Телжан Шонанұлы

Жоспар:

1. Өмір жолы
2. «Қазақ жер мәселелерінің тарихы»
3. Т.Шонанұлының методикалық еңбектері 4. Қолданылған әдебиеттер
        
        Жоспар:
* Өмір жолы
*
* Т.Шонанұлының методикалық еңбектері
ТЕЛЖАН ШОНАНҰЛЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЗАҚ ТАРИХЫНА ҚОСҚАН ... ... ... ... ... ... Ақтөбе ауылшаруашылық колледжі
Аннотация
В статье рассматривается жизнедеятельность казахского ... ... ... как ... ... истории.
Annotation
The article deals with the vitalwork of the great Kazakh Telzhana ... ... ... ... ... ... бірі - ... тоталитаризмнің құрбаны болып, атаусыз қалған қазақ зиялыларын түгендеп, өзінің тарихи тұғырына тұрғызу, олардың ғылыми, әдеби шығармаларын халыққа ... ... бар ... ... біткен талантын еліне, болашаққа арнаған жайсаңдарымыздың - біртуар азаматтарымыздың аңсаған армандарына жете бере, жазықсыз мерт ... - орны ... ... Зиялы адамға еңбегі еш болып, ары тапталғаннан ауыр жаза болмас, ал тарих үшін ... ... ... ... ... - жаны пәк, ... майда, не бары 43 жыл ғана өмір сүрген көрнекті ... - ... ... Оның ... жан-жақты болғаны енді анықталып отыр. Кезінде Телжан білгір тіл ... ... ... ... педагог, методист болған, өмірінің соңғы кезінде Қазақ педагогикалық институтының ... Абай ... ... ... ... әрі ... атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің доценті қызметін атқарған. Одан әрі ... ... ... оған ... ... ... кезінде мыңдаған таралыммен шығып, бүкіл қазақ арасына, алыстағы ... ... және ... ... аралығында, он екі жыл бойы қайта-қайта жаңарып шығарылып тұрған. Т.Шонанұлы негізінен оқулықтарды бастауыш сыныптарға, жаңа сауаттанып жүрген ересектерге және 1923 ... ... ... ... ... тіл ... оқи ... басқа ұлт өкілдеріне арналған. Ол бастауыш сынып педагогикасы мен методикасын қатар меңгерген. Оған қоса емле, тіл дамыту, хрестоматия, қазақ ... ... ... ... әр ... ... кең қамтыған. Олай болса Т.Шонанұлы қазақ бастауыш ... ... әрі ... ... ... ... ... [1,206бет]. Т.Шонанұлы өмір бойы ана тілінің қамқоршысы, іс ... ... ... дәлел жетерлік.
, - деп жазды Телжан. Бұл оның ұстанған принципі ғана емес, бүкіл ... ... ... Ол жаңа ... ... комитетінің мүшесі болды, жаңа алфавиттің Бүкілодақтық комитетінің ІV-пленумында комитет мүшесі ретінде хабарлама жасады. Сол пленумда ... ... ... ... ... академик А.Самойловичтің баяндамасы бойынша қабылданатын қаулы-қарарларды дайындау комиссиясына сайланды. Ол Ораз Жандосовпен бірігіп ... ... ... мен ... ... ашық хат ... Ғалым сондай-ақ күнделікті баспасөз бетінде туыстас түрік халықтарының емле ... ... ... ... ... (, ).
Телжан Шонанұлының жаңа бір қыры - ... Оған куә ... 1923 жылы ... 1926 жылы Қызылордада 3 мың таралыммен шыққан атты 224 ... ... араб ... ... еңбегі. Бұл кітап туралы тарихнамамызда бұрын-соңды мәлімет ... ... бір ... тек Ұлттық кітапханамызда ғана сақталыпты. Біздің түсінуімізше бұл кітап қазақтарды қоныстандыру, ... ... жер ... беру ... ... ең ... ... байланысты. Бұл идеяны қолданушылар көбіне істің байыбына бармай, қазақтарды жалқау, еңбексіз күн көруді көздейтін көшпелі тобыр ретінде қабылдап келгені ... ... ... қолына қалам алып, мәселені түп-тарихынан қозғауға итермелесе керек.
Зерттеудің мақсаты өткен тарихпен таныстыру ғана емес, жер мәселесін ... ... ... ... ... ... ... ашық қояды. . Өйткені жер мәселесі ежелден шешілмей келе ... ... ... ең ... әлеуметтік те, ұлттық та мәселесі деп санайды зерттеуші. Оның ... ... ... ... ол екі ... ... ... бағынғаннан бастап ХІХ ғ. 80 жылдарының басына дейін. Бұл қазақтардың, әскерилердің пайдасына деп жер алу ... ... ... ... келе ... 80 - ... аяғы - 90-жылдардан бастап патша құлағанға шейін үшін жер алу дәуірі. Қазақтың деген мәтелі осы ... ... деп ... Шонанов.
Т.Шонанұлы өз заманында , деп әуел бастан ашық айта ... ... Бұл ... ... ... ... ... мүддесі үшін жасалғанын да анық айтады. Шонанұлының өзіне тән, мақал-мәтелге, сирек те өткір теңеулерге толы бай тіліне, ... ... ... ... талдау жасаудағы методологиялық шеберлігіне оқырманның таңданбасқа шарасы қалмайды. осы тұрғыдан білгір әдебиетшінің ... ... ... ... ... тарихшылығы сияқты қазақ тарихнамасындағы бай шығармашылықтың ерекше көрінісі деуіміз абзал.көп қырлы талант иесі ... ... 1894 жылы 17 ... ... Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ұ.Құлымбетов атындағы кеңшар, Аманкөл ауылында дүниеге келген.
Ол 1908-1912 жылы Ырғыздағы екі сыныптық ... ... өте ... ... оқып ... Мұнда христиан діні, орыс тілі, орыс тарихы, арифметика, жағрапия, жаратылыстану пәндерінен мағлұмат ... Сол 1912 жылы ... ... ... ... қазына есебінен оқуға түседі. Мұғалімдер институтын 4 жылдан ... 1916 жылы ... ... ... ... тілін оқымайды, негізінен училищеде оқылған пәндер және мұсылман діні өтіледі. Соған қарамастан ... көп ... ... ... тілінде бала оқытумен айналысады. Ол 1920 жылға дейін көп уақыт Тоқырауын болысы №3 ауылда Қасым Әбдіраховтың мектебінде мұғалім ... ... ... ... ... 1929 жылы ... АКСР Оқу орталық комиссариатында қызмет атқарған. Абай атындағы Қазақ Педагогикалық институтының әдеби-лингвистикалық факультетіне өздігінше емтихан тапсырып диплом алады. 1935 жылы 15 ... ... ... ... (қазіргі әл-Фараби атындағы) ашылған күннен бастап, сонда қазақ тілінен ... ... ... ... Жұмыс жасап жүріп қазақтың алып тұлғаларымен бірігіп еңбек етеді. Соның айғағы, ол ... дара ... ... мақсат етпей, ортақ мүддені - ағарту ісін барынша дамыту жолында өзіне көптеген білімдар серіктер тапқан. Сөйтіп шығармашылық ... ... ... ... ... жұмыс істеуді қалаған. Бұл мансаптан гөрі мақсатты биік ұстау деген маңызды қасиеті. Шонанов педагогика, тіл ... ... ... ... ... ... қатарлас болған Ахмет Байтұрсыновпен бірлесіп, 1926 жылы мектеп оқушыларына арналған 412 беттік (хрестоматия) құрастырған. 1927 жылы ... ... ... ... ... ... шығарған [2,17бет].
Ал Телжанның Ахмет Байтұрсыновқа деген ілтипатын, оның ... ... ... бағасын 1923 жылы Байтұрсыновтың 50 жылдығына арнап жазған ... орыс ... ... ... ... ... бұл Ахметтің оқу-ағарту саласындағы ісін арнайы, әрі толығырақ баяндайтын тұңғыш зерттеу дерек артық болмас. Телжан Шонанұлы Ахмет Байтұрсыновпен бірлесе ... ... ... бұл ... ... ... ... зерттеуге негізделген. Ахмет Байтұрсынов секілді Телжан Шонанұлы ХХ ғасырдың 20 ... ... ... ... ... ... ... қатарына жатады. Ахмет Байтұрсынов Қазақстан зерттеу қоғамының құрметті төрағасы болған ... ... ... бірі ... ... ... еңбектеріне бағыт беріп отырды және араларындағы шығармашылық ... ... ... ... [3,117бет].
Т.Шонанұлының методикалық еңбектері бір төбе. Ол Байтұрсыновтың , , сияқты еңбектерінің жалғасы іспетті. 1935 жылы методистер Ғ.Бергалиев, ... ... атты ... ... ... ... Осындай ерен еңбек еткен жерлесіміздің де қатал ... ... ... ... ... отарлық халден құтқару үшін еңбек еткен басқа зиялы азаматтар сияқты қуғын-сүргінге ұшыраумен аяқталды. 1921-1922 жылдарда ол Ырғызда тұтқындалып ОГПУ-дың ... ... ... ... ... 2-3 ... соң босатылды. Жазалауға Шонанұлының әйелі Шахзада да ұшырады. Оның әкесі Арон Қаратаев контрреволюционерлер қатарына жатқызылғандықтан сол кездегі ... ... қызы да ... оқу ... шығарыла бастады, 34 жасқа жеткенше дипломға қолы жетпеді. Ең қайғылысы Телжан ұсталғаннан кейін ол да ... ... ... кейін арада 9 күн салып халық жауы ретінде қазақ әйелдері арасынан атылу жалғыз Шахзаданың ... ... мен ... ... болмаған, тек асырап алған ұлы Елқошақов Жақып болды. Шонанұлы заңсыздық ... ... ... ... антисоветтік контрреволюцияшыл, ұлтшыл, терорлық, диверсиялық, оңшыл троцкистермен байланысты ұйымға мүше ... ... ... ... ... бір іс бойынша айыпталды [4, 227бет]. Шындығында мұндай ұйым КГБ тарапына ... ... ... ... ... болған.
Архив материалдарына сүйенсек, тұтқындалғандардың айтқандары протоколға күштеп, азаптау ... ... ... ісін ... куәлар шақырылмаған, қорғаушы болмаған. Мәскеуден КСРО Жоғарғы сотының әскери коллегиясы Алматыда (Горячев А.Д., Алексеев Г.А.) 1938 жылы 27 ... бас аяғы 15 ... ... ... ... оны ату жазасына бұйырыпты. Телжан Шонанұлының сол күні Алматыда ... ... ... та ... сақталған [5, 767бет]. Шонанұлы тек 1990 жылы 13 тамызда КСРО ... ... ... ... ... толық болмағандықтан ақталуға жіберіліпті.
Шонанұлын тану - тарихымызды тану - ... ... ... ... ... ... ауыр тағдырын терең түсініп, қиыншылыққа мойымай аз ... ... ... ... ... ғалымдарымыздың аруағына тағзым ету.
Әдебиеттер
* Телжан Шонанұлы. .-Алматы: Санат, 1995.-224б.
* Тойкен С.Телжан Шонан кім еді? // ... №9, ... ... Ж.С. ... ... ... Западного Казахстана и Волго-Уральского региона во второй половине ХІХ - 30-е годы ХХ веков.
* Диссертация на соискание ... ... ... - ... ... репрессии в Казахстане в 1937-1938гг. Сборник документов. - Алматы: Қазақстан, 1998.-336с.
* Актобе энциклопедия области.-Актобе: ТОО , ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Телжан Шонанұлының туып өскен ортасы және қоғамдық саяси қызметі66 бет
Алаш тағылымы және қазіргі қазақ руханияты6 бет
Бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы, мазмұны мен қыр-сыры14 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
Райымбек батыр7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь