ... ... ТМД ... ... қамтылған. Ол
Украина республикасы (50-бап), ... ... ... Грузия
республикасы (37-бап), Азербайжан республикасы ... ... ... ... бекітілген.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықтың нақтыланбауы (дефиниция)
берілген субъективтік құқықтың мәні мен мазмұнын ... ... ... ... әдебиеттерде және практикада қоршаған қолайлы орта туралы
кейбір түсініктер берілген.
Адамдарды қоршаған ... ... ... орта ... өткізілген Стокгольм конференциясының ... ... орта ...... ... ... лайықты және гүлденген
өмір сүруге жағдай жасайтын орта. Бұл сапа ... ... ... ... және ... және ... ... тар
шеңберімен шектелген. Егер бұл шарттар ... ... ... ... үшін қажетт табиғи байланыстар үзіледі. Мұндай ортаны адамдар
үшін, қоғам үшін қауіпсіз деп айтуға болмайды.
Қоршаған ортаның сапасы ... ... ... ... ... тәртіппен анықталады. Мұндай нормативтер мен лимиттер ... ... ... ... ... ... республикасының
Экология Кодексінде анықталған. Қоршаған табиғи орта ... ... ... ... ... шегіне дейінгі
нормативтері, шу деңгейінің шегіне дейінгі нормативтері, ... ... және ... ... ... ... радиациялық әсер
деңгейінің шегіне дейінгі нормативтері, қоршаған ... ... ... дейінгі нормалары, санитарлық және ерекше қорғалатын аймақтардың
нормативтері кіреді. ... ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған біреу болса да бірегей
сипаттамаға ... орта ... осы ... ... ... ... ... сәйкессіздігі оның сапасының адамдар үшін қолайсыз
екендігін білдіреді.
Қоршаған қолайлы ортаға деген адам құқығы факт жағынан оның ... ... ...... ... ... ... ету
құқығы болып табылады.
Қоршаған ортаның келесі ... ... оның ... ... ... бұл 1997 ж ... табиғи ортаны қорғау туралы» Заңына сәйкес
табиғатты пайдаланудағы лимиттеумен қамтамасыз етіледі.
Қоршаған қолайлы ... ... ... ... және басқа
да қажеттіліктерін қанағаттандыру қабілеттілігі тән. Эстетикалық қажеттілік
қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... ... болып саналады және қоршаған орта сапасы үшін міндетті делінеді.
Қоршаған қолайлы ортаны осы ... ... тұру ... ... ... табиғи аумақтармен мен объектілерді, рекреациялық зоналар мен басқа
да территорияларды құрумен реттеумен қамтамасыз етіледі.
Қоршаған орта ... оның ... ... ... ... тұрақтылығына, әр түрлілігіне және эстетикалық
байлығына қатысты табиғатты қорғау заңнамасында ... ... ... сәйкес келгенде ғана қолайлы деп ... да ... ... ... бар. Мәселен, М.И.Васильеваның
пікірі бойынша қоршаған қолайлы ортаға деген құқық – бұл жеке ... ... ... тән, ... ... ... ... бекітілетін,
мемлекет кепілдік беретін және қорғайтын, адам ... үшін ... ... пайдаланатын, сондай-ақ табиғатты пайдалану және басқа
да экологиялық мәні бар іс – ... ... ... ... ... үшін мемлекеттен, басқа азаматтар мен заңды тұлғалардан
өз міндеттерін орындауды талап ету, бағынбаған ... ... ... ... орындарына жүгіну мүмкіндігі.
Біздің пікірімізше, бұл анықтама қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... ... да, ... ... ... әдебиеттерде басқа да анықтамалар ... ... ... ... ... ... орта егер оның жағдайы
таза «ластанбаған), ... ... ... ... әр ... және эстетикалық байлығына қатысты заңнамада
белгіленген өлшемдерге, стандарттар мен нормативтерге сәйкес болса ... деп ... ... ... ... қолайлы ортаға деген құқықтық емес,
тек «қоршаған қолайлы орта» терминінің ғана мазмұнын ашады.
Біздің ... ... ... ... ... деген құқық былай
анықталуы тиіс: бұл Қазақстан республикасының ... ... ... мемлекеті кепілдік берген әркімнің табиғи игілікті пайдалану
, халықаралық және мемлекеттік стандарттарға ... бере ... ... ортада өмір сүру, оның жай – күйі туралы ... ... ... ... қоғамның мүддесі мен қажеттілігін ... үшін ... ... іс – ... бару ... ... Конституциясы сияқты берілген анықтамада да
әрбір ... ... ... сөз ... Кім заңды түрде ... ... ... ... ... ... ... ме, апатридтер ме, қос ... бар ... ма ... ... ... ... ... - 1948 жылы адамдардың құқықтары ... ... ... ... сондайақ 1966 жылы Біріккен
ұлттар ... ... ... ... мен ... Халықаралық Шарт – және адамның қандай да бір мемлекетке ... ... ... ... Олар ... деген терминді қолданбайды,
«адам» және оның құқықтары мен бостандықтары туралы айтылады.
Халықаралық құқыққа сәйкес Шартқа қатысушылар өздері ... ... ... ... ... ... тіліне, дініне, саяси немесе
басқа сеніміне, ұлттық немесе шығу тегіне, сословиесіне т.б. ... ... ... ... ... ... ... қосылған мемлекетке олардың талаптарына сәйкес өзінің ұлттық
заңнамасына енгізуге міндеттейді міндеттейді.
Осы шартқа қосылғанна кейін құқықтық ... ... ... онда ...... актілер ішкі заңнамалардан үстем
болады.
Осыған қатысты Қазақстан республикасының Конституциясы екінші тараудың
атында және мәнінде «азамат» терминімен бірге ... ... де ... ... Конституцияда болмаған.
«Адам» деген заңдық термин.
Конституцияда екі жақты жүктемеге ие болады. ... ... ... заңының мәтінінің жоғарыда аталған Халықаралық
құжатпен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның саяси – құқықтық жағдайына
қарамастан тануын қамтамасыз етеді. ... ... бұл ... ... ... кезекте азаматтың құқығы мен бостандығы ... ... және ... ... ... ... бірақ мазмұны
жағынан бір емес. Олар жеке адам статусының түрлі ... ... ... ... ... құқықтық мәртебеге мән
бере отырып, екі ұғымды да – адам, азамат ... мен ... ... – жеке ... ... ... бергі ажырамас құқықтары
мен бостандықтары. Бұл олардың мемлекетті тануына дейін де бола ... ... адам ... ... ... әмбебап мәні бар.
Аталған санаттардың маңыздылығы сонда, қоғамның ... ... ... ... тұрғынды, қоғамдастықты қорғауда басқаша айтқанда, адам
құқығында ... ...... ... ... заңда ресми түрде
жарияланған, мемлекет ... ... адам ... ... ... тек ... азаматтығын алған тұлғамен байланысты. Яғни «адам құқығы» ұғымы
«азамат құқығы» ұғыымнан мазмұны жағынан ... олар жеке ... ... ... ... басқа «адам құқығы» ұғымы – тек заңдық қана ... ... ... саяси санаққа жатқызылады.
Бұл құбылыс абстрактілі емес, реалды, өміршең. Ғылыми әдебиетте бұл
аталғандар ... ... ие ... және жеке ... ... ... мен ... құқығы қатынасындағы мәселелер олардың ғылыми
анықтамасын жасаудың теориялық және практикалық қажеттілігін көрсетеді.
Адам құқығы ... ... ... ... ... пікірінше «адам» құқығы – оның құндылығына, әлеуметтік
жағдайына ... ... ... берілген санатынан кең аспектіде
қарайды, демократиялық қоғамда оған ... ... ... ... ... ... да ... тудырады: «..адам
құқығы қажетті шарттармен қамтамасыз етілетін ресми түрде жарияланған және
жан – жақты ... ... ... Бұл жүйе жеке тұлға мен қоғам
мүддесін үйдесімді байланыстыра біледі және жеке тұлғаның жем болып ... ... ол ... ... мүшесі ретінде жүктелген
жауапкершіліктен қашып құтыла алмайды».
Басқаша айтқанда, бұл ... ... ... ... ... асыра алады. Келтірілген пікір тұжырымдамасының күшті жағы құқықты
жүзеге асыру ... ... ... ... ... тұжырымдамасы сәтті
шыққан секілді: «Адам құқығы – ... жеке ... үшін ... және ... ... мен ... ... лайықты өмір
сүру, мемлекет қысымынан тиімді әлеуметік қорғау жүйесін жасау мүмкіндігі»
Ұғымдарға дәйекті талдау жасаудың ... ... бар. Ол ... ... ... ... заңдылық табиғатын ашу, сондай-ақ осы
құқықтың объектілері мен субъектілерін анықтау қажеттілігімен байланысты.
Қоршаған ... ... ... ... ... асырылуы жеке адамның белгілі
бір құқықтық қатынасқа түсуімен байланыстырылады, ол кез келген құқықтық
қатынастардың ... ... ... ... мен ... ... тек жекелеген тұлғаларды ғана емес, тұтас қауымды да
қамтитындығын атап өткен жөн (мәселен, ... ... ... ... ... адам ... қарағанда аумағы тар. Осыдан қоршаған
қолайлы ортаға деген құқығының ... және ... ... ... ортаға деген адам құқығының объектісіне қазіргі ... ... ... ... және дамуына кепілдік беретін
әлемдік экологиялық жүйелердің сапалық жай – күйі болып табылады.
Осы құқықтың субъектісіне тек ... ... ғана ... ... көп ұлтты Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... мен апатридтер де
жатады. Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық субъектілерінің құрамын ... өте ... ... оның мәні әрбір субъектіге қатысы жағынан әр
түрлі болуы мүмкін. Мәселен, Р.Ф.Хабированың ... ... ... ... ... ... ... үшін мәні зор. Егер дәстүрлі ұғымда
қоршаған қолайлы ортаға ... адам ... жеке ... болып табылып,
әлеуметтік маңыздылығы жеке адамның мүддесін қорғауға бағытталған болса,
қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... басқарма құқығы
белгілі бір адам қауымдастығының мүддесін қорғауға бағытталған және ... ... орта ... ... шарты болып табылады.
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық объектісіне тек Қазақстан
республикасы тән ... бір ... ... жай – күйі ... ... ... ... бипадридтер, сндай-ақ сол ... ... ... ... ... ... ... және азаматтығы жоқ шетел азаматтары).
Қоршаған ... ... ... ... ... ... субъективтік құқық. Заңы әдебиеттерде ... ... ... болып табылмайды деген түсінік қалыптасқан. Егер құқық
тікелей заңнан, Конституциядан ... ... олар ... ... деп аталатын түрде көрінеді және заңдық фактілер кезінде ғана
субъектіге айналады. Мұнда нақты жеке ... ... ... жоқ
қандай да бір «жалған құқық», «екінші дәрежелі құқық» немесе жалпы иесіз
заңдық нормалар ... ... ... ... ... ... - деп ... Н.И. Матузов, - өзінің нақты қаситеттері,
заңдық табиғаты, ... ... ... құқықтық реттеу
механизміндегі орны мен роліне қарай әр түрлі, алайда бұл әр ... ... ... ... ... субъективті, оларға мінез –
құлық еркіндігі, өз мүддесін қорғауы, қажеттілігін қанағаттандыруы ... ... ... ... азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қатысты.
Берілген тұжырым бізге дұрыс болып көрінеді, ... ол ... мен ... ... сипатта екенін дәлелдейді.
Конституциялық және барлық басқа да ... ... ... ... ... ... әр түрлі, ерекшеліктері бірдей емес,
олар түрлі негіздер бойынша субъективтік сипатқа ие ... әділ ... ... сол ... ... ... анықтаудың негізгі өлшемі құқықтардың жеке адамға, әрбір
субъектіге қатысты екендігімен көрінеді.
В.А.Кучинскийдің пікірі бойынша «...азаматтардың негізгі ... ... ... сияқты олардың құқықтары мен міндеттері де дәл
анықталған ... ... ... ... ... ... ... тобына) өзінің әлеуметтік мүддесі мен
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... оның ... ... жеке ... және
олардың өзара қатынасынсыз мәні ... ... ... ... - деп ... И.А.Фарбер, - әлеуметтік игілікке ие ... ... ...... ерекше үйлесінен тұрады. Ол заң ... ...... және ... ... ие болу өлшемі. Яғни
субъективтік құқықтың ... ... ... ол жеке ... ... ... асыру және қорғауға заңдық тұрғыдан кепілді мүмкіндік
береді. Адам құқығы ұғымы екі негізгі ... ... Ол адам ... ... Олардың өзара қарым – қатынасы зерттеліп отырған құбылыстың
негізгі ішкі байланысы болып табылады.
Табиғаттың бір бөлшегі және ... ... ... ... ... өзі және оның табиаты дербес ішкі және ... ... ... ... ішкі ... ... адам ... мүддесімен,
талап етуімен өзара әрекеті жатады.
Бұл – қоршаған ортамен тығыз ... ... ... ... ... нақтылығын сақтайды. Мүдде қажеттіліктен ... ... ... ... ... әсер ... одан тым адам жеке тұлға
ретінде қалыптаса алмайды.
Тұтастай алғанда бостандық, оның ... ... ... талап
етушіліктер, қажеттіліктер шексіз бола алмайды.
Біздің ойымызша түптеп келгенде мынадай қорытындыға келуіміз қажет
субъективтік құқық ... ... ... ... ғана ... ... егер нақты құқықтық қатынастар шеңберінде ... деп ... пен ... ... ... ... ... ерекшеліктері
объективті құқықпен салыстырмалы түрде қарауын қажет етеді.
Нақты құқықтық қатынастарда көрінген ... мен ... бір ғана ... мен ... ... ... Оған ... барлық құқықтар, бостандықтар мен міндеттер тән.
Барлық конституциялық құқықтар мен бостандықтар, оның ... ... ... ... ... ... заңдық табиғатын сипаттайтын бірлік,
жалпылық, теңдік, кепілдік сияқты принциптерге негізделеді. Бұл қағидалар
«адам мен ... ... ... мен бостандықтарын жүзеге
асырудың және ... ...... ... негізіне
жатады.
Субъективтік құқықтың мазмұны нақты заңдылықты, яғни құқық элементтерін
құрайды. Олардың мазмұнына үңіліп көрейік:
1. Құқықты пайдалану ... үшін ... бір ... мүмкіндіктің
берілгенін білдіреді. Ол белгілі бір ... ... яғни ... және ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Белгілі бір құқықты мемлекеттің ресми түрде жариялауы әрдайым заңды
тұлғаға осылай немесе басқаша ... ету ... ... ... ... - адам мен ... құқықтары мен бостандықтары туралы
алғашқы түсінік беретін конструктивтік элемент.
Мүмкіндік категориясы азаматтық заңды құқықтары мен ... ... ғана ... ... ... бірге олардың табиғи
болмысын дұрыс бейнелеп көрсететін ұғымға да ... ... сөзі ... бір шарттардың реалды, нақты шындыққа
айналуымен түсіндіріледі. Бұл – ... ... ... болатын даму
бағыты.
Мүмкіндікке берілген қасиет конституциялық құқықтар мен бостандықтарға
тән, ... осы ... мен ... практикалық құндылығы шығады.
Қоршаған қолайлы ортаға деген ... – бұл ... өмір ... ... ... ... мекеннің табиғатын пайдалану мүмкіндігі.
Алайда мыналарды ескерген жөн: қоршаған қолайлы ортаның жай – күйі ... ... ... ... ... түр ... сан алуандығына қатысты заңнамада белгіленген
нормативтері сәйкес келген жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... субъективті)
байланысты қазіргі жағдайда көрсетілген заң ... ... ... ... Талап ету құқығы – субъектінің басқа тараптағы тұлғалардан белгілі
бір істі орындауды талап ету мүмкіндігінің болуы. ... ... ... ... өз құқығын жүзеге асыру ... ... ете ... ... бұл ... ... ... тиіс.
3. Әрекет ету құқығы – субъектіде қоршаған қолайлы ортаға деген
тиісті сапаның ... ... ... ... соны қорғау үшін
өзінің мүмкіндігінің болуы. Бұл мүмкіндік 3 – тарауда толық ... ... ... бұл – ... ету құқығы – егер қоршаған қолайлы
ортаға деген құқық бұзылса, ... ... ... ... ... яғни ... ... іске қосу құқығы. Бұл құқықты пайдалану
үшін табиғи және ... ... ... орта жай – ... ... фактілер мен соны тану негізге алынады.
Қоршаған қолайлы ... ... ... бәрі ... алады, алайда
Қазақстан республикасының Конституциясында бекітілген басқа да құқықтар
сияқты ... өз ... ... пайдалана алатындай мүмкін ... да ... ... ... ... ... ең ... деген заңдық механизмдердің
өзі тұрақсыз саяси ахуал, құлдыраған экономика, құнды ... ... ... ... әлеуметтік конфрантация алдында дәрменсіз.
Өкінішке орай, осындай қолайсыз жағдайлар қазіргі таңда Қазақстан қоғамында
қалыптасып ... ... ... деген құқықпен бірге Конституция оның жай ... ... ... ... алу ... ... құқық бұзылу
салдарынан адам денсаулығына немесе мүлкіне зиян келген жағдайда, ... ... ... да ... Бұл ... ... 2-бөлімінде
қаралады.
1.2. Конституциялық құқықтар мен бостандықтар жүйесінде адам мен
азаматтық қоршаған қолайлы ортаға деген құқық орны.
Заң ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органға, құқыққа және басқа да ... ... ... құбылыстарға
сипаттама беру үшін пайдаланылады.Философиялық ұғым ретіндегі жүйе – ...... ... ... және ... ... бөліктерден
(элементтерден) тұратын тұтас бүтін құбылыс. Тұтас ... өзін ... ... ... ... жекелеген бөлшектердің де жүйеден
тыс дербес қызмет атқаруы мүмкін емес.
Барлық күрделі қоғамдық құбылыстарды жүйелі түрде ... жүйе ... ... ... ... мен ... ... ескеруге
мүмкіндік береді. Бұдан жалпылық және ерекшелік диалектикасы құрылады.
Азаматтардың құқықтары, ... мен ... ... және ... ... да, ... де бір ... жүйе ретінде
салыстырмалы түрде алып қарағанда сирек сипатталады.
Олар күрделі құқықтық категория ретінде ... ... ... ... ішкі ... (дифференциация) тән жүйеден тұрады.
Құқықтар мен бостандықтар бірлігі ... ... ... қоғамдық
қатынастар негізінде болады және қалыптасады.
Тұтастай алғанда, Отандық ... жүйе ... ... ... ... мен міндеттер жүйесі материалдық
және заңдық қатынастар тұрғысынан бірдей.
Теория мен практикада құқық саласының үш ... ... ... ... ... мен ... да үш топқа бөлуге болады.
негізгі (негізін қалаушы);
материалдық;
процессуалдық;
Біздің қарастырып отырған ... ... ... деген құқық бірінші
топқа жатады. Ол конституцяилық құқық нормаларымен ... ... пен ... ... қатынасты жанама түрде көрсетеді.
Көптеген конституциялық құқықтар мен ... оның ... ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың
азаматтық, еңбек және әлеуметтік – экономикалық негізін құрайтынын ... жөн. ... ... құқықтар мен бостандықтарсыз жеке
адамның субъективті құқықтары мен бостандықтар ... ... ... есептелінбейді. Бір конституциялық құқықтар мен ... ... ... ... салалық жүйеге кіре алады. Көптеген салалық жүйенің
органикалық бөлігі бола отырып, конституциялық құқықтар мен ... ... ... орын ... ол осы ... үшін ... ... барлық салалық жүйелері арқа сүйейтін жетекші принцип
болып табылады.
Осыған байланысты ... ... мен ... ... барлық құқықтары мен бостандықтары шеңберінде өз алдына бөлек
жеке жүйе ... ... алып ... ... заң ... қарастырылатын еңбектерде конституциялық құқықтар
мен бостандықтарға осындай қадам жасау сирек кездеседі.
Конституциялық құқықтар мен ... ... даму ... ... ... жөн: ол ... ... көп немесе өз дәрежесіне ... ... алып ... ... ... ... болуы мүмкін.
Қойылған мәселелердің шешіміне тек осы жағдайларды ескере отырып қана
келген жөн. ... мен ... ... ... ... қабылданған адам құқықтарының жалпы декларациясы, адам құқығы
мен бостандықтары туралы Халықаралық факт және осы ... ... ... ... ... ... ... өмірінде және іс - әрекетінде мүмкін
болатын барлық маңызды салаларын ... ... ... ... жеке адамның құқықтары, ... мен ... ... ... сала ... конституциялық құқықтар,
бостандықтар мен міндеттерді ... ... беру ... ... айналдырады. Бұл сол немесе басқа конституцияның ... мен ... ... бар ... ... дұрыс төрелік
ететін шенеуші критерий ... ... мен ... жүйелілігі оның кепілдік беруімен тығыз
байланысты. өз кезегінде конституциялық кепілдік ... Өз ... ...... де ... ... ретінде ішкі байланыстардың күрделі
гаммасы ретінде құқықтар мен бостандықтар жүйесі ішіндегі ... ... ... ... ... ... бойынша өтеді.
1.Бір конституциялық құқықтар мен бостандықтардың немесе міндеттердің
жүзеге асырылуы ... ... мен ... ... ... үшін
негіз болып табылады.
2. Бір құқықтар, ... мен ... ... басқа
міндеттердің орындалуын тоқтату үшін негіз болып табылуы мүмкін.
3. ... мен ... ... ... ... ... орындамауы басқа конституциялық құқықтар мен ... ... ... және ... болып бөлінетін жалпы
классификациясы қызығушылық тудырады.
Бұлай бөлудің мәні ... ... ... және ... ... ... өмірі үшін барынша маңызды салаларда анықтайды. Негативті ... ... ... олар жеке ... ... ... Олардың
жүзеге асырылуын мемлекеттік ресурстарға тәуелді болмайды.
Позитивті құқықтар, керісінше, олардың ... ... іске ... ... ... тарапынан белгілі бір жағдайлар туғызуға
қадам жасайды. Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық позитивтік құқық ... яғни оның ... ... ... оның органдарының,
лауазымды тұлғалардың және жеткілікті ресурстардың араласуынсыз мүмкін
емес негізгі заңдар мен ... ... ... ... азаматтық (жеке) және саяси құқықтар мен бостандықтар;
Екіншіден, әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... Құқықтар мен бостандықтарды бұлай бөліп
қарау заңдардың әлемдік практикасында да, ұлттық оның ... ... ... де қарастырылған.
Қазіргі зерттеушілер тарихи контексте үш ... ... ... Осыдан «адам құқығының жалғастығы» деген ұғым ... ... ... ... екінші жалғастық құқығынан
ерекшелігі бар. Оларды негативті құқықтарға ... ал ... ... ... ... ... ... құқығының үшінші жалғастығы екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
қалыптаса бастады. Үшінші жалғастық ... ... әр ... ... ... ... адам ... жалғастығын адам
құқығы және халық құқығы деп ... ... ... ... қоршаған
ортаға немесе әлеуметтік және экономикалық дамуға деген ... ... және кез ... ... оның ... жалпы алғанда, адамзатқа
тән.
К.Васак ... ... ... ... ... ... ... жатқызады және оларды «ынтымақтастық
құқығы» деп ... ... ... ... ... «жаңа» құқықты
жатқызады.
- Аталған құқықтардың ... ... ... екендігі күмән
тудырмайды. ... ... ... бұл ... ... – олар ... ... табылады және жеке адамдармен ғана ... ... ... ... ... көзқарас тұрғысынан алып қарағанда қоршаған ортаға ... жеке ... тән ... және ... деп ... болады.
Құқықта деген жаңа көзқарастың адам құқығына деген жаңа ... ... ... дәрежелі, негізгі және негізгі емес деп
бөлінуін ... ... атап ... жөн. Бұл ... ... құқығының
оның өмірінде басты роль ... ... ... - ... ... ... және бір - біріне бағынбайды.
- Тұтастай алғанда қоршаған қолайлы ... ... ... ... пен ... ... маңызды орын алады, бұл
құқықтың бұзылуы Қазақстан Республикасының конституциясында бекітілген
басқа құқықтармен, ... ... ...... ... ... деген құқыпен (экологиялық авариялармен, катастрофалармен
немесе өлім қаупі бар созылмалы ластанумен ... адам ... ... ... ... ... ... сүрудің экологиялық қауіпті
шартарының болуы);
жеке адамның қабілетіне деген ... ... ... әсер ету ... адам ... ... ... құқықпен (ауа, су, топырақ, азық – ... ... ... өсуі);
қауіпсіз аймақтарда еңбекке деген құқықпен (жұмыс орында ... ... ... ... мен ... ету ... үйге деген құқықпен (тұрғын үйлер аумағындағы жекелеген
өндірістік ... ... ... сақталуы); адамдар мен
азаматтардың құқықтарына тікелей қатысты құжаттармен, ... ... ... ... кез ... ... тәсілдер бойынша экологиялық
ақпарат алу үшін ізденіске, ақпарат ... ... ... ... ... ... ... жағдайда келген шығынның орнын толтыруға
деген құқықпен;
экологиялық факторларға ... ... ... немесе лауазымды тұлғалардың заңсыз іс әрекетіне байланысты
мемлекеттен келген зиянның ... ... ... ... ... сұрақ туындайды:
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықтың бұзылуы неге өзінен ... ... ... мен ... ... жол ... ... және «денсаулық» ұғымдары бір – бірімен ... және ... ... орта ... ... Бұл ... ... көрейік.
«Денсаулық» ұғымын әр түрлі ... ... ... алғанда,
Бүкіләлемдік Денсаулық сақтау Ұйымының (БДҰ) анықтамасы ... деп ... ... және әлеуметтік жағынан толық қалыптасқан
жағдай ... ... ... алып ... ... дегеніміз –
жеке адамның жеке қоғамның құқығын жүзеге ... және оны ...... ... ... және ... құру үшін қоғамның рухани және интелектуалдық әлеуметінің
өлшемі ... ... ... ... ... ... мәні ... әр түрін жүзеге асыруда ... ақыл – ой ... ... ... ... орта ... әсер ету ... тұрғындар
денсаулықтарының көрсеткіштеріне айрықша әсер ... ... ... – ақ ... ... де көірнеді. Бұл барлық өзгерістерді
жинақтай келе ... ... ... ... ... ... ... темпі
жеделдетіледі (ауыршаңдық, мүгедектік, өлім –жітім, дене бітімінің дамуы);
потологиялық жаңа ... емес ... ... ... жіті ... ... ерте ... болу);
жоғары деңгейдегі аурулар саны анықталды (қан айналу ... ... алу ... ... емес ... ... ... улану, дене жарақаттары және т.б.);
бұрын сирек кездескен аурулар тобы байқалды (эндокриндік, аллергиялық,
туа біткен ... ... ... жүйе ... және ... ... ... өсімі байқалады;
көптеген патологиялардың қалыптасу үрдістері байқалды.
Қорыта келгенде, еңбек ету ... ...... ... ... және ... адам денсаулығының жағдайына
байланысты.
- Бұл проблемалардың өзектілігі, өткірлігі мен масштабтық ... ... ... 1999 жылдың 17 маусымында ... орта ... ... ... ... ... үшінші конференция
декларациясыны қабылдануға әкеп соқтырды.
- Осы Декларацияға ... адам ... мен ... орта ... ... ... ... жоспарларды дайындау және жүзеге
асыруға нұсқау ... (24б), ... ... ... ... байланысты күшейтуге, қоғамдастық бірлестіктердің
ролін күшейтуге кеңес беріледі. (30б). (48б) ... ... ... ... бала мен ... ... зиян ... тұжырым ерекше қызығушылық туғызады.
Осыған байланысты ... ... ... көбейту үшін, олардың
денсаулық жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ... орындауда жетістіктерге қол жеткізу үшін
белсенді шараларды қабылдау қажеттігі туады. 1999жылдың 30 ... ... ...... жағдайының
жақсаруы туралы» Қазақстан Республикасының заңына сәйкес ... ... ... ... ... тиіс ... ... Өкінішке орай жоғарыда айтылған факторлардың кері жағы да ... ... ... пен ... ... ортаға деген конституциялық
құқықты жүзеге ... ... ... - ... әл ... ... бағытталғанын айта кеткен жөн.
Алайда, құқықтың қоршаған ... ... ... ... роліне
қарамастан осы құқықтың басқа құқықтар мен бостандықтардың ... ... іс – ... ... оны жүзеге асыру қиынырақ. Қоршаған қолайлы
ортаға деген ... ... ... ... ... ... мен себептерді анықтаған дұрыс.
- Жоғарыда айтылғандар азаматтардың экологиялық ... ... ... ... ... ... бірі – бұл азаматтардың ... ... ... ... ... ... бұзатын жеке тұлғалар.
Аталған тұлғалара құрылыс, ... т.б. ... ... ... оң ... ... ол мемлекеттік жобаны
қолдаудың міндетті элементі болып ... әрі ... ... ... қалдықтар туралы
апараттардың жарияланбай құпия түрде сақталуы да Экологиялық ... ... ... ... ... заңнамалардың бұзылуына
көптеген мысалдарды келтіруге болады. ... ... бұзу ... ... ... іс әрекеттегі заңнамаларды бұзумен
сипатталатындығы қорқыныш тудырады.
- Қоршаған ... ... ... ... бұзушылықтың кең таралған
себептерінің бірі – лауазымды тұлғалардың экологиялық ... ... ... ... көптеген конституциялық құқығын
бұзып жатады. Бұл шешімдердің мазмұны ... ... емес ... ... олар адам ... жағымсыз әсер етіп, қоршаған орта
жағдайының ... әкеп ... Бұл сол ... қабылдағандарға әу
бастан белгілі болатын жайт.
- Осыған байланысты, біздің көзқарасымызша, ... ... ... ... ... тіпті жалпы алғанда қоғамның құқықтық
мәдениет деңгейі де байланысты.
- Осыдан ... ... ... ... ... болады. Ол –
экологиялық проблемаларды ... ... ... ... - ... бекітілген халықаралық талаптар деңгейіне ғана емес, тіпті
елдегі әлеуметтік, экологиялық – ... ... ... нақты мүмкіндіктеріне де сәйкес келмейді.
Осындай жағдайда шетел тәжірибесін оқып – үйрену мен жинақтаудың ... ... он екі ... ... ... және экологиялық кеңістік
жағынан қатты даму ... оның ... ... ... ... ... және аудит сызбасы сияқты
жаңа әдіс -тәсілдер қолданылуда. ... ... ... ... қорғау саласы бойынша халықаралық стандарттарда көрінетін
экологиялық басқару ... ... және ... [ ]
- Осы және ... да ... ... шешу үшін ... және қоршаған табиғи ортаны қорғау жұмыстары бойынша Үкіметтік
комиссия құрылған. Бұл ... ... мен ... ... органдарының
іс - әрекетін үйлеструді қамтамасыз ету мақстында құрылған болатын.
- Экологиялық құқықтардың ... ... ... - ... тек сөз жүзіндегі қалуы. Бұл жеке адам, ... ... ... ... ... ... ... туындап
жатады.
- Бірнеше ондаған жылдар бойы ... ... ......
жеке адам» принципі бойынша өмір сүріп келді. Қазақстан ... 1995 жылы ... адам ... ... деген ... ... үшін ... ... ... ... уақыт
керек. Н.Б.Мухитдинов дұрыс атап өткендей «Әлеуметтік экономикалық даму
процесінде қоршаған ... ... ... және сол ... ұстап тұру
үшін мемлекеттік органдардың қызметін қайта құру мен ... сай өмір ... ... ... ... ... ... міндет іс – тәжірибе жүзінде іске асырылып жатқан жоқ.
- М.М. Бринчук экологиялық заңнамалардың ... ... ... ... ... деп өз пікірін қарастырады. [ ]
1. Конституциялық
2. Экологиялық заңнамаларды: ......... ... ... ... кепілдік» жүйесі бойынша орналастыру.
3. Экологиялық заңнамаларға ... ... ... механизмдерді жүзеге ... ... ... ... ... ... Қабылдау практикасын есепке ала отырып мерзім – мерзіммен ... ... ... жағдай қабылданатын заңдардың тиімділігіне,
сапасына және барлық заңнамалар ... ... ... ... ... ... қорғау жұмыстарында заңнамаларды реттеу қажеттігі
экологиялық саясатты жүзеге асыру жұмыстары бойынша іс – ... ... ... бірі ... ... орта ... ... қалыптастыру барысында аталған
саладағы жаңашыл идеяларды ... ... жөн. ... ... экологиялық қауіпсіздікпен тұрақты даму болып табылады.
Тұрақты даму ... ... – ақ ... ... ... ... табылады. Мәселен, 1997 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының ... ... ... даму жұмыстарындағы іс – шаралардың жүзеге
асырылу қажеттігін ... ... БҰҰ ... ... ... қоршаған ортамен оның дамуы бойынша үкімет тұрақты
даму ... ... ... ... құру ... ... ... айтылады және БҰҰ жүйесіндегі ұйымдар тұрақты даму
стратегиясында тұрақты дамуды ... ... ... [ ... ... ... орта жөніндегі заңнамаларды ... ... ... ... ... ... қажеттігі артып
отыр.
табиғатты пайдалануды тиімді түрде қамтамасыз ету;
экологиялық талаптардың орындалуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... бойынша
жүзеге асырылуға тиіс;
- азаматтардың конституциялық экологиялық құқықтарын жүзеге ... және ... ... ... ... ... бойынша табиғатты пайдалану және
қаржылай қамтамасыз етудің экологиялық механизмдерін жетілдіру;
- ... ... ... және ... ... ... жетілдіру;
- қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... технологиялық процестер мен өндірілетін өнімдердің ... ... ... және ... бағытттар тізбесін кеңейте және ... ... ... ... ... экологиялық өзгерістер енгізбей тұрып оң
нәтиже күтуге болмайды.
Бүгінгі таңда едәуір зиян ... ... ... ортада лайықты
өмірге деген құқықты және басқа да негізгі ... ... ... кей ... ... ... емес. Қоршаған ортаны қорғау – адамзаттың
қазіргі келешектегі ... өмір ... ... ... ... қолайлы ортаға деген құқықтың адамзат
дамуының қазіргі кезеңінде ерекше мәні бар ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени
салаларын түгел қамтиды.
Қорытындылай келе, адамның өмірге деген құқығы ғана ... ... ... ... ... да негізгі құқықтың бірі болып танылуы тиіс.
Азаматтардың ... ... адам ... негізгі құқықтарының
бірі ретінде бағалау ... ...... ... ... ... да мүмкін емес. Бұл құқықтарды жүйе құрушы ... деп ... олар ... ... ... себепші болып отырады.
2. ҚОРШАҒАН ҚОЛАЙЛЫ ... ... ... ... ... Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты жүзеге асыру тәсілі
ретіндегі ... ... ... ... ... ... конституциялық жағынан
бекітудің маңызы зор. Бұның әлеуметтік ... оның ... ... ... асырылу мүмкіндігінде.
Осыған қатысты И.В.Дюрячиннің «Мән мен мағына тек қаншалықты құқыққа
ие ... ғана ... ... оның ... ... ... ұстанымы әділ болып табылады.
Табиғатына қарай әрі объективті субъективті ... ... ... ... іс – әрекетінде жүзеге асырылуын талап етеді.
Бұдан құқықты жүзеге асырудың жалпы ... бір ... ... азаматтардың субъективті ... ... ... туындайды.
Құқықтың жүзеге асырылуы - бұл оның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... құқықтың
«материализациялануы». Кең мағынада алып қарастырғанда, жүзеге асыру ұғымы
ұйымдардың, ... ... ... мен ... ... нақты істе көрсетуімен түсіндіріледі.
Құқықтар мен бостандықтардың жүзеге асырылуының саяси – ... бар, ... ... ... ... ғана құқықтар мен
бостандықтар нақты ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Құқықтар мен бостандықтардың практикалық жағынан жүзеге ... ... ... ... ... ... ... іске асқанын
білдіреді, яғни сол құқықтың ... оны ... ... ... ... ... қайта қалпына келтірудің
мазмұны нақтылана түсуі мүмкін.
Еңбектерде құқықтың жүзеге асырылуының мынадай формалары ... ... ... ... және ... Аталған формалар
конституциялық нормалардың жүзеге асырылу процесінде ... ... ... және ... ... өзге ... ... жүзеге асырылу
процесіндегідей емес, басқаша қатынас орнайды. Бұл ... ... ... қарамастан конституциялық нормалардың жүзеге
асырылуында ... ... бір ... ... ... ... жүзеге асырылу формалары (сақталу, орындалу,
пайдалану) ... ... ...... ерекшеліктерін
бейнелейді. Конституциялық нормаларды қолдану мен ... ... ... бір ... ... реттеу жұмыстарын
жүргізудің бір амалы ретінде көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... және бір – бірін толтықтырып отырады.
Бұл жағдайда мына бір жайтты есте ұстаған жөн: бір конституциялық ... ... әр ... ... ... асыруы мүмкін.
Сақталу әлеуметтік субъектілердің барлық жүйесін, ... ... ... ... ... бір ... - орындалуды
ажырата білген дұрыс.
Конституциялық нормалардың орындалуы жалпы, сондай –ақ ... ... ... ... ... ... жүзеге асырлуының бір формасы, ... ... ... ... ... ... отырып, конституция рұқсат
еткен амалдарды жүзеге ... ...... ... ... ... ... салыстырып қарағанда, құқықты ... ... ... ... ерекшеленеді. Ол аз да
болса мемлекеттік органдарға тән. Көп ... ... ... ... ... ... Конституциялық нормаларды
пайдалану - құқық субъектілерінің әлеуметтік белсенділігінің ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде
қоршаған қолайлы ортаға деген ... ... ... мемлекеттік
органдардың тек құқық қолдану әрекеттерінің нәтижесінде ғана ... айта ... жөн. ... ... ... сонда:
ол өзінің тікелей қатысуымен белсенді, ... ... ие ... ... ... ... ... нормалардың орындалуы ... ... ... ... ... ... нақты заңдық
байланыстарға ауысуымен түсіндіріледі.
Алайда, біздің ... ... ... ... ... азаматтарға бекітіліп берілген құқықтардың ... ... – тең ... ... ... айырмашылықтар бар. Біріншіден,
субъективті ... ... ... барлық құқықты ... ғана ... Мұны ... әрі ... ... ... ... субъектіге құқықты жүзеге асырудағы
ерікті таңдау ... ... ... ... ... ие ... ... және қандай формада өзінің
субъективтік құықығын ... ... өзі шеше ... ... ... барлығының жүзеге асырылуы құқықтың тек ... ... ... бола бермейді. (мәселен, ... ... ... құқық тек конституциялық құқық нормаларымен ғана
емес, экологиялық құқықпен де байланысты). ... ... ... ... ... ... әр түрлі сатыларда сол ... мен көп ... ... да ... ... ... мен ... олардың практикалық жағынан
жүзеге ... ... ... ... ... ... аударуды талап
ететін негізгі мәселелердің бірі құқықтар мен ... ... ... Бұл демократиялық процедураларға заңдық принциптерге
және ... ... ... тәртіптілік, құрылым, түрлі
әлеуметтік және ... ... ... ... конституциялық
нормалардың жүзеге асырылу шарттары мен кепілдіктері арқылы ... ... әрі ... ... ... және көп ... Бұл ... әңгіме құқықтар мен бостандықтардың ... ... ... ... ... ... сатысы жүзеге асырылу процесінің негізгі сатысы
болып табылады. Оның алдындағы саты негізгі сатыға ... ... саты ... ... ... қажеттігі бостандықтар мен ... ... ... ... сатыларында белсенді мінез - құлықты талап
етеді.
Құқықтармен бостандықтардың ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру механизмінің жалпы ... ... ... ... ... мен бостандықтардың жүзеге
асырылу механизмін толық оқып - ... үшін мына ... ... нақты құқықтар мен бостандықтардың жүзеге асырылу тәртібі
анықталатын заңдық фактілер;
2) ... мен ... ... ... белсенді
заңды тәртібі, мұнда субьективтік құқық иесі оның ... ... өзі ... жүзеге асырылудың заңмен ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қорғау (сақтау) [ ]
Басқаша айтқанда, азаматтардың құқықтарын ... ... ... ... ... негативтік қасиетін көрсетуші түрлі факторлар
белгілі бір роль атқарады. Олардың қатарына: экономика ... ... ... қоғамдағы игі ахуал, мәдени ... ... ... ... ... ... ... байланысты
жұмыстарды қамтамасыз ету жөніндегі атқарушы өкімет институттарының
құқықтарды жүзеге ... ... ... ... ...... пайдалану; өзге мемлекеттік емес органдардың белсенді
іс – ... және т.б. ... ... ... - ақ ... ... ... ... ... қосу ... Қазақстан
Республикасының Конститутциясы (18,33,45 және т.б баптар) атқарушы өкімет
органдарына азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... – құқықтық қорғаудың нақты
жұмыс істеуші механизмі әлі құрылмаған. ... ... ... ... тек ... ғана емес, әкімшілік пен ... іс - ... де ... ... орай ... ... іс - ... жеке тұлғаның конститутциялық
құқықтарын, бостандықтарымен мүддесін ...... ... ... ... ... қала ... жеке тұлғаның құқығын жүзеге асыру механизмі құқықты
пайдалануды ... мен ... ету ... ... іс ... ... түрлерін қамтуға бағытталған.
Олар:
Құқықтар, бостандықтар мен мүдделер ... ... ... ... бекіту;
- Азаматтардың құқықтарын мемлекеттік қорғау мен ... ... ... ... нақты пайдаланумен қамтамасыз етілуі,
құқықтар мен ... ... ... ... ... күрес;
- азаматтардың қоғамдық саяси белсенділігінің ... ... мен ... мүдделерді пайдалануға саналы түрде атсалысу,
құқықтар мен ... ... ... ... ... және қоғамдық бақылаудың болуы.
Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... ... орта ... жөнінде толық ақпарат алуға құқылы. 1995 ... ... ... ... ... «Ақпарат,
ақпараттандыру және ақпаратты қорғау туралы» Заңында ақпаратқа таныстыру
формасына ... жеке ... зат, ... оқиға құбылыстар мен
процестер жөнінде мәлімет беру деген анықтама берілген.
- ...... ... бейімделу процесінде сыртқы
әлемнен алынған мазмұнды білдіру Алу және ... ... ... ... ... ... ... және осы ортаға деген
өміршеңдік процесі болып ... ... ... ... ... Винерден кездестіреміз. [ ]
Бізді қызықтырушы ақпарат экологиялық ... ие, ... ... ... ... ... алған жөн. әрекеттегі
заңнамада экологиялық ақпаратқа ... ... бұл ... ... ... ... ... береді. «Азаматтардың
қоршаған орта жағдайы туралы ақпаратқа ... ... және ... ... ... ... ... шешімдері пайдалы болар еді.
Егер Еуропалық заңнамаларға көңіл бөлер ... ... ... ... ... ... ... ала алу
деген – су, ауа, ... ... ... ... (фауна),
өсімдіктер дүниесі (флора), ауыл шаруашылық ... мен ... ... ... туралы білу деген сөз.
- Экологиялық ақпарат қоршаған ортаны қорғау туралы 1954 ... ... ... кең ... Осы ... сәйкес (21-бап),
онда су, ауа, топырақ, фауна, флора, жер және ... ... ... ... ақпараттар қамтылған. Бұл ақпарттар жазбаша, визуальді,
ауызша ... ... ... ... ... ... ақпаратта мынадай әрекеттер
қамтылуы тиіс:
- су, ауа, фауна, флора, жер, топырақ, табиғи ландшафтар мен кешендер
жай-күйі ... ... ... мен өміріне зиянды экологиялық ... ... орта ... химиялық, физикалық және биологиялық әсерлер
туралы;
- табиғи объектілер мен адамға кері әсер етуші іс-әрекеттер туралы;
- қоршаған ортаны қорғау ісі ... ... ... ... ... әкімшілік және басқа да шаралар туралы; [ ]
- егер Қазақстан ... мына ... ... болса, онда табиғи ресурстарды, табиғатты ... ... ... жеке және ... ... ... ... мен заңды
мүдделерін сақтау мен қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... заңды тұлғалар мен кәсіпкер азаматтардың әрекеттері туралы.
Жоғарыда айтылғандарды саралай келе, біздің көзқарасымызда, экологиялық
ақпаратқа мынадай анықтама беруге ... сол ... ... ... орта,
оның табиғи объектілер мен адам ағзасына тигізуші ... ... ... сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау шаралары және азаматтардың
экологиялық құқығын қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға дейін құқық субъектілерінің
барлығы пайдалана алады. Олар: Қазақстан ... ... ... ... ... ... айналысушылар,
мекемелер, ұйымдар, мемлекеттік құрылымдар, сондай-ақ муниципальдық
органдар.
Қазақстан ... ... ... ... сәйкес
берілетін экологиялық ақпарат ақиқат, толыққанды және өз уақытында болуы
тиіс. [ ... ... ... орта ... ... ... ... органдардың арнайы өкілеттілігі мен басқа тұлғалар айналысады.
Ақпараттың қаншалықты ақиқат екендігін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың нақты мүмкіндіктері
ескерілуі ... ... деп оның ... ... атап ... ... ... өзін-өзі басқару органдары, заңды тұлғалар,
қоғамдық қалыптасу мен ... ... ... ... берілуін
айтады.
Ақпараттың өз уақытында берілуі дегеніміз – егер заңнамада көрсетілген
болса, пайдаланушыға сұраныс берген ... ... ... ... аз ... ... құлақтандыру. Егер заңнамада мерзімі
белгіленбеген ... ... ... ... Кодексінде
қаралған ереже қолданылуы мүмкін.
Заманауи батыстық саяси және құқықтық философияға ... жеке ... және ... ... жеке ... өз ... үшін бақылау жасау
құқығын береді. Осыған байланысты ақпараттық келісім ... ... ... өз құқығын жүзеге асыру үшін ақпаратпен танысып отыруға мүмкіндігі
болуы тиіс. Ақпарат арнайы, яғни тек осы жеке ... ... ... ... кіретін әлеуметтік тұлғаға да қатысты болуы мүмкін.
Қоғамның қазіргі даму кезеңінде ауқымды проблемаларды шешу үшін ақпарат
рөлінсіз өсу қарқыны байқалады. Бұл ... ... қай ... ... ақпарат жасай біледі және оны ... ... ... ... жоғары деңгейіне жете алады» деген қорытынды жасауға ... [ ] ... ... ... тиімді экологиялық саясат
жүргізудің негізі болатынын айта кеткен жөн.
Осыған байланысты егер қоғам ақпараттандырудың жоғары жетістігіне ... ... онда ол әрі ... әрі ... ... ... ... қабілетті деген тұжырымға келуге болады. Басқаша айтқанда,
ақпараттық қоғам жетістігі нәтижесінде экологиялық ақпаратқа деген құқықтың
жүзеге асырылуымен байланысты мәселелердің табысты ... ... ... ... ... ... заңнамалық жағынан реттеуге
қарамастан, қарастырылып отырған құқықты практикалық жағынан ... ... ... өте көп екендігін айтуға болады. Олардың барлығы
мемлекеттік деңгейде шешімін ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын
сақтау мен қорғауға міндетті екенін ұмытуға болмайды.
Осыған байланысты, біздің көзқарасымыз ... ... ... құқықты барынша тиімді жүзеге асыру үшін мыналар қажет:
Қазақстандық заң шығарушы «экологиялық ... ... ... ... беруі тиіс;
Қоғамның заңнамалық шешімдер жөнінде барынша толық ақпараттандырылуы
үшін сол ақпараттың жалпы Қазақстандық қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ... бағытталған процедуралық
кепілдіктер заң ... ... ... ... ... қоршаған орта, оны пайдаланудағы ... ... ... есебін жасау;
Лауазымды тұлғалардың, мемлекеттік және муниципалдық қызметкерлердің
экологиялық-құқықтық білімін, экологиялық білімін ... ... ... ... ... ... Республикасындағы экологиялық бағдарламалардың ... ... ... ... және ... тыңдалымдары жүйелі түрде
жүргізіп отыру;
Табиғатты қорғау заңнамаларын және басқаларды үнемі жетілдіріп отыру.
2. 2. Экологиялық зардапты қалпына келтіру
Қазақстан ... ... ... ... адамның денсаулығына немесе мүлкіне зиян ... ... ... ... ... ... ... Осындай құқық Экология
кодексінде қарастырылған.
Адамның және азаматтың жеке және заңды ... ... ... бұзылуының белгілі бір құқықтық салдары бар. Егер адамның және
азаматтың денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... заң ... қалпына келтірілуі тиіс.
Зардапты қалпына келтіру тәртібі Қазақстан Республикасының Экология
кодексімен реттеледі (86-90-баптар).
Алайда Азаматтық ... ... ... ... әсер етуші
қатынастарды құқықтық жағынан реттеудің жалпы формалары қамтылмаған. Ол тек
қоршаған ортаға жайсыз әсер ету ... ... ... ... ... ... оқиғаларды ғана ретке келтіреді. Экологиялық құқық
бұзушылық үшін азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... немесе моральдық зиян өтемін өтеуге тиіс.
Қолданыстағы Экологиялық кодексте «экологиялық ... ... ... Осы ... ... ... ... заң туралы
еңбектерде біраз мәселелер айтылды. Мысалы, Қ.Таукеннің ... ... ... – бұл экологиялық қолайсыз жағдайда ластанған
табиғи ... (су, ауа), ... ... ... азық-түлік
өнімдерін пайдаланған және зиянды физикалық әсері бар (шу, ... ... ... ... ... келеңсіз генетикалық әсері
бар, денсаулықты бұзып, ауруға әкеп соқтыратын зардап.[]
Біздің ... ... ... және ... болып
табылады. Экологиялық зардап дегеніміз – құқықтық ... ... ... ... және сол ... ... және ... емес
игіліктердің, оның ішінде заңмен қорғалатын адам өмірі мен ... ... мен ... тұлғалардың мүліктеріне де нұқсан келетін қоршаған
орта жай-күйінің нашарлауы.
- Қоршаған табиғи ортаның қолайсыз ... адам ... ... ... ... оның ... өміршеңдік, биологиялық
қызметтерінің толық немесе жартылай жойылуына әкеп ... ... ... ... мен ... ... ... антропологиялық түріне
жатады. Зардап салдары адамның денсаулығын жоғалтумен байланысты болады.
1998 жылғы 5 ... ... ... бұзу ... ... ... ... практикасы туралы» Қазақстан Республикасының
Жоғары Соты Пленумының ... ... адам ... ... зардабы оның
денсаулығын, еңбекке деген қабілетін жоғалтумен, бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Бұл жерде келеңсіз салдар көзі В.Т.Абрамов атап өткендей: ... ... ... ... оның адам ... ... ... зардабымен түсіндіріледі». [ ]
Экологиялық құқық бұзылып, оның адам өміріне немесе мүлкіне тигізетін
әсеріне ... ... ... ... ... ... ... маңызды заңды кепілдігі ретінде қарастыруға болады.
Зардапты қалпына келтіру сот және соттан тыс тәртіп ... ... Оның ... ... ... ... жағдайда, оның ішінде қоршаған ортаның ластануына байланысты
жұмыскерге уақытша ... ... ... парағын беру;
Қоршаған қолайсыз ортаның адам денсаулығына әсер ... ... ... ... ... келеңсіз әсерінен жәбірленушіні әлеуметтік-
экологиялық қорғау шараларына, ... мен ... ... ... ... ... денсаулығы мен мүлкіне тигізген
зардап орнын қамсыздандыру;
Сот шешіміне бойынша ... ... мен ... ... ... келтіру;
Зардапты қалпына толтыру принциптері Қазақстан Республикасының Экология
Кодексінің баптарында көрініс тапқан.
Олар: - тигізген зардапты ... ... ... ... ... ... шартта қаралғандай жәбірленушіге зардап шығынын
өтемақы түрінде өтеу;
зардап шектіруші өзінің кінәсі жоқ ... ... ... ... ... босату;
зардап шектіруші болмаған күнде де зардап орнын толтыру жағы қаралуы
мүмкін;
егер заңда ... ... ... ... ... ... шығынының орынын толтыруға тура келеді;
келешекте зардаптың қауіп төндіру ... іс ... ... арыз ... жазуға негіз болады, ондай қауіп төнген жағдайда
сот жауап берушіні тек ... ... ... ғана ... ... тоқтатуға міндеттеуге құқылы.
Заңды тұлға немесе жеке ... және оның ... ... ... зиян шеккен болса, зардап шығынын көтереді;
Жұмыс кезінде айналасындағыларға қауіп төндіретіндей ... ... мен ... шығын орнын толтыруға міндетті.
- Қоршаған ортаны ластауға, ядролық энергияны пайдалануға ... ... ... өріс ... ... ... сәйкес келеді. Сондықтан болар қауіптілігі ... ... ... өтемі талап етіледі. Қолда бар ... ... 20-30 ... ... ... ... ... әрекетімен
тікелей байланысты. Бұл деректер экологиялық құқығы ... ... ... ... ... ... үшін оның ... қорғау проблемасының өткір және ... ... ... шығын орынын толтыру ... ... ... ... әсер ... (яғни экологиялық жайсыз аймақта ... ... рет не ... рет ... ... да ... табиғи
ресурстар: су, ауа, табиғи азық-түлік өнімдері, сондай – ақ ... ... ... радиация электромагниттік өріс және т.б) байланысты
болады.
Бірінші жағдайда келген шығын ... ... ... ... ... ... аймақта тұрудың өзі заңды фактіге ... ... ... ... жәрдем ақы төленіп, нақты
жеңілдіктер т.б. ... Ал ... ... сот ... ... ... ластану нәтижесінде азаматтың денсаулығына тиген
зардапты қалпына келтіру үшін және де уақытша ... ... ... ... ... ... ... Жәбірленушіге шеккен
зардабын қалпына келтіру үшін бұл жағдайда ... ... ... тура ... онда ... жұмысқа жарамсыздығы туралы
қағаз алады немесе ... ... ... ... ... медициналық және әлеуметтік қамсыздандыру, басқа да материалдық
көмек ... ... ... ... ... ... шығын орынын толтырудың тағы бір түрі - ол
жәбірленушінің ... ... ... немесе зейнетақыға
қанағаттанбауы. Мұндай жағдайда ол ... ... ... ... ... ... ... өтеуді талап етеді, мәселен, емделуге және талап
денсаулығын қалпына ... ... ... ауруды күтуге кеткен
шығындар, тұрғылықты жерін, мамандығын ауыстыруға байланысты ... ... ... шығындар. Жәбірленуші бұл жағдайда зардап
орынын қалпына келтіруге деген өзінің құқығын ... үшін өз ... ... бола отырып, денсаулығына келген зиянды, қоршаған табиғи
ортаның ластануынан денсаулығына ... ... ... ... ... мен ... өнеркәсіп, өндіріс орындары, ұйымдар мен
азаматтардың арасындағы себептік байланысты дәлелдеп ... алуы ... ... ... деген құқықты қорғаумен байланысты мәселелерді
шешуде зардапты қалпына келтіру механизмі мен оның ... алу ... ... ... ... ... ... ма, жоқ па, соны анықтап
алған жөн. Өндірістік немесе әлеуметтік зардап проблемалары ... ... ... ... ... ... өнімдерінен болған зардапты
қалпына келтіруді ... ... ... ... дұрыс, себебі зиянды
қасиеттерін қалыптастырған өндіріс технологиясының бұзылуы ма, ... ... па - осы ... ... ... жөн.
Адамның өндіруге еңбегі жұмсалмаған табиғи өнімдер химиялық ... ... ... ... ... ... ... толтыру ұсынылады. Су
құбырындағы сулардың құрамында минералды және басқа ... ... тыс ... ... жатады.
Экогендік зардап латенттік сипатқа ие. Экогендік зардапты қалпына
келтіру материалдық және материалдық емес формаларда ... ... ... ... зардаптың құқыққа қарсы ма, әлде жоқ
па - сол жағын анықтау заңдық ... ... ... ... ... бұзушылық ретінде танылады. Экогенді зардаптың құқықта танылған түрі
санитарлық-гигиеналық және өндірістік нормативтер мен ... ... ... құқықта танылған болса, оның орынын ... ... ... ... ... ... өтемақы
жасау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Белгілі Ресейлік ғалым М.И.Васильева ... ... ... ... ... ... біріншіден, автокөлік иелеріне оның
көлігінің техникалық сипатына қарай салық салу; екіншіден, тұрмыстық қоқыс
заттарды жоюға ... ... ... ... ... технологиялық қажеттілікке жіберілетін төлемдер. [ ]
Зардапты қалпына келтіру мөлшері такса мен шығынды есептеу ... ... сот ... ... ... ... ... шығынды
қалпына келтіру мөлшерін азайтуға құқылы (ҚР АЗЖІК).
Сот қаланың сол ауданына ... ... ... ... ... мен
сауда орын алу деңгейі жөніндегі экологиялық мониторинг деректерімен және
медициналық қорытындыда көрсеткендей, ауру ... ... ... саны мен ... жөнінде таныс болуы тиіс. Тиісті ... өзі ... ... ... тобы жарақат алған ... ... ... ... де жүргізіледі: олардың әрқайсысына сараптама
жүргізу міндетті емес, зардапты қалпына келтіру үшін медициналық куәландыру
мен ... ... ... ... ... ... 7 шілдедегі «Азаматтардың ... ... ... Республикасы заңының негізіне сәйкес жеке тұлғаның
жазбаша ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізілуі мүмкін.
Азаматтық істерді соттың қарауындағы мұндай сараптау жұмыстары дәлелді
мүмкіндіктері әлі де ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ арыз-шағымсыз, қоршаған ортаны
ластаушы кәсіпорындардың ... ... ... жарнасынан құрылған арнайы қор арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Мұндай қамсыздандыру экономикалық тұрғыдан алып қарағанда ... ... бір ... ... көрінеді, оның әлеуметтік мақсаты -
жәбірленушінің мүддесін толық қамтамасыз ету.
- Заңдық ... алып ... ... ... ... ... қатынас.
Қазақстан Республикасының Экология кодексінде (23-бап) экологиялық
қамсыздандыруды енгізудің құқықтық негіздері қарастырылған.
Экологиялық тәуекел ... ... мен ... апаттардан
мүлікті қамсыздандырудың ара жігін анықтап алған жөн.
Шет елдерде қамсыздандырудың экологиялық түрлеріне бірінші экологиялық
апаттардан жеке объектілерді ... ... ... ... ... жатқызады. Біздің елімізде әлеуметтік қамсыздандырудың экологиялық
түрлері қолданылмаған.
Жүргізілу тәсіліне қарай ... ... 2 ... ... ... және ерікті. Біздің елімізде мемлекеттік
қамсыздандыру заң жүзінде іске ... да, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру заңнамалық актілер
негізінде жүзеге асырылады, онда ... ... ... ... ... мен ... ... көлемі, қамсыздандыруды қамтамасыз ету деңгейі, тарифтік
ставкаларды құру ... мен ... ... ... ... ... органдары қамсыздандырудың міндетті түрлері
бойынша жыл ... ... ... ... ... ... ... алып отыруға міндетті. Қамсызданушы берілген төлемді
заңда белгіленген мерзім ішінде төлеп отыруға ... ... ... ұйым мен ... арасында
болған ерікті келісім-шарт негізінде жүзеге ... ... түрі ... ... ... онда ... ... түгелімен қамту
жағы бола бермейді.
Бұрын ерікті қамсыздандырудың әр түрі бойынша келісім-шарттар ... және ... ... ... ... тұрғындардың мүлкін, жеке басты қамсыздандыру -
Мемлекеттік ... ... ... Министрлігіне бекітілетін.
Қазіргі таңда Ресей территориясында мемлекеттік қамсыздандыру ... ... ... ... ... түрлерінің ережелерін
қамсыздандыру ұйымдары өз бетінше ... және ... ... ... ... қамсыздандыру туралы» Заңына
сәйкес ... ... ... берілетін лицензиялар мен
қамсыздандыру әрекетін лицензиялаудың негізгі және ... ... ... ... ... ... әрекетіне
қадағалау жасайтын ұйымдардың қызметінің құзыретіне кіреді.
Қоршаған ортаның ластануына ... ... ... ... ... ... ... жасауда тәуекелге барудың қатаң есеп деңгейі міндетті
түрде ... ... ... ... шығынның орынын толтыру ... ... және ... ... байланысты қамсыздандыру
өтемін төлеу;
шығынның орынын толтыру мөлшерін шектеу;
Шетелдіктердің тәжірибесін ескере отырып, экологиялық ... ... ... ... ... ... экологиялық тәуекелге
баруды қамсыздандыру мәселесін қарастырған жөн.
Мемлекеттік міндетті қамсыздандыруды ... үшін ... ... жағдайлар тізбесін анықтап алу қажет; оның
ішінде ... ... ... жеке ... ... ... ... қамсыздандыру есебінен төленуі; медициналық куәландыру тәртібі
және тұрғындарға өтемақы төлеу мөлшерін анықтау; ... ... ... және т.б. бүлінуіне немесе құруына байланысты зардапты
қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ұзақ уақытты қажет етеді. Қазіргі таңда мемлекеттік экологиялық
қамсыздандыру қорының қандай қаржының есебінен құрылатыны ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру
қорының қалыптасуына Республикалық ... ... ... қоюы ... ... ... экологиялық қамсыздандыруды енгізу үшін
(еріктіден ерекшелігі) тиісті заңның қабылдануы ... онда ... ... ... ... тек ... қана қоймай, мемлекеттік
экологиялық қамсыздандыру қорының құрылу тәртібі мен қызметі де белгіленген
болар еді.
Мұндай құралдың ... ... ... да бір ... қарамастан, соған тиісті соманы түгел алуға кепілдік берер еді.
Басқаша айтқанда, ... қоры ... ... ... ... ... ... орындалуына кепілдік берген болар еді.
Қазіргі кезде қалдық шығару мөлшерін қысқарту жұмыстары бойынша іс-
шараларды қаржыландыру үшін қор құру ... ... ... ... құру ... ... жүргізу үшін кез
келген экогендік зиян орнын толтыру қажеттілігімен байланысты.
Қазақстан Республикасының Конституциясының жалпы принциптеріне сәйкес
жеке ... ... ... ... ... ... мүлкіне келген зардапты
толық қалпына келтіру міндеттеледі.
1993 жылы ... ... ... және ... кәсіпорыны құрыла бастаған кезеңде бұл өзекті проблема болып
табылды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... отырған екі амалын сот бір шешіммен жауап берушіден
өндіре және оны зиянды әсерді ... ... ... ... ... ... Бұл ... материалдық емес зардапты ақшалай
қалпына келтіруге қатысты баламалы түрде жүзеге ... ... ... ... ... орта ... ... өмір сүру деңгейін әлеуметтік, тұрмыстық, мәдени
сипаттағы жеңілдіктермен ... ... ... ... жағдайға байланысты тұрғын үй төлемін
дифференциялау;
- экологиялық аймақ деп жарияланған тұрақты ... ... ... айлық жалақысының өсуі, азық-түлік және медициналық көмектің
жақсартылу жағы қолға алынуы тиіс;
- қауіпсіз өндіріс орындары салыну көзделген аудан ... үй ... ... ведомстволық құрылыс есебін қаржыланып, жабдықталуы
тиіс. [ ]
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен мүлкіне келген зардап ... ... қана ... ... ... ... зиян орнын толтыру жағы қарастырылған.
Моральдық зиян деп азаматтың тиісті матераилдық емес ... ... ... оның жеке ... емес ... мүліктік құқығын бұзғанда
уайым-қайғыға берілуін айтады (1994ж. 20 желтоқсандағы ҚР Жоғары ... ... п.2, ... МК 3-п, 1099-бабына сәйкес моральдық зиян өтемі мүліктік зардапты
қалпына ... тыс ... ... ... жөн.
Моральдық зиян өтемін талап ету дегеніміз - ... ... ... ... емес және ... да ... емес игіліктердің өзгеруіне
байланысты туындайтын талап-тілектер.
Моральдық зиян ... ... сот ... ... жеке ... ерекшеліктерін ескере отырып, уайым-қайғыға берілу деңгейін»
(ҚР АІЖК, 151-бап) және қандай жағдайда, ... ... ... ... фактілерді ескеру тиіс.
Сот айғақ ретінде дене жарақатын алғанын, ауырғанын, функционалдық,
психологиялық бұзылыстардың болғанын, оның ... ... ... оған ... ... көмек сипатын дәлелдейтін
медициналық құжаттарды талап ... ... ... ... ... медициналық тексерілуге не
соттық-седициналық сараптамаға ... ... ... ... Зың ... ... қалпына келтіруде
міндетті түрде төмендегілерді қарастырғаны жөн: «экологиялық зардап» ұйымы;
экологиялық зардапты қалпына ... ... және оны ... асыру
механизмі; моральдық зиян орнын ... ... ... мүлкіне
экологиялық зиян тигені үшін өтемақы тәртібін анықтау; осындай зардапты
қалпына ... ... ... Қоршаған қолайлы ортаға деген конституциялық
құқықты жүзеге асыру механизміндегі қоғамдық бірлестіктердің рөлі
Қоршаған қолайлы ортаға ... ... ... ... ... ... түрінде қоғамдық бірлестіктер арқылы ... ... ... ... құру Қазақстан ... ... ... «Өз мүддесін қорғау үшін
кәсіподақтар құру құқығын қамти отырып, бірлестік құруға ... жан ... ... ... ... ... беріледі».
Бұрынғы Қазақстан Республикасының «Қоршаған табиғи ортаны қорғау
туралы» Заңының 2-бөлімінің 12-бабында да ... ... ... ... жұмыстары бойынша қоғамдық бірлестіктер, қорлар және басқа да
қоғамдық қалыптасулар құруына құқылы ... ... ... деген құқығының жүзеге асырылуы азаматтардың
екі түрлі мүмкіндігінің кепілі бола алады. Бір ... ... ... үшін ... ортақтығы негізінде басқа адамдармен бірлестікке ... ... ... ... ... ... бірлестік құру жолында
құқығы, бостандықтары мен ... ... ... ... оны ... ісі ... ... құқығы. Бірлестікке деген құқық
мазмұнының екінші аспектісі азамат ... ... ... болып
табылады және оны жүзеге асыру механизміне кіргізіледі.
Азаматтарға ерікті түрде өзінің ... ... ... материалдық емес
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қоғамдық ұйымдар құру мүмкіндігі ... 21 ... ... Республикасы Азаматтық Кодексінің 117-бабында
қарастырылған және 1995 жылы 14 сәуірдегі «Қоғамдық ... ... ... Заңында, 1995 жылғы 7 маусымдағы «Қайырымдылық іс-
әрекеттер және қайырымдылық ұйымдар туралы» Қазақстан ... ... ... ... ... - жоғарыда аталған заңнамаларға сәйкес
ортақ мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... ... ... ерікті, өзін-өзі басқаратын,
коммерциялық емес ... ... - ... ... ... әдіс-тәсілдер арқылы ортақ
мақсаттарға жету үшін құрылған және мүдде ортақтығы негізінде бірігіп,
азаматтардың ... ... ... ... ... ... өзін-
өзі басқарушы, коммерциялық емес ... ... ... ... жүзеге асырудың маңызды формасы» делінген толығырақ
анықтаманы А.А.Дарковтан кездестіреміз. [ ]
Сонымен азаматтарға бірінші рет қоғамдық бірлестіктерді заңды ... ... ... жеке ... ... ... құру ... берілді.
Бұл жаңашылдық қоғамдық, оның ішінде экологиялық қозғалыстардың ... ... ... себебі азаматтар қиын әрі қымбат тұратын тіркелу
және әрі қарай ұстап тұру үшін шығындалу процесінен құтылады, ... ... мен ... ... ... әрекеттегі заңнамада белгіленген
экологиялық талаптарды сақтауға, қоғамдық бақылау жасауға міндетті.
Кейіннен ... ... да ... ұқсас қоғамдар құрылды. 60-
жылдардың соңына қарай әрбір одақтас республикада табиғатты қорғау қоғамы
құрылды. Сондай-ақ қоршаған ортаны ... ... ... шешу ... құрылған қоғамдық бірлестіктер: кәсіподақтар, ғылыми-техникалық
қоғамдар, аңшылар мен ... ... ... ... ... заманауы кезеңнің ерекше бір айырмашылығы - ол
қоршаған орта проблемаларын ... ... емес ... ... процеске үлкен қоғамдастықты тартудың мәні сонда, экологиялық жағдайды
жақсарту үшін өз ұсыныстарын бере отырып, ... ... ... асыруға
қатыса отырып, қоғамдастық табиғатты қорғауға өз үлестерін қосады. Шетел
мемлекеттерінің тәжірибесі көрсеткендей, қоғамдастықты экологиялық ... ... ... ... ... ... деген азаматтар үшін де,
осы шешімді қабылдаушы жеке ... үшін де ... ... ... ... санасу мемлекеттік органдарға проблеманы кешенді
түрде оқып-үйренуіне, қолайсыз экологиялық-жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... жобаларға аударылмауына және
осыған байланысты әлеуметтік-экологиялық конфликтердің ... ... еді. ... ... ... ... ... мемлекет
тарапынан эволюциялық жолмен өтілуі қамтамасыз етілуі тиіс.
Азаматтардың экологиялық бірлестігі көрер ... ғана ... ... ... әрі адам ... мен ... ... мақсаты
қойылған нақты болуға тиіс.
Қоғамдық экологиялық құрылымдарды құру ... мен ... ... назарын өзіне аудармай қоймайды. Олардың іс-әрекеттері
объективті ... ... ... ... ... мүддеден жоғары
қою, қоршаған ортаның ластану масштабының ұлғая түсуі, табиғи ресурстардың
сарқылуы, экологиялық жағдайдың апатты ... ... және т.б. ... пікірінше, экологиялық проблемаларды шешуде қоғамдастыққа ат
салысудың ғылыми түріне өту ... Ол ... ... жағдаяттарға
негізделеді:
адам құндылығын, оның ... ... ... ... ... ... ... бірінші орынға қою;
қоғамдастық экологиялық және экономикалық приоритеттерді байланыстырушы
нақты күш болып ... ... ... ... ... әсер ету формалары
әртүрлі және құқықтық нормалар ... кей ... ... ... ... ... ... жасайды.
Бүгінгі таңда Қазақстан заңнамасы азаматтарға коммерциялық емес
мақсатта ... ... үшін кең ... ... ... ... да ... ұйымдары сияқты қоғамдық экологиялық
ұйымдар 1999 жылдың 1 шілдесінен кешіктірмей өзі үшін ... ... ... ... тиіс ... Қарсы жағдайда олар қоғамдық
бірлестіктер мен қайырымдылық ұйымын тіркеуші ... ... ... сот ... ... ... ... таңдау құрылтайшылар қойған мақсат-
міндеттерге, сондай-ақ олардың материалдық мүмкіндіктеріне байланысты және
бірінші кезекте мемлекеттік тіркеуден өту ... және ... ... ... алу ... ... жүргізілу территориясын - жалпы
Қазақстандық, аймақаралық, аймақтық немесе жергілікті екенін ... ... ... ... ... көп бағытта жұмыс істеуі
заңнамада анықталған ұйымдастыру-құқықтық нормаларының барлығын пайдалануға
мүмкіндік береді. Қоғамдық және қайырымдылық ... ... ... жауапкершілігі шектеулі коммерциялық ... ... үшін ... формаларда да құрылуы мүмкін. Алайда қоршаған
табиғи орта ... және ... ... ... ... ... ... жол жоқ, себебі қоршаған табиғи ортаны
қорғау туралы Заң қоршаған ортаны қорғау аумағы ... ... ... ... ... ғана ... шығарушы қоғамдық бірлестіктерге Жарғы мақсатын ... ... ... өз ... ... ... ... тарату, әрекеттегі
заңнамада қарастырылған мемлекеттік өкіметтік органдар мен жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ... ат салысу; жиналыстар,
митингтер, демонстрациялар, шерулер мен пикеттер ... ... ... құрылтайшы болу және баспа жұмысы ... ... өз ... ... мен ... сондай-ақ мемлекеттік өкімет
органдарындағы, жергілікті өзін-өзі басқару органдарындағы және ... ... ... ... ... қорғай білу.
1995 жылғы 21 қарашадағы «Атомдық энергияны пайдалану туралы»
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... белгіленген
заңнамалық тәртіп бойынша тиісті ... ... ... ... ... ... іске қосуға, пайдалануға берілген және
пайдаланудан шығарылған ядролық ... ... ... ... ... ... ... ақпарат алуға сұраныс беруге және
алуға құқылы екендігі бекітілген.
Әрекеттегі экологиялық ... ... ... ... ... Олар - дәстүрлі және жаңа құрылымдар.
Дәстүрлі экологиялық құрылымдар - олар табиғатты қорғау қоғамы, жануар
мен өсімдікті қорғау, ... ... ... Ұзақ ... бойы бұлар
мемлекетпен тығыз байланысты болды және мемлекеттік экологиялық қолдау
көрсетуге ат ... ... ... ... ... ... олар ... қоғамдық, қайырымдылық ұйымдары қатысуда. Бұларды былайша жүйелеуге
болады:
табиғатты қорғау жиындары;
«Әлеуметтік экологиялық одақ» атты аймақаралық экологиялық одақтар;
экологиялық ... (бұл ... ... ... тобы. Олар саны
жағынан көп емес, ресми статусы жоқ, ... ... ... жұмыстарды
атқарады. Олардың көпшілігі ғылыми-техникалық қызметкерлер, дәрігерлер,
педагогтар, ... ... ... ... ... әскерлердің
инициативасы мен ықпал етуі нәтижесінде құрылған).
Жергілікті экологиялық ұйымдарды ... ... ... ... ... көрме ұйымдастыруға, лекциялар ... ... және ... ескерткіштерді қорғаушы экологиялық-шығармашылық
ұйымдар;
экологиялық-құқықтық ұйымдар;
экологиялық проблемаларға митингілер мен ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды мақсат етіп қоятын
экологиялық ұйымдар;
экологиялық бұқаралық ақпарат құралдары;
нақты табиғи ... ... өз ... ... экологиялық-
объектілік ұйымдар;
экологиялық бейіндегі ғылыми-техникалық және коммерциялық ұйымдар:
экологияны ... ... ... экологиялық ұйымдар;
Экологиялық қозғалыс дамуының қазіргі кезеңіндегі бірінші дәрежелі
мақсат-барлық ұйымдар әрекетінің үйлестірілуі. Тек осы ғана ... ... ... ... ... ... ... тудыруға, өкіметтің
тек қоғамдық пікірімен келісе отырып, экологиялық ... ... ... ... ... экологиялық жағдайдан шығып, үнемі құлдырай
беруден тұрақтылыққа көшуге мүмкіндік береді.
Қоғамдық бірлестік құқыққа қарсы ... мына ... ... ... ... 1) заң ... ... мемлекеттік органдар
шешімдерінің орындалуына ат ... 2) ... ... ... ... 3) ... ... сараптама мен зерттеу жұмыстарын жүргізу,
нормативтік акт жобаларына қорытынды жасау; 4) ... ... ... ... хат, ... ... ... көмектер; 5) қоғамдық қорғаушы,
өкіл, сараптаушы ретінде сот мәжілістеріне қатысу. «Қоғамдық экологиялық
бақылау» ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыруға байланысты азаматтар мен ... ... ... ... ... және денсаулық пен мүлікке келген
шығын орнын толтыруды ... ... ... ... ... [ ]
Қоғамдық экологиялық бақылауды жүзеге асырудың кең ... ... ... ... ... өз ... толыққанды және ақиқат түрде
беруді талап ету;
Хат, арыз, өтініштер арқылы бару;
Қоғамдық экологиялық сараптаулар жүргізуді талап ету.
Мемлекеттік экологиялық сараптаулар ... ... ... ... ... ... ... пикеттер мен
басқа акцияларға қатысу құқығы;
Соттық (әкімшілік) тәртіп бойынша экологиялық зиянды ... ... іске қосу ... ... ... ... тоқтату сияқты амалдармен алмастыру жөнінде талап ету құқығы;
Азаматтың денсаулығына немесе мүлкіне нұқсан ... ... ... ... сотқа арыз-шағым беру құқығы;
Экологиялық маңызды шешімдерді қабылдауға, экологиялық жобаларды жүзеге
асыру, жер телімдерінің берілуіне бақылау ... ... ... ... ... үлкен мән беріледі. Мәселен,
М.М.Бринчуктың пікірі бойынша, экологиялық сараптау-құқықтық, ... және ... ... ... ... тәртібін, әркімнің
қоршаған қолайлы ортаға деген, талас-тартыстарды шешуге дәлел бола алатын
түрлі экологиялық ... ... ... ... мен ... ... экологиялық құқық тәртібін ұстап тұру құралы ... ... ... ... ... экологиялық заңнаманы
демократияландыруды жүргізуде қоғамдық пікірмен санасу, қоршаған қолайлы
ортаға деген азаматтың ... ... ... ... ... ... сараптау адам құқығының кепілдігі жүйесінде
жетекші орын алатынын көрсетеді. «Экологиялық сараптау институтының ... таза ... ... деген адам құқығы тек ... ... ... ... ... ... нәтижесінің төмендігіне
қарамастан, осы құқықтың өзінің субъектілерінің, қоғамдық бірлестіктердің,
жекелеген ... ... ... ... ... жүзінде
қалыптасуда3.
Практика жүзінде соттардың өндіріс ... ... ... ... ... Бұл ... ... дәлелдеудің қиындығымен
түсіндіріледі, себебі қоғамдық ұйымдар ауада, топырақта, суда зиянды заттар
концентрациясын, шу және ... ... ... ... деректермен таныс бола бермейді. Мұндай тығырықтан ... ... ... ... ... ... экологиялық
сараптаманың болғаны жөн.
Азаматтар мен қоғамдық бірлестіктер экологиялық зиянды объктілерді
орналастыру, жобалау, құрылыс, ... ... ... ... ... орнын пайдалану (эксплуатация) істері туралы шешімдерін
өзгерту, олардың іс-әрекетін ... ... ... ... әкімшілік
тәртіп бойынша да қоя алады.
Бұдан тыс азаматтар да, қоғамдық ұйымдар да экологиялық ... ... ... тұлғаларды жауапкершілікке тарту туралы мәселе көтере
алады.
Азаматтар мен ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық экологиялық бақылауды жүзеге асыру
мүмкіндігін реттеу заңнамасының бар екендігі жөнінде ... ... ... ... оны жүзеге асыру нәтижесінде туындайтын
қиындықтарды ұмытпаған абзал.
Ережелер мен ... жаңа ... өмір ... ... ... тұрғындардың бір бөлігі түрлі ортада тез
және шешімді өзгерістердің болуын ... ... ... ... бұрыңғы
тәртіпті аңсайды, үшіншісі бар күшін жұмылдырып, белгілі бір табысқа
жетеді.
Объективті қиындықтар ... ... ... жетілмеген заңнамалармен
байланысты:
Жоғарыда айтылғандай көп ... ... ... ... ... ... ... реттейтін заңнама жоқ.
Азаматтар мен қоғамдық бірлестіктердің экологиялық жолдауларының
ведомстволық немесе сот жөніндегі мәселелері реттелмеген.
Жәбірленуші ... ... сай ... ... ... зиян ... шегі көрсетілмеген.
Осы және басқа да шешімін таппаған көптеген мәселелер ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді. Қазіргі кезде әрекеттегі ҚР ... ... ... ... үшін ... ... дің ... белгілі. ҚР азаматтарының алдында экологиялық проблемаларды шешуге
қатысуға бұрып тек мемлекетке ғана қатысты болған ... ат ... ... Өмір сүрудің өзі қоршаған ортаны жақсартуға, ... ... ... ... ... үшін адамзаттың өз үлесін қосуына итермелейді.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Экологиялық қолайсыз аймақтардың құқықтық режимі»25 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін заңды жауапкершілік20 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Ірі қара малының-гигиенасы8 бет
Ісік ауруы4 бет
Іскерлік жиналыстар мен келіссөздер жүргізу4 бет
Аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь