Халықаралық жеке құқықтағы неке қатынастарының түсінігі

Қарастырылып отырған тақырыптың маңыздылығы келесі жағдайлармен анықталады. Бүгінгі таңда неке қатынастары тек біздің мемлекетіміздің шеңберінде ғана емес, бүкіл әлемде кең өріс алуда. Некесіз қатынастардың, жалған некелердің, толық емес отбасыларының саны артуда. Кейде отбасы дағдарысының белгілері ретінде қарастырылатын осындай құбылыстарды қазіргі индустриалдық қоғамның, Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының және әлеуметтік экономикалық өмірдің жалпы талаптарына сай отбасының жаңа түрінің пайда болуы деп айтсақ дұрысырақ болады.
Құқықтық көзқарас бойынша шетелдік элементпен күрделенген неке қатынастары мәселесі әрі қызық әрі өзекті мәселелердің біріне айналып келеді. Өйткені мұнда қарастырылып отырған мәселені реттеуге ұлттық немесе шетелдік заңнамаға сілтеме жасайтын коллизиялық нормалардың толық әрі жеткілікті білімі қажет етіледі. Шетелдік элементпен күрделенген неке қатынастарының құқықтық режимін анықтау кезінде шетелдік заңнаманы білу маңызды болып табылады, себебі көп жағдайда шетелдік құқық қолданылады.
Осындай мәселелердің шешілуіне осы саладағы қағидалар мен әлемдік стандарттарға жауап беретін заңнамалық база өз септігін тигізуі қажет.
Адам құқықтарын сыйлау қағидасы халықаралық құқықтың басты қағидаларының бірі болып табылады. Адам құқықтары тұлға тұратын елдің заңдарымен көзделген экономикалық, саяси, әлеуметтік, азаматтық және мәдени құқықтары және бостандықтарымен анықталады. Бұл құқықтар мен бостандықтар сипаты, белгілі бір мемлекеттің қоғамдық.саяси және әлеуметтік.экономикалық құрылысымен және оның заңнамасымен анықталады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін адам құқықтарын қорғау саласында маңызды өзгерістер пайда бола бастады. 1945жылы Сан.Франциско конференциясында қабылданған БҰҰ Жарғысында экономикалық, әлеуметтік, мәдени және гуманитарлық сипаттағы халықаралық дауларды шешу үшін халықаралық әріптестікті жүзеге асыру және ұлтына, жынысына, тілі мен діни нанымына қарамастан барлығының құқықтары мен негізгі бостандықтарын сыйлау мен қолдау мақсатында БҰҰ ереже енгізді.
Әйелдің құқығын шектеген және оны еркекке бағындырған авторитарлық отбасының қатаң құрылымы демократиялық неке қатынастарымен орын алмастырды. Бірақ неке қатынастарының оңай бұзылуы, отбасының сыртқы әсерге тез беріліп әлсізденуіне әкеп соқтырды. Отбасы өзгерістерге ұшырай отырып көптеген жаңа қиындықтарға тап болғанымен де өзінің құндылығын ешқашанда жоғалтқан емес.
Әр адамның өмірі үшін, қоғам мен мемлекет үшін отбасының қаншалықты маңызды екенін барлығымыз да білеміз. Әр адам үшін тек отбасы ғана махаббаттың, сүйіспеншіліктің, адалдық пен қолдаудың көзі болып табылады. Отбасында шыдамдылықтың, рухани байлықтың және ізгіліктің негізі
        
        Кіріспе.
Қарастырылып отырған тақырыптың ... ... ... ... таңда неке қатынастары тек біздің ... ғана ... ... ... кең өріс алуда. Некесіз қатынастардың,
жалған некелердің, ... емес ... саны ... ... отбасы
дағдарысының белгілері ретінде қарастырылатын осындай құбылыстарды қазіргі
индустриалдық қоғамның, Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының ... ... ... ... ... сай ... ... пайда болуы деп айтсақ дұрысырақ болады.
Құқықтық көзқарас бойынша шетелдік ... ... ... ... әрі ... әрі өзекті мәселелердің біріне айналып
келеді. Өйткені мұнда қарастырылып отырған ... ... ... ... заңнамаға сілтеме жасайтын коллизиялық нормалардың толық ... ... ... ... ... элементпен күрделенген неке
қатынастарының құқықтық режимін анықтау кезінде шетелдік заңнаманы білу
маңызды ... ... ... көп ... ... ... қолданылады.
Осындай мәселелердің шешілуіне осы саладағы қағидалар мен ... ... ... ... база өз ... ... қажет.
Адам құқықтарын сыйлау қағидасы халықаралық құқықтың басты қағидаларының
бірі болып табылады. Адам ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, азаматтық және мәдени құқықтары
және бостандықтарымен анықталады. Бұл құқықтар мен бостандықтар сипаты,
белгілі бір ... ... және ... және оның ... ... ... соғыстан кейін адам құқықтарын қорғау саласында
маңызды өзгерістер пайда бола ... ... ... ... БҰҰ Жарғысында экономикалық, әлеуметтік,
мәдени және гуманитарлық сипаттағы халықаралық ... шешу ... ... жүзеге асыру және ұлтына, жынысына, тілі мен діни
нанымына қарамастан барлығының құқықтары мен ... ... ... ... мақсатында БҰҰ ереже енгізді.
Әйелдің құқығын шектеген және оны еркекке бағындырған ... ... ... ... неке ... орын ... неке ... оңай бұзылуы, отбасының сыртқы әсерге тез
беріліп әлсізденуіне әкеп ... ... ... ... ... жаңа қиындықтарға тап болғанымен де өзінің құндылығын ешқашанда
жоғалтқан емес.
Әр адамның өмірі үшін, қоғам мен ... үшін ... ... ... ... да білеміз. Әр адам үшін тек ... ... ... ... пен ... көзі ... ... шыдамдылықтың, рухани байлықтың және ізгіліктің негізі қаланады.
Берік отбасы ғана, кез-келген ... ... ... ... кепілі бола алады.
Отбасы әлеуметтік бірлік ретінде, әрдайым ... ... ... бірі ретінде қарастырылған. Отбасының басымдылығы
идеологиясы, қоғам мен ... өмір ... және ... үшін ... ... ... ... актілерде бекітілген. Осы құжаттардың
негізгі ережелерінің бірі, отбасы институтының қоғам ... ... ... ... отбасы саясатын жетілдіруі болып табылады.
Отбасы саясатының алдына қойған ... ... ... ... ... шешу ... отбасы мүмкіндіктерін қоғамдық институт ретінде
белсенді пайдалануға ... ... ... мен ... болуы тиіс.
Отбасы әлеуметтік жүйе ретінде өзінің болмысын ... ... ... ... асырады және осындай отбасы-неке қатынастары қоғам
өмірінің негізгі заңы ─ конституциямен реттеледі және қорғалады.
Осы бітіру жұмысының негізгі ... неке ... ... ... ... ... ... Қойылған мақсатқа жету жолында
төмендегі сұрақтарды қарастыру қажеттілігі туындады:
- халықаралық жеке құқықтағы «неке» түсінігінің анықтамасы
- неке ... ... ... ... және мұсылман
құқығына сәйкес салыстырмалы сипаттамасы
- некеге тұру мен некені бұзудың негізгі талаптары мен ... ... неке ... ... ... қарастыру
- неке шарты мәселесін қарастыру
- Қазақстан Республикасында неке шарты мен жалған некенің құқықтық реттелу
ерекшеліктерін зерттеу және ... ... ... ... ... жеке ...... М.А., Ануфриев Л.П. Чешир Дж., Норт П., Звеков В.П.,
Мухаммад ... ... ... ... ... және шетелдік
авторлардың әдебиеттері ... ... ... ... актілер, сондай-ақ неке қатынастарының құқықтық аспектілерін
белгілейтін Қазақстан Республикасының әрекет ... ... ... ... ... және басқа да мәселелеріне қатысты бағалы материалдар
Интернеттің түрлі сайттарынан алынған.
Осы бітіру жұмысы үш ... жеті ... ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлім неке қатынастарының ... ... ... ... Мұнда неке қатынастарының пайда болу тарихы, халықаралық ... ... ... мен ... ... ... ... пайда болу тұжырымдамасын, оның қай теория негізінде және қашан
пайда болғанын білмей тұрып оны түсіну, оған ... баға беру ... ... ... діни ... ... ... неке түсініктерін емес, тек ғылым
шеңберіндегі көзқарастарды ғана қарастырып кетеді.
Екінші бөлімде Қазақстан ... ... және ... ... бірі болып табылатын мұсылман құқығы бойынша неке қатынастарының
салыстырмалы сипаттамасы беріледі, яғни екі ... ... ... ... ... ... ... мен талаптары, неке бұзылған жағдайда
туындайтын құқықтық салдар секілді мәселелер жөнінде айтылады.
Үшінші бөлімде неке қатынастарында ... ... неке ... ... ... ... қайшы келетін, дегенмен де қазіргі таңда ... ... ... неке ... ... реттелу жағдайлары
қарастырылады.
I Бөлім. Халықаралық жеке құқықтағы неке ... Неке ... ... болу ... ... ... ... дамуы әлемнің әр жерінде әр ... ... Неке ... діни ... ... ... этикалық
көзқарастар да қабылданды. Бұл жағдайда неке құпия ретінде де ... ... де ... ... бір ... түрі ... қарастырылды. Некеге
мұндай анықтама берген И.Кант болатын. Мұны «Метафизика нравов» ... ... ... Оның ... ... ... некеге қатысты
қолданылмауы керек, өйткені келісім-шарт некені тудыра алмайды. Келісім-
шарттан тек белгілі бір мақсатты ... ... Ал неке ... ... қамтитын және белгілі бір мақсатқа жетумен емес, ерлі-зайыптылардың
өлімімен ғана тоқтатылатын бір құбылыс.
Бұл теорияның жетіспеушілігі, неке туралы этикалық ... ... ... ... ... ... ... сол кезеңнің ... ... ... тиіс еді. ... ... ... тек ... тұра алмайды.
Плюралистік қоғамда, оның барлық мүшелерінің неке туралы ... ... ... емес. Сондықтан да, құқық жүріс-тұрыс
ережелеріне негізделе отырып, тек құқықтық реттеуге ... әрі ... ... неке қатынастарының бөлігін қамтыды.
Некенің құқықтық мазмұнына қатысты бірнеше теориялар бар. ... ... ... ... ретінде, ерекше бір институт ретінде түсіну.
Некені келісім ретінде түсіну теориясы ... ... ... ... Рим ... ... тұрудың барлық негізгі нысандары
қарапайым азаматтық шарттық белгіге ие ... ... ... құқықтық
реттеу пәні ретінде тек ерекше неке қатынастары танылды. Кейіннен канондық
нормаларға сәйкес, неке институты оның ... ... ... ... ие ... түрлі қатынастар тобын бөліп қарастыруға ... ... және ... ... ... дейінгі және қазіргі таңдағы
ғалымдардың көбі некенің рухани және физикалық элементтері ... ... ... ... ... ... құрайтын қатынастарды осылайша бөлу теориясы
бірден ... ... ... отбасы құқығы өте үлкен тарихи маңызға ие. Отбасы
құқығы католик шіркеуінің істерімен ... ... ... ... және ... еркек пен әйелдің арасындағы қатынастарға
деген көзқарастар орта ... ... ... ... ... ... өте кеш ... Орта ғасырлардың басында папа Ұлы Грегорий
(530-604) мен әулие Иеронимнің (347-430) ... ... ... көзқарас кең өріс алды. Шіркеу қызметкерлері кез-келген ... ... ... боп есептелетін Адам ата мен Хауа ананың
жасаған күнәсі деген сын ... ... 451 ... ... ... ... ... тыйым салына бастады. Қиылған некелер
айыпталып, некеге тұрудан бас тартқан адамдар ғана ... ... ... ... бұл ... мүлдем жойылып кетті десек қателескен
боламыз. ... ... ... католик шіркеуінде, тек некеге
тұрмаған адамдар ғана қызмет ете алды. Алайда әулие ... ... ... ... ... ... епископы Августинге (Блаженный
Августин) тиесілі (354-430) басқа да анықтамалар болған. Августиннің айтуы
бойынша заңды некедегі ... ... өлі ... ... ... ... бұл ... IXғ. басында ресми түрде
мақұлданды. Сол кезден ... қана ... неке ... ... кең ... Бұған дейін неке қатынастарында екі дәстүр сақталып келді: соңғы
антикалық және ежелгі грециялық дәуіріндегі дәстүр. Бұл екі ... ... ... ... ... бір уақытта қолдануға тыйым салынған жоқ. Орта
ғасырлардағы неке қазіргі ... неке ... ... ұзақ болды. Ол
кезде неке деп ұзаққа созылған некелік жыныстық одақ ... ... ... бір ... ... ... ... мұндай көзқарастың
салдары некесіз қатынастарға және некені бұзуға тыйым салуға әкеп соқтырды.
Триденттік собор некені құпия деп танымайтын және ... ... ... ... ... ... белгіледі. Ерлі-зайыптылардың әлеуметтік
жағдайлары бір-біріне сәйкес келмеген жағдайда шіркеу ондай некені заңсыз
деп таныды.
Жақын ... ... неке ... жол ... жоқ. Бірақ ерлі-
зайыптылардың ешқайсысы қалаған кезінде басқа бір ... кете ... ... ... құқықтық жағдайын нашарлатты. Неке ... үшін 12, ... үшін 14 жас деп ... кездерде Гай секілді Рим заңгерлері табиғи заңға ... ... ... мүлкіне билік ету құқығынан ... деп ... ... ... уағыздады.
Француз заңгері Тирако 1513 жылғы «Неке туралы заңдар» атты еңбегінде
былай деп ... ... ─ ең ... ... оның ... тек бас ию.
Оны табиғат солай жаратқан. Ер адамдар 36 ... ... 18 ... ... ... ғасырлардағы Батыс Европа елдерінің отбасы құқығына келетін
болсақ, орта ...... ... ... ... құқықтық
процестердің өткен кезі. Батыс Европада бұл процесс төрт ... ... ... ... ленно вассалдық монархия, сословиелік өкілдік
монархия, абсолюттік монархия. Әрине бұл кезеңдерді барлық мемлекеттер бір
уақытта ... ... жоқ. Бұл ... ... тарихының ерекшеліктерімен
анықталды. Батыс Европа елдерінде құқықтық жүйе дами бастады. ... ... бұл ... ... белгісі ─ бүкіл мемлекетте
заңды ... ие ... ... ... еді. ... ... ... дами бастады. Көп ұзамай батыс европалық құқықтың англосаксондық және
континенталдық құқық деп бөліну ... ... ... ... ... Европа елдерінде тек XII-
XIII ғасырларда таныла бастады. Неке қию ... ... яғни ... рұқсаты қосылды. Алайда «неке», «әйел» деген
түсініктер әлі де ашыла қойған жоқ.
Неке-отбасы ... өте ... бір ... ... ... ... ... әйелдің ғибадатын (куртуазный культ Дамы) айту
қажет. Оның шетелде ... ... XI-XII ... ... ... ... кейіннен Европаның басқа елдерінде де дами
бастады .
Европада XII-XIII ғ.ғ. әйел ... ... ... әйел ... ... ... әкеп ... Ол ғасырларда еркек пен әйелдің
арасындағы қатынастарды өзгерту қажеттілігін барлығы түсіне қойған жоқ. ... ... ... ... түгелдей бағалауға дейін баратын
интеллектуалды элитаға қатысты еді. Ондай ... ... ... ... ... кейіннен Францияда және XIV-XV ... ... ... ... ... Оның ... үлкен масштабты болмағанымен сол
топтың көзқарастары әйгілі француз жазушысы Кристина Пизанскаяның «Книга ... ... атты ... орын ... Кристина Пизанскаяның айтуы
бойынша әйелді де Құдай жаратты және өзінің қабілеті жағынан ... да ... ... ... ... ... ... болмысынан емес,
нақты адами қателіктерден іздейді. Ал ... ... ... де ... ... қасиет. Отбасының бақытты немесе бақытсыз ... ... де ... ... айтады. Әрине, Кристина әлемнің христиандық
моделіне тән еркектің үстемділігіне қатысты ... ... ... ... ... де ... және ... тұрғыдан алғанда
еркекке тән қасиеттердің әйел ... ... ... ... көзқарасы ортағасырлық дәстүрлерді қайта қараудағы маңызды
қадам болып ... ... ... әр ... ... ... әр мемлекетте
және әр уақытта еркектің және ... ... ... ... ... ... бөлігінде ерлі-зайыптылардың, ата-аналар мен
балалардың арасындағы қарым-қатынастар еркінірек болды. Мүліктік қатынастар
отбасының басшысы ... ... ... етіп ... ететін мүліктің
жалпылығына негізделіп құрылды. Францияның оңтүстігінде мүліктік жалпылық
болған жоқ. ... неке ... ... ... ... ... өлгеннен
кейін әйелдің иелігіне өтті. Францияның оңтүстігінде рим ... ... ... мұра қалдыру кең өріс алды. Солтүстікте мұра қалдыру
еркіндігі ... Мұра ... заң ... ... жоққа шығара
алған жоқ. Феодалдық иеліктер тек еркектерге өтіп ... Ал ... ... ... деп танылып, мұраның ешқандай түріне иелене алмады.
Осындай отбасы неке қатынастары католик шіркеуінің дін ... ... ... ... неке және ... ... канондық құқықпен реттелді. XVI-
XVII ғасырларда патша билігі отбасы неке қатынастарына мемлекеттік ... ... неке ... жататын шіркеулік нормалардан шегінді.
Некенің өзі баяғыдай шіркеулік кітаптарда тіркелгенімен, кейіннен тек діни
құпия ... ғана емес ... ... акт ... де ... ... тұру кезінде ата-ананың келісімі қажет етілмейтін ... ... ... жатқызылды. Бұдан былай, ата-ананың еркінен тыс некеге
тұрушылар, мұраға құқыққа ие ... ... ... қатар, XVIIғ. бастап
ата-аналар «кюре әрекеті», яғни ата-ананың келісімінсіз некеге тұру әрекеті
бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша некенің бұзуға болмайтындығымен байланысты
Парламент ондай некені заңсыз деп тани ... ... ... ... жариялаған. Дегенмен де мұндай неке заңды салдар ... ... ... ... ... ... Қала ... ертеде пайда болған және дамыған қалалық құқықпен
реттелді. Сол кезеңнің неміс құқығында дәстүр басым болды.
Жалпы құқық ... ... жоқ, тек ... ... ... неке отбасы қатынастары канондық құқық негізінде пайда болды.
Некенің ... ... ... неке ... ... ... жарамдылығына
байланысты күрделі бір жүйе жасап шығарды. Белгілі бір неке жасына жетуден
басқа, ... ... және ... ... ... қарым-
қатынастарға көңіл аудару қажет болды. Басқа бір тұлғамен ... ... ... тұлғамен қиылған неке жарамсыз болып
табылды.
Шіркеу некені ... ... ... ... кейбір жағдайларда (бір-
бірінің көзіне шөп салу) ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... ... жататын болды, әйелдің үлесі мүліктің тең
жартысын немесе үштен бірін ... ... ... нәтижесінде VII-IX ғасырларда немістердің
неке отбасы қатынастарында ... ... ... ... 789 жылы ... ... 744 ... капитулярийі христиандық канондарға сәйкес
киелі деп жарияланған некенің бұзылуға жатпайтындығын бекітті.
Шетелде қайталанатын некелерге ... ... ... шіркеулік
рәсімделуін міндеттейтін алғашқы заңнамалық актілер пайда бола бастады.
Неке қалыңдықты сатып алу нысанында жасалды. Некеге тұру ... алып ... айып ... ... ... кедергі болатын
жағдайлар анықталды. Олар: заңды некенің болуы, тұлғаны ... тыс ... ... ... ... адамның еріксіздігі.
XIIғ. Англияда II Генрих заңына сәйкес бала ... ... ... ... ... ... хабарлауға тиіс болды. Ал оны ... ... ... ... ... әкеп ... Мұнда да отбасы
қатынастары шіркеумен реттелді. Туысқандар ... ... жол ... некесіз бала тууға тыйым салынды. Шіркеу осындай жолмен туылған
балаларды заңдастыруға ... де ... ... ... ... ... ... билігі қағидасына негізделді. ... ... ... ... мен ... ... ... еркекке берілді.[3]
Германияда отбасы патриархалды сипатқа ие болды, Англияда да солай,
бірақ ... ... ... ... ... ... болды.
Осылайша, әйел бірте-бірте өз бетінше шарт жасау, саудамен айналысу ... ... ... ие бола ... ... қатынастары міне осылай дамыды.
2. Неке қатынастарының түсінігі және оның түрлері.
Ең алдымен некеге тұрудың басты ... ... ... «отбасы»
ұғымына анықтама беріп кетейік. Отбасы лат.тіліндегі «familia» ... ... ... ... ... ... Ежелгі Римде отбасылық
шаруашылық құқықтық бірлікті білдіреді.[4] ... деп ─ ... бала ... ... ... ... ... алудың өзге де
нысандарынан туындайтын ... және ... емес жеке ... ... ... және ... қатынастарын нығайту мен дамытуға
жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы аталады. Отбасы мүшелері әдетте бір ... ... ... ... сәйкес неке ─ ... ... ... құқықтар мен міндеттер тудыратын әйел мен еркектің
одағы болып табылады.[5] Неке ... ... ... ... ... ... сөзінен шыққан. Ол неке, той деген мағыналарға
ие.4
Заң әдебиеттерінде некенің анықтамасына байланысты әр түрлі пікірлерді
кездестіруге болады. ... ... Г.К. ... ... ...... арасында өзара жеке және мүліктік құқықтар мен міндеттер
туғызатын, заңда бекітілген шарттар мен тәртіпке негізделе ... ... пен ... тең ... және ерікті одағы», немесе Л.П.Ануфриевтің
берген анықтамасына сәйкес, «Неке ─ әйел мен ... ... ... пен ... ... ... ... құруға ниеттенген және ерлі-
зайыптылардың арасында өзара жеке, мүліктік құқықтар мен ... ... пен ... ... ... тең ... және ерікті
одағы».2 Сол сияқты Марокко патшалығының жеке және ... ... ... кодексінің 1-бабына сәйкес неке анықтамасы келесідей: «Неке ─
ерлі-зайыптылардың ұзақ мерзімге қиған заңды міндеттемесі». Бұл анықтамада
да ... ... ... ерекше бір институты ретінде қарастырыла
алатындығын байқауға ... ... ... ... ... айтылады,
бірақ кейбір белгілер жалпы болып ... яғни ... тұру ... де, ... арақатынасына да қатысты болады.
Әрине әр мемлекетте бұл ұғым әр түрлі анықталады. Мысалы, бір АҚШ­тың
өзінде бұл ұғым әр ... ... ие. ... ... ... ... аралдарындағы және израильдік кибутцаларындағы отбасы
өмірінің ерекшеліктері жайында жүргізілген зерттеулер дәлелдегендей, бір
қоғамда ... ... ... ... бір қоғамда әдеттегі жағдай болып
саналады.
Түрлі қоғамдардағы отбасы құрылымдарын социологтар мен антропологтар
параметр бойынша ... ... ... неке ... ... ... серік таңдау және тұрғылықты жер таңдау, мүліктің пайда болуы мен
мұраны иелену тәсілдері.
Аталған тізімдегі неке ... ... ... ... ... тұрғындары және израильдік кибутца мүшелерінің арасында некенің
негізгі нысаны моногамды, яғни бір еркек пен бір ... ... ... орын ... ... де некенің басқа да нысандарының орын ... ... ... ... неке нысанына қарай төмендегідей болып бөлінеді:
Полигамия ─ бір және ... ... ... ... неке. Ол 2-ге
бөлінеді:
1. полигиния ─ бір еркек пен бірнеше әйелдің арасындағы неке
2. полиандрия ─ бір әйел мен ... ... ... неке
Некенің тағы бір нысаны ─ топтық неке, яғни бірнеше еркек пен ... ... ... бір ... ... ... орын ... қандай факторлар әсер
етеді? Кейбір ғалымдар белгілі бір қоғамдағы экономикалық факторларға көңіл
аударады. Мысалы, ... ... ... жер ... балаларына мұрагерлік
бойынша беріледі. Жер жекелеген учаскілерге ... бір ... ... ... ... пайдаланады және әйелдері де барлығына ортақ
болады.
Неке нысанына экономикалық ... ... да ... әсер ... олардың маңызы зор. Мысалы, полигиния соғыста көптеген ер ... ... ... ... үшін ... және халық арасында ең көп тараған некенің түрі моногамия, яғни
бір еркек пен бір әйелдің ... ... ... ... барлық
түріне рұқсат етілген қоғамдардың да бар екендігін айтады. Бірақ адамдардың
көбі моногамияны таңдайды. Ғалымдардың ойынша халықтың ... ... ... ... әсер ... ... заңнамасына сәйкес заңды болып табылатын, ал басқа мемлекетте
керісінше заңсыз болып ... неке ... де ... неке, жарамды, жарамсыз және даулы болуы мүмкін. Неке ерлі-
зайыптылардың біреуі үшінші бір ... ... ... тұрса, онда ол
жарамсыз болып табылады.
Даулы некелерге, қандай да бір маңызды қателердің ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасында көптеген мемлекеттердегідей моногамды неке
ғана ... ... ... некені де танитын мемлекеттер аз емес.
Қазіргі таңда мемлекеттердің құқықтық жүйелері ... бір ... ... ... Континенталды және англо-американдық жүйелер моногамды некені,
мұсылмандық құқыққа ие ... мен ... ... ... ... заңды деп
таниды. Алайда құқықтық нормалар мен әдет-ғұрыптың ... ... ... екі ... де тануға әкеп соқтырды. Америка және Европа елдерінде
түрлі сексуалдық топтардың көбеюіне байланысты бір жынысты (әйел мен ... ... пен ... арасындағы неке) тұлғалардың некелерін тіркеу
керектігі жөнінде пікірлер айтылуда. Ал бұл, неке ... ... ... Бірақ қазіргі таңда мұндай неке түріне заңмен рұқсат ... ... ... де бар.[7]
Мысалы, Ресей Федерациясының заңнамасында бекітілген еріктілік
принципі некенің ... ... ... бұзылуы секілді жағдайларда
тараптардың еркін білдіреді. Психикалық, физикалық ... ... ... ... неке ... ... танылады.
Қазақстан Республикасында бекітілген еркек пен әйелдің ... ... ... төмендегілерді айтуға болады.
«Ерлі-зайыптылар тең құқықтарды пайдаланады және тең ... ... ... ... ... түрін, тұрғылықты
жерін таңдауға ерікті. Ана, әке болу, балаларды тәрбиелеу, оларға ... ... мен ... өмірінің басқа да мәселелерін ерлі-зайыптылар
бірлесіп шешеді. Ерлі-зайыптылар отбасындағы өз ... ... және ... ... ... ... отбасының игілігі мен нығаюына
жәрдемдесуге, өсіп жетілуіне және олардың әл ауқаты жағдайына қамқорлық
жасауға міндетті.
Некеге тұру ... ... өз ... ... ... ... өздерінің біреуінің тегін таңдап алады не ... ... ... ... дейінгі тегін сақтап қалады, не өз ... ... ... ... Егер ... ... некеге
тұрғанға дейінгі тегі қосарлас болса, тектерді қосуға жол берілмейді. Ерлі-
зайыптылардың біреуінің ... ... ... ... ... ... соқпайды. Неке бұзылған жағдайда ерлі-зайыптылар ортақ текті сақтауға
немесе өздерінің некеге тұрғанға дейінгі тегін қалпына келтіруге ... ... Неке ... ... және мұсылман құқығы
бойынша сипаттамасы.
2.1.Мұсылман құқығы және Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес
некеге тұрудың шарттары мен тәртібі.
Қазақстандық және мұсылман ... неке ... ... екі ... ... ең алдымен қайнар көздеріне байланысты
ажыратылатындығын айта ... ... ... жүйе ... ... ... заңды басшылыққа алады. Ең жоғарғы заң ... ... ... ... бір ... ... қоғамдық қатынастарды
реттейтін заңдар жалпы қағидаларға ... ... ... ... ... Республикасында (бұдан әрі ─ ҚР) отбасы қатынастары
1998 жыл 17 ... ... Неке және ... туралы Заңымен
реттеледі.
Мұсылмандық құқық жүйесі діни ... ие. ... ... бөлу ... құқығына тән емес. Мұсылман құқығының ... ... ... ... сөздері мен жасаған
әрекеттері) заңды маңызға ие ережелері, сондай-ақ ... мен қияс ... ... Құран мен Суннаға түрлі түсінік беретін төрт ...... ... ... ... ... зор маңызға ие. Құқықтың ең басты қайнар көзі ретінде ... ... ... қалаушыларының (Абу Ханифа, Малик, Мухаммад
ибн Идрис аш-Шафии, Ахмад бин Ханбал) жазған ... ... ... айта ... тағы бір ... ─ оның икемділігі,
яғни бір мәселеге қатысты бірнеше шешім тәсілдерінің болуы және ... ... ... ... жол ... ... әдет-ғұрыптардың (адаттар) пайдаланылуын шектейді.
Егер де бір мәселе ... ... және ... ... ... ... жасалған болса ғана адаттарды пайдалануға рұқсат етіледі.
Мысалы мехир ... ... ... ... адат қолданылуы мүмкін.
Неке бұл ең алдымен еркек пен әйелдің одағы. Бұл анықтама екі құқықтық
жүйеге де сәйкес ... ... ... ресми мәртебеге ие болған
біржынысты некелер ҚР ... хал ... жазу ... әрі ... тіркелуге жатпайды, ал мұсылман доктринасы бойынша қылмыс
болып табылады.
Некенің заңды табиғатына келер болсақ, мұсылмандық ... ... ... ... ... ... үшін ... мен міндеттер
туғызатын азаматтық құқықтық келісім болып есептеледі. Неке келісімі діни
әдет-ғұрыптар сақталмаған жағдайда да ... ... ... ... ... ... ... АХАЖ ... ... неке ғана заңды салдар туғыза алады.
Діни әдет- ғұрыптар мен ... ... ... неке ... ... болмайды.
Мұсылман құқығы бойынша неке қию процедурасы әлдеқайда жеңілдетілген,
ешқандай мемлекеттік тіркеуді талап етпейді. Некенің заңды деп ... неке қию ... ... және ... айтылған уақытта және жерде ... ... ғана ... ... Неке ... қойылатын талаптарға
сәйкес келуі тиіс.
Мұсылман құқығы шариғаттың қойған ... ... ... ... мұсылман емес тұлғалардың арасында ... ... деп ... ... емес ... ... некенің шариғат бойынша
емес, діни немесе азаматтық нормаларға сәйкес ... ... неке ... жасау барысында неке қию шарттары (некеге тұруға
еркі, жақын туыстық ... ... ... ... т.б.) ... ... сақталған болса, мұсылман құқығы бойынша ондай неке ... ... ... ... ... айтылған неке салдарынан
туындайтын кез-келген даулар шариғат ... ... ... ... ... ететін жағдайларға сай келмейтін мұсылман емес тұлғалардың
арасында қиылған ... ... ... шариғат сотында қарастырылмайды.
Ондай даулар ерлі-зайыптылар ... ... ... дін ... ... ... қарауына жатқызылуы мүмкін. Неке ... ... ... ... ... ... саналады.
Мұсылман құқығында тек жалпы құқықтық мәселелерге ғана емес моральдік
нормаларға да көңіл бөлінеді. Неке ... ... ... және ... деп бөліп қарастыруға болады.
Қазақстандық заңнама некемен байланысты рухани қатынастар секілді адам
өмірінің барлық жақтарын реттемейді. Қазақстандық заңнамаға ... ... ... қию, ... жеке құқықтары мен міндеттері,
ерлі-зайыптылар мүлкінің заңдық және шарттық режимі, некені бұзу мен ... деп тану ... ... ... неке институтына неке қию, мехир (неке қию кезінде
әйелге берілетін мүлік немесе ... ... ... Бұл ... ... әйел алу, ... жеке ... ажырасу,
некені заңсыз деп тану т.б.мәселелерімен ... ... ... ... ... тұру ... ... адамдардың
тікелей қатысуымен АХАЖ органдарында жүзеге асырылады (13 б). Некені қию
некеге ... ... ... АХАЖ ... арыз ... күннен бастап
бір ай мерзім өткен соң жүргізіледі. Дәлелді себептер болған жағдайда неке
қиюды мемлекеттік тіркеу орны ... АХАЖ ... бір ай ... ... ... ... осы мерзімді ұзартуға, бірақ бір айдан аспайтын мерзімге
ұзартуға ... етуі ... ... ... ... ... бала ... бір тараптың
өміріне тікелей қауіп төнуі және басқа да ... ... неке ... күні ... ... құқық бойынша талап етілетін некеге тұруға тілек
білдіруші ... ... ... ... ... ... ... мұнда, неке өкіл жіберу арқылы ... ... ... ... ... түрі ... қарастырылады. Өкілге (уакил) қойылатын
талаптар ... ... ... ... ... болмауы
• Психикалық аурудың болмауы
Мұсылман құқығы қазақстандық құқық немғұрайлықпен қарайтын «жастарды
атастыру» институтына ие. ... ... ... жоқ әйелдер мен
еркектердің кездесуіне тыйым салынатындықтан, ... ... ... бір-бірін жақынырақ тану мақсатын көздейді.
Некеге тұрушы еркек пен әйелдің өзара ... ... неке ... және некеге тұруға кедергі болатын мән-жайлардың жоқтығы Қазақстандық
құқық бойынша некеге тұрудың ... ... ... (9б). ... ... тұру ... некеге тұруға рұқсат берген келіннің
қамқоршысының (уәли) және екі куәнің қатысуы міндетті. Бұрын ... ... ... алдыңғы некеден кейін 4 ай 10 күндік «идда» мерзімінің
өтуі міндетті.
Қазақстандық заңнамаға ... ... ... ... білдіруші
тұлғалардың өзара келісімі некелік құқықтық ... ... ... ... алдын-ала келісілген еркін
білдіреді. Некеге тұрушы тұлғалардың қалауы ... ... ... ... ... күш көрсету т.б. заңға қайшы әрекеттер некенің ... ... әкеп ... ... өкілдерінің көзқарастарына сәйкес ... ... ... ... келісімі барлық уақытта некені ... ... ... жата ... ... келісім бұрын некеде тұрған
кәмелеттік жасқа толған, ақыл есі тура ... және әйел үшін ... ... Яғни ... ... ... жоғарыда аталған категориясы ғана
отбасы қатынастарының маңыздылығын толық көлемде түсінуге және некеге тұру
барысында өз ... ... ... деп ... Бұл категорияға
жатпайтын тұлғалар үшін неке келісімін талаптарды ... ... ... ... ... ... Ал өзінің келісімінсіз қиылған некеге қыз қарсы
болған жағдайда неке ... ... ... ... өкілдері кәмелеттік жастағы ақыл есі толық қыз
келісімін ... ... ... ... онымен қоса, егер некеге
тұрушы ... ... ... ... тең ... ... некеге тұруға құқылы деген көзқарасты ұстанады. Мұндай
келіспеушілік, төрт ағымның хадистерді ... ... мен ... ... рұқсатынсыз әйелдің қиған ... неке ... ... «Әйел әйелді күйеуге бермейді және әйел өз өзін
күйеуге ... ... ... ... ... ... уәли болып
саналады. Ол тізімге: әкесі, атасы, туған және туысқан ағалары, туған және
туысқан ағасының балалары т.б.жатқызылады. Осы ... ... әр ... ... ... ... ... құқық алады.
Уәлиге келесі талаптар қойылады: еркін, ақыл есі толық, кәмелеттік
жасқа толған, ... ... қыз қай ... ... сол ... ... ... әрекет етпейтін, некеге тұру кезінде еркінен
айрылмаған немесе өзі ... ... тұру ... ... ер адам
болуы керек. Бұл талаптар ... ... ... ... қорғауға
және өз құқығын қамқорындағы тұлғаға зиян келтіру үшін ... ... 2 түрі бар: уәли ... және уәли ... ... ... неке қию ... таппайды. Алайда уәли муджбир қойылған
талаптарды сақтай ... ... ... ... ... неке қия ... ал уәли ... муджбир ондай құқықтарға ие бола
алмайды.
Келіспеушілігін айтып жеткізу міндетті емес, жылау т.б.әрекеттер
арқылы келіспеушілігін ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, қыздың қамқоршысының да келісімі қажет.
Ол мына хадисте айтылады: ... ... ... ... ... ... қарғыс атылған». Сонымен қатар, некеге тұруға келісім бермеу
күнә болып есептеледі және үш рет ... ... ... ету құқығынан
айырып ол құқық келесі туысқанына өтеді.
Қазақстандық заңнама бойынша неке жасы міндетті ... ... ... тұру үшін ... ... ... және психикалық
жетілуі қажет. Неке жасы еркектер мен әйелдер үшін 18 жас ... ... ... неке ... толмауы тіркелген некеге тұруға
кедергі болса да, неке қатынастарына ... ... сала ... Дегенмен де
бұл салады заңның әсерін асыра бағалауға болмайды. 18 жасқа толғанға дейін
тіркелген некеге тұруға ... ... ... неке ... ... ала ... қатынастарды мемлекеттік тіркеуден бас тарту, шындығында ... ... ... тұлғалардың құқықтарын бұзудан басқа еш нәрсеге
әкеліп соқпайды. Сондықтан да ҚР Неке және ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда мемлекеттік тіркеу орны бойынша
АХАЖ органдары неке жасын екі жылдан ... ... ... мүмкін.
Мұсылман құқығы бойынша жыныстық тұрғыда жетілген тұлға ... ... ... ... Кәмелеттік жасқа толмаған тұлға өз мүддесін
қорғауға ... және ... ... толық түсінбейтін тұлға
ретінде, өз бетінше некеге тұру құқығына ие бола алмайды. Бірақ ... неке жасы ... ... ... мұсылман елдері некеге
тұрудың ең төменгі жас мөлшерін ... ... ... қолдануда. 1931
жылы кәмелеттік жасқа толмағандарға некеге тұруға тыйым салу ... ал када (ел ... ... ... ... және ... қағидасы алғаш рет Египетте қолданылды. Заң соттарға 18-ге толмаған
еркектер мен 16 ... ... ... некеге тұру туралы арыздарын
қабылдауына тыйым салды.
ҚР Неке және отбасы туралы Заңына ... ... ... да ... некеде тұруы жаңа некеге тұруға кедергі болып табылады.
Тіркелмеген неке ... ... ... ... ... жатпайды. Бұл
жағдайда моногамдық қағиданың заңды ... ... ... ... ... және діни дәстүрмен байланысты. Ал ... ... ... ... ... жаңа ... тұруға байланысты шектеулері
тек әйелге ғана тарайды, ал еркектер ең көбі төрт ... ... ... ... ... ... ... Бұл мұсылман құқығының тағы да
бір айырмашылығы. ... ... ... жол ... қарамастан
мұсылман елдерінде көп некелілік кең тарамаған. Бұл бірнеше әйел ... ... ... ... ... талабымен түсіндіріледі.
Некеге тұру кезінде әйел өзінің рұқсатынсыз басқа ... ... ... ете
алады, ал мұндай жағдайда әйелдің келісімінсіз қиылған неке жарамсыз болып
табылады.
Сирия, Ирак секілді елдерде әйелдерге ... ... ... Құранның
барлық талаптарының сақталуын қамтамасыз ету мақсатында, кез-келген
полигамды ... ... ... тану ... ... ... ... керісінше полигамды некеге тыйым салуға әкелді, өйткені Пайғамбардан
басқа ... бір ... ... ... ... ... теңдікті
қамтамасыз ете алмайды.
Қазақстандық заңнамада көп некелілікті қылмыс деп санауға ... жоқ. ҚР ... ... ... ... рұқсат беретін не тыйым
салатын нақты норма да жоқ. ... ... ... 100 мыңнан астам
екінші әйел ретінде ... ... ... ... бар, ... ... келеді ал баланың заңды әкесі болуы керек. Көп некелілікке ... ... ... қыздар некесіз бала табуда, ал туылған
балалар жетімханада. Көп некелілік мәселесі тек ... ғана ... ... де туындап отыр.
Әдетте бірінші әйелмен еркек мүлік жинайды. Ал 30-35 ... ... туа ... ... ... бала асырап алады. Европалық
еркектің ойында «неге ... рет ... ... ... ... ... ҚР-
да көпнекелілік туралы заңды енгізуді жақтайтындардың бірі мәжіліс депутаты
Амангелді Айталы.[11]
Бұл мәселеге байланысты ... ... де ... ... ... ... Мысалы, Ресей Федерациясы Қылмыстық Кодексіне
сәйкес полигамды неке көп жылдар бойы ... ... ... ... ҚК 235-бабы) 1969 жыл 19 наурыз ... ... Соты ... ... ... құрайтын қылмыстар туралы істер бойынша сот
практикасы жөніндегі» мәлімдемесіне ... ... ... ... көзделген қылмыс құрамы, еркектің екі немесе бірнеше әйелдің
әрқайсысымен ортақ шаруашылық жүргізе отырып ... ... ... ... ... болуына қарамастан орын алған.
1997 жылы 1 ... ... ... ... жаңа Қылмыстық
Кодексінің пайда болуымен қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... кейбір
субъектілері, әсіресе Калмыкия және Ингушетия Республикалары тарапынан
полигамияны заңдастыру әрекеттері жасалды.
Ингушетия ... ... ... ... 235-бабы 4-
тармағына (Конституцияның 132-бабына сәйкес отбасы заңнамасы Федерация және
оның субъектілерінің ортақ басқаруына жатады) және ... ... ... ... азаматтарының бірнеше заңды ... ... ... отырып Ресей Федерациясы Отбасы Кодексінің
біреуі болса да ... ... ... ... ... ... тұруына
тыйым салатын 14-бабына толықтыру енгізуді ұсынды. Президент «басқа
тіркелген ... ... ... кейін «егер Ресей Федерациясы
субъектілерінің ұлттық заңында ... ... ... ... ... ұсыныс 1999 жылы ... ... ... ... заң ... ... және Дума комитеттерінің
талқылауына берілген болатын. Бұған жауап ретінде ... ... ... ... ... полигамияны заңдастыруға қатысты заң жобасының
әйел құқықтарын бұзатындығын мәлімдей отырып, өз ... ... ... де, көп ... кең ... құбылыс. Оның заңды реттелмеуі
және тіркелуіне тыйымның салынуы, керісінше, тіркелмеген некедегі әйелдің
құқықтарының бұзылуына, ... ... әкеп ... кез-келген мәселеге қатысты тыйым салу немесе ... ... ... болып табылмайды, керісінше, заңсыз әрекеттердің, құқық
бұзушылықтардың етек алуына себеп болады. Өйткені, тыйым салынған ... ... үшін ... істеу немесе ең болмағанда дәмін тату адамзат
болмасына тән қасиет.
Жалпы неке қатынастарына байланысты ҚР ... ... тек ... бап ... Онда ... ... «еңбекке жарамды адамның еңбекке
жарамсыз және ... ... ... ... (зайыбын) асырау үшін сот
шешімі бойынша төлем төлеуден үш айдан астам әдейі ...... ... екі жүзден бес жүзге дейінгі мөлшерінде немесе ... ... ... екі ... бес айға ... ... ... өзге
де табысының мөлшерінде айыппұл салуға, не жүз жиырмадан жүз сексен сағатқа
дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не екі ... ... ... ... не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын ... алты айға ... ... ... ... институтының салыстырмалы сипаттамасына қайта оралайық. Мұсылман
құқығы ... ... тұру ... ... ... ... бір ...
алдыңғы некеден кейін идда мерзімінің өтуі. Неке бұзылғаннан кейін ... ... ... идда ... ... соңына дейін созылады. Мұндай
талап некеден кейін туылуы мүмкін баланың әкесін анықтау ... ... ... ата-тегі бойынша және ... ... ... ... мен ... ... әжесінің және
немерелерінің), ата-анасы бір және ата-анасы бөлек әкесі немесе анасы ортақ
ағалы-інілер мен апалы-сіңілілердің (аға-қарындастардың) ... ... ... ... ... арасында қиылған неке көптеген ауруларға
себеп болуы ... Бұл ... ... байланыстырылады. Адамдар
бұл заңдылықты генетика өз талқылауын бермес бұрын-ақ байқаған болатын.
Сондай-ақ, ... ... мен ... алынғандар арасында некеге жол
берілмейді. Бұл ... ... ... ... өте келе жақын
туыстар арасында ... ... ... себептер этикалық норма
сипатына ие болды. Ата-ана мен баланың ... неке ... де жат ... ... ... Ал ... ... бірден бір
мақсаты, ата-ана мен ... ... ... ... ... алушы мен асырап алынғандар арасындағы некеге моральдік, ... ... ... ... ... туыстар шеңбері мұсылман құқығында
әлдеқайда кең. Некеге тұруға ... ... ... ... ... ... тікелей некеге тұрушының әкесі мен шешесі жағынан туыстары
2. олардың ата аналырының ... ... және ... емес көкелері мен апайлары
Сондай-ақ, әйелінің жақын туыстарымен де некеге тұруға тыйым салынады.
Ол тізімге әйелінің ... ... ... ... ... ... бұзылған күннің өзінде де бұл категориядағы тұлғалармен ... ... ... Неке ... орын ... ... ... келесі
категорядағы туыстарымен де некеге тұруға ... ... ... ... ... ... ... бұрыңғы әйелдері.
Қазақстандық заңнама біреуінің болса да психикалық ауруының ... ... ... сот әрекетке қабілетсіз деп таныған
адамдардың ... ... ... ... Мұны ... ... болады,
біріншіден, психикалық аурумен ауыратын тұлға некеге тұру келісімін жете
түсіне алмайды. Екіншіден, медико-генетикалық ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа берілуі мүмкін.
Сондықтан да әрекетке қабілетсіз тұлға ... ... ... ... ... бере ... ... неке жарамсыз деп танылады. Некеге
тұруға кедергі болатын мән-жайларға сот ... ... ... тек ... ... қабілетсіз деп тану жатады. Тұлғаның психикалық ... ... ... ... да неке ... деп ... өйткені тұлға
келісімнің ерікті түрде берілу керектігін жете ... ... ... ... бұл ... ... өзгешелеу. Аталған
категориядағы тұлғалар некеге түсуші екінші тарапқа ауруы жөнінде ... ... ... ... ... ... Бірақ некеге тұру әрекетін
неке келісімін рәсімдеу кезінде мүліктік және ... да ... ... қамқоршы жүзеге асырады. Ауру адамның ... ... ... ... ... ... ... дәлелдегендей кейбір жағдайларда
рухани ауруға шалдыққан тұлғалардың некеге тұруы олардың ... әсер етуі ... Ал ... кем ... көбі некенің
маңыздылығын түсіне бастауы мүмкін.
Жалпы ... ... ... тұру ... ... ... деп
есептелінеді. Салыстырмалы түрде қарағанда екі құқықтық жүйеде де бұл
категориядағы тұлғалардың ... бір ... ... ... мүмкіндіктері
бар.
Екі құқықтық жүйеге сәйкес аурудың бар екендігі хабарланбаған жағдайда
неке жарамсыз деп танылады.
Қазақстандық заңнамаға сәйкес некеге тұруға ... ... ... ... ... ... және
репродукциялық денсаулық қорғау мәселелері бойынша консультация беру мен
тексеруді мамандандырылған денсаулық сақтау ... және ... ... екеуінің келісімімен ғана жүргізіледі. Тексерудің нәтижелері
медициналық ... ... ... және тек ... ... ... ғана хабарлануы мүмкін.
Ерлі-зайыптылардың некені жарамды деп тануы мен танымауында діни
көзқарастардың маңыздылығы ... ... ... ... ... құқық арасында елеулі айырмашылықтар бар. Қазақстандық құқық
дін мен құқықтың бөлінісі қағидасына сүйене отырып ерлі-зайыптылардың ... ... ... Ал мұсылман құқығы керісінше бұған көп көңіл
аударады. Мұсылман еркек тек мұсылман әйелмен ... ... ... ... ... ғана некеге тұра алады.
Мұхаммед пайғамбардың отбасы өмірінен, кейіннен ислам дінін қабылдаған
Рейхан және София есімді ... ... ... ... ... ... әйел тек ... еркекпен ғана некеге тұра алады. Шариғаттың ... ... ... ... ... ... ... шығады.
Мұсылман еркек өз дінінен бас ... ... идда ... аралығында
исламды қайта қабылдамаса, оның некесі қарғыс атылған болып есептеледі.
Қазақстандық құқықта да мұсылман құқығында да қазіргі ... ... ... ... жоқ. ... ... қалыптасуының алғашқы кезеңдерінде
уақытша неке танылған, кейіннен ... ... ... ... шиит секілді
кейбір мұсылмандық секталар уақытша некеге ... ... ... ... ағым ... ... некені жоққа шығарды.
Мұсылман құқығында шарт бойынша некеге тұру ... ... ... ... немесе әйел «егер мінезі жақсы ... мен оны ... және т.б. ... ... ... етіп, кейіннен аталған шартқа
сәйкес ... ... ... ... некені жарамсыз деп тану
мен некені жою арасында таңдау құқығына ие болады.
Некеге тұру ... ... ... ... ... ... ... міндеттер тудыратын басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен тәртібіне байланысты
мәселелер қазақстандық ... пен ... ... ... ... ... ... құқығы және Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес
некені бұзу және оның салдары.
Некені бұзу үшін қажетті жағдайлар мен процедура мәселесі қазақстандық
және мұсылман ... әр ... ... ... ... бұзу ... екі ... жүйесінің көзқарсатары әр түрлі. Мұсылман ... мына ... ... ... «Ажырасу ─ Алланың рұқсат ... ... ең ... Бұдан мынадай қорытынды
шығаруға болады, ажырасу жалпы мәні бойынша ... ... ... ... ... қажетті талаптар сақталған жағдайда некені бұзуға
ешкімнің де кедергі жасауға құқығы жоқ. ... ... мәні ... ... ... ... ... тұлғалар үшін кейбір жағдайларда міндетті
немесе мубах (жасалуы мен ... діни ... ... ... яғни ... еркіндегі іс әрекет) болып табылуы, кейде ... да ... ... ... ... ... ете алмайтан немесе
жыныстық қатынасқа түсуге қабілетсіз болған жағдайда, сондай-ақ әйелі
шариғаттың ... ... ... ... ... болып
табылады. Жоғарыда айтылған ... екі ... ... ... бұзу
міндеттілігі әйелі талап еткен жағдайда туындайды.
Бір некедегі әйелдерге қатысты теңсіздік мәселесі ... ... ... ... Мұндай тыйым автоматты түрде ажырасуға әкеп соқпаса
да, діни көзқарас бойынша болымсыз әрекет болып есептеледі.
Қазақстандық заңнама ... ... ... жеке ... деп қарастырады. Ерлі-зайыптылардың екеуі де некені бұзуды талап
еткен жағдайда, мемлекеттің некенің бұзылуына кедергі жасауға ... ... ... ... ... келісімі болмаған жағдайда сот,
ерлі-зайыптыларды татуластыруға шаралар қолдануға және ерлі-зайыптыларға
татуласу үшін үш ай ... ... ... отырып, істі қарауды
кейінге қалдыруға ... ... ... некені тоқтату үшін
мемлекеттің некенің бұзылғандығын тіркеуі ... ... сот ... ... Шариғат бойынша некенің бұзылғандығын заңды деп тану
үшін, қойылған талаптардың ... ... неке сот ... ... да ... ... ... шешімі міндетті емес.
Қазақстандық заңнамаға сәйкес неке АХАЖ органдарында ... ... ... ... ... сот ... ... біреуінің
өтініші бойынша бұзыла алады.
Мұсылман құқығында некені бұзудың екі тәсілі көзделген, ... ... ... ... бар ... бұзу ... (талақ), екіншісі ─ қажетті
талаптардың сақталуы ... ... ... тоқтатуы (әйелдің немесе
басқа тұлғалардың талап-арызы бойынша), ол фисх деп ... төрт ... ... некені бұзуға қатысты сөздердің айтылуы
2. хулъя
3. ант беру арқылы некені бұзу ( иляи )
4. ... ... ... құрылған төрелік
тарапынан бұзылатын неке
Сот, еркек ... ... ... ... ... төлеуге қабілетсіз
болған жағдайда ... ... ... құқық мұсылман құқығымен салыстырғанда ерлі-зайыптылар
арасында ажырасу көлемін шектемейді. Ерлі-зайыптылар некені бұзғаннан кейін
өз араларында шектеусіз мөлшерде неке ... ... ... некені қайта қалпына келтіру мүмкіндігіне байланысты
некені екіге бөледі: толық (баин) және қалпына ... ... ... ... үш ... ажырасу, ерлі-зайыптылардың арасында
жыныстық қатынасқа дейінгі ажырасу, хулъа жатады. Идда мерзімі аяқталғанға
дейінгі қалған барлық некелер ... ... ... ... Идда ... кейін раджии ажырасуы баин ажырасуына ауысады.
Идда мерзімі өткенге дейін ерлі-зайыптылар ... ... ... өз
араларында некені қайта қиюлары мүмкін.
Баин ажырасуынан ... неке ... ... ... ... рет ... және осы неке болашақта бұзылған жағдайда ғана болады. Бұл норма
маңызсыз себептер бойынша еркектердің ... ... ... ... ... сәйкес некені бұзу үшін талап етілетін ең басты
негіз ─ ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... Ерлі-
зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімі ... ... ... сот
ерлі-зайыптылардың одан әрі бірлесіп өмір сүруі және отбасын сақтауы мүмкін
еместігін анықтаса, неке сот тәртібімен бұзылады.
Мұсылман құқығы ... ... ... бұзу ... сөзі ... соттың
шешімі басты негіздер болып табылады. Талақ тәртібімен некені бұзу үшін
еркектің ... ... ... ... ... ... ... сен менің
әйелім емессің» сияқты сөздерді айтуы жеткілікті. Мұндай жағдайда некенің
бұзылғандығы «айқын» және ... ... ... ... ... тәртіпте некені бұзудың бір ғана ерекшелігі, некенің бұзылғандығын
аффект (жан күйзелісі) ... ... ... бұзу ... ... ... үшін алдын-ала арнайы
ескертілген ... ... ... ... ... АХАЖ ... ... бұзу кәмелетке
толмаған ортақ балалары жоқ және ерлі-зайыптылардың некені бұзуға ... ... ... (16б). АХАЖ органдарының рөлі некенің
бұзылғандығын тіркеумен ғана байланысты, некені бұзу ... ... жоқ. ... ... өтініші бойынша, егер ерлі-
зайыптылардың екіншісін сот хабар ошарсыз кеткен, әрекетке ... ... ... ... үшін ... үш жыл ... бас ... сотталса, неке АХАЖ органдарында бұзылады (16б). Мұндай жағдайда
ерлі-зайыптылардың ортақ кәмелетке толмаған балаларының ... ... ... ... ... ... келісімінің де құқықтық маңызы жоқ,
өйткені хабар ... ... деп ... ... келісімін алу мүмкін
емес. Ал әрекетке қабілетсіз деп танылған тұлға өз еркін білдіре алмайды.
Қорғаншысының да ... ... ... беру ... жоқ, ... бұл жағдай
әрекетке қабілетсіз тұлғаның еркінің орнын толтыруға жол берілмейтін жеке
қатынастармен байланысты. Қылмыс жасағаны үшін ... ... ... ... ... Неке оның ... да бұзыла береді.
Шариғат бойынша некені бұзу құқығы тек еркек пен сотқа ... ... ... ... ... ие ... де арнайы
ескертілген себептер орын алған жағдайда сотқа жүгіне алады. Ал ... ... сот ... некені бұзу құқығы да берілмейді:
шариғатқа сәйкес, еркек неке және идда мерзімі кезінде ... ... ... етуі ... ... тұру кезінде кейде өте үлкен
мөлшерде болатын мехир төлеуі керек. Осылайша еркек ... ... ... болады. Некені бұзуда әйелдің құқықтарын шектейтін
екінші бір себеп, ... ... ... неке бұзу ... ... болуы, өйткені әйел ... ... ... ... ... аса маңызды емес ... ... ... ... ... ... заңнамаға сәйкес АХАЖ органдарында бұзылатын неке
азаматтық хал актілерін жазу ... ... ... ... күннен бастап, ал неке сотта бұзылған ... ... ... ... енген күннен ... ... ... ... ең ... ... некені бұзу туралы
шешімдері қорытынды шешім ... ... ... табылмайтындығы
анықталады. Баин тәртібіндегі некені бұзу бірден ... ... ... ... неке идда ... өтуі бойынша бұзылған болып
есептеледі. Идда мерзімі аяқталғанға дейін неке ... ... ... ... ... кейін және идда мерзімі аяқталғанға
дейін еркек пен әйелдің ... ... ... ... ... ... бұл норманы Құранның мына аятына сілтеме жасай отырып
негіздейді: «еркек татуласуды қалайтын ... ... ... ол ... ... ... бір рет ... идда мерзімінің аяқталуымен
некенің бұзылғандығын білдіреді.
Идда мерзімі аяқталғанға дейін неке бұзылған боп ... ... ... ... дейін еркек неке келісімін қалпына
келтіруге ... Бұл үшін ... ... келтіру ниеті айқын көрініс
табатын «мен сені қайтарып ... және ... ... ... ... жағдайда некені қалпына келтіру кезінде әйелдің
келісімі талап етілмейді. Мұсылман ... ... ... мына ... «еркек татуласуды қалайтын болса оларды қайтарғаны ол ... Идда ... ... неке бір рет бұзылды деп жарияланса
некенің бұзылғандығы қорытынды шешім болып табылады.
Ибн Аббас, Тавус, Ибн Исхак ... ... ... ... ... ... өз ... шешім шығаруға құқылы имамдар)
көзқарастарына сәйкес бір ... ... ... ... де ... ... саналады. Сондай-ақ, әйел күйеуінен өзінің жеке мүлкінен
беретін сыйлығы үшін ... ... ... ... ... өз ... ... сыйлықты қабылдауы немесе некені бұзуға ... ... ... ... ... некені бұзу (хул) баин тәртібіндегі неке бұзу ... ... ... беретін сыйлығы шариғаттың тауарға қойған
талаптарына сай ... ... ... орны мен ... ... неке ... келесі бір
түрі ─ некені шартты бұзу да орын алады. Мысалы, еркек әйеліне «1999 жылы
8маусымда неке ... деп ... ... ... ... ... ... неке бұзылды деп есептеледі. Егер еркек «сенің әкеңнің
үйінде неке бұзылды» деп айтса, әйел әкесінің ... ... ... ... ... есептеледі.
Мұсылман құқығында неке-азаматтық ... ... ... ... тұруға және оны басқа да тұлғалардың ... ... ... еркекке беріледі, бірақ әйелге де неке бұзу ... ... ... ... ... нормаларға сәйкес еркек
өзінің сенім білдіруші тұлғасын неке бұзу ... ... ... ... ... бұзу ... берген жағдайда бұл құқық ұсыныс жасалғаннан
кейін тікелей жүзеге асырылуы тиіс, яғни ... бұзу ... мен ... әйел ... ... ... ие ... жасамауы тиіс.
Қазақстандық құқық та мұсылман құқығы да отбасын нығайтуға мүдделі.
Осыған байланысты екі құқықтық ... де ... ... ... ... Қазақстандық заңнаманың бұл жағдайда
маңыздылығы, ерлі-зайыптылардың біреуінің ... ... ... болмаған
жағдайда, сот ерлі-зайыптыларды татуластыруға шаралар қолданып және белгілі
бір мерзім тағайындай отырып істі ... ... ... ... көрініс
табады. Мұсылман құқығында ерлі-зайыптыларды ... ... ... ... ... ... ... екі жақ отбасыларының өкілдері айналысады. Ал отбасын
сақтап қалу мүмкін болмаған ... ... бұзу ... ... институт келесі аятқа негізделеді: «Егер де ... ... ... ... ... бір ... ... бір төреші жіберіңдер».[13]
Автордың ойынша мұсылман құқығында көзделген татуластыру ... ... ... ... ... ... ұтымды
әсер ете алады, түсініспеушілікке ... ... ... ... ... ... Ал ... тұлға ─ сот, неке бұзуға себеп болған
жағдайларды толық аша ... ... ... ... тағы бір түрі ант беру ... ... (иляи). Иляи ─ еркектің төрт ... ... ... дейін әйелімен
жыныстық қатынасқа түспеу туралы анты. Егер берген сөзінде тұратын болса
төрт айлық мерзім өткеннен ... сот ... ... ... ... бұзады.
Ал берген сөзінде тұра алмаса ант бұзушы деп танылады және ол үшін кінәсін
өтеу міндетті болып табылады. Бұл да ... мына ... ... ... ант ... төрт ай күтеді. (Егер төрт ай ішінде
кәппарат төлеп) анттарын бұзса, шексіз Алла аса ... ... Егер олар ... ниет етсе (төрт айға дейін антын бұзбаса, талақ
болады). Расында Алла әр нәрсені естуші, ... ... ... айыптаған немесе балаға қатысты әкелікті
танымаған жағдайда және тағылған айыппен әйел келіспесе, ... ... ... ... ... екеуі де Алланың атымен
өзінің ақтығы үшін төрт рет ант ... Ал ант ... бас ... ... ... ... бас ... төрт рет ант етсе «әйел мен еркектің
анты Алланың қарғысын мойындаумен» расталуы тиіс. Қарғысты ... неке ... ... ... деп есептеледі.
Ерлі-зайыптылардың біреуінің немесе екеуінің діннен безушілік әрекеті
некені тоқтатудың басты негіздерінің бірі болып ... ... ... идда мерзімінің аяқталуымен тоқтатылады. Егер діннен безген тұлға идда
мерзімі аяқталғанға дейін дінін ... ... ... неке ... ... ... ... заңнамаға сәйкес неке екеуіне ортақ кәмелетке толмаған
балалары болған және некені бұзуға біреуінің келісімі болмаған жағдайда ... ... Бұл екі ... ... ... ... бар.
Егер ерлі-зайыптылардың біреуі некені бұзуға қарсылығы болмауына
қарамастан АХАЖ органдарында некені бұзудан ... ... не ... ... ... бұзу туралы істер сот тәртібімен қаралады. Мұндай
жағдайларда ерлі-зайыптылардың біреуіне сотқа ... ... ... ... таппаған сұрақтарға қатысты некені бұзу процесін
жеңілдетумен байланысты. Ерлі-зайыптылардың ... де ... ... ... ... сот ... ... бас тарта алмайды. ... сот ... тек ... толмаған балалардың мүддесін қорғау
мақсатында бұзады. Алайда бұл, сот ... ... ... ... ... ... сақтап қалуы керек дегенді білдірмейді. Он жасқа
толған бала пікірі егер бұл пікір оның мүддесіне ... ... ... ... ... ... ... бала кіммен тұрады деген ... ... ... Ең алдымен баланы тәрбиелейтін тұлға анықталады. Баланы
тәрбиелеу ... ... ... анықталады: анасы, нағашы апасы, әкесі,
апасы, жақындық дәрежесі бойынша туыстары. ... ... ... ... Сот ... қажет етілмейді, өйткені шариғат баланы
тәрбиелеу құқығының тиістілігін нақты ... ... ... ... іс сот ... ... Мұсылман құқығында баланы қамтамасыз
ету шығындары баланы тәрбиелеуші тұлғаға жүктеледі. Егер ... ... ... жат өмір сүру салтына ие болса шариғат сотының шешімі
бойынша бала тәрбиелеу ... ... неке ... екі құқықтық жүйеге ─ мұсылмандық және
қазақстандық заңнамаға сәйкес салыстырмалы сипаттамасы, оның ішінде ... мен ... ... ... мен ... жоғарыда қарастарылды.
Әрине, кез-келген құқықтық жүйенің өзіндік артықшылықтары ... ... ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттердің құқықтық жүйесіне еліктеп тұрғылықты
халықтың менталитетіне тіптен сай ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, әр ... ... ... ... ... ескере отырып заңнаманы да соған
қарай сәйкестендіруі тиіс.
III Бөлім. Неке қатынастарындағы ... ... Неке ... ... мәселелер.
1948 жыл 10 желтоқсанда қабылданған Адам құқықтарының жалпыға бірдей
Декларациясына сәйкес барлық адамдар тең құқылы және ... ... ... ... ... өмір ... жеке ... қол сұғылмаушылығына,
еркіндікке құқығы бар. Және бұл жерде еркек пен ... ... ... екеуінің құқықтары теңдей.
Бұл нормалар тек жоғарыда аталған Декларацияда ғана ... ... ... Ата ... ... ... АҚШ, ҰБ, Германия,
Франция сияқты жетекші елдер ең алдымен адам және адам ... ... ... ... ... әр ... әр түрлі
болғандықтан бұл салада ... ... ... ... шешу ... тәжірибеде көптеген қайшылықтар туындайды.
Отбасы-неке қатынастарын реттеуге тек экономикалық ерекшеліктер әсер етіп
қоймай, сондай-ақ, әр ... ... ... ... ... ... де едәуір әсер етеді. Алайда әр мемлекет қандай да бір
мәселені шешу ... сол ... ... ... ... ... Бұл орайда ҚР Конституциясын айта кету қажет. Оның ... ... ... ... ... өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең
қымбат қазынасы адам және ... ... ... мен ... ... ... ... ғана емес, ең алдымен Адам құқықтарының жалпыға
бірдей Декларациясының 1-бабында, жетекші елдердің ... ... адам ... ... деп ... ... ... заңдарында көзделген.
Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең. Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық
және мүліктік жағдайына, жынысына, ... ... ... ... ... ... ... байланысты немесе кез-келген өзге
жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды.
Нақты отбасы-неке қатынастарына байланысты, неке мен отбасы, ана ... және бала ... ... ... ... қатынастарында қандай да бір мәселеде ерлі-зайыптылардың
құқықтары тең. Әлеуметтік, ... ... тіл және діни ... ... ... шектеудің кез-келген нысандарына тыйым
салынады.
Дегенмен де, кейбір мемлекеттердің ... ... ... ... беріледі, отбасында әйел мен еркектің құқықтарының теңсіздігі
біршама ... әлі ... ... ... және ... ... ... еркекке әйелдің мүлкін иеленуге құқық беретін ... ... ... ... ... қатынастар маңызды
болып табылады. Осы мүлікке байланысты едәуір коллизиялар туындауы мүмкін.
Кейбір елдерде мүліктік қатынастар ... жеке ... ... Мұның
да Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясына қайшы келері сөзсіз.
Әрине бұл ... ... ... тұру ... ... ... ... емес. Мұндай ... ... ... ... бар болған жағдайда екі жақты ... көп ... ... және әр ... ішкі заңдарына сілтеме жасай
отырып шешілуі тиіс.
Халықаралық жеке құқықта неке қиылған жер заңы (lex ... ... заң ... ... Некенің қиылған жерін анықтау
оңай болғандықтан, тәжірибеде бұл заң тиімді болып саналады. Ал ... ... ... ... неке ... ... жасалатын болса,
олар заң бойынша ондай кедергілер жоқ елдерде неке ... ... ... оқиғаларды болдырмау мақсатында арнайы актілер, қаулылар
қабылдады.
Lex loci celebrationis ... ... ... ... сондай-
ақ кейбір ескертпелерімен ҰБ, Германия, Франция елдерінде қолданылады.
Неке қатынастарын ... ... жеке заң, яғни ... өз ... ... тұлға азаматы болып табылатын елдің заңын жатқызуға болады.
Тұлғаның жеке заңы ... ... ... қолданылады. Ал басқа
елдердің барлығында азаматтық заң қолданылады.
Кейбір мемлекеттер жоғарыда аталған екі ... ... ... 1902 ... неке ... ... Конвенциясын ратификациялаған
мемлекеттерде солай болды. Бұл Конвенцияға қатысушы ... ... ... ... заңы ... ... ... заңды болып
еептеледі. Некеге тұру туралы 1978 жылғы Конвенция 1902 жылғы Конвенцияның
орнын алмастырды. 1902 ... ... ... ... ... ... ... енгізуінде. Екі Конвенция да неке нысанының
некенің жасалу жер заңы ... ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың біреуінің ... ... ... ... бар. ... қоса ... бұл ... жатпайтын неке түрлері нақты көрсетілген. Бұл тізімге төмендегі
неке түрлері ... ... ... ... ... өлгеннен кейінгі неке
• әскери билікпен рәсімделген неке
• көлік құралдарының (ұшақ, теңіз кемесі) бортында қиылған некелер
Коллизиялық ... ... ... бола ... тағы ... ... ... болады.
Кейбір елдерде нәсілдік шектеулер қойылған, әр түрлі ... ... әр ... дін өкілдері болып табылатын азаматтардың некеге тұруына
тыйым салынған. Мұндай жағдайлардың барлығы Адам ... ... ... ... ... ... ... былай делінген:
«Кәмелеттік жасқа толған еркектер мен әйелдер нәсілдік, ұлттық немесе
нанымдық ... ... ... бір ... ... тұруға және
отбасы құруға құқылы. Олардың құқықтары некеге тұру, некеге ... ... бұзу ... де ... тұрудың заңмен көзделген басты талаптарының бірі болып
табылатын неке жасына ... яғни ... ... ең ... жас ... 1965 жыл 1 қарашадағы Бас Ассамблеяның Қарарын айта кету ... ... ... ... ... ... тыс ... некеге
тұратын жақтардың біреуі 15-ке толмаса ол ... ... жол ... ... неке нысанына байланысты да коллизиялар туындауы
мүмкін.
Көптеген елдердің заңдары ... ... (көп ... ... әлі ... ... ... Азия және Африка елдерінде көп некелілік заңды
болып табылады. Қыз үшін қалың мал ... ... ... ... ... тұру жасы өте төмен.
Неке жарамды, жарамсыз және даулы болуы ... Неке ... ... үшінші бір тұлғамен жарамды некеде тұрса, онда ол
жарамсыз болып табылады.
Даулы некелерге, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... некелерді жатқызуға болады.
Осылардың барлығы отбасы құқығында әйелдерді кемсіту, дискриминацияға
ұшырауының бірден бір көрінісі.
Осындай жекелеген мысалдардан, ... ... ... ... отбасы неке қатынастарын шешу қаншалықты қиынға соғатынын көруге
болады. Әсіресе бұл түрлі мемлекеттердің азаматтары болса.
Бүгінгі ... ... ... ... ... дами ... байланысты ҚР азаматтарының шетелдік
азаматтармен, шетелдік азаматтардың бір-бірімен ... ... ... түсті. Мұндай некелердің нәтижесінде ата-аналар мен балалардың
азаматтық мәселесі туындады.
Неке қатынастарындағы шетелдік элемент орын ... ... ... ... ... және ... реттелу барысында қай мемлекеттің
органы шешім қабылдауға құзыретті деген сұрақ ... ... ... ... да ... жеке құқық саласына қатысты. Осындай
мәселелердің шешілуі, қолданылуға тиіс елдің құқығын анықтауға көмектесетін
арнайы коллизиялық нормалардың ... ... ... ... ... неке ... ... коллизиялық нормаларды әр түрлі қайнар көздерден ... ... ... ... ... бұл ең алдымен ҚР ішкі ... ... және ... ... ... коллизиялық нормалардан тұратын жеке
бөлім бар.[16]
Отбасы ... ... ... ... бұрынғыларынан
негізгі айырмашылығы ─ неке қатынастарында ... ... ... ... Бұл ұзақ уақыт бойы теорияда үстемдік еткен отандық
халықаралық жеке құқықтағы кез-келген жағдайда отбасы қатынастарына ... қана ... ... ... тиіс ... ... байланысты
болды. Қазіргі таңда мұндай түсінік мүлдем ескірді және шетелдік құқықты
пайдалану мүмкіндігі ... жеке ... ... ... ... ... ... қолданыс процесінде қиындықтардың
туындауы әбден мүмкін. Бұл ең алдымен ... ... ... бекітуге
қатысты.
Халықаралық жеке құқық теориясында қолданылуға жататын ... ... ... ... екі ... тәсілі бар. Кейбір елдерде
ол істің шындық жағдайларының бірі ретінде қарастырылады және оның ... ... ... ал ҚР да ... ... жататын елдерде
шетелдік құқық факт мәртебесіне емес ... ... ... Бұл ... тараптар дәлелдемейтіндігін, құқық қолданушы органдардың
бекітетіндігін ... ... ... ... ... оның
қолданылуын жүзеге асыратын ... ... ... ... органдар шетелдік құқықты оның ресми талқылауына, қолдану
тәжірибесіне және тиісті ... ... ... ... ... ... ... мемлекетте оның талқылауы, тәжірибесі мен
доктринасы былай тұрсын, шетелдік ... ... ... ... ... ... ... құқықты қолданатын сот, АХАЖ органдары және ... ... ... ... не Ішкі Істер Министрлігі немесе басқа да
құзыретті ... ... ... да бір ... ... ... көмегіне жүгіне алатындығына қарамастан осы ... ... ... ... ... да болуы мүмкін.
Шетелдік құқықтың мазмұны бекітілгеніне қарамастан кейбір жағдайларда
оның қолданылуы ҚР жалпы тәртібіне қайшы ... ... ... ... ... ... ҚР заңнамасы қолданылады. Жалпы тәртіп туралы
ереже негізінде, мысалы, белгілі бір ұлт ... ... ... ... ... ... заңнамасын қолдануға тыйым салынған.
Коллизияларды қолдану ережесіне қарамастан Неке және отбасы Заңының
212б. императивті ... ... Оған ... ... ... ... ... нормалары оларды қолдану ҚР ... ... ... ... Бұл жағдайда ҚР заңдары қолданылады.
Егер ҚР бекіткен халықаралық шартта ҚР неке және ... ... ... ... ... белгіленсе, халықаралық шарттың
ережелері қолданылады (213б.).
ҚР территориясындағы неке нысаны ... ... ... ... ... ... ... көбінде қабылданған реттеуге
сәйкес келеді. Масылы, 1978 жыл 15 маусымда қабылданған халықаралық ... ... ... ... ... (ХЖҚ ... Заң) ... сәйкес «мемлекет территориясының шеңберінде қиылатын неке
нысаны ішкі нормалармен реттеледі. Шетелде ... неке ... ... ... жеке ... ... алайда неке қию орны бойынша
нысанын сақтау жеткілікті болып табылады» (16параграф).
ҚР неке және ... ... ... 13б. сәйкес некеге тұратын
адамдардың тікелей қатысуымен неке мемлекеттік АХАЖ органдарында ... ... ... біреуі АХАЖ органына келе ... ... неке ... ... тұратын жері бойынша қиылуы мүмкін.
Неке қию кезінде өкілдік етуге жол берілмейді.2
Келесі коллизиялық ... ҚР ... неке ... ... егер
халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, некеге тұратын ... ... ... ... қай ... ... болса, сол
мемлекеттің заңдарымен, осы Заңның 9-11 баптарының неке қиюға кедергі
болатын мән-жайлар ... ... ... ... белгіленетіндігін
көрсетеді.
Азаматтығы жоқ адамның ҚР аумағында некесін қию ережелері сол ... ... жері бар ... заңымен белгіленеді.
ҚР-да қазақстандық азаматтар мен шетелдік азаматтар арасында ... ... өз ... және әр ... ... ... ... неке заңды болып табылады. Қазақстандық азаматтардың
шетелдік азаматтармен ... ... ... ешқандай тыйым
салынбаған және мұндай неке үшін рұқсат алудың қажеттілігі ... ... ... азаматтармен некеге ... ҚР-ң Неке және ... ... ... ... Бұл ... ... заңнамасында көзделмеген шарттарды АХАЖ органдарының
талап ... ... жоқ ... білдіреді.
Қазақстандық азамат (азаматша) пен шетелдік азаматша (азамат) арасында
ҚР-да қиылған ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп
танылғанына қарамастан Қазақстанның бүкіл ... ... ... табылады.
Мұндай жағымсыз мәселелерді болдырмау үшін осы мәселелерді қарастыратын
халықаралық шарттар ... ... ... ... ... коллизиялық нормалары өзінің
түрлілігімен ерекшеленеді. Некелік құқық қабілеттілік, яғни некеге тұруға
берілген құқық, некеге тұру үшін ... ... ... бәрі ... ... ... жеке ... анықталады.
Азаматтығы әр түрлі елдің азаматтарының арасында неке бұзылған жағдайда
кейбір мемлекеттерде еркектің ... заңы ... ... ... ... байланысты заңдарды
унификациялауға байланысты әрекеттер өте күрделі және жүзеге асыру ... ... ... ... ... ж.ж. ... Гаагалық
конвенциялар, отбасы ... ... ... қолданудың
біркелкілігін қалыптастыру мақсатында жасалған алғашқы қадамдар болатын.
Өкінішке орай бұл конвенцияларға қосылған мемлекеттер саны көп ... ... ... тұру және ... қорғаншылық және қамқоршылық мәселелерін
реттеуге арналған бұл конвенциялар кең тараған жоқ.
ХIХғ. соңы XXғ. ... ... ... ... дейін әрекет ететін
Конвенцияларды айту қажет. Олар:
1. 1956 жылғы алименттік міндеттемелерге ... ... ... ... ... 1956 жылғы алименттік міндеттемелер туралы істер бойынша шешімдерді
тану мен ... ... ... ... 1958 ... ... ... азаматтығы туралы Конвенция
4. Некесіз туылған балалардың құқықтық жағдайы ... ... 1975 ... 1961 ... ... ... ... байланысты қолданылатын
құқық және құзырет туралы Конвенция
6. 1980 жылғы балаларды халықаралық ұрлаудың азаматтық аспектілері туралы
Гаага Конвенциясы және т.б. ... ... бұл ... ... ... айту ... Бұл ... қосылған және міндетті болып
табылатын мемлекеттердің өзінде де, еркек пен әйелдің ... ... ... ... ... яғни отбасы қатынастарын шешу
барысында ... ... ... ... ... бұрын талап етілетін шарттар барлық
мемлекеттердің ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
• туысқандық қатынастың болмауы
• үшінші тұлғалардың келісімі
• неке жасына толуы және т.б.
Көптеген мемлекеттердің заңнамасында көзделген ... тұру ... ... болып келеді. Ал жалпылама түрде айтатын болсақ ол
төмендегідей:
• неке ... ... ... түсуге ниет білдіруші тұлғалардың жақын туыстық қатынаста
болмауы
• заңда ... ... ... ... ... немесе оларды алмастыратын тұлғалардың берген
рұқсаты
Әрине жоғарыда аталған талаптар әр мемлекетте әр түрлі анықталады. ... ... ... ... Швейцарияда әйелдер үшін ─ 18 жас, ерлер үшін ─
18, ал Францияда әйелдер үшін ─ 15 жас ... ... үшін ─ 18 жас ... ... Неке және отбасы туралы Заңымен еркектер мен
әйелдер үшін 18 жас ... ... ... ... ... ... орны бойынша азаматтық хал актілерін жазу органдары неке
жасын екі жылдан аспайтын ... ... ... тұру үшін ең ... ... ... еркек пен әйелдің өзара
ерікті келісімі қажет. ... ... ... Перу және т.б.) ... ... хат ... неке ... рұқсат етілетін болса, ҚР-да ондай
өкілдікке жол ... ... ... ... ... ... тұрушы азаматтардың
біреуінің болса да тіркелген некеде ... ... Бұл Неке және ... ... ... көзделген. Сондықтан Қазақстандық азаматпен некеге
тұрушы шетелдік азаматтың елінің заңы оған көп ... ... ... неке ҚР-да жарамсыз болып табылады. ҚР-да ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ. Кейбір мұсылман
елдерінде ... ... көп ... жол берілмейді.
Қазақстанда, бұрын тіркелген некеге тұрған тұлғалар ... ... жоқ ... АХАЖ ... алдыңғы некенің тоқтатылғандығын
дәлелдейтін құжаттар тапсыруы ... Ол ... ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың біреуінің қайтыс болуы туралы анықтама немесе
некені жарамсыз деп тану туралы сот шешімдері жатады
Шетелдік азаматтар мен ... жоқ ... бұл ... ... немесе консулдық мекемесінде немесе ҚР ... ... ... ... Департаментінде заңдастырулары тиіс.
Шетелдік азаматтың заңымен неке қию үшін бекітілген кедергілер біздің
елге ... ... ... бұл некені тіркеуге кедергі болатын мән-жайларға
жатпайды (нәсілдік немесе діни ... ... тұру үшін ... ... т.б. ... 1984 ... Алжир мемлекетінің Отбасы
Кодексіне 31-бабына сәйкес мұсылман әйелге мұсылман емес ... ... ... салынады). Ал кейбір елдерде неке қию үшін ... ... да, ... ... ... ... құзыретті органның
рұқсатын талап ету.
Жоғарыда аталған неке қию үшін ... ... ... ... ... ... болуы да жатқызылған болатын.
Бұл да әр мемлекетте әр ... ... Бір ... заңы ... туыс ... ... мен ... белгіленген болса,
екінші бір мемлекетте басқа да туысқандар жатқызылады. Ал ... ... деп ... ... ... алушылар, ата-анасы бір және ата-
анасы бөлек аға-інілер мен ... ... ата, ... ... ... ... ... еркек пен әйелдің бір-біріне, денсаулығы
жөнінде медициналық ... ... және оны ... ... ... Ал ... ондай талап көзделмеген. Заңда тек, некеге тұруға тілек
білдіруші адамдарға ... ... ... және репродукциялық денсаулық қорғау ... ... беру мен ... ... ... сақтау
мекемелері және некеге ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері құпия болып былатындығы
және ол некеге ... ... ... ... ... адамның
келісімімен ғана хабарлануы мүмкін екендігі айтылған.
ҚР-да ... ауру ... ... ... ... ... ... деп таныған адамдардың некеге тұруына жол берілмейді.
Осындай некеге тұру ... ... ... ... ... жасалуына себеп болды. Бұл қайшылықтар 1928 жылғы
Бустаманте Кодексінде, 1978 жылғы неке қию және оны ... деп тану ... 1940 ... ... ... ... ... шартта
рәсімделді.
Қазақстан шетелдік мемлекеттермен «азаматтық, отбасы және қылмыстық
істер бойынша құқықтық көмек көрсету туралы ... ... ... ... ... ... 1993 жылы 22-қаңтарда ТМД елдері төңірегінде ... ... және ... ... бойынша құқықтық көмек көрсету
туралы көпжақты Конвенцияны айтуға болады. ... ... ... делінген: «Некеге тұруға тілек білдіруші адамдардың некеге тұру
тәртібі ... ... ... ... өзі ... болып
табылатын елдің, ал азаматтығы жоқ тұлғалардың некеге тұру тәртібі тұрақты
тұрғылықты жер ... ... ... ... Достастығы
шеңберінде некеге тұру тәртібі және басқа да неке және отбасы қатынастарына
байланысты нормалар ... ... ... Неке және отбасы туралы заңына ... ... неке ... неке отбасын құру ниетінсіз заңда белгіленген тәртіппен
жасалған және ... ... мен ... ... бұл ─ Неке және ... Заңымен бекітілетін әйел мен ... ғана ... ... екеуіне де құқықтар бекітетін ... де ... ... деп ... көп кездесетін негіздердің ... ... ... ... ... неке ... ... мәселелердің
бірі болып табылады. Өйткені жалған неке, некенің пайда болуының басты
себебі ... ... ... құру ... ... ... ... неке
нақты мақсаттарды көздейді мұрагерлікке салық төлеуден жалтару, тұрғын үйге
құқық алу, ҚР азаматтығын алу және ... ... ... ... оның ... мотиві емес отбасын
құру ниетінің болмайтындығы. Сондықтан да егер де мүліктік немесе басқа да
пайданы ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ондай
неке жалған неке ретінде қарастырыла алмайды. Өйткені бұл ... ... ... неке ... сөз ... ... Неке қию
мотиві ешқандай да құқықтық маңызға ие болмайды, сол үшін ... ... ... ... ... (төлқұжат, еңбек кітапшасы және т.б.) тіркелген неке
мәртебесі өмір сүру ... ... ... ... ... ... шетелге шығуына тыйым салынған немесе некеде тұрмаған
еркек немесе әйелге бала ... ... ... етілмеген жағдайлар да
кездескен. Сондықтан да халық, мұндай проблемаларды шешудің ... ... ... ... кезде жалған неке стратегиясы көп жағдайларда ірі
қалаларда тіркелу үшін ... неке ... ... мемлекеттерде азаматтардың
күнделікті өміріндегі ... ... және ... әлі де ... неке ... ... тәжірибесіне сәйкес келісім шарт деп
анықталса, кейбір мемлекеттер халқының арасында жолдастық көмек ... ... ... неке ... ... ... адамдар арасында жасалатын шарт
болып табылады. Мұның ... ... ... ... ... ... және екіншісінің некеге тұру арқылы нақты бір мәселені шешуі
болуы мүмкін. Әдетте ... ... үйді ... ... неке жолдастық көмек ретінде бір-бірін жақсы ... ... ... ... де ... тұлғалар арасында жасалады. Бұл
жағдайда жалған неке заңды некеге айналуы мүмкін. Жалған некенің бұл ... ... ... ... жыныстық қатынастарға да түседі.
Дегенмен де некенің бұл түрін жалған неке деп ... ... ... ... ... ... еместігінің басты көрсеткіші ─ әйел мен
еркектің некеге тұру кезіндегі мақсаты.
Жалған некені жарамсыз деп тану ... ... ... ... қиынға
соқтырған. Бұдан да қиыны ─ отбасын құру ... ... ... заңнамаға сәйкес ерлі-зайыптылардың бірге тұруы міндетті
болып табылмағандықтан, тұрғылықты жері ... ... ... ... қатарына қосуға ешқандай негіз жоқ.
Әсіресе отбасын құру ниеті ерлі-зайыптылардың тек ... ... ... ... ... жағдайларда әдетте қысқа мерзімде сырт
көзге отбасы секілді көрінеді, себебі арам ... ... ... зайыбынан
іс жүзіндегі арам ниетін жасыруға тырысады. Оның шынында да отбасын ... ... ... ... ... (азаматтық алу, тұрғын үйге
құқық алу) қол жеткізген ... ... ... арам ... ... ... тұлғаны тастап кетеді де,
жағдайдың шынайы мәнін түсіне бастаған тұлға осыдан кейін ... қана ... деп тану ... шағым жасайды. Алайда ол нақты жағдайда ажырасудың
себебі әдеттегі ұрыс-жанжал емес екенін сотта дәлелдеуі тиіс.
Жалған некеде тұрған ерлі-зайыптылар кейіннен ... ... ... ... деп танылмайды. Мұнда ерлі-зайыптылардың екеуінде ... ... құру ... ... құру ... тұлғалардың біреуінде болмаған жағдайда ... ... егер сол ... ... ... ... құрылған кезде ғана
қолданылуы тиіс.
ҚР Неке және отбасы туралы заңына сәйкес жалған жасалған неке ... ... ... ерлі-зайыптылардың жас мөлшері ... ... ... ... ... ... ... қиын. Қазақстанда ҚХР мен
ҚР азаматтарының арасында жасалған жалған некелердің саны аз емес. Бір ... ... ... бір ... ... ... ... туыстары келіп
кәсіпкерлікпен айналысады.
Қалалық Ішкі Істер Басқармасы заңсыз миграциямен күрес ... ... ... 1995 ... бастап мемлекетте шетелдік
азаматтардың ҚР территориясына кіруін қатаң бақылау тәртібі орнатылды. 2004
жылы 7 мың ... ... ... ... көбі оралмандар. Қытай
азаматтарымен жасалған 4 неке тіркелді, 5адам тұрғын үйге құқық алды.  ... ... ... ... ... тұрғын үйге құқық алу үшін
қазақстандық банк шотында кем дегенде 8 мың долларға ие болуы керек.
2005 ... ... ... ... ... мүшелерінің бірі таяу немесе
қиыр шетел азаматы болып ... 55 неке ... ... ... ... ... қызмет ететін венгрлер, американдықтар,
ағылшындар мен қытайлықтармен некелесуде.
Қалалық әділет басқармасы хабарлағанындай ... ... саны да ... ... жылы Атырау қаласында 1452 неке тіркелген болса, ағымдағы
жылы 1633 неке тіркелді.[22]
Басқа мемлекеттерде орын ... ... неке ... ... ... ... ... келейік.
Ресей Федерациясында мүліктік келісім ретінде жалған неке 30-жылдары
пайда ... Ірі ... ... ... шығу ... ... жалған неке арқылы шешілді. Ал қазіргі таңда бұл ірі әрі гүлденіп
келе жатқан бизнестің бір ... ... ... ... ... әсіресе Мәскеу секілді ірі қалаларда жалған некелердің саны
күннен ... ... неке ... ... неке қиюға қажетті талаптардың барлығы
сақталады, оның мақсаты отбасын құру ... ... да бір ... ... Жалған неке көбінесе тіркеу қағазын алу немесе тұрғын үйге құқық
алу сияқты тұрғын үй ... шешу үшін ... ... неке екі ... ... ... ... тұлғалардың екеуінің де некенің жалғандығын біле отырып
қандай да бір пайда табу мақсатында келісім жасасуы
2. некеге тұрушы тараптардың біреуі алдануы, ... ... ... ... отбасын құру мақсатында жасалатын неке
Сот ерлі-зайыптылар (немесе біреуі) ... құру ... ... ... ерлі-зайыптыларға тән отбасылық қатынастарға
түскен ... ... ... жарамсыз деп таниды.
Отбасы қатынастарының орын алғандығы келесі жағдайлармен анықталады:
• ерлі-зайыптылардың бірге тұруы
• ортақ шаруашылық жүргізуі
... ... ... мүлікке ие болуы
• ерлі-зайыптыларға тән қатынастардың анықталуы (жеке хат алысу
және т.б.)
Дегенмен, осы және тағы ... ... ... ... ... ие ... жоққа шығара алмайды, өйткені уақытша отбасы ретінде
көріну үшін жасалған әрекеттер болуы әбден мүмкін.
Барлық жағдайларды зерттеу нәтижесінде ғана сот, ... ... деп ... ... ... алады.
Некенің жалғандығын дәлелдеу мақсатында (азаматтық заңнамамен рұқсат
етілген) барлық құралдарды пайдалануға болады: ... ... ... ... куәгердің айғақтары, яғни некеге тұрушы тұлғалар әкімшілік,
қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды.
Неке жарамсыз деп ... ... неке ... ... ... (бір жылдан астам уақыт бұрын қиылған
болса)
• некеден бала тууы немесе жүктілік орын ... ... ... ... ... ... отбасын құру мақсатында жасалғандығын
білдіреді.
• Үйлену тойы немесе ... ... ... ... ... ... деп аталатын некенің түрлері де кездеседі. Мұнда
некеге тұрушы тұлғалардың екеуі де ... ... ... ... ... некелерінен материалдық немесе басқа да артылықшылықтарға ие ... ... неке ... ... ... ... ... деп
танылмайды.
Бельгияда жалған неке үшін қылмыстық жауапкершілік көзделетін заң
қабылданды. Жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... азаматтығын алу мақсатында жасалғаны анықталса, заңсыз
әрекеттер жасаған тұлға екі ... бас ... ... ... ... некелік одаққа тұрушы тараптардың біреуі некеге тұруға мәжбүрлі түрде
тартылу ... ... ... ... заң ... үшін 15
тәуліктен 1 жылға дейін бас бостандығынан айыру, ақшалай айыппұл ... жаза ... ... Қабылданған заңға сәйкес муниципалдық
басқарма қызметкерлері некеге тұруға ниет білдіруші тұлғалардың ниеттерінің
адалдығына қатысты ... ... ... бас ... ... Жоғарғы Соты некеде жыныстық қатынастың болмауын ─ некені бұзудың
басты негіздерінің бірі деп ... Яғни ... ... ерлі-
зайыптылардың біреуінде отбасын құру ниетінің ... ... ... сәйкес ерлі-зайыптылардың біреуінің отбасы міндеттерін ... және ... ... негізі болып табылады.
Венесуэлада тұрғын үйге құқық алу үшін кіру визасы ... ал ... ... ПМЖ ... үшін ... ... бойынша жүру керек. Жыл
сайын мерзім ұзартумен бес жыл ... соң ... ... ... уақытында
ұзарту қажет, сонан соң ғана тұлға Венесуэла азаматтығы құқығына арыз бере
алады. Венесуэла ... ... ... ... ... иммиграциялық заңнамасында ең көп кедергілері бар ... ... ... ... некені жалған немесе жалған емес деп
танудың өзі ... ... олар ... тұрған ерлі-зайыптылардың
Американың екі жағында әр қайсысының жеке өмір ... ... ... ... ... «голливудтық» деген атауы да бар. Яғни
Голливуд ерлі-зайыптылары жылына бір екі рет ... ... ... қоса 70 ... шал мен 25 ... ... арасындағы
некенің жалған болу мүмкіндігі ешкімнің ойына да ... ... ... ... махаббатқа емес өзара есепке негізделген бір неке
деп қана түсінеді.
Иммиграциондық ... ... ... ... ой ең ... ... бойынша қиылды ма, тараптардың біреуі ақшалай есептесе ме деген
күдік пайда болғанда ғана ... Оған ... ... ... себеп болуы мүмкін. Егер некенің жалғандығына байланысты
күмән ... ... ... ... интервьюі» деп аталатын
әңгімелесуге шақырылады.
Егер заңсыз әрекеттердің орын алмағандығы анықталса құжаттар Green Card
дайындауға жіберіледі. Бұл ... бір ... айта кету ... егер ... ... ... ... дейін екі жылдан кем уақыт өткен
болса шартты Green Card беріледі. ... оны ... Green ... ... ал егер ... Green ... жоғалтады. Ал екі
жылдан астам уақыт өткен ... Green Card ... ... ... ... ... ... ауыстырудың қажеттілігі туындамайды. Осымен АҚШ
территориясында өмір сүруге құқық пен тұрған үйге ... ... ... ... ... ... деп есептеуге болады.
Қандай мемлекетте болмасын жалған неке ... ... ... ... ... адал ... ... мүддесін қорғау мақсатында ... ... ... құрудың некені жарамсыз деп тануға кедергі болмауы
керектігі жөнінде норма енгізу қажет. Бұл ... тек адал ... ... ғана емес ... ... де ... ... етер еді, өйткені
шетелдік элементпен күрделенген жалған неке, жалған некені өз мақсаттарында
қолданатын шетелдік ... үшін ... ... ... ... табылады.
Жалған некені жарамсыз деп тану туралы шағымды прокурор және некенің
жалғандығын білмеген тұлға ... ... Неке ... ... неке ... жақтаушылары да қарсыластары да аз емес.
Барлық мемлекетерде дерлік неке және отбасы қатынастарына түсуші
тұлғалардың ... ... ... негізгі құралы ретінде неке
шарты, яғни некеге тұрушы ... ... ... ... және (немесе) ол бұзылған ... ... ... мен
міндеттерін айқындайтын келісім есептеледі.
Отбасы қатынастарында маңызды болып табылатын мәселелердің бірі меншік
мәселесі. Әсіресе ерлі-зайыптылар әр ... ... ... ... ... ... ... қай елдің заңы қолданылады деген сұрақ
туындайды. Кейбір елдерде, мысалы Италияда, неке қию ... ... ... ... ұлттық заңы қарастырылады. Ал Англия, Франция мемлекеттерінде
шешуші заңға сілтеме жасайтын коллизиялық нормалар жоқ. Мұнда тараптардың
таңдау ... бар, ... ... ... ... заңы қолданылады.
Англия мемлекетінде де тараптарға ерікті түрде келісу немесе таңдау құқығы
беріледі. Бірақ тараптар қолданылатын құқықты ... ... ... ... ... ... сілтеме жасайды.
Шетелдік ерлі-зайыптылардың арасындағы қарым қатынастарды реттейтін
нормалар әр мемлекетте әр түрлі болғандықтан сол ... ... ... халықаралық конвенциялар бар. Мысалы, 1905 жылғы
жеке және мүліктік қатынастарға байланысты коллизиялық заңдар туралы ... ... ... жеке ... ... заңмен
реттеуге сілтеме жасайды. Жоғарыда аталған Конвенцияның ережелері ерлі-
зайыптылардың өздерінің келісімі ... өзге ... ... жағдайда
қолданылады. Ерлі-зайыптылардың арасында келісім болмаған жағдайда ерлі-
зайыптылардың мүліктік қатынастарына байланысты неке қию ... ... заңы ... ... жеке және мүліктік қатынастарға байланысты ... неке ... ... мен ... ... ерекше көңіл
бөлінген.
Неке шарты деген не? ҚР заңнамасына сәйкес, неке келісімі ... ... ... неке ... деп ─ ... тұрушы адамдардың әрқайсысының
мүддесін есепке ала отырып, мүлікті бөлу туралы дауларын сот ... ... ... беретін ерлі-зайыптылардың келісімі аталады.
Неке шартының пайда болу тарихына қысқаша шолу жасап кетейік.
Жалпы қабылданған пікірге қарамастан, Европа да, Америка да неке ... рет ... ... жері ... ... Бұл ... ... жас құжат емес. Мыңдаған жылдар бұрын Ежелгі ... ... әйел мен ... ... ... ... өздерінің мүліктік қатынастары,
сондай-ақ болашақта бірлесе отырып жинайтын ортақ меншікті иелену құқықтары
баяндалатын келісім жасасқан. Бұл ұяларлық немесе ... ... ... ... және ... бұл түрі христиан діні
қалыптасқанға дейін халық арасында кең тараған. Кейінгі ... ... тек ... ... ... ... реттелді.
1882 жылға дейін Англияда ... ... ... ... (common law) сәйкес еркекке тиесілі болды. ... ... ... мүлкі де еркектің меншігіне өтті. Ерлі-зайыптылардың ортақ
мүлкі деген түсінік болған жоқ. XVII ғасырдан бастап ... ... ... ... ... ... халықтың дәулетті тобының
мүдделеріне қайшы келе бастады. Өте ертеден бері неке ... орын алып ... ... және ... мемлекеттерінде неке шартының пайда болуы
некедегі әйелдің жақын туыстарының ... ... ... ... ... ... ... мен қорғанысты нығайту мақсатында
жаңа институт құрылды. Осындай мақсатта ... соты ... ... танитын неке шарттарын заңды деп тани бастады.
Сөйтіп, 1882 жылы ағылшын парламенті Некедегі әйелдің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес өзінің меншігіне
қатысты шарт жасасуға, мұраға қалдыру құқығына ие болды.
Осылайша неке шартының пайда болуының ... ... ... топтардың
өз капиталын бөтеннің араласуына жол бермеу қажеттілігі болып табылды.
Алғашқы кездерде неке шартын жасау қажеттілігі болған жоқ. Өйткені ерлі-
зайыптылардың меншігін ... ... ... ғана ... ... және т.б.) ... де ештеңе болған жоқ.
Алайда жеке меншік қатынастарының дамуына байланысты ... ... Өз ... байлығын қорғау қажеттілігін тудырған табысы мол
отбасылар пайда бола бастады.
Жалпы бір сөзбен айтқанда, ... ... неке ... пайда
болуының тарихы жеке меншіктің пайда болуымен тығыз байланысты деп айтсақ
қателескен болмаймыз.
Әрбір адам өзінің жеке ... әр ... ... ... ... ... ... әрқайсысымыздың өміріміз отбасы, тап,
халық, мемлекет секілді ірі немесе кіші әлеуметтік топтар немесе ұйымдармен
тығыз байланысты. Әрбір индивидтің ... ... ... ... ... ... неке ... қазіргі таңда үлкен
маңызға ие.
Заң ерлі-зайыптылардың мүлкі үшін таңдау құқығын қамтамасыз ететін екі
түрлі режим ... ... және ... ... жағдайда олар неке
шарты арқылы өздерінің нақты жағдайлары мен ... ... ... ... ... ... ... құқығының нормалары болса төмендегілерді анықтай отырып шарттық
қатынастарды жеткілікті дәрежеде толық белгілейді:
• Неке шартының құқықтық табиғатын
• Оның жасалу ... Неке ... ... Оны өзгерту, бұзу немесе жарамсыз деп танудың негіздерін
«Неке шарты» ... өзі ... оның ... ... Неке шартын
тұлғалар неке жасына толмаған тұлғалар некеге тұруға ниеттенген ... ... ... ... ескере отырып некеге ... ... ... да жасай алады.
Неке шарты неке қиылған сәтте жасалғанына немесе неке қиылғаннан көп
жылдар өткеннен кейін жасалғанына ... ... ... ... ... оның неке орын алған кезде жасалғандығында. Ерлі-зайыптылардың
қатынастарының ұзақтығы әдетте неке шартының мазмұнына әсер ... Егер ... ... ... немесе неке рәсімделгеннен кейін жасалған болса, ерлі-
зайыптылардың мүліктік құқықтары мен міндеттерінің көлемі үлкен болмайды.
Неке шартының орындалуы ... ... ... ... ... Бірақ неке шартын жасау үшін ... ... ... қабілеттілікке ие болулары тиіс. Егер ерлі-зайыптылардың біреуі
әрекетке қабілетсіз болса неке шартын әрекетке ... ... ... жасай алады. Бұл жағдайда неке шартын ... ... ... ... ... ... деп ... автоматты түрде неке шартының да
жарамсыздығына әкеледі. ... орын алуы неке ... ... бірі ... ... шартын тек тіркелген некедегі тұлғалар жасай алады. Осы жерде
«неке ... ... ... тұлғалар жасай ала ма?» деген сұрақ
туындайды. Әрине олардың келісімі неке шарты ... ... ... және ... да ... ... ... тіркелмеген некелер
құқықтық маңызға ие болмайды.[24]
Неке шарты ерлі-зайыптылардың жеке мүліктік емес қатынастарын реттей
алмайды. Бұл неке ... ... тек ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттердің кіретіндігімен
байланысты.
Ал осы ерлі-зайыптылардың жеке және ... ... ... ... ... қатынастар қалай реттеледі деген сұрақ
туындайды?
ҚР «Неке және ... ... ... 205б. ... ... емес және мүліктік жеке құқықтары мен ... ... ... ... жері бар ... ... ал ... бірге
тұратын жері болмаған жағдайда, аумағында екеуінің бірге тұрған соңғы жері
болған мемлекеттің заңдарымен белгіленеді. Бұрын бірге ... жері ... ... емес және мүліктік жеке құқықтары ... ҚР-ң ... ҚР ... ... ... ... ... тұрғылықты жері, неке шарты немесе
алиментті ... ... ... болмаған жағдайда ерлі-зайыптылар өздері
жасаған неке шартына қатысты заңнаманы өздері ... ... Неке ... ... ... ... келісімге қатысты қолданылатын заңды таңдау
кезінде ерлі-зайыптыларға ешқандай ... ... ... да қатысы жоқ елдің заңын ... ... ... Ерлі-
зайыптылардың заңнаманы таңдау құқығын ... ... сәті ... ... тәжірибелік маңызға ие.
Неке шартына немесе алимент төлеу туралы келісімге қолданылатын құқықты
таңдау ... ... шарт ... ... де ... ... өйткені
тараптардың өзара келісімі бойынша кез-келген уақытта неке шартына немесе
алимент төлеу туралы келісімге ... ... ... бұзу заңмен рұқсат
етілген.
Егер неке шарты немесе алимент ... ... ... ... ... ... реттелген болса, келісім жасалғаннан кейін қолданылатын
заңды таңдау туралы ережені енгізу мүмкіндігі туралы сұрақ осы келісімді
реттейтін ... ... ... ... тиіс.
Ерлі-зайыптылар қолданылатын елдің заңын таңдау құқығын пайдаланбаған
жағдайда, неке шарты немесе алимент төлеу ... ... ... ... ... ... жеке ... емес және
мүліктік қатынастарын реттейтін ... ... үшін ... бойынша анықталады.
Осылайша ерлі-зайыптыларға қолданылатын құқықты таңдау мүмкіндігі
прогрессивті құбылыс ... ... ... өзіне қолайлы деп
санайтын немесе өздерімен тығыз ... ... ... ... ... ... бірге тұратын жері болмаған ерлі-зайыптылардың мүліктік
емес және мүліктік жеке құқықтары мен міндеттері ҚР ... ҚР ... ... ... Жоғарыда айтылған мәселелер ҚР неке
және отбасы туралы заңның 6 және 7 ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың құқықтары мен ... ... ... (28б.), ... ... теңдігі (29б.), ерлі-
зайыптылардың тек таңдау құқығы (30б.) реттеледі.
Ерлі-зайыптылардың ... ... мен ... деп ... ерлі-зайыптылар мүлкінің заңдық (32-37б.) және шарттық ... ... ... ... ... міндеттеріне
қатысты сұрақтарды (43-44б.) анықтайды.
Автордың ойынша 205баппен реттелетін шет елдердегі ерлі-зайыптылардың
мүліктік ... ... ... ... ... қажет. Мұндағы
некедегі ерлі-зайыптылардың мүліктік ... ... ... топқа бөлуге болады: ерлі-зайыптыларға тиесілі мүлікке қатысты
туындайтын және ... ... ... ... қоғамдық экономикалық және ... ... ... отбасы өміріндегі құқықтық қатынастардың өсуіне әкеп соқты.
Шетелдік мемлекеттердің заңнамасында неке ... ... ... ... түрлі шешуді қажет еткен буржуаздық қоғамдық сипатпен
түсіндіріледі.
Басқа сөзбен айтқанда, неке шарты бұл ─ ерлі-зайыптылардың екеуі ... заң. ... ... тілек білдірген тұлғалар мүліктік ... өз ... ... ... ... ... ... ерлі-
зайыптылардың неке шартын жасасудағы негізгі мақсаттарының ... ... ... сотта мүлікті бөлумен байланысты жағымсыз жағдайлар туындаған
кезде өз-өзін материалдық ... ... ... ... ... ... жағдайы жоғары отбасыларында, егер де
мүліктік мәселелер неке ... ... ... бұл мәселелерге
байланысты даулар әлдеқайда шиеленіскен болатынын көрсетті. Сондықтан да,
әсіресе материалдық жағдайы өте жоғары отбасыларында неке ... ... ... алған. Ерлі-зайыптылардың арасында дау туған жағдайда, сот заңға ... ... ... ... Неке ... ерекшелігі, оның неке
отбасы қатынастары аясында жасалатынында.
Шарттың бұл түріне ерекше субъектілер ... тән. Неке ... ... ... пен ... некедегі ерлі-зайыптылар жасай алады. Неке ... ... ... ... ... ие бір түрі ... саналады.
Басқа азаматтық құқықтық келісімдермен салыстырғанда неке шарты ... ... ... пәні мен ... ... ... шарты азаматтық құқықтық келісім шарттарына қойылатын талаптарға
сәйкес келуі керек. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ерікті келісіміне байланысты. Неке шартының басты ... ... ... ... мен ... ... Ерлі-зайыптылардың мүліктік қатынастары неке шартының пәні
болып табылады.
Неке шартының мазмұны дегеніміз ─ ерлі-зайыптылардың нақты ... ... ... ... ... ... Неке шарты ерлі-зайыптылардың қолда
бар мүлкі жөнінде де, болашақтағы мүлкі ... де ... ... ... реттелетін ерлі-зайыптылардың мүлкіне қатысты сұрақтар
төмендегі қайшылықтарды ... ... ... бекітілген некеге тұрғанға дейінгі және кейінгі
мүлікке қатысты меншік ... ... және ... ... ... ... немесе оның жекелеген объектілеріне
бірлескен, үлестік немесе ... ... ... ... ... неке шартында отбасылық шығындарды бөлуге байланысты
құқықтар мен міндеттерді анықтауға құқылы. Бұл ереже ... да, ... ... ... алу, ... бағу ... да қатысты.
• Ерлі-зайыптылар неке шартында өзара күтіп бағу жөніндегі ... ... ... неке шартында неке бұзылған ... ... ... берілетін мүлікті анықтауға құқылы.
Мамандар шарттың жасалуы некені нығайтуға емес керісінше некенің
бұзылуына ... ... да неке ... ... қатынастарға
қатысты қолданылуда. Ерлі-зайыптылар бұдан былай ... ... ... ... ... негізде құруға мүмкіндікке ие болды.
Неке шартында ерлі-зайыптылар өзара күтіп бағу жөніндегі өз құқықтары
мен ... ... ... ... ... олардың
әрқайсысының отбасылық шығындар жасау тәртібін айқындауға құқылы.
ҚР және басқа да көптеген мемлекеттер үшін неке ... жаңа бір ... ... әлі де ... шешімін таппаған мәселелер бар.
Мысалы, тараптардың біреуі өзіне алған міндеттемелерін орындамаған ... қай түрі ... ... ... ... әр жыл ... апарамын немесе ай сайын 500$ төлеймін деп міндеттеме алып,
күтпеген жерден қызметінен айрылып қалған ... шарт ... ... ... Міне осындай мәселелерге қатысты өкінішке орай құқықтық
тәжірибе ешқандай шешім ұсына алмай отыр.
ҚР неке және ... ... ... ... ... ... ... мүлкі олардың бірлескен ортақ меншігі болып табылады, егер
меншік режимі неке ... ... ... ... қатынастары отбасы құқығындағы ең күрделі қатынастардың бірі. Бұл
қатынастардың ... ... ... реттелмеген. ҚР Неке және отбасы
туралы Заңының 7-тарауы неке қатынастарының құқықтық ... ... ... ... мен ... ... ... қатынастар (немесе неке
қатынастары) отбасы құқығындағы басқа қатынастардан субъектілердің ... ... ... ... ... белгіленгендей,
некеге тұру үшін некеге тұрушы еркек пен әйелдің өзара ... ... ... деген түсінік «неке» түсінігімен пара-пар. Ол отбасын
құру мақсатымен заңдарда белгіленген тәртіппен тараптардың ... ... ... ... ... еркек пен әйелдің арасындағы тең құқылы
одақ нәтижесінде туындайтын құқықтар мен міндеттердің жиынтығын білдіреді.
Жоғарыда айтылғандай неке ... ...... Бұл, ... ... ... сипатқа ие ерекше бір
түрі болып есептеледі. Некеге тұратын адамдардың тікелей ... ... ... ... Неке ... неке АХАЖ органдарында
тіркелген сәттен бастап туындайды.
Тіркелмеген некелер заңды салдар туғызбайды.
Ерлі-зайыптылар отбасы неке қатынастарына түсу ... ... ... ... ... ... ... Сәйкесінше, кез-келген,
оның ішінде бір-біріне қатысты ... ... мен ... ... алады. Бірақ жаңа қиылған некенің шегінде ерлі-зайыптылардың ескі
құқықтары мен ... ... ... жаңа ... мен ... ... Сондай-ақ неке кезінде де неке қатынастарының ... ... ... ... ... ... алу, меншікті иелену құқығы және
т.б.
Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері АХАЖ органдарында некеге
тұру мемлекеттік тіркелген ... ... ... ең ... жеке ... ... ... кәсіп түрін, тұрғылықты
жерді және т.б. таңдау құқығы.
Екіншіден ерлі-зайыптылардың ... ... ... және ... ... заңда бекітілген ерлі-зайыптылардың отбасындағы
теңдігі қағидасы, ерлі-зайыптылардың ... ... және ... тең ... ... ... тұрған кезде жинаған мүлкі, олардың бірлескен
ортақ меншігі болып табылады.
Заңда ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... біреуінің некеде тұрған кезеңде үй
шаруашылығын жүргізу, балаларды бағып күтуді жүзеге асыруы немесе ... ... ... жеке ... ... мүмкін.
Ерлі-зайыптылардың біреуі ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіне ... ... ... мәмілесін сот басқа жұбайдың келісімі болмауын дәлелдеп,
тек оның ... ... ғана және ... ... ... ... ... осы мәмілені жасасуға басқа жұбайдың күні бұрын білуі тиіс екендігі
дәлелденген жағдайларда ғана жарамсыз деп ... ... ... жылжымайтын мүлікке билік ету жөнінде ... ... ... және (немесе) заңда белгіленген тәртіппен
тіркеуді талап ететін ... ... үшін ... ... ... келісімін алуы қажет.
Мүлікті бөлу бірлескен ортақ меншікке ерлі-зайыптылардың құқықтарының
теңдігі қағидасына негізделе ... ... ... ... ... заңда көзделген ерекшеліктің басты мақсаты кәмелетке толмаған
балалардың, көңіл ... ... ... ... ... ... мүддесін қамтамасыз ету болып табылады.
Егер некеде тұрған кезеңде ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі немесе басқа
жұбайдың мүлкі не ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... арттыратын салыным жүргізілгені (күрделі жөндеу,
қайта жаңғырту, ... ... және с.с.) ... ... ... үлесінің теңдігі қағидасы сот шешімімен бұзылуы мүмкін.
ҚР ... ... неке ... ... мен ... ... шарты некеге тұруды мемлекеттік тіркеуге дейін де, ... ... ... да ... ... тұруды мемлекеттік тіркеуге дейін жасалған неке шарты некеге
тұру ... ... ... бастап күшіне енеді.
Неке шарты жазбаша түрде жасалады және оны ... ... ... ... ... ... бойынша кез-келген уақытта
өзгертілуі мүмкін. Неке шартын өзгерту туралы келісім неке ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың мүлікті теңдей иелену, пайдалану және оған
билік ету ... ... ... ... Неке қатынастарының
тараптары меншіктің шартты режимін белгілеуге құқылы. Неке шарты бұл үшін
негіз ... ... ... неке ... ... ... еркіндіктер
берілген. АҚШ-та неке шартының пәні тек мүліктік емес, сондай-ақ ерлі-
зайыптылардың арасында ... ... ... ... бола ... Мысал
ретінде әйгілі эстрадалық әнші Майкл Джексонның неке шартын ... ... ... ... Дебби Роуимен неке шартын жасасады және ... ... бала ... ... әйеліне сый ретінде 1.25млн. АҚШ долларын
төлеуге міндетті болады. ... ... жыл ... 58 мың АҚШ ... ... Өз ... ... неке бұзылған жағдайда баланы
әкесімен қалдыруды және шешесіне ... ... ... ... ... ... не үшін ... Біріншіден, тұлғалар өздерінің мүліктік
құқытарын қорғай ... ... ... ... бұрын ерлі-зайыптылардың
екеуінде де автомобилі болған. Некеге тұрғаннан кейін олар өзара ... ... ... ... да ... ... ... Сатудан
түскен ақша отбасы қажеттілігіне жұмсалады. Неке бұзылады және мүлікті бөлу
кезінде ... ... ... ... ... қалады. Нәтижеде
әйелдің мүддесі қорғалмайды. Осындай жағдайларды болдырмау үшін ерлі-
зайыптылардың некеге ... және ... ... ... ... ... ... реттейтін неке шартының мүмкіндіктерін
пайдалану қажет.
Екіншіден, ерлі-зайыптылардың некеден кейін де ... ... ... ету. Неке ... ... ... ерлі-зайыптылардың
арасы суып, бір-бірінен ... ... ғана ... Ал, егер ... ... ... ... берілетінін анықтайтын келісім болса
мұндай ... ... ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың) құқық
қабілеттілігін және әрекет қабілеттілігін шектей алмайды. Мысалы, қызмет,
кәсіп ... ... ... алу, ... жер ... т.б. ... ... Мысалы, еркек материалдық жағынан қамтамасыз еттім деп ... ... тек үй ... ... ... ... шарты ерлі-зайыптылардың арасындағы мүліктік қатынастарға қатысты
ғана жасалады. Бұл ерлі-зайыптыларды бірін бірі сүюге, ... ... және т.б. ... ... ... дегенді білдіреді. Бірақ неке
шартында ерлі-зайыптылардың біреуінің жағымсыз ... ... ... ... ... толтыру көзделуі мүмкін. (опасыздық,
ұрып соғу және ... ... ... ... мен міндеттері неке
шартымен реттеліне алмайды. Мысалы, ... ... ... бала ... онымен қарым-қатынасқа түсудің тәртібі қандай ... ... ... ... ... біреуінің аса қолайсыз жағдайға түсіретін
талаптарды (Мысалы, ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде жинаған мүлік және
табыс ерлі-зайыптылардың тек біреуінің меншігіне ... ... ... ... ... ... ... теңдігі,
отбасының игілігі және балалардың өсіп ... ... неке ... ... некеге тұруды мемлекеттік тіркеуге ... де, ... ... ... да ... ... ... да бір қымбат
мүлікке ие болған жағдайда некеге дейінгі мүлік ... ... ... ... ... де соның меншігінде қалатындығын белгілей отырып,
неке шартын некені мемлекеттік ... ... ... жөн. ... ... ... ... бар мүлкі жөнінде де, болашақтағы мүлкі
жөнінде де ... ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, неке бұзылуы кезінде бала кіммен қалса меншіктің
2/3-сі соған тиесілі.
Некеге ... ... ... ... ... неке ... ... тұру
мемлекеттік тіркелген күннен бастап күшіне енеді. Некені тіркеу мен шартқа
отыру арасындағы уақытқа байланысты ешқандай шектеулер ... ... ... ... бас ... жол берілмейді.
Әрине неке шартының жасалуына байланысты ... ... ... ме деген сұрақ туындайды. ... ... ... емес ... ... ие деп ... дұрыс болар еді. Бұл
толығымен ерлі-зайыптылардың дүние танымына байланысты.
Қорытынды.
Қазіргі таңда неке қатынастары көңіл аударарлық мәселе болып табылады.
Отбасы тарихи ... ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы
барысында көптеген өзгерістерге ұшырады деп пайымдай аламыз. ... ... ... қорғалады, ал отбасы құқығын зерттеу мен білу заңды
әрі ... ... ... ... ... ... тұрар алдында отбасы
құқығының басты қағидалары мен негіздерін анықтап алуы қажет.
Отбасы құқығы некеге ... ... ... және оны ... ... ... мен ... белгілейді. Сондай-ақ ерлі-зайыптылар, ата-
ана мен ... ... ... және жеке мүліктік емес қатынастарды
бекітеді. Дегенмен отбасы заңнамасы барлық мүліктік және жеке ... ... ... себебі кейбір мәселелер тек ... ... ... ... нақты болмағандықтан оны заңнамада бектудің өзі
қиын.
Мемлекет отбасы ... ... оның жаңа ... ... ... белсенді қатысады және отбасының
әлеуметтік маңызды ... ... ... ... осы ... отыруы тиіс. Мұнда отбасын қамқорлыққа алу немесе оның функцияларын
алмастыру ... ... көп ... оның ... ... ... арттыратын немесе керісінше қызмет етуін қиындадатын ... әр ... ... ... арқылы отбасына қажетті макро жағдай
жасау ... сөз ... ... ... әлі де ... қатынастарын басқа құқық салаларымен
реттелетін қатынастардан ажыратуға мүмкіндік беретін сапалы ... ие ... ... ... отбасында пайда ... ... ... ... бұл ... табиғаты жөніндегі
сұраққа толық жауап бере алмайды. Осы критерийлердің табылуы ... ... ... болатын мәселелерді әділ шешуге мүмкіндік берер еді.
Жүргізілген анализ негізінде қазіргі таңда мынадай неке ... ... ... ... деп ... ... және «отбасы» ұғымдарының арақатынасы;
-«жалған неке» ұғымына анықтама берудің күрделілігі;
-жалған некеге қатысты мәселелердің заңнамамен толық
қарастырылмағандығы;
-неке шарты ... ... орын ... ... ... неке ... ... жат болуы салдарынан тәжірибеде кең
көлемде ... ... ... нәтижесінде үш бөлімге мынадай қорытынды жасадық.
Бірінші бөлімдегі басты мәселе ... және ... ... беру ... Ал сырт ... оңай ... ... бұл ұғымдарға
анықтама берудің маңыздылығы неде ... ... ... беру ... ... ... Неке ағылшындардың қолданатын
«marriage» сөзіне жақын фр.тіліндегі «mariage» сөзінен шыққан. Ол неке, ... ... ие. ... ... ... сәйкес неке ─
әйел мен еркектің заңда ... ... пен ... ... отырып,
«отбасын құруға ниеттенген» және ерлі-зайыптылардың арасында ... ... ... мен ... ... ... пен ... қиған тең
құқылы және ... ... Ал осы ... ... ... ... Осы сұраққа жауап табу мақсатында автордың жүргізген сауалнамасы
келесідей нәтиже берді: сұрақ қойылған жиырма тұлғаның он ... ... ... ... ... ... пайда болуымен байланыстырады.
Тек алтауы ғана отбасы ... ... ... ... Ал ... ... лат.тіліндегі «familia» сөзінен шыққан,
бірінші мағынасы отбасы болса, екіншісі Ежелгі Римде отбасылық ... ... ... Отбасы деп ─ некеден, туыстықтан, бала асырап
алудан немесе балаларды тәрбиелеуге алудың өзге де ... ... және ... емес жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты және
отбасы қатынастарын ... мен ... ... ... ... тобы
аталады. Демек жоғарыда аталған он төрт ... неке ... ... ... Сол ... жалпы қауымның неке ұғымын ... ... ... ... бір ... ... жәйт, бір жынысты тұлғалардың арасындағы
неке. Бізге мәлім болғандай мұндай неке ... ... ... бұл ... ... құру ... бар екендігін жоққа шығара
алмаймыз. Автордың пікірінше халықаралық құқықта үлгі ... ... ... ... ... ... және сол ... сай әр мемлекет
өзінің ішкі заңнамасын сәйкестендіруі қажет. Мүмкін осы жағдайда ... ... неке өз ... ғана ... ... ... де
танылар еді... . Сондай-ақ барлық елдегі тұлғалар неке ... ... ... ... неке ... ... ... берілді. Бұл
бөлімнен мынадай қорытынды шығаруға болады:
• Қазақстандық құқықтық жүйе ... ... ... ... ... алады. Ал мұсылман құқық жүйесі діни
сипатқа ие.
• Мұсылман құқығы бойынша неке қию процедурасы жеңілдетілген, ... ... ... ... Ал Қазақстан Республикасында, АХАЖ
органдарында тіркелген неке ғана заңды салдар туғыза алады.
• Мұсылман құқығында тек жалпы құқықтық мәселелерге ғана емес ... да ... ... Ал ... ... некемен
байланысты рухани қатынастар секілді адам өмірінің барлық жақтарын
реттемейді.
• Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес неке жасы 18, ал ... ... ... тұрғыда жетілген тұлға кәмелеттік жасқа толған
болып есептеледі.
• Екі құқықтық жүйенің арасында ... ... деп тану мен ... ... қатысты көзқарастары мен некені бұзуға қойылатын
талаптар және т.б.өзгешеліктер бар.
Үшінші бөлімде неке ... ... ... қарастырылған
болатын. Онда неке қатынастарында туындаған коллизияларды шешудің бірнеше
тәсілдері көрсетілді. Сондай-ақ жағымсыз болғанымен қазіргі таңда орын ... ... неке ... туралы сөз қозғалды.
Жалған неке ─ отбасын құру ниетінсіз заңда белгіленген ... және ... ... мен ... туғызбайтын
неке.
Қазақстан Республикасының заңында жалған неке анықтамасы ... оның ... ... ... ... ... ... құру ниетінің жоқтығын дәлелдеу көп жағдайларда мүмкін ... ... неке ... ... да қарсыластары да аз емес.
Барлық мемлекетерде дерлік неке және ... ... ... ... мүдделерін қорғаудың негізгі құралы ретінде неке
шарты, яғни некеге тұрушы ... ... ... ... және ... ол ... ... мүліктік құқықтары мен
міндеттерін айқындайтын келісім есептеледі. Бірақ Қазақстан Республикасында
неке шартын жасау фактілері кездеспейді. ... ... ... ... ... ... берген мәлеметіне сүйенсек Оңтүстік
Қазақстан облысы бойынша әлі күнге дейін ... бір неке ... ... ... ... ... ... халқына неке шартының әлі де
болса жат болуы.
Зерттеліп отырған мәселе алғашқыда ... оңай ... жоқ. Ол ... шешу ... ... күрделірек мәселелерді тудырып отырды. Неке
мәселесі тек тарихи ғана емес, психологиялық, ... ... ... та ... ... ... ... кейбір маңызды және
жеке қорытындылар шығарылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Халықаралық құқықтық актілер
1. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясымен қабылданған 1948 жылдың ... Адам ... ... ... ... Ең ... неке жасында некеге тұруға келісім беру және некелерді
тіркеу туралы Рекомендация. 1 ... 1965 ... 2018 (XX) ... ... ... ... әйелдің азаматтығы туралы Конвенция
4. Нәсілдік кемсітушіліктің кез-келген нысанын жою ... ... ... 7 ... 1966 ... Адам ... мен ... бостандықтарын қорғау туралы Конвенция
(Рим, 4 ... 1950 ж.) (өзг. мен тол. 21 ... 1970 ж., ... 1971 ж., ... 1990 ж., 6 қараша 1990 ж., 25 наурыз 1992
ж., 11 мамыр 1994 ж.).
6. Азаматтық және ... ... ... ... ... ... 1966 ж.).
7. Мәдени, әлеуметтік және экономикалық құқықтар ... ... 16 ... 1966 ж.).
8. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері арасындағы азаматтық, отбасы
және қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек ... ... ... 01. ... ... ... құқықтық актілері
1. 1995 жылдың ... ... ... Республикасының
Конституциясы.
2. Қазақстан Республикасының 1998 жыл 17 ... №321-I ... ... туралы» Заңы, Алматы: ЮРИСТ.
3. Қазақстан Республикасындағы 1995 жыл 19 маусымдағы №2337 ... ... ... ... ҚР ... заң күші ... Қазақстан Республикасының 1997 жыл 16 шілдеде қабылданған № 167-I
Қылмыстық Кодексі.
5. Қазақстан ... 1991 жыл 20 ... ... ... Заңы.
6. 1994жыл 27желтоқсанда қабылданған №269-XIII Қазақстан Республикасының
Азаматтық Кодексі.
Арнайы әдебиеттер
1. Құранның қазақша аудармасы. Халиф Алтай.
2. 1978 жыл 15 ... ... ХЖҚ ... ... ... ... ... Айталы. По семейным обстоятельствам.//Мегаполис, №30 (243),
2005г.,ст.1.
4. Андрей ... В ... ... ... ... с
иностранцами.//Национальное информационное агенство ... ... ... әйел және ... ... ... (Мұхаммед
Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге ... ... ... Мың бір ... ... Төрежан Жүнісов, Файзулла Жүнісов.
Шымкент қ.
7. Абдуррохман ибн Мухаммад «Авзи Аль ... ... ... ати ... о ... по ... Бейрут 1996
8. Ангерс. Э. История Европейского права (Перевод со шведского) \Ин-т
Европы - М: Наука, 1996-395 с
9. Антольская М.В. ... ... ... - М: ... ... Ануфриев Л.П. Международное частное право: В 3-х т. Том 1. Общая
часть: ... - М.: ... БЕК, 2002. - С. 1-6, С. ... ... М.М. ... ... право». 1994 Москва
12. Богуславский М.М. Международное частное право: ... - 3-е ... и доп. - М.: ... 1998. - С. ... ... П. Н. ... С. Ф. История государства и права. Учебник. Под
ред. Черниловского З. М. - М: 19949 - 535 с
14. Галенская Л.Н. Международное частное ... ... ... ... под ред. ... Г.К. - М.:, ... ... В.П. Международное частное право. Курс лекций. - М.:
Издательсткая группа НОРМА-ИНФРА T М, 1999. - ... ... В.П. ... ... ... Курс ... Издательство
НОРМА, 2000. - 686с.Петров Ф.Н. ... ... ... ... Огиз - гос.изд-во иностранных и национальных словарей. Москва
1941. с.676
18. ... А.А., ... Н.И. ... договор. Законный режим
имущество супругов. М.,1997.
19. Лунц Л.А. Курс международного частного права. 1-й том. - М.: ... ... Лунц Л.А. и др. ... ... ... - М.: ... лит., ... Мухаммад Али-Аль Хашими «Личность мусульманина» Российский фонд. 1997.
- 78с.
22. Нечаева А.Н. Брак, семья, закон. М., ... В.П. ... ... ... ... ... пособие. - М.: Право и Закон,
1996. - С. 5-15.
23. Пантелеев А.Д. «Брак и ... в ... ... апостолов».
24. Рясенцев В.А. Семейное право. М., 1967г.С..93-94.
25. ... М.А. ... ... право». Учебное пособие.
Издание 2-е, Алматы Ғылым, 1998. - 339с.
-----------------------
[1]Галанза П. Н. ... С. Ф. ... ... и ... ... ... ... З. М. - М: 19949 - 535 с.
[2]Ангерс. Э. История Европейского права (Перевод со шведского) \Ин-т
Европы - М: Наука, 1996-395 с
[3]Ангерс. Э. История ... ... ... со ... ... М: ... 1996-395 с
[4] Ф.Н.Петров «Словарь иностранных слов». 2-е издание. Огиз - гос.изд-во
иностранных и ... ... ... 1941. ... Л.П.Ануфриев Международное частное право особенная часть.II том.ст.546
4 Ф.Н.Петров «Словарь иностранных слов». 2-е издание. Огиз - гос.изд-во
иностранных и ... ... ... 1941. с.396
2 Галенская Л.Н. Международное частное право.1983.
[6] М.М.Богуславский Международное частное право 1994г.Москва, ... ... ... ... ... ... том.ст.
[8] Қазақстан Республикасының №321-I «Неке және отбасы туралы» Заңы, 1998ж.
17желтоқсан Алматы: ЮРИСТ
[9]Абдуррохман ибн Мухаммад ... Аль ... ... ... ати ... о ... по 4-м ... 1996
[10] Мұхаммед Пайғамбардың әйел және отбасы туралы өсиеттері (Мұхаммед
Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге айтқан өсиеттері бойынша).
2 Мың бір ... ... ... ... Файзулла Жүнісов. Шымкент
қ.
[11]Амангельды Айталы.По семейным обстоятельствам.//Мегаполис, №30 (243),
2005г.,ст.1.
[12]Мұхаммед ... әйел және ... ... ... (Мұхаммед
Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге айтқан өсиеттері бойынша). ... ... ... сүресі 234 аят, 2/234, 2005ж.
[14] Құран. Ниса сүресі 35 аят, 4/35
[15] Халықаралық жеке құқық бойынша әдебиеттерде шетелдік элементпен
күрделенген ... ... ... де кездеседі. Богуславский М.М.
Международное частное право. М.,1994г.С.15.
[16] №321-I 1998жыл 17желтоқсандағы ҚР ... және ... ... Заңы ... ... ... мен ... енгізілген)7 бөлім Неке
отбасы заңдары нормаларының шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға
қолданылуы.
[17] Лунц Л.А.Курс международного частного права.- М.,1975г. Т.2.С.464.
[18] 1978жыл 15маусымда қабылданған ХЖҚ ... ... ... ... 1994жыл 27желтоқсанда қабылданған №269-XIII Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексі.
[19] Қазақстан Республикасының ... ... №321-I ... ... ... Заңы, Алматы: ЮРИСТ.
[20] Антокольская М.В. Семейное право. М., ... ... ... ... В Атырау растет число браков с
иностранцами.//Национальное информационное агенство «КазИнформ» 29.10.05.
[22] Игнатенко А.А., Скрыпников Н.И. Брачный ... ... ... ... ... В.А. ... право. М., 1967г.С..93-94.
[24] Антокольская М.В.Семейное право.М., «Юристь»,1996г. C..349-350.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Халықаралық жеке құқықтағы отбасы - неке қатынастары8 бет
Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері жайлы19 бет
Рим құқығы19 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Азаматтық - құқықтық қатынастар15 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Ақша теориясы, түрлері, даму кезеңдері қызметі26 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь