Тіршілік эволюциясы

Тіршілік өзі қалай дамыды? Тірі затты құрайтын элементтер бір-бірімен қалай бірікті? Қазіргі таңда бұл сұрақтар бойынша дәйекті жорамал құруға мүмкіндік беретін мәлімет көп және жеткілікті. Тіршіліктің пайда болуы жайлы теорияны Пфлюгер, Дж. Холдейн және Р. Бейтнер ұсынды. Бірақ толық түрде бұл теория биохимик, академик А.И.Опариннің 1924 жылы жазылған “Тіршіліктің пайда болуы” деген еңбегінде қарастырылды. Бұл теория бойынша тіршіліктің пайда болуы – Жердегі ұзақ эволюцияның - алдымен атмогидросферадағы химиялық, одан кейін биологиялық эволюциялардың нәтижесі. Бұл концепция қазіргі кезде ғылыми ортада ең танымал. Сондай - ақ көрсетілген тұжырым ғалымдардың басым көпшілігімен мақұлданған.
Жер бетіндегі тіршілік жоғары саналы жануарлар, қарапайым жалғыз клеткалы организмдерден бастап, түрлі вирустар болып табылатын жалғыз белокты молекулалардан құралған нысандардан құралған. Вирустар инертті кристалдық нысанда немесе қозғалмалы жағдайда өмір сүреді. Белоктық молекуланың өзі болса, оларға қарағанда қарапайым бөліктерден – бір-бірімен түрлі химиялық байланыстар арқылы байланысып, амин қышқылдарын құрайтын көміртегінің, сутегінің, азоттың, оттегінің, қосылыстарынан тұрады.
1953 жылы С.Л.Миллер мен Г.К. Юри деген америкалық ғалымдар Опариннің теориясы негізінде жасанды атмосферамен бірінші болып тәжірибе жасады. Олар Жердің алғашқы атмогидросферасының құрамында болған сутегі (H2), метан (CH4), аммиак (NH3) пен су буының (Н2О) қоспасынан амин қышқылын алды. Газдардың бұл құрамы вулкан газдарының құрамдарына толық сәйкес келетіндігі белгілі. Газдардың осы қоспасына күшті электр тоғы беріліп, содан соң конденсациялады. Алынған сұйықтың құрамынан амин қышқылдары, түрлі көмірсутегілер мен тірі материяға тән компоненттер табылды. Басты факторлардың бірі тотығу - қалпына келу үрдістері белсенді жүруіне мүмкіндік беретін бос оттегінің болмауы және энергияның жеткілікті мөлшері еді.
Осындай тәжірибелерді ҚСРО мен Жапонияның ғалымдары да қайталады. Нәтижесінде Жердің алғашқы атмосферасында амин қышқылдарының
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Горелов А.А. Концепции современного естествознания. Москва: Центр, 1997, 208 б.
2. Концепции современного естествознания: Учебник для вузов, Под ред. проф. В.Н.Лавриненко, проф. П.Ратникова. –М.: Культура и спорт, ЮНЙТИ, 1997, -271 б.
3. Мукашев З.А. Концепции современного естествознания: курс лекций. Алматы: ВШП Әділет, 1998, 150 б.
4. Потеев М.И. Концепции современного естествознания – СПб.: изд-во «Питер , 1999. –352 б.
5. Рузавин Г.И. Концепции современного естествознания: Учебник для вузов. – М.: Культура и спорт, ЮНИТИ, 1999, -288 б.
6. Алексеев В.П., Першиц А.И. История первобытного общества. М.: Высш школа.: 1990
7. Андреев И.Л. Происхождение человека и общества. – М.: Мысль, 1982.
8. Будыко М.И., Голицын Г.С., Израэль Ю.А. Глобальные климатические катастрофы.-М.: Гидрометеоиздат, 1986.
9. Вернадский В.И. Биосфера. Различные издания.
10. ВладимирскийБ.М., Кисловский Л.Д. Космические воздействия и эволюция биосферы. – М.: Знание, 1986.
11. Газенко О.Г., Пестов И.Д., Макаров В.И. Человечество и космос. – М.: Наука, 1987.
12. Гумилев Л.Н. География этноса в исторический период. Л.: Наука, 1990.
13. Гумилев Л.Н. Этногенез и биосфера Земли. Различные издания.
14. Дикерсон Е.Р. Химическая эволюция и происхождение жизни. 103 б.
15. Ивахненко М.Ф., Корабельников В.А. Живое вещество Земли. М. 1987.
16. Каратаев О.Г. Проблемы электромагнитной совместимости. –М.: Знание, 1988.
17. Кендрью Дж. Нить жизни. М., 1968.
18. Костицын В.А. Эволюция атмосферы, биосферы и климата. М. 1984.
19. Крывелев И.А. История религий : Очерки в 2 т. М.: Мысль, 1988.
20. Кун Т. Структура научных исследований. М., 1975.
21. Майр Э. Эволюция. М., 1981.
22. Матюшин Г.Н. У истоков человечества. –М.: Мысль, 1982.
23. Монио А.С., Шишков Ю.А.. История климата. Л.: 1979.
24. Неручев С.Г. Уран и жизнь в истории Земли. – Л.: Недра, 1982.
25. Николов Т.Г. Долгий путь жихни. –М.: Мир, 1986.
26. Новиков И.Д. Эволюция Вселенной.-М.: Наука, 1983.
27. Поршнев Б.Ф. О начале человеческой истории. М., 1974.
28. Почтарев В.И. Земля- большой магнит.-Л.: Гидрометеоиздат, 1974.
29. Пригожин И., СтенгерсИ. Время, хаос, квант. М., 1994.
30. Реймерс Н:Ф: Пиродопользование. Словарь-справочник. М.: 1990.
31. Семнов Ю.И. На заре человеческой истории. М.: Мысль, 1989.
32. Сноу Ч. Две культуры. М., 1973.
33. Станы и народы мира. Общий обзор. М.: 1978, т.1
34. Тинберген Н. Социальное поведение животных. М., 1992.
35. Ушаков С.А., Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. М. 1984
36. Чижевский А.Л. Эхо солнечных бурь.
37. Филиппов Е.М. Вселенная, Земля, жизнь. –Киев: Наукова думка, 1983
38. Филиппов Е.М. Ядра, излучение, геология. – Киев: Наукова думка. 1984
39. Филиппов Е.М. О развитии Земли и биосферы. – М.: Знание, 1990. 48 б.(Новое в жизни, науке, технике. Сер. «Науки о Землең; б.5
40. ФлинтР.Ф. История Земли. М. 1978.
41. Эйнштейн А., Инфельд Л. Эволюция физики. М., 1965.
        
        ТІРШІЛІК ЭВОЛЮЦИЯСЫ
Тіршілік эволюциясы
Тіршілік өзі қалай дамыды? Тірі затты ... ... ... ... ... таңда бұл сұрақтар бойынша дәйекті жорамал құруға
мүмкіндік беретін мәлімет көп және ... ... ... ... теорияны Пфлюгер, Дж. Холдейн және Р. Бейтнер ұсынды. Бірақ толық
түрде бұл теория ... ... ... 1924 жылы ... пайда болуы” деген еңбегінде қарастырылды. Бұл теория бойынша
тіршіліктің пайда болуы – ... ұзақ ... - ... химиялық, одан кейін биологиялық эволюциялардың
нәтижесі. Бұл ... ... ... ... ... ең ... ... - ақ
көрсетілген тұжырым ғалымдардың басым көпшілігімен ... ... ... ... ... жануарлар, қарапайым жалғыз
клеткалы организмдерден бастап, ... ... ... ... ... ... ... нысандардан құралған. Вирустар инертті
кристалдық нысанда ... ... ... өмір сүреді. Белоктық
молекуланың өзі болса, оларға қарағанда қарапайым бөліктерден – ... ... ... ... ... ... амин ... көміртегінің, сутегінің, азоттың, оттегінің, ... жылы ... мен Г.К. Юри ... ... ғалымдар Опариннің
теориясы негізінде жасанды атмосферамен бірінші болып ... ... ... алғашқы атмогидросферасының құрамында болған сутегі (H2), ... ... (NH3) пен су ... (Н2О) ... амин қышқылын алды.
Газдардың бұл құрамы вулкан газдарының құрамдарына толық сәйкес келетіндігі
белгілі. Газдардың осы ... ... ... тоғы беріліп, содан соң
конденсациялады. Алынған сұйықтың құрамынан амин ... ... мен тірі ... тән компоненттер ... ... бірі ... - қалпына келу үрдістері белсенді ... ... бос ... болмауы және энергияның жеткілікті мөлшері
еді.
Осындай тәжірибелерді ҚСРО мен Жапонияның ғалымдары да ... ... ... ... амин ... синтезделуінің
мүмкін болғандығы дәлелденді. Бастапқы газдардың түрлі вариациялары мен
энергияның көздері ... ... ... ... ... көптеген табиғи амин қышқылдары –лейцин, изолейцин,
серин, треонин, аспарагин, ... ... және ... ... алынған амин қышқылдарының ішінде қазіргі ... ... ... ... ... де ... молекулалы қосылыстарды құрайтын мономерлердің синтезделу
реакцияларына қажетті энергия ... ... ... ... ... ... кезде Жерде әрбір секунд сайын мыңнан аса найзағай жарқылы
байқалады. Әлі толық суынып бітпеген ... ... ... бу ... ... ... ... жарқылдары қазіргі кездегіден
әлдеқайда көп болған болуы да мүмкін. Бұл кездегі энергия алғашқы мұхиттың
үстінде ... ... ... суда еріп кету ... қоршаған тіршіліктің барлық түрлері небәрі азғана ... ... ... ... ... Ол 20 амин ... ... құрайтын), 5 азотты қосылыстардан ... ... ... энергияның қайнар көзі - глюкозадан,
клетка мембраналарын ... ... ... және ... ... ... Кез келген тірі организмнің биохимиялық құрылысын небәрі
29 мономер сипаттайды.
Көміртекті қосылыстар “бастапқы ... ... ... биополимерлер
– өздерін - өздері көбейту қасиеттері бар белоктар мен ... ... ... ... ... ... ... қажетті
концентрациялы заттар Күн ... ... ... ... ... саз ... темір гидрооксидтеріне шөккен органикалық
заттар есебінен ... ... ... ... ... ... заттар мұхит
бетінде жұқа пленка түзіп, олар жел мен толқын ... ... ... ... ... яғни қоршаған ортамен
диффузиялық түрдегі зат ... ... ... ... ... мүмкін. Коацерваттық тамшыларды лабораториялық жағдайда да алуға
болады. Мысалға Опарин әртүрлі полимерлерден ... ... ... ... ... ... өзінен өзі бөлінеді. ... ... бір ... ... ... ғана өмір сүре ... көбейуі және қарапайым реакцияларды катализациялауға ... ... тән ... ... ... мен ... тұратын шекараның нығаюына әсер етеді.
Органикалық заттарды құрайтын негізгі ... ... ... ... ... ... сутегі және азот болып табылады. Яғни
олар гидроатмосфераның бастапқы құрамындағы химиялық элементтер. Осы ... ... ... 99% ... ... қоса органикалық
заттардың құрамына күкірт, фосфор және аздаған ... ... ... ... Болжанып отырғандай, осы ондаған элемент белок -
полимерлердің құрамына кіріп, бастапқы мұхиттың ... ... ... ... биологиялық реакциялардың катализаторы болған.
Бұл құрамдас элементтер қосылыстардың көптеген түрін құрайды.
Сандық мөлшермен ... ... ... кіретін химиялық
элементтердің жалпы құрамы теңіз суының құрамына жақын. Биотаның құрамында
тек тірі ... ғана тән бір де бір ... жоқ, ...... ... ... бір де бір элемент жоқ. ... ... ... ... гидросфера, атмосфера және
литосфераның жоғарғы ... ... ... сұрыптау мен негізгі
компоненттерді ұйымдастыру бойынша өзгешеленеді. Қазіргі кездегі ... ... 20 амин ... ... жылдар бойы эволюция
процесінің барысында сұрыпталып, қалдырылған. ... амин ... ... ... ... сәйкес эволюциялық линиялар бірте-
бірте жойылып кеткен.
“Тіршіліктің басы қашан ... ... ... ... беру ... дегеніміз не” деген ... ... ... керек. Тіршілік
дегеніміз - “кез келген организмнің өзінің орнына ұрпақ ... ... осы ... ... ... ... ... дұрыс болар. Бұл
қасиеттер энергия мен ... ... ... ... Органикалық
заттардың молекулалары органикалық емес заттарға қарағанда ірілеу және
күрделірек, сондықтан олар түрлі ... тез ... ... ... мен осы ... ... ... отыруы Жердегі
тіршіліктің ерекше қасиеті болып табылады. Органикалық емес ... ... - ... ... жасай алмайды.
Геологиялық жыныстардан табылған қазба қалдықтар осыдан 3.3 млрд ... ... ... өсімдіктер – көк-жасыл балдырлардың болғандығын
көрсетіп отыр. ... ... ... жасы 4.5 млрд жыл ... Сол ... де жоғарыда айтылғандай құрамында оттегі жоқ
алғашқы атмогидросфера қалыптаса бастаған.
Басқа сөзбен айтқанда, бір ... ... ... ... ... 1 млрд ... ... болған. Пайда болған алғашқы мұхит органикалық
қосылыстардың химиялық реакциялары жүретін және ... ... үшін ... ... орта ... Оның үстіне, бос оттегі мен озон
қабаты болмағандықтан Күннің ультракүлгін сәулелері құрлық пен ... ... ... Бұл ... мен ... ... алғашқы
атмогидросферада аминқышқылдарының түзілуіне қажетті энергия бөлінді, ал
үздіксіз түзілген аминқышқылдары ... ... ... амин ... ... ... ... қосылып
белок молекулаларын, ал олар одан да күрделі көмірсутектерді ... ... ... ... ... ... ұласты деп жорамалдануда.
Ғалымдардың басым көпшілігі белок молекулаларының ... ... ... амин қышқылдарының “кездейсоқ” ... ... Бұл ... ... ... ... ... өте төмен”
немесе “тіпті мүмкін ... ... ... қарастырмау қажет. Алғашқы
атмосферада амин қышқылдарының ... ... ... ... сөз қозғағанда, бұл процесті ... ... ... ... Кез ... ... ... ықтималдылығы
қандай да төмен болғанның өзінде, оның болу мүмкіндігі әрекеттер көбейген
сайын артады. Егер ... бір ... орын ... ықтималдылығы бір
тәжірибеде 1000-ның 1 болса, 1000000 тәжірибеде ықтималдылық 9999 ға ... ... ... амин қышқылдарының қоспасынан тұратын “сорпа”
болғандығын қарастырсақ, онда олардан ... ... ... ... ... ... деп қарастыру қажет. Ал егер бұған 1 млрд
жылдан асатын уақыт мерзімін қоссақ, ... ... ... бастап
организмдердің палеонтологиялық қалдықтары табылғанға ... ... ... ... ... мүмкіндігін болжау аса қиын
Белок молекулалары оттегісіз ... ... ... ... деп ... ... тірі бір клеткалы ядросыз организмдерді
түзді. Алайда, ең маңыздысы ферментация ... ... ... болды. Қазіргі
кезде біз бақылап отырған ферментация үрдісі, оттегісіз ортада өмір ... ... ... ... ... бөлініп,
қайта құралады. Бұл кезде жылу ... ... ... ... осы
реакция кезінде пайда болатын өнімдердің бірі – ... газы ... ... газы ... не ... химиялық реакциялар
нәтижесінде түзілген жоқ па?
Алғашқы ... ... ... ... газы ... ету ... жаңа ... беруі мүмкін.
Фотосинтез процесіне де мүмкіндік беруі ... ... ... тән бұл үрдіс су, көмірқышқыл газы мен ... ... ... ... ... органикалық қосылыстар түзеді. Алайда алғашқы
фотосинтездеуші организмдер қазіргі кезде жер бетінде тіршілік ететін, шын
мәнінде балдырлар ... ... ... ... ... ... ... керек. Дәл қазір Жерде олардың ролі айтарлықтай емес, ал ... ... тек сол ... мен ... ... организмдер көптеп тіршілік
еткен. Біртіндеп олар фотосинтез процесінің нәтижесінде қоршаған ортаға бос
оттегіні ... ... ... ... ... ... тірі
организмдердің пайда болып, тіршілік етуіне жағдай жасаған. Осы ... бос ... ... ... соң ... алу процесі мүмкін болды.
Қазіргі кездегі тіршілік ететін тірі организмдердің негізгі топтарының
пайда болуына себеп болған процестердің ... ... ... ... алу ... | | ... ... |(СО2 + Н2О + ... = |( О2 + ... ... |
|лыстар + энергия( |орган.қосылыстар + О2( |= ... + ... | |+ Н2О + СО2 ... ... ... ... ... | | ... ... түзілуі химиялық процестердің кейіннен
биохимиялық ... ... ... Бұл ... ... түрінде төмендегіше беруге болады: амин ... ( ... ( ... ... ( ... ( фотосинтез ( тыныс алу.
Тыныс алу – фотосинтезге кері үрдіс – оның нәтижесінде өсімдіктерге қажетті
көмірқышқыл газы ... қана ... ... қатар өте көп мөлшерде
энергия бөлінеді.
4.2 Тіршілік нысандарының эволюциясы
Химиялық эволюция ерте ... ... ... ... ... кейін биологиялық эволюцияға айналды. Жер бетіндегі
қазіргі тіршілік ... ... ... ... ... еді. ... тіршілік үздіксіз эволюция процесін басынан өткізген және ... ... ең ... ... алғаш рет өздерін өздері жасай
алған кезден басталды. Жерде тіршіліктің басталуы белок молекулаларын ... ... ... ... ... ... ... төмендегі схема бойынша беруге болады.
Коацерваттар мен органикалық заттардың түйіртпектерінің ... ... ... орын алды, нәтижесінде коацерваттардың
тұрақтылығын қамтамасыз ететін қарапайым ... ... ... ... өздігінен көбейе алатын молекуланың енуі нәтижесінде өсу
процесіне қабілетті қарапайым клетка түзілген болуы ... ... ... ... 1 млрд тан ... жылға
созылды. Алғашқы бір клеткалы ядросыз, бірақ ДНК жіпшелері бар организмдер
қазіргі бактериялар мен ... ... еске ... Бұл ... ... жасы 3.3 млрд ... асады.
Келесі кезеңде (шамамен бұдан 2 млрд. жыл бұрын) клеткада ядро пайда
болады. Бұл бір клеткалы ядросы бар ... ... деп ... ... ... 25-30 ... түрлері бар.
Шамамен 1 млрд пен 2 млрд жыл ... ... ... ... процесінің пайда болуына байланысты тез қарқынмен дамыды. ... ... ... ... ортаға бейімделу мүмкіндіктері
ұлғайды.
1 млрд жыл бұрын алғашқы көп ... ... ... ... барлық
тірі организмдер екі патшалыққа бөлінді- өсімдіктер және жануарлар.
Олар: 1) клетка құрылысы мен өсуге қабілеті; 2) ... ... ... ... ... үш ... бөлінді.
Патшалыққа бір ғана белгісі бойынша емес, бірнеше ерекшеліктері
бойынша ... ... ... ... мен өзен губкасы қозғалмай
тіршілік ететіндер, дегенмен де олар жануарларға жатқызылды. ... ... ... типі ... ... ... Сонымен бірге
ауыспалы типтер де бар, мысалы, жасыл эвглена өсімдік сияқты қоректенеді,
ал қозғалуы жануарлар сияқты.
1 млрд жыл ... көп ... ... ... ... ... күрт қарқындауына әкеліп, мұхиттағы балдырлар өздерін қоршаған
ортаға млн-даған тонна оттегі бөліп, ... ... озон ... ... пен сулы ... ... бұдан гөрі жетілген формаларының
эволюциясына дайындай бастады.
Бұл кезең шамамен 400 млн жылға созылды да, бұдан 580 млн жыл ... ... аса ... дамуына әкеп соқты.
Органикалық дүние эволюциясының осы ... ... ... компоненттері – көмірқышқыл газының мөлшері жоғары,
ал оттегі аз ғана болды. Палеозой эрасының ... ... ... ... 0.1-0.4% қана ... ... газының бұндай
концентрациясында автотрофты өсімдіктердің өнімділігі ең жоғары шекте болып
және осының нәтижесінде түзілген биомассаның өте көп ... ... ... ұшырай отырып, органикалық жанғыш пайдалы қазбалардың орасан
мол қорын жасаған болар еді. ... ... ... ... ... бастады. Мезозойдың соңында СО2 концентрациясы азая бастады. ... ... ... ... ... ... оның мөлшері ең
төменгі шегіне ... ... ... ... ... ... және
Жер бетіндегі барлық тірі организмдердің массасы азайды.
Жануарлар дүниесінің дамуы барысында ... ... ... ... ... байланысты дифференциацияла-нып,
скелет, қозғалу, ас қорыту, тыныс алу, қан ... нерв ... ... ... қалыптасты. Тыныс алу энергиясы организмдердің қозғалуы мен
өсуі үшін қажетті энергияға айналды. Ал энергияның артық қоры жануарлардың
қорек табу ... ... ... ... үшін олар ... ... ұстап, әртүрлі жағдайларда тез және дәл шешім қабылдауды
қажет ... ... ... ... ... мидың пайда болуына әкеп
соқты.
Бұдан 65 млн жыл бұрын Жерге ... 9 км алып ... ... ... ... жағдай күрт өзгерді. Экологиялық катастрофаның
нәтижесінде жануарлардың ... сан ... ... ... ... ... ... де, кейіннен Жерде көбірек үстемдік құрған сүт
қоректілер қарқынды дамыды.
ХVІІІ-Х1Х ғасырларда ... ... мен ... ... ... үшін көп жұмыстар жүргізді. Биологияда систематика деп
аталатын бағыт пайда болды. Өсімдіктер мен жануарлар олардың ... ... ... ... ... ... түр ... ал одан жоғары деңгейлер туыс, отряд, классты құрады.
Қазіргі кезде Жер ... ... 500 000 ... жануарлардың
1,5 млн түрлері бар, олардың ішінде омыртқалылар – 70 мыңдай, олардың ... ... сүт ... – 12 540 түрі ... ... ... оқиғалар мен негізгі даталардың
геологиялық шкаласы
|Стратиграфикалық және хронологиялық |Тірі организмдердің ... ... ... ... |
| ... ... ... |Кезең ... | ... 65 ... ... |(Homo ... Ақылды адам ... жыл |млн жыл ... |
| ... |Плиоцен |Соңғы гоминидтер |
| |65-2.5 млн |6-2.5 млн | |
| |жыл |жыл | |
| | ... |14 млн жыл ... ... |
| | |22-6 млн ... –рамапитек |
| | |жыл | |
| | ... ... ... ... |
| | |36-22 млн | |
| | |жыл | |
| | ... ... жылқылар |
| | |58-36 млн | |
| | |жыл | |
| | ... |Сүт ... ... ... ... |
| | |65-58 млн ... эволюциясының қарқынды |
| | |жыл ... ... |Бор 145-65 ... |Гүлді өсімдіктер; 65 млн жыл бұрын ... млн ... жыл |мен ... ... сүт қоректілер |
| | ... ... |
| |Юра 210-145 | ... жаппай көбеюі. 167 млн |
| |млн жыл | |жыл ... ... ... кесірткелер |
| | | ... ... |
| | | |150 млн жыл ... ... сүт |
| | | ... |
| ... | |Қылқан ... ... |
| |255-210 млн | ... |
| |жыл | | ... |Перм 280-255| ... сүт ... |
| |млн жыл | ... ... |
| ... | ... насекомдар, амфибиялар, 290 |
| |360-280 млн | |млн жыл ... ... |
| |жыл | ... жорғалаушылар. |
| ... | ... ... шығуы (алғашқы |
| |415-360 млн | ...... |
| |жыл | ... жануарлар |
| ... | ... ... ... және |
| |465-415 млн | ... ... ... тіршілігі |
| |жыл | | |
| ... | ... ... ... ... |
| |520-465 млн | ... қарапайым балықтар. |
| |жыл | | |
| ... | ... ... ... |
| |580-520 млн | ... |
| |жыл | | ... магмалық және |1000 млн |Организмдердің жануар ... ... |жыл |лар мен ... ... ... мен кезеңдері жоқ| |қарапайым теңіз |
| | ... ... ... |
| |2000 млн ... –ядролы бір клеткалы |
| |жыл ... |
| |3300 млн ...... бір ... |
| |жыл ... бактериялар, көк-жасыл |
| | ... |
| |4500 млн ... ... ... |
| |жыл ... ... |
| | ... |
| | |тар, ... |
| |4700 млн ... ... салмағына |
| |жыл ... ... ... ... |
| | ... ... |
Адам эволюциясы
Рамапитек ... ... ... ... ғылымы зерттейді. Антропология Х1Х
ғасырдың екінші жартысында Дарвиннің эволюциялық теориясы ашылғаннан соң
күрт дами ... ... қаба ... ... ... миоцен
– плиоценде тіршілік еткен адам тәрізді маймылдың қалдықтары, гоминидтер
тармағының бастапқы түрі, яғни олар адам мен оған ... арғы ... ... Бұл ... ... ... мен Пәкістаннан, Таяу Шығыс
пен Неандерталдық ... Homo ... ... ... ... ... табылды
(“рамапитектер” алғаш рет Үндістаннан табылып, Рама құдайының құрметіне
соның атымен аталған).
1960 жылы ағылшын ... ... ... ... ... ... 670
см3, болып табылатын 18 – 2.5 млн жылдар арасында тіршілік ... ... ... ... Осы ... олардың өзен тастарынан жасап
шығарған, ұштары үшкір еңбек ... да ... ... ... ... ... 2.5 млн жыл бұрын Шығыс ... адам мен ... ... ... ... яғни адам мен ... ... екіге бөлінген деген көзқарас бар. Бұл тұжырымдар
“молекулалық сағаттар” деп аталатын өлшемдер ... ... ... әсерінен гендердің өзгеру жылдамдығы (ДНК ... ... ... ұзақ ... ... ... ... оны осы эволюциялық
тармақтың негізгі түбірінен бөліну мерзімін анықтау үшін қолдануға болады.
Ғалымдар дәл осы Шығыс Африкада ... ... болу ... ... аймақта уран кен орындарынан бөлініп шығатын радиацияның жоғарғы
дозаларының ... ... ... ... көрсетеді. “Шебер Адамды”
австралопитектерге (“оңтүстік маймыл”) жатқызады, олардың қалдықтары 1924
жылы Африкадан табылған. ... ... ... адам ... ... көлемінен үлкен емес, бірақ олар еңбек құралдарын жасай
білген. Ява аралынан 1891 жылы табылған қалдықтар питекантроп деп ... млн жыл ... өмір ... ... бойы 150 см, ми ... ... болып, олар пышақ, бұрғы, т.б. ... ... ... ... ... 20 жылдарында Қытайдан ... ... ... оның ... ... ... жақын болып және олар от жағып,
ыдыстарды пайдалана білген, бірақ түсінікті сөз сөйлей ... жылы ... ... ... 150-40 млн жыл ... ... ... иелерінің қалдықтары табылды, олар неандерталдықтар ... ие ... ... ... ... ... ... миына жақын, бірақ маңдайы шығыңқы, қас үстіндегі ... ... ... болып, мамонттарды аулап, үңгірлерде тіршілік еткен.
Ең соңында, 1868 жылы ... ... ... бас сүйегінің
формасы мен көлемі (1600 см3) қазіргі заманғы адамдарға жақын, бойы 180 см,
40-15 мың жыл ... өмір ... ... иелерінің қалдықтары табылды.
Бұлар нағыз “саналы адамдар” болып ... Осы ... ... пайда болғандығы белгілі. Жекелеген бөлек топтарда ерекше
белгілер (ақ нәсілділерде ... ... ... т.б.) ... ... ... ... ғылымы тұрғысынан алғанда, қазіргі
адамдардың арғы тегінің тізбегі төмендегідей көрсетіледі: адам мен жоғары
сатыдағы маймылдардың ... ... ең ... тегі – ... ... 14 млн жыл бұрын ндістаннан Африкаға дейінгі аумақта өмір сүрген.
Олардан 10 млн жыл ... ... арғы ... ... ... ... ... бөлінген. Ғылымдағы мәліметтер бойынша, адам тәрізді тіршілік
иелері басқа ... 4 млн жыл ... ... ... ... ... ортақ тегі – австралопитек – Африкада 2-4 млн жыл бұрын ... ... ... арғы тегі болуы мүмкін. Африкада
қабілетті адамның қалдықтары – зинджантроп ... ол 2-2.5 млн жыл ... ... осы ... 2.5 млн жыл ... ... ертедегі еңбек
құралдары және тұрмыстық заттардың қалдықтары ... ... ... тік жүріп, олардың қол сүйектері жақсы дамыған. “Шебер” деп
аталуының ... олар ... рет ... ... ... ... ... кейін, қазіргі заманғы адамдардың дамуы ... 1.9-0.65 млн жыл ... ... 400 млн жыл ... ... ... мәліметтер бойынша 150-40 млн жыл бұрын өмір сүрген (Homo sapіens ... ... ... ... Homo sapіens 100 млн жыл ... ... болып, оның қазбалары кроманьондықтар деп аталды.
Бұл жерде, антропогенездің – түп түзу ... ... ... ... ... керек. Адам эволюциясының жануарлардан адамға дейінгі өту
сатылары түзу сызық бойынша жүрген жоқ. Табиғатта гоминидтердің бір ... ... ... ... және ... ... конкуренцияға шыдай
алмай жойылып кетуі әбден мүмкін.
Кейбір ... адам ... ... бір ... ... болған
неандерталдықтар гибридтену процесінің немесе олардан гөрі ... ... ... ... ... ... ... күрес нәтижесінде жойылып кеткен деп жорамалдайды.
Ғалымдардың екінші бір тобы түрлі ... ... ... ... ... ... жүн ... неандерталдықтардың арасында
мутацияның әсерінен аналық адам - алғашқы Ева пайда болған, ... ... ... және ... ... ... қазіргі адам баласы пайда
болды да, қалған неандерталдықтар эволюция процесінің ... ... деп ... адам ... ... ... адам тәрізді приматтардан
пайда болған. Адам ... ... ... ... ... ... мен белоктардан тұрады. Адам организмінің көптеген
құрылымдары мен функциялары да жануарлардағыдай.
Эволюциялық шкалада ... ... ... ... ... ... ... да соғұрлым жақын. Барлық ... ... ... ... ... ең ... ... Адамның ұрықтық
даму стадиялары басқа организмдердің эволюциясындағы даму стадияларымен
бірдей. Адамдардың жануарларда өте ... ... ... кейбір
органдары рудимент түрінде сақталып қалған (мысалы, соқыр ішек, шаш, жүн).
Дегенмен, адамның ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы – ақыл-ой. Жануарларда да қуану, ренжу,
қайғыру сияқты сезімдер мен ... ... ... есте ... ... бар. Бірақ, ең жоғарғы сатыдағы жануарлардың түсінікті ойлау
қабілеті жоқ, яғни ... ... бір ... мен ... ... ... түсініктері жоқ. Адамның түсінікті ... ... ... болса, соғұрлым оның санасы да жоғары болып саналады.
Адамның екінші ерекшелігі – оның сөйлеу қабілеті. ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Бірақ адамдарда, И.П.Павлов “белгілердің екінші жүйесі” деп ... ... ... ... сөз арқылы қарым-қатынас жүзеге
асырылады. Адамзат қоғамы жануарлардан осы арқылы ерекшеленеді.
Үшінші ерекшелік – ... ету ... ... ... ... бір ... атқарады, ал жоғары сатыдағы жануарлар болса, оладра
тіпті біршама ... ... ... де ... ... ... ... өсіп тұрған жемісті таяқтың көмегімен түсіреді. Жалпы
еңбек ... ... ... тек қана ... Жануарлар қоршаған
ортаға бейімделе алады, ал адам оны өзгертеді, яғни ... адам ... ... тұжырымдарға осы негіз болады деуге болады. Адамның еңбек ету
қабілетіне байланысты қалыптасқан тағы да басқа ерекшеліктері бар. Олар ... ... ... ... ... ... ... әсіресе бас саусақтың
жақсы жетілуі және отты пайдалану.
Адамның жануарлардан ең ... ... ... ... ... мен сөйлеу – адамның жануарлардан бөліну жолдарында қалыптасқан ең
маңызды белгілер болды.
Сөйлеу мен ойлау эволюциясы
Өздерінің ... ... сөз ... ... ... ... қоздыратын
музыканттар, әншілер немесе ... ... ... адам ... болған бабаларының бір-бірімен
тайталасу немесе көңілінен шығу үшін ... ... ... сезіп те, біліп те жүрген жоқ.
Ч.Дарвин
Алғашқы қауымдық қоғам эволюциясының көптеген проблемаларының ішінде
тіл эволюциясының құрылу үрдісі - ең негізгілердің ... ... мен ... ... ... ... ... ешқандай құжаттар мен ... жоқ. ... ... болуы мен дамуы жөнінде де ... ... жоқ. ... ... ... ... сипатта, сондықтан біз бұл мәліметі тек
шартты ... ғана ... ... ... ... қоғамдық ортаға тіл арқылы шығарылады. Тіл
болмаса ... ой да, ... ... де ... ... алғанда, тіл мен
ойлау бір-бірімен ... ... ... және ол коллективтік бірлескен
еңбек үрдісін қалыптастыратын құрал болып табылады.
Барлық маймылдар, олардың ішінде адам ... де ... олар үшін ... ... ... құбылыс. Бұл вокалдануда
дыбыстардың екі түрі немесе дыбыстардың екі негізгі тобы болады. ... ... ... т.б. ... ... ... (олар әртүрлі
жануарларда 20-дан 30-ға дейін болады). Сондай – ақ тіршілік шулары ... ... ... ... ... және олардың эмоционалдық
күйлерімен байланысты дыбыстар.
Бұл айтылған жағдайлардың барлығы негізгі емес қосымша дәлелдемелер
болғанымен, ертедегі ... ... ... ... де ... ... болып саналатын дыбыстар шығара білгендіктерін
дәлелдейді. Ертедегі гоминидтер аң ... ... ... ... аңды ... жүйесінің алғашқы бастамасы қалыптасып келе жатқан қоғамдық ... ... ... ... етуі қажет еді. Сөз дамып келе жатқан
ойлау үрдісінің барлық функцияларын жүзеге асырып оның ... ... ... ... Көптеген лингвистердің пікірі бойынша, ең алдымен,
белгілі бір іс-әрекетті түйсіну, яғни тілдің дамуында ... ... ... ... Сол ... сөздер ғылымда ортақ еңбек үрдісінде
атқарылған жұмыстар кезіндегі айтылған дыбыстардан құралған ... ... ... Бұл ... ... алдымен етістіктердің іс-әрекеттің
белгілі бір түріне сәйкес болатын түбірі пайда болған да, кейіннен сөз ... ... ... ... ... ... антропологы М.Мюллердің
гипотезасының мәні осылай еді. Дәл осындай жолмен қоғамдық ... ... ... ... ... ... қатар, іс-әрекетке қарағанда, объектіні айқындап ... Олай ... зат ... ... аз мөлшерде болса да, етістіктік
номинациямен қатар қалыптасуы ... ... ... ... ... – оның ... қорек ретінде пайдаланған өсімдіктердің,
аулаған аңдарының, еңбек құралдарының аттары, жақын туыстық қатынастарының
аталуы сияқты немесе аз ғана ... ... ... ... ... ... болады. Осы лексиканы пайдалану нәтижесінде белгілі
бір іс-әрекеттердің бағытын білдіретін сөздер ... ... ... Алғашқы
қоғамдағы ойлаудың жүйелі болмауы, түсініктердің кең мағынасын білдіре
алған жоқ. Дегенмен, ... ... ... құрамы ұлғайып, оның
операциялық аумағы, яғни тілдің белгілі түсініктер арасындағы қатынастарды
неғұрлым дәлірек білдіретін бөлігі ... ... ... сенімді айтуға
болады. Мустьерлік кезеңнің өзінде-ақ идеологияның алғашқы белгілері пайда
болып, тілдің одан әрі байи түсуіне жағдай ... Ең ... ... ... ... қазіргі заманғы адам түрінің пайда болуына
байланысты тілдің дамуы ең ... ... ... оның ... ... барлығына тән құрылымы түзіліп, қалыптасты.
Ертедегі аңшы, балықшылардың, т.б. бір кездері өте шектеулі болып
есептелген лексиконының ... ... ... өте кең ауқымды екендігі
анықталды (Австралиялық аборигендерінің өздерінде ақ – 10 ... аса ... кез ... ... ... ... көп). ... байланысты
да дәл осыны айтуға болады. Бір ғана ... ... саны ... ... ... ... кездестіруге болады. Көптеген қарапайым
тілдердің тағы бір ерекшелігі – олардың синтаксистерінің жеткіліксіз ... бұл ... даму ... ... ... деп тұжырымдау
қиын. Өйткені, тіпті ең жоғары дамыған елдер халықтарының ауызша тілінде
жеке сөз ... ... ... ... өте ... болып келеді. ХХ
ғасырдың басында бір белгілі ғалым - лингвист Германиядағы бір кирханың
сөздік ... ... бір жыл ... ... ... ... пайдаланатын сөздерінің жалпы саны ... ... ... сөз ... ... ... ... негізгі де шешуші үрдіс болды. Өйткені, сөздің пайда болуының
нәтижесінде ... жоқ ... ... ... адам ... үлкен
жарты шарлары түбегейлі ... Бас ... ... ... ... ... ... көптеген ... ... ... ... және ... ... ... жасады. Ең алдымен адамның сол көзі мидың оң жарты шарымен, ал оң
көзі сол ... ... ... ... дәлелденді. Осыған қоса сол жақ
жарты шар ... ... де ... ... ... Ол есептеу,
сөз сөйлеу, ережелер мен түрлі үрдістерді есте ... ... Оң жақ ... шар эмоцияларды басқарады. Ол дыбыстар, музыка,
ерлер мен әйелдер ... ... ... ... ... Осы ... бірі ... жағдайларда бұндай адамдардың екеуі бір-
бірінен тіпті өзгеше екі түрлі болмыстағы индивид болып көрінеді.
Мидың үлкен жартышарларының функционалдық ... ... ... ... жаңа ... ... ... Алайда кейбір ғалымдардың
пікірінше, адамның тез ... ... ... қамтамасыз ететін тұқым
қуалайтын механизмдер болуы мүмкін. Жануарлар ... ... ... ... ... жағынан жіктелмеген. Кейбір ғалымдар, адам мен
жануарлар арасында тек ... ... ғана бар деп ... бұл ... ... ... ... бірі маймылдарды сөйлеуге
үйретудің ешқандай оң нәтиже бермегендігі. Жануарлар шығаратын түрлі
дыбыстар тек қана ... бір ... ғана ... ... ... ... арқылы басқарылады. лкен жарты шарларының қабығы алынып тасталынуы
бұл ... ... әсер ... ... ... ... сөйлеу қасиетіне жауап беретін
тұқым қуалаушылық механизмдердің бар екендігі жөніндегі пікірге қарсы. Бұл
түсінікті де, ... тіл- ... ... ... ... ... қарым-қатынастар арқасында дамыған құбылыс. Оның үстіне, сөйлеу
мен ойлау үрдістері ... ... ... бірі ... ... деп ... ... мен ойлау қабілетінің
негіздері адамның балалық шағында (5-6 жасында) қалыптасады. Бұдан кейінгі
кезеңдерде қалыптасып біткен адам ... ... ... ... ... қиын. Бұған аңдар арасында өскен балалар туралы ... ... ... Сәби ... ... ... ... балалар (Мауглидің әдеби
прототипі), кейіннен адамзат қоғамында ары ... ... ... ... ... ... де ... алмады. Маугли ... ... ... ... Екінші бір адам баласы (Тарзан)
маймылдар арасында өсіп кейін сөйлеуді де, адам ... ... де ... ... адам ... қазіргі заманғы мәліметтерге сүйене отырып,
тіл мен ойлаудың негізі адамның әлеуметтік-еліктеуші қызметі деуге болады.
Тіл қарым-қатынас түрі ... ... ... ... ... ... ... Оның әсері денені тік ұстау факторынан да
маңызды болып ... ... ... аса ... ... өте жай болған болар еді. Барлық әлеуметтік жүйелер бір – ... ... ... Тіл ... ... ... ... - дін, философия, ғылым, өнер және де басқа ... ... ... ... табылады. Бірақ бұл тәжірибе барлық тірі жүйелерге ... ... ... арқылы ұрпақтан ұрпаққа берілмейді. Ол -
алмасып отырған адам ... ... ... ... мен ... ... ретінде тұқым қуалау үрдісінде сақталады.
Қазіргі кезде, көпшілік мойындаған көзқарас бойынша, алғашқы ... ... ... ... қауымдық лингвистикалық үздіксіздік арқылы
сипатталады. Бұндай жағдай алғашқы қауымдағы төменгі аң ... ... т.б. ... байқалып, әсіресе Австралия аборигендерінде
жақсы зерттелді. Оларда толып ... ... мен ... ...
диалектілер көп болды. Егер бір-бірінен ... ... алыс ... ... ... ... ажыратылса, ал көршілес тілдер өзара
түсінушілік жағынан бір-біріне жақын болды. Бұл жерде ерекше бір спектр бар
сияқты: ... ... ... болғанымен, дискретті емес, бірі екіншісіне
біртіндеп ауысып отырады. ... ... ... ... ... ғана
емес, түйісу аймақтарындағы бір-бірімен өзара әсер етулеріне байланысты
қалыптасты. Бұл өзара әсерлерде топ аралық байланыстардың рөлі де ... ... ... ... ... ... деген
жорамалдар бар. Евразияның, сондай ақ Солтүстік және Шығыс ... ... ... көп ... Алдыңғы Азияның
орталығының ностратикалық жиынтығы ... ... ... территориясында
Шығыс және Оңтүстік Шығыс Азияның орталық бөлігімен сино - тибет ... ... ... деп ... ... бір гипотеза
бойынша, аустриялық жиынтық ... ... ... ... ... Ніл мен ... ... орталықтан құралған конго -
сахара немесе зинджа жиынтығы қалыптасқан. Австралияда ... бағы ... ... анықталған, бірақ оның сыртқы неден көзі ... ... ... ... ... бағы тілдердің көне әлем ... ... ... ... ... тіл ... жалпылық, этникалық жалпылықтармен, яғни ортақ
мәдениеттегі (тілді де ... ... ... ... - ... ... ... құралы. Бүгінгі таңда үш мыңнан
аса тіл бар. Бірақ техника мен ... ... ... ... ... шектер жіңішкеріп бара жатыр ... ... ... ... ... ... ... сөздер өте көп. Ғылыми-техникалық
революцияның жетістіктерімен бірге әлемде жаңа ... ... ... ... ... ... ... көбейіп отыр. Келешектегі адамзат
қоғамында әлемдік цивилизацияда ... ... ... ұлттардың тілі
негізінде құралған бір немесе ... тіл ... ... ... олар
ағылшын, испан, қытай, урду және хинди тілдері болуы мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Горелов А.А. ... ... ... ... ... 208 ... Концепции современного естествознания: Учебник для вузов, Под ... ... ... ... –М.: Культура и спорт, ЮНЙТИ,
1997, -271 б.
3. Мукашев З.А. Концепции современного естествознания: курс ... ВШП ... 1998, 150 ... ... М.И. Концепции современного естествознания – СПб.: ... , 1999. –352 ... ... Г.И. ... ... естествознания: Учебник для вузов.
– М.: Культура и ... ... 1999, -288 ... Алексеев В.П., Першиц А.И. История первобытного общества. М.: Высш
школа.: 1990
7. Андреев И.Л. Происхождение человека и ... – М.: ... ... ... М.И., Голицын Г.С., Израэль Ю.А. Глобальные ... ... ... ... В.И. Биосфера. Различные издания.
10. ВладимирскийБ.М., Кисловский Л.Д. Космические воздействия и эволюция
биосферы. – М.: ... ... ... О.Г., ... И.Д., ... В.И. ... и ... – М.:
Наука, 1987.
12. Гумилев Л.Н. География этноса в исторический период. Л.: Наука, 1990.
13. Гумилев Л.Н. Этногенез и ... ... ... ... ... Е.Р. ... ... и происхождение жизни. 103 б.
15. Ивахненко М.Ф., Корабельников В.А. Живое вещество Земли. М. 1987.
16. Каратаев О.Г. Проблемы ... ... –М.: ... ... Дж. Нить ... М., 1968.
18. Костицын В.А. Эволюция атмосферы, биосферы и климата. М. 1984.
19. Крывелев И.А. История религий : ... в 2 т. М.: ... ... Кун Т. ... ... ... М., 1975.
21. Майр Э. Эволюция. М., 1981.
22. Матюшин Г.Н. У истоков человечества. –М.: Мысль, 1982.
23. ... А.С., ... Ю.А.. ... ... Л.: ... ... С.Г. Уран и ... в истории Земли. – Л.: Недра, 1982.
25. Николов Т.Г. Долгий путь жихни. –М.: Мир, ... ... И.Д. ... ... Наука, 1983.
27. Поршнев Б.Ф. О начале человеческой истории. М., 1974.
28. Почтарев В.И. Земля- большой магнит.-Л.: ... ... ... И., СтенгерсИ. Время, хаос, квант. М., 1994.
30. Реймерс Н:Ф: Пиродопользование. Словарь-справочник. М.: 1990.
31. ... Ю.И. На заре ... ... М.: ... ... Сноу Ч. Две ... М., 1973.
33. Станы и народы мира. Общий обзор. М.: 1978, т.1
34. Тинберген Н. Социальное поведение животных. М., ... ... С.А., ... Н.А. ... ... и климаты Земли. М. 1984
36. Чижевский А.Л. Эхо солнечных бурь.
37. Филиппов Е.М. Вселенная, Земля, жизнь. ... ... ... ... ... Е.М. ... ... геология. – Киев: Наукова думка. 1984
39. Филиппов Е.М. О развитии ... и ... – М.: ... 1990. 48
б.(Новое в жизни, науке, технике. Сер. ... о ... ... ... История Земли. М. 1978.
41. Эйнштейн А., Инфельд Л. Эволюция физики. М., 1965.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Жалпы экология175 бет
Жердiң газды қабатының биогеохимиясы8 бет
Жердің әлем теңсіздігіндегі орны14 бет
Ламарктың эволюциялық концепциясы5 бет
Популяция және оның құрылымы4 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Ғалам эволюциясы идеясының қалыптасуы5 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь