Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау

Жоспар:


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЖАЛПЫ ТЕОРИЯЛЫ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Инфляция және оның табиғаты мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Инфляция және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8

ІІ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.1 Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.3 Антиинфляциялық шаралар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

ІІІ. ИНФЛЯЦИЯНЫ ТЕЖЕУ ШАРАЛАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
        
        І БӨЛІМ. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЖАЛПЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ  МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Инфляция және оның табиғаты мен ... ... ... ... ұзақ ... өмір ... Оның
пайда болуына ақшаның шығуымен, қызметімен байланыстырады. Инфляция термині
латын сөзі inplatio – ...... ... рет ... ... жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда болып, айналымдағы қағаз
ақшалардың тым ... ... ... ... бұл ... мен Францияда қолданыла бастады. Экономикалық әдебиеттерде инфляция
түсінігі ... ... ... ... ... жиі ... ... экономикалық әдебиеттерінде 20-жылдардың орта кездерінде
көрінді. Инфляцияның жалпы, ... ...... ... ... тыс ... кетуі. Бұл ақша өлшемінің құнсыздануына
және тауар бағаларының соғұрлым ... алып ... ... ... ... ... ... толтыра беру деп түсіндіру
жеткіліксіз. Инфляция ... ... ... ... ол тек ... ... ... Ол күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс, оны тудырушы
нарық шаруашылығының түрлі саласындағы ұдайы өндіріс сәйкестігінің ... ... ... ... ... ... өміріндегі ең өткір
проблемаларының бірі. Ақша, тауарды сатып алу қабілеті, ... ... ... ... ... түсіндіру, яғни ақшаның
алтынға ... ... ... ... ... жалпылама
эквивалент деп қарастыруда ... Ең ... ... өсуі ... оның ... ... болуымен байланысты. Белгілі тауар
нарығында сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігінің бұзылуы, әлі инфляция ...... баға ... ... ... ... нақтылы
экономикалық жағдайлар да әсер етеді. Мысалы, 70-ші ... ... тек ... ... өсуімен де байланысты.Демек,
бағаның өсуіне көптеген неше түрлі себептердің әсері болады. Конъюнктураның
циклдық ... ... ... ... ... ... ... түрлі базаларынан өту барысында ... ... ... ... ... ... – бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс.
Циклдық толқулардың тағы бір көрінісі – жалақының өсуі ... ... ... ... ...... инфляциясы деп аталады, ол өз
кезегінде баға деңгейінің жалпы өсуіне алып келеді. ... ... ... ... көп әсер етеді. Айталық, су басып кеткен ... ... ... ... Бұл құрылыс материалдарын шығаратын
өндірісті ұлғайтады, ал олар ... ... ... баға ... тиіс.
Сонымен баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз? ... ... ... ... есте ... оның ішіндегі ең
бастыларын айтайық. Біріншіден, ... ... мен ... ... ... ... болмауы. Ол мемлекеттің бюджеттік
тапшылығынан көрінеді. Егер ... ... ... заем ... онда ... ақша массасы көбейеді. Айырбастың ... M V+PO еске ... М мен Р ... ... ... ... осындайжолмен, әдіспен инвестицияны қаржыландыру
жүргізілген жағдайда, бағаның инфляциялық өсуі болады. Әсіресе, ... ... ... ... Ұлттық табысты әскери
мақсатта пайдалану, ... емес ... ... ... ... ... баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі ... ... ... Бұл ... жетілген бәсеке кезіндегі
нарыққа көптеген өндірушілер мүлдем ұқсамайды. Ал олигополист (жетілмеген
бәсекелестер) ... ... ... билейді. Олигополистер бағаны өсіруді
бірінші болып бастамаса да, олар оны қолдауға ынталы. ... ... ... ... ұстап тұру үшін, өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту
арқылы дефицит жасауға тырысады. Өздері ... ... ... ... ... үшін ... мен монополия икемді тауар ... ... ... экономикасының ашықболуы оынң бірте-бірте әлемдік
шаруашылық байланысына тартылуы барысында «импорттық ... ... ... ... ... жылғы энергияға бағаның шарықтауы,
сырттанәкелінетін мұнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбе ... ... ... ... ... ... ... шектеулі, әрине, өз валютасын ревальвациялау ұлттық валютаның
құнын жоғарылату арқылы мұнай импортын ... ... ... ... ... ... ... да қымбаттады, ал бұл
дүниежүзілік нарықта бәсекелестікті төмендетеді.
Бесіншіден, инфляциямен өзіне-өзі дем беретін ... ... ... күту ... орын алады. Батыс елдерінің ... және ... ... де осы ... ... ... Халық
пен өндірушілердің күту пайдасын жою, инфляцияға қарсы саясаттың ең ... Баға ... ... өсуі ... өмір сүруге үйренген халық,
бағаның одан әрі өсуін кетеді. [1;92]
Қазіргі заманғы инфляция – бұл ұсыныс пен сұраныс ... ... ... өсуіне байланысты басқа да ұлттық ... ... ... ашық және ... деп ... ...
бағаның өсуі, екіншісі – тауардың жоғалуы.
Басыңқы инфляция жағдайында бағаны мемлекет реттейді, бұл СССР-да орын
алған. Сондықтан тауарға ... ... баға ... (бұл ... ... және ... төмен болады. Содан дефицит пайда
болады. ... ... ... тудырады.
Қажет тауарды іздеуде сатып алушыға қажетінен көп ... ... ... айналып өтіп, саудада шоғырланады. ... ... ... ынта ... Соңында сұраныс пен ұсыныс арасында дисбаланс
күшейеді.
Ашық инфляцияны ... үшін ... ... ... Бағаның өсу қарқыны (баға индексі)
2. Әр түрлі тауар топтары бойынша бағаның өсу ... ... ... ... және ... ала ... ... тұрғысынан баяу (ползучий, умеренный) инфляцияны
ажыратады, мұнда баға баяу ... ... ... 10% , Секірмелі
(голопирующий), мұнда бағаның өсуі жылына жүздеген процентпен өлшенеді;
Гиперинфляция, ... ... өсуі 1000% - н ... және ақша айналымы
толық бұзылады.
Екінші белгі тұрғысынан инфляцияның екі түрін ... тең және ... Тең ... әр ... бағасы бір-біріне қатысты өзгермейді, ал
тең емес инфляцияда - әр тауардың бағасы ... ... ... өзгеріп
тұрады.
Үшінші белгіден күтілетін және күтілмейтін инфляцияны бөледі. Күтілу
факторы инфляцияның салдарынан ... Егер ... мен ... ... баға 5 есе ... ... онда ... рынок жағдайында олар келесі
жылы өздерінің тауар бағасын 5 есе ... және ... ... инфляциядан зардап шекпейді. Ал күтілмейтін инфляция жағдайында
бағаның 10%-ке өсуі ... ... күрт , ... ... және ұсыныс инфляциясы деп екі түрге бөледі.
Сұраныс инфляциясында сұраныс пен ... ... ... ... Мұндай жағдай толық жұмыспен қамтылуда, жалақының өсуінде пайда
болады, бұдан жинақталған сұраныс артық ... ал бұл ... ... ... ... ... ... инфляциясы деп те атайды, демек
өндіріс шығынының өсуіне байланысты, бағаның өсуі. Бұның салдары ... және ... мен ... ... көтереді.
Шығынынның өсу қайнар көздері және экономика дисбалансының факторлары:
1. Мемлекет. Ол бағалы қағазды шығару арқылы шығынды ... ... ... ... жоғары бағамен төлейді және несие-қаржылық
механизм жолымен жүргізіледі.
2. Кәсіподақтар. Олар жалақының өсуін талап ... ... ... да
өседі, одан кейін баға ... ...... ... жаңа өсімі
қайталанады. Нәтижесінде “инфляциялық серіппе” пайда болады.
3. Ірі фирмалар.Олардың ... ... баға ... ... және инфляциялық процеске мүмкіндік туғызады. Әлемдік экономикалық
әдебиетте осы үш факторды инфляцияның басты ... деп ... ... бір мағыналы емес. Кейнс біркелкі инфляция экономика
үшін пайдалы екенін, ақша массасының өсуі ... ... ... ... ... беретінін, инвестиция
процесін тездететеін дәлелдеген және ол тәжірибе де ... ... ... ... – ақшаны шектен тыс шығару теріс салдарды туғызады:
- халықтың жағдайы қатып қалған жалақымен ... ... ... қор ... ... ақша ... ... жолмен мемлекеттік орындар көптеп
шығарады.
- кәсіпкерлік қызметдеңгейі түседі және капитал өндіріс ауқымынан
шығады, шет елге және айналым ауқымына ... ... ... ... екі тәсіл бар: бірі –
инфляцияға бейімділікті қарастырса; екіншісі – оның ... ... ... табыс индексациясы және баға деңгейін бақылау.
Жеке ... ... ... кәсіподақтың кәсіпкермен ұжымдық
келісімшарт жасау арқылы жүргізіледі. ... ... ... ... ... қызметкерлердің, студенттердің,
зейнетерлердің, әскерлердің жағдайын, жеке ... ... ... мақсатын қойған.
Екінші әдіс (жою) – экономикалық құлдырау мен ... өсуі ... ... ... ... стратегиясы. Бұл жолдың экономикалық,
әлеуметтік шығыны зор. Бірақ ... ... ... ... көп ... ... күрес ретінде “келісімді” жолды
таңдайды. Бұл теорияның ... ... ... мен ... ... деген тұжырым жатыр.Бірақ тәжірибе көрсеткендей, бұл қорытынды қысқа
мерзімге тән сипат. Ұзақ ... (5-10 жыл) ... ... ... өзі инфляция өсімімен сақталмайды, бұл тұжырымды кәсіподақтар
мен фирмалар жалақы мен ... ... ... ... ... 1 % - ке түсу ... жыл бойына жұмыссыздық 2 %
табиғи деңгейден жоғары болуы тиіс. Инфляцияны түсіру үшін, ... ... ... ... барлық экономистер келіспейді. Әзірше бұл мәселе ... ... ... ... ере ... ... жоғарғы
деңгейі және бір уақытта бағаны ... ... ... ... ... ... (экономикалық|
|өсімнің тоқтауы) |
| ... ... ... және оның ... даму механизмі
“Инфляция” – қабару, көтерілу, өсу деген мағынаны білдіретін латын
сөзі. Шындығында да, қауырт ... ... ... революция және с.с.
кездейсоқ жағдайларда экономиканы дамыту үшін) мемлекеттік ... ... ... ... ақша ... күрт "көтеріліп", қағаз
ақшаның құнсыздануына әкеп соқтырады. Оны әр елдегі соғыс жылдарындағы ақша
айналысынан байқауға болады. ... ... ... үшін ... ... және ... жж. Азамат соғысы (оның соңғы екі ... ... алу ... 60 ... ... ... XIX ғ. бас ... Наполеонға қарсы соғысы; 1789-1791 жж. ... ... ... ... ... ... Германияда инфляция жоғары
қарқынға жетті, 1923 ж. күзінде айналымдағы ақша ... 496 ... ... ал ақша ... ... есе ... келтірілген тарихи мәліметтер инфляция бұрыннан ... ... ... ... екенін дәлелдейді.
Ал қазіргі инфляцияға тән біраз ерекшеліктер бар. Олар:
• егер бұрын инфляция бір ... ... ... ... ... ... жерін камтиды;
• егер бұрын инфляция бір мезгілде ғана жүрсе, қазіргі
инфляция көп уақытқа созылған құбылыс;
• егер ... ... тек ... ... ... ... инфляция көптеген ақшасыз және т.б. ... ... ... ... тауар айналымы және тауар өндірісі
аясында болғанымен, оған ... ... ... да әсер ... әсер ... ... ... ақшалы факторлар – ақшаға
сұраныстың тауарлы ұсыныстан жоғары ... ... ақша ... ... ... яғни бюджет тапшылығын жою мақсатында шамадан
тыс ақша шығаруға байланысты айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ... валютаның курсын
бірқалыпта ұстау үшінүкіметтің ... ... ... валютаның
қозғалысын шектеу және т.б. факторлар.
Екінші топка тауарлар бағасын және шығындарды өсіретін ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс құрылымының үйлеспеушілігі,
шаруашылық механизмінің шығындылығы, мемлекеттіңэкономикалық ... ... ... және баға саясаты, сыртқы экономикалық іс-шаралары және т.
с.с. факторлар жатады. [6;251]
Шын мәнінде екі ... ... ... ... ... мен ... ... бағасын өсіріп, инфляцияға соқтырады.
Инфляцияның өмірдегі көрінісі - тауар бағаларының күрт ... ... ... ... және ... Дж. ... ... тауарды
қууы" деп сипаттады. Инфляцияның алғашқы себебі - айналымдағы ақша массасы
мен сатылуға тиіс ... ... ... ... ... ... өндірістің кенет қысқаруынан, екіншіден, айналымдағы ... ... ... ... өз ... өтеу ... ... көп шығаруынан болады.
Алайда, айналымдағы ақша массасы тұрақты болған кей жағдайларда ... ... ... ... 40-70-жылдарда АҚШ-та айналымдағы ақша
массасы бір қалыпта ... да, ... ... мен ... ... ... ... процестер туындады. Бұл ақша
айналымының шапшаңдығын артгырудың нәтижесінен болған инфляция еді. ... ... ... ... ... тиімділігі жөнінен,
басқа жағдайлар өзгермесе, айналымға қосымша ақша массасын шығарғанға тең.
Инфляция кезінде капитал өндіріс аясынан айналысқа құйылады, ... ... ... ... пайда түсіреді. Бірақ ол инфляция
әсерін күшейтеді: несиені, өндіріске салынатын инвестицияны және ... ... ... ... ... екі ... тауарларды
шығаруға және сатуға; ақша массасын және айна-лым жылдамдығын ... ... - ... ... ... ... салаларының бір-
бірімен үйлесімсіз ... және ... ... саясаты мен
коммерциялық банктердің іскерлігінің ... ... ... әрі көп ... ... әдебиетте инфляцияның мынадай түрлері аталады:
1. Экономиканы мемлекеттік реттеудің «терендігіне», инфляцияға қарсы
саясаттың инструментарийлеріне байланысты, инфляция ... ... ... ... ... отыруы мүмкін. Инфляция процесінің айкын немесе ашық
формада болып отырғаны ... ... ... валюта курсынын төмендеуі
аркылы көрінеді. Басылған инфляция бүркеме, жасырын формада жүреді және ... ... ... ... ... ... экономикадағы
тапшылықтың өсуі, кезектегі тұрушылардың көбеюі арқылы көрінеді.
2. Зерттеу объектісіне байланысты, инфляция ұлттық, аймақтық ... ... ... ... және аймақтық масштабта талдау объектісін
көтерме және бөлшек сауда бағаларының динамикасы, кейбір елдердегі, ... ... ... нарықтағы ЖҰӨ-нің дефляторы
қүрайды.
3. Ішкі жөне ... ... ... ... ыкпал ететін
инфляциялық импульстарға байланысты, импортталған және ... ... ... валюта курсы қатаң сақталып ... ... ... ... ... болмаса да өлуі, елге инфляцияны
импорттайды.
4. ... өсу ... ... инфляцияның мынадай түрлері
болады: жылына 10%-ке дейін болса ... ... ... ... 200% ... — секірмелі, немесе, «латындық», 200% артқанда ... ... ... Ф. ... ...... ... артық
болса). [6;250]
5. Экономиканың бағаның өсу қарқынына ұтымды бейімделуіне ... ... ... және ... ... ... ... бағалар орташа және тұракды
өсіп отырады. Басқа макрокөрсеткіштер сәйкестікте өзгеріп отырады. Екіншіде
тауарлардың бағасы секіріп ... және бұл бір ... ... ... ... ... бейімделуге үлгере алмайды.
6. Мемлекеттің инфляциялық процеске әсер ету қабілетіне ... ... ... және ... ... ... ... ЖҰӨ-нің көрсеткішінің өзгеруіне байланысты, экономикада сұраныстың
өскен жағдайында ақиқат және ... ... орын ... ... ... өсу ... және оған ... бейімделу
дәрежесі туралы болжамның дәлме-дәл болуына-болмауына байланысты, болжауға
болатын және болжауға келмейтін инфляция болады.
9. Инфляциялық процесті тудыратын және оған дем ... ... ... ... және ... ... болады.
Сонымен, инфляция қоғамдағы жиынтық сұраныс пен жиынтық ... ... ... ... болып табылады. Ақшаның сандық
теориясының айырбас теңдеуіне ... ... ... ... ... мен оның айналым жылдамдығының көбейтіндісі деп, ал ... ... ... ... ... мен баға дәрежесінің
көбейтіндісі деп, тұжырымдауға болады. Айналымдағы ақша санының немесе оның
айналым жылдамдығының ... ... өсуі ... ... ... және ... Жиынтық сұраныстың өсуін тудыратын, ақша массасының
көбеюінің ... ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын «баспа станогі» арқылы өтеу, несиені кеңейту
тәртібі, инвестициялық бум, түтынушылық талғаудағы ... ... ... ... ... ... талдауының үлгісі 1. суретте
келтірілген.
Өндірістің нақты көлемі
1. Сур. Сұраныс инфляциясының дамуы
Экономикада тепе-теңдік бар деп есептейік ... бұны ... ... және ұсыныстың 2 қисық сызықтарының А нүктесінде берілген базалық баға
дәрежесіндегі өндірістің көлемінің ... ... ... ... Ақша ... өсуі ... ... жылдамдығының) жиынтық
сұраныстың қисық сызығын, жиынтық ... ... ... ... ... қысқа мерзімде тепе-тендіктің жаңа дәрежесіне жеткенше, жылжытады.
Өндіріс көлемінің кеңеюі, ... ... ... сәйкес
мультипликациялық эффектпен үйлесімді жүреді. Сонымен бірге, есіп келе
жатқан сұраныс бағаның ... ... ... ... ... уақыт
мерзімі өткеннен кейін ,бағаның өскенін барлық шаруашылық субъектілері
сезеді. Еңбектің бағасы өседі, басқа ... ... өсуі де ... ... ... ... ұсыныстың қисық сызығы бағаның өсу
шамасына ... ... ... 2 ... Жиынтық сұраныстың сызығы осының
алдындағы сұраныстың өсімінің шамасының көлемінде тағы жоғары көтеріледі.
Бұған кейінгі ... ... пен ... ... ... ... тұрады: ұзақмерзімдік кезеңде сұраныстың ... ... ... ... отырады, ал өндіріс көлемі өзінің табиғи деңгейіне ... ... ... ... түрі ... ... болған инфляция
деп аталады.
Осындай сұраныс инфляциясының ... ... ... ... ... орташа жылдық қарқыны
• Еңбек нарығының болмасы және толық жұмысымен қамтылу дәрежесі
... ... ... динамикасы және өсім қарқыны;
• Шаруашылық агенттерінің бағаның болашақта қалай ... ... ... ... импульсті жиынтық ұсыныстағы өзгерістер тудыруы
мүмкін. Мұнда өндірістің жалпы ... ... ал баға ... ... осы процестің нәтижесі экономикадағы сұраныстың бастапқы
өсуіндегідей болады.
Осындай әдістер ... ... ... ... ... болған инфляция
немесе шығындар инфляциясы деп аталады. Мұнда баға ... ... ... өсуі ... және ... шығындар өсуін күту
нәтижесінде көтерілуі мүмкін.
Шығындар қысқа мерзімді факторлардың ... ... ... қысқа
мерзімде өсуі) қызметі әсерінің нәтижесінде ғана емес, ал ұзық мерзімді
факторларының қызметтерінің әсерінің ... ... ... мен ... ... ... ... инфляция);
монополизацияны өсіру бағытындағы нарық құрылымын өзгерту;
ұсынысты бұзу немесе жою;
еңбек өнімділігінің өсу қарқынынан артық қарқынмен жалақының өсуі.
Өнеркәсібі дамыған ... ... ... тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бірқалыпты ақшаның құнсыздануы. Батыс экономистерінің жобалауынша
инфляцияның бүл түрі ... пен ... ... ... ... мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерде қаркынды және ұшқыр инфляция
басымдау болады. Инфляцияға әсер ... ... оның ... ... ... зардаптарын жою шаралары да әр елдің
экономикалық өсуінің ерекшеліктеріне байланысты болады.
Дамушы елдерді ... даму ... мен оған әсер ... ... ... ... болады ;
Бірінші топтағы елдерге Латын Америкасының ... ... ... ... аяғы ... бас ... экономикалық тепе-
теңдіктің жоқтығы, мемлекет бюджетінің ... ... ішкі ... ... станогі мен үнемі индекстеу механизмінің қолданылуы байқалып,
ал сыртқы экономикалық ортада жүйелі түрде ... ... ... Никарагуада,мысалы, 1990 ж. ақшаның құнсыздануы 8500 процентке,
Перуде - 8291,5 процентке жетті.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... Сирия, Чили
елдері кіреді, оларда да экономикалық тепе-теңдіктің жоқтығы ... ... ... аз ... және ... ... ... ерекше көңіл бөлінді. Бұл елдерде каркынды инфляция (бағаның
жылдық ... өсуі 20-40% ... ... ... ... жұмыссыздықтың жоғары деңгейі сақталуда.
Үшінші топқа жататын елдер - Сингапур, Малайзия, ... ... ... Әміршілігі, Катар, Сауд Аравиясы, Бахрейн – жеткілікті деңгейде
экономикалық тепе-теңдігі бар ... ... ... ... ... бағаға қатаң бақылау енгізілген. Экономикасы дамыған нарық
жағдайында жұмыс істеуде, Инфляцияға қарсы шаралар ... ... ... және шетел валютасының құйылуы зор роль ... ... ... ... ... ... мемлекеттер әлеміне теңгерілген ... ... ... (ТМД ... ... ... Вьетнам және
т.б.). Бұл мемлекеттердегі инфляция жоспарлы бөлу ... ... ... ... ... ... ... болады. Себебі
инфляция факторлары, біріншіден, мемлекеттік бюджеттің бұрыннан келе жатқан
тапшылығы негізінде ... ... ... ... ... ... тез ... болмайтын ауыр өнеркәсіпке
салынатын ... тез ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасымен салыстырғандағы ... ... ... ... ... үйлесімсіздігі.
Құрылым факторлары тек бағаны қауырт ... ... ... жағдай
жасап қана қоймай, сонымен катар сұраныс инфляциясының өсуіне ... ... ... өсуі мен ішкі ... аз ... қайшылықтарды, бір жағынан, зиянды қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... шетел займдарын көптеген
мөлшерде тартумен шешуге ұмтылуда. Нәтижесінде бұл ... ... ... ішкі және ... ... пайда болады.[3;195]
Сонымен дамушы елдерге тән қарқынды және ұшқыр инфляциялардың нышаны
- ақша айналымы жылдамдығының ... ақша ... ... ... ... ... ... және ақша айналысынан ұсақ монеталар түгілі
бірте-бірте ұсақ қағаз купюралардың да жойылуы. Сонымен ... ... өсуі ... ішінде доллардың немесе басқа шетел валютасының
қолданылуына жол ... Бұл ... ... одан әрі ... ... ... ... соқтырады.
ІІ БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕЙІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
2.1 ... ... ... ж. ... ... республикалардың “егемендіктер парадының”
басталуы және жаңа экономикалық жағдайларға ешқандай ... ... өте ауыр ... ... әкеп ... ... іс жүзінде экономиканың барлық сферасында құлдырады.
Мұның бәрі шоқырақтау ... ... ... 1994 ж. ... өсіп ... ... және ... себептер 1993 жылдың
қараша айында республиканы жедел ... ... ...... ... ... оның өзі алғашқы тоғыз ай ішінде аса ... ... ... ... қиын ... бір ... ... қоса қатаң монетарлық саясатты жүгізуге бағыт берді.[8;249]
Монетарлық ... ... ... ... ауыздықталды.
1999 ж. инфляция 11,7% болды, ол 1994 жылмен ... 100 есе аз ... ... ... ... тез ... ... жатқан нарықтық реформаны құқық бойынша рәсімдеудің
шараларын белгілеумен байланысты ... ... ТМД ... бірі болып мынадай маңызды экономикалық заңдарды қабылдады:
“Шетелдік инвестициялар ... Заң, ... және ... ... да ... төлемдер туралы” жаңа Заң, “Бюджеттік жүйе және басқалар
туралы” Заң.
Үкімет “Стратегия-2030” сәйкес инфляция қарқынының жыл ... ... ... ... ... нәтижеге жету үшін Үкімет:
• ақшалай-несиелік және бюджеттік саясатты қаталдандыру;
• ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістетуге көмектесетін ... ... ... ... ... ақшалай қаржылардың айтарлықтай бөлігін
қауіпсіз инвестициялауды қамтамасыз етуге ұмтылады;
• бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
... ... ... айналым мерзімін ұзартады және
т.б.[11;250]
Қазақстандағы қазіргі ... ... ... өтуге дейінгі
инфляцияны тудыратын факторлардан іздестіру керек. Олардың ең бастысы -
шаруашылықты басқарудың жоспарлы бөлу ... Ол ... ... ... халық шаруашылығында материалды-ақшалық
үйлесімсіздіктің тууына мүмкіндік ... ... ... ... ... Әсіресе:
1. Ақша айналымымен тікелей байланысты себептер:
• айналымға бюджеттің тапшылығын жабу үшін, тауарлық ресурстармен
қамтамасыз етілмеген тым көп қолма - қол ақша ... ... ... ақша ... ... шаруашылыққа
шамадан тыс көп несие беру;
• ұлттық ... ... бір ... ... үшін ... ... ... еркін айырбасталатын валюталарын сатып алу, не
сату.
2. Ақша айналымы мен жанама байланысты себептер:
✓ шаруашылықтың үйлесімді өркендеуінің бұзылуы;
... ... ... ... ... баға ... мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметі.
Қазіргі инфляцияның бір ... - ... ... ... ондаған жылдардан бері байқалуда, оның түпкі себептері:
біріншіден, бұрынғы КСРО-ның 20-жылдар ... ... ... ... жоя ... ... ... экономикасында көп ... ... ... яғни бір ... ... құрал-жабдықтар
шығаратын ауыр өнеркәсіп жедел қарқынмен ... ... ... ... ... ... ... жәй дамыды. Ол салалар - ... ... ... және ... өнеркәсіп салалары. Статистика
мәліметтері бойынша, барлық өнеркәсіп өндірісінде А ... ... 1928 ж. - 39,5%, 1940ж- 61%, 1960 ж- 72,5% ... бүрынғы КСРО-ның ұлттық табысының жартысына жуығы жинактау
қорына кетсе, ал алдыңғы қатардағы өркендеген ... ол - ... ... бұрынғы КСРО-да ұлттық жиынтық өнімнің (ҰЖӨ-нің) ... ғана ... ... ... ... ... ол ... 60-65
процент болды. Жалақы да өте төмен, яғни ол ... ... 1/3 ... ал ... ... елдерде ол 2/3 бөлігі болды.
Сөйтіп, біздің елде (бұрынғы КСРО-ның бір республикасы ... ... ... көп ... бойы ... ... ... экономика жағдайында ол басылыңқы сипатта өрбіді. Шындығында да
директивалы баға белгілеу халықтың күнделікті ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Көптеген тауарлар бағасын
өндірістегі, сұраныс пен ұсыныстағы ... ... ... ... ... ... ұстап тұру кейбір тауарлар мен көрсетілген қызмет
бағасының олардың құнымен ... ... көп ... әкеп ... ... ... түрде көтерме, сатып алу
бағаларын қайта карап, ал бөлшек саудадағы бағасын өзгеріссіз төмен қалыпта
қалдырды. Бұл ... ... ... қоғамдық шығындары мен өнімнің
сапасын, олардың түтыну қасиетін, оларға ... пен ... ... жоқ, ол әлемдік деңгейден біраз ауытқыды.
Сөйтіп тауардың көтерме, сатып алу бағасы мен ... ... ... ... ... ... түсті. Оған
мемлекеттік бюджеттен дотация (жәрдем ... ... ... Бүл тауар
өндірушілердің көтерме және дара ... ... ... ... ... соның әсерінен кейбір тауарлардың ... ... ... орындары мен өнеркәсіпте жиналып ... ... ... ... ... оның өз ... төмендетуге
ынтасы болмады. Нәтижесінде жылма-жыл сауда орындарында тауарлар бағамен
(уценка) сатылып, ... ... ... ... ... ... 1,5-2
млрд сом). Осының бәрі "жабық" (скрытая) инфляцияның айғақ ... ... ... ... ресми мәліметтері
бойынша 2008 жылдың маусым ... ... ... 0,4%-ды құрады, яғни
алдыңғы айға қарағанда төмендеген (2008жылы мамыр айында – 0,6%). ... ... 0,4% ... ... емес –0,4%, ... ...
0,3 % қымбаттаған.
Салыстырмалы түрде алатын болсақ, 2009 жылғы 20 шілдедегі ... ... (2009 ... ... – 0,3%). ... тауарларының бағасы
0,4% төмендеді, азық-түлікке жатпайтын тауарлардың бағасы 0,9%, ... ... 0,5% ... 2009 ... ... ... ... жұмыртқа 4,6%, қант 2,5%, жеміс-көкөніс өнімдері 1,7%, май жəне тоң
май 0,4%, балық жəне ... ... 0,2% ... болды. Жарма бағасының 0,9%,
күріш бағасының 0,7%, ет жəне ет өнімдері бағасының 0,2% өсуі тіркелді.
Азық-түлікке ... ... ... ... ... 6,5% ... ... Сонымен қатар киім мен аяқ киім, ... ... ... жеке гигиена тауарлары əрқайсыcы - 0,4% қымбаттады. Халыққа
ақылы қызмет көрсету ішінде көлік қызметі 2009 жылғы шілдеде 2,0%, ... ... беру ... ... ... - 0,6%, ... ... 0,5% қымбаттады. Тұрғын ай-коммуналдық қызмет көрсету
тарифтері 0,3% ұлғайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету 0,6%, сумен қамтамасыз ету 0,4%, электр энергиясы
0,1% қымбаттады. 2009 ... ... бері ... ... бағаның өсу
5,1% болды (2008 жылғы ... ... – 4,0%). ... ... 5,0% (4,7%), ... жатпайтын тауарлар бағасы
3,4% (2,5%), халыққа ақылы қызмет көрсету ... 7,0% (4,0%) ... ... ... ... ... көрсетумен 8,7% болды (2008 жылғы желтоқсанда
– 7,5%), азық-түлік ... 8,4%, ... ... тауарлар 6,8%,
ақылы қызмет көрсету 11,1% қымбаттады.Сондай-ақ:
Ақша агрегаттары. Ұлттық Банктің таза сыртқы жəне ... өсуі 2009 ... ... ақша ... 1 162,9 ... ... 9,8% ұлғаюына негіз болды. Тар ақша базасы, яғни ... ... ... ... мерзімді депозиттерін есепке алмағандағы ақша
базасы 1 060,0 млрд. теңгеге дейін 26,2% ұлғайды. 2009 ... ... ... 2 704,1 млрд. теңгеге дейін 7,6% ... Ақша ... ... ... таза ішкі ... 15,7% ұлғаюы мүмкіндік жасады, ал
таза сыртқы активтер 30,4% қысқарды. ... ... ақша ... ... ... ... 9,3%, ал банк ... депозиттер 2154,0 млрд.
теңгеге дейін 7,1% ұлғайды. Айналыстағы қолма-қол ақшаның өсу қарқынының
асып кетуі ... ... ... ... ... ... үлесінің 80,0%-дан 79,7%-ға төмендеуіне негіз
болды. Ақша массасының өсу қарқынының асып ... ақша ... ... салыстырғанда маусымда ақша мультипликаторының 2,41-ден 2,55-ке
ұлғаюына негіз болды.
Валюта нарығы. 2009 жылғы ... ішкі ... ... ... ... байқалды. Шілденің алғашқы екі он күндігінде теңгенің
нығаюы байқалды, ал үшінші он күндігінде керісінше əлсіреді. ... ... ... ... екі ... ... ... валютасына сұраныстың өсуіне əкеп соқты. Біріншіден, 2009 жылғы 1
шілдеде ... ... ... ... жəне пайдалану тетігі өзгерді
жəне үрдістердің өзгеруі «салық аптасын» деп аталатын аптадан кейін болды,
ол теңгеге ... ... ... Экономиканың субъектілері салық
төлегеннен кейін шетел валютасына сұранысты ұлғайтқан болуы мүмкін. Сонымен
қатар Қазақстан Республикасының ... ... ... 2009 жылғы 25
шілдедегі № 67 қаулысымен Қазақстан Республикасы ... ... ... жəне ... ... ... ... Осы Ережеге
сəйкес Ұлттық Банк (Норвегияның Орталық банкінің практикасына ұқсас) Ұлттық
қор үшін алтынвалюта активтерінен шетел валютасын ... ... ... ... ... теңге есебінен ішкі нарықта шетел валютасын сатып ... ... Банк ... айында ішкі нарықта Ұлттық қордың мақсаттары үшін
шетел валютасын сатып алу бойынша 315,8 млн. доллар сомасына 3 ... ... ... ағымдағы жылдың 12 шілдесінен бастап ең ... ... ... u1078 жаңа ережелер күшіне ... ... ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптарды
жаңа ережелердің талаптарына сəйкес есептей бастады, ал 20 шілдеден бастап
резервтік активтерді қалыптастыра ... ... ... ең ... талаптардың ұлғаюына əкеп соқты, бұл резервтік активтердің өсуіне
себепші болды. Осымен қоса резервтік активтердің тізбесіне Ұлттық Банктегі
шетел ... ... ... ... енгізілді.
Нəтижесінде банктердің осы ... ... 20 ... ... ұлғайды. Тұтастай алғанда, 2009 жылғы ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Шілденің соңында жəне сол
сияқты маусымның соңында ол 1 доллар үшін 118,41 теңге болды (жыл басынан
бері ... 11,48%). ... АҚШ ... ... ... 1 ... ... теңге – 118,49 теңге диапазонында болды. Орташа алынған ... жеті ай ... бір АҚШ ... үшін 125,57 теңге болды. Шілде айында
Қазақстан Қор Биржасындағы биржалық операциялар ... ... ... ... қоса есептегенде маусым айымен салыстырғанда 1728,3
млн. долларға ... 15,5% ... (жыл ... бері – 14,2 ... ... тыс ... нарығында операциялар көлемі шілде айында 7,7%
төмендеп, 5671,8 млн. доллар болды (жыл ... бері – 32,0 ... ... ... 1 – 11 ... аралығындағы кезеңде ішкі валюта нарығындағы
теңгенің АҚШ долларына қатысты бағамының 3,5% біртіндеп ... ... ... ... 11 тамызда 122,58 теңге болды. Бұл ретте ... ... ... операциялардың жалпы көлемі 1398,5 млн. доллар
болды.
Банкаралық ақша нарығы. 2009 жылғы шілдеде банкаралық ақша ... ... жəне ... ... өтімді құралдарды орналастыру
бойынша белсенділігінің төмендеуі байқалды. 2009 ... ... ... ... ... ... көлемі
672,0 млрд. теңгеге дейін 46% төмендеді. Орналастырылған банкаралық
теңгедегі депозиттер ... u1086 ... ... ... ставкасы маусыммен
салыстырғанда шамалы көтерілді (3,77%-дан ... ... ... ... ... ... алу ... доллардағы депозиттер
ағымдағы жылдың маусым айымен салыстырғанда 28% аз орналастырылды ... АҚШ ... ... орналастырылған депозиттер бойынша орташа
алынған сыйақы ставкасы 2009 жылғы маусымдағы 5,08%-дан шілдеде ... ... ... ... ... түрлері бойынша операциялар
шамалы көлемде жүргізілді.
Депозит нарығы. ... банк ... ... ... 2009 ... ... 2009 ... мамырмен салыстырғанда 2154,1 млрд.
теңгеге дейін 7,1% (ағымдағы жылдың басынан бері 30,3%) ұлғайды. ... ... 1414,0 ... ... ... 8,2%, жеке тұлғалардың
депозиттері 740,0 млрд. теңгеге ... 5,2% ... 2009 ... ... ... ... 1423,3 ... Теңгеге дейін 8,8%, шетел
валютасындағы депозиттер 730,8 млрд. теңгеге дейін 4% ... ... ... үлес ... ... 66,1%-ға ұлғайды. Халықтың
(резидент еместерді қоса алғанда) банктердегі салымдары бір айда ... ... ... 5,3% ... 2009 ... маусымда халықтың салымдары
құрылымындағы теңгедегі депозиттер 499,2 млрд. ... ... 9,8% ... ал
шетел валютасындағы депозиттер 250,2 млрд. теңгеге дейін 2,6% қысқарды.
Нəтижесінде ... ... үлес ... ... ... Банктердің депозиттері бойынша ставкалар динамикасы мынадай
өзгерістермен сипатталды. 2009 ... ... ... емес ... ... мерзімді депозиттері бойынша орташа алынған сыйақы
ставкасы 3,8% (2009 ... ... – 4,1%), ал жеке ... ... 9,4% (9,9%) ... нарығы. Банктердің экономикаға кредиттері бойынша негізгі
борыштың жалпы көлемі 2009 жылғы ... 2009 ... ... ... ... ... ... 4,5% (ағымдағы жылдың ... бері ... ... ... ... ... ұлттық валютадағы
кредиттердің өсуінің асып кету қарқыны байқалады. ... ... бір айда 1608,1 ... ... ... 6%, ал ... ... 1508,0 млрд. теңгеге дейін 2,9% ұлғайды. ... ... үлес ... 2009 жылғы мамырмен салыстырғанда 50,9%-дан 51,6%-
ға көтерілді. Сондай-ақ қысқа ... ... ... ... ... ... асып кету ... байқалады. Ұзақ мерзімді
кредиттер 2241,0 млрд. теңгеге дейін 5%, ал қысқа мерзімді кредиттер 875,2
млрд. ... ... 3,1% ... ... ұзақ ... ... ... 71,9%-ға көтерілді. Жеке тұлғаларға кредиттер ... ... ... ... 2,9%, ал жеке тұлғаларға кредиттер 935,5 млрд.теңгеге
дейін 8,4% ұлғайды. Нəтижесінде жеке ... ... үлес ... 30%-ға көтерілді. Сыйақы ставкаларының маусымда əртүрлі бағыттағы
динамикасы болды. 2009 ... ... ... ... ... ... валютамен берілген кредиттер бойынша орташа алынған
сыйақы ставкасы 19,0%-дан ... ... ал ... ... ... бойынша 13,5%-дан 13,4%-ға азайды.
Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің отырыстары туралы. 2009 жылғы
12 ... ... ... Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің көшпелі
отырысы өтті, оған ... ... жəне ... ... өкілдері шақырылды. Отырыста теңгенің айырбас бағамының
саясаты, Қаржы секторын дамыту тұжырымдамасының жобасы, сондай-ақ жекелеген
мемлекеттік ... ... қор ... ... ... Теңгенің айырбас бағамы саясатына байланысты мəселе бойынша
ағымдағы жылы ішкі нарықта теңгенің ... ... ... құнсыздануына
қарамастан, тұтастай алғанда теңгенің АҚШ долларына қатысты бағамының нығаю
үрдісі байқалып отырғаны атап өтілді. Ішкі нарықтағы ахуал ... ... ... ... ... ... негізделген валюта
түсімінің едəуір көлемінің ағынымен, биржалық жəне банкаралық нарықтардың
валюта бөлігіндегі ... ... ... ... бұл ... ... сұраныстан асып кетуі үшін алғышарттар жасайды.
Отырыста Үкіметтің, Ұлттық Банктің, Қаржы нарығы мен ... ... ... ... агенттігінің теңгенің айырбас бағамының одан ... əсер ... ... ... ... ... ... қорды
қалыптастырудың жаңа схемасы, ең төменгі талаптардың механизміне өзгерістер
жəне банктердің валюта ұстанымының лимиттерін белгілеу, ... ... ... бар. ... бағамына қатысты жүргізілетін саясатты
жалғастыру, яғни болып отырған жағдайларда өзгермелі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қаржы
секторын дамыту тұжырымдамасының жобасы кеңінен талқыланды, ол ... ... ... жəне ... ... министрлігі жүзеге
асырды. Онда Ұлттық Банктің ... ... ... ... жүйелерін
дамыту, Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығын дамыту, қаржы нарығының
қатысушыларын (банк секторын, ... ... ... ... ... ... нарығын) институционалдық дамыту, ... ... ... аймақтық бірлестіктер шеңберінде қаржы
жүйелерін интеграциялау мəселелері ашып ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттерді
түзетуді, сондай-ақ мүдделі мемлекеттік ... жəне ... ... ... ... банктердің, сақтандыру
компанияларының, жинақтаушы зейнетақы қорларының, бағалы қағаздар нарығының
кəсіби ... ... ... ... ... ... пысықтауды
талап етеді деген пікірге ... Қор ... ... ... ... ... мəселесі бойынша 2 компания ... ... жолы ҰК» жəне ... АҚ. ... темір жолы ҰК»
АҚ бойынша шешу үшін белгілі бір уақыт талап етілетін бірқатар ... жəне ... ... u1073 ... оның
акцияларын осы кезеңде нарыққа шығаруға мүмкін болмайтыны атап ... ... осы ... ... ... ... ... бойынша жұмыстарды ұйымдастыру жөнінде мүмкіндік бар. Тартымдылық
тұрғысынан алғанда бағалы ... ... ... «Казжелдортранс»
жəне «Локомотив» акционерлік қоғамдары болып табылады. ... ... ... жұмыстарын жүргізудің қажеттілігі туындайды, атап ... АҚ ... оның ... ... ... ... айқындауға, сондай-ақ акцияларды орналастыру ... ... ... ... айқындауға қатысты мəселелерді
нақты пысықтау бойынша жəне т.с.. «Қазақтелеком» АҚ бойынша оның акцияларын
сатудың кезеңдері жөніндегі ақпарат ... ... ... ... тек ішкі ... ғана ... ... Бұл ретте мемлекеттің
«Самұрық» холдингі» АҚ арқылы үлесі ... ... ... 50% ... бұл ... ... АҚ бақылауын толық сақтауға мүмкіндік
береді.
Ақша-кредит саясатын қатайту жөніндегі ... ... ... ... ... қабылданатын шаралар шеңберінде Ұлттық Банк 2009
жылғы 18 тамыздан бастап əрбір ... ... ... ... ... 150 ... теңгеге дейін ұлғайтады.
[4; www.googe.kz]
Сонымен, Тәуелсіз Қазақстанның тәжірибесі ... ... ... ақша ... ... ... өніміне
және транспорт қызметтеріне баға белгілеуде, сондай-ақ өнеркәсіп пен ауыл
шаруашылығы ... баға ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық нәтижелері,
себептері
Инфляция — бұл кез келген экономикалық даму үлгісіне тән объективті
құбылыс. ... ... ... және өндіріс саласында орын алады.
Қазіргі инфляция мына факторларға байланысты:
1) Ақша айналысының ... ... ... ... ... көп акшаның эмиссиялануы есебінен айналыс аясының
артық ақша массасына толып кетуі; халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... валюта курсын ұстап, тұру үшін
мемлекеттік реттеудің күшеюі.
2) Ақшалай емес ... ... ... ... ... механизміне, мемлекеттің
экономикалық саясаты, оның ішінде, салық саясаты, баға ... ... ... ... ... ... ... қанат жаюына байланысты инфляцияның екі типі
болады: сұраныс және шығын (ұсыныс) инфляциясы.
Сұраныс инфляциясы ... ... ... ... ... ... өсуі, яғни әскери техникалардың азаматтық салаларда
пайдалану қажеттігінен, нәтижесінде ақша баламасы айналыс үшін артық
болып қалады;
... ... ... және ішкі ... яғни ... ... және орта ... міндеттемелерін
шығару есебінен бюджет тапшылығын ... ... ішкі ... ... ... ... яғни елдін орталық банкінің коммерциялық
банктер мен ... ... ... несиелер көлемінің ұлғаюын
сипаттайды;
• импортталған ... яғни ... ... ... ... тауар айналымына қажеттіліктін үстіне ұлттық валютаның
эмиссиялануы;
• ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау.
Шығын (ұсыныс) инфляциясы — бұл баға ... ... әсер ... ... ... ... еңбек өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құлдырауы;
• көрсетілетін қызметтің ... ... бір өнім ... ... ... ... ... жалақының өсуі;
• энергетикалық дағдарыс.[5;195]
Инфляция жағдайында қағаз ақшалар мыналарға құнсызданады:
• Алтынға;
• Тауарға;
• Шетел валютасына;
Бірінші ... ... ... ... ... нарықтық құны
артады. Екінші жағдайда тауарлардың бағасы өседі. Үшінші жағдайда шетел
валютасына қатысты ұлттық валютаның ... ... ... бағаның өсуіне қарай қазіргі кезде баяу
инфляция, яғни баға баяу қарқынмен ... ... 10%-ға өсуі ... ... 2002 жылдың соңында статистикалық мәліметтер бойынша
инфляция ... — 5,9 %-ды (2001 жылы — 8,4%) ... Бұл ... ... Ұлттық банкінің 2002 — 2004 жылдарға арналған
ақша-несие саясатының негізгі бағыттарында бекітілген ... сай ... ... ... көрсеткіш — тұтыну бағаларының индексі
көмегімен анықталады.
Тұтыну бағаларының индексі тауарлар мен қызметтердің түрлерін қамтитын
тұтыну ... ... ... бағаларының индексін (ТБИ) есептеуде мынадай формула
қолданылады:
Ағымдағы жылдағы тұтыну қоржынының ... ... ... ... ... бағасы
Инфляцияның тигізетін әлеуметтік-экономикалық салдарларын ... ... ... ... ... ... аймақтар, шаруашылық құрылымдары,
мемлекет, фирмалар ... ... мен ... арасында
табыстардың қайта бөлінуі;
• халықтың шаруашылық субъектілерінің ақшалай жинақтарының ... ... ... ... ... ... өсуі ... өнеркәсіп салаларындағы пайда
нормасының теңсіздігінің артуы және ... ... ... орын ... жұмыссыздықтың өсуі;
• халық шаруашылығына деген инвестицияның қысқаруы;
• амортизациялық қорлардың құнсыздануы;
• бағадағы, валютадағы және ... ... ... ... ... ... белсенді түрде дамуы;
• ұлттық валютаның сатып алу қабілетінің төмендеуі;
• қоғамның әлеуметтік топтарға бөлінуі; [2; 27]
Жоғарыда аталған инфляцияға ықпал ететін ... мен оның ... ... салдарлары оған қарсы саясаттың болуын талап етеді.
3. Антиинфляциялық шаралар жүйесі
Антиинфляциялық саясат ... ... екі ... ... ... ... және онымен күрес. Бірінші жағдайда табысты индекстеу
болжамданады. Алайда бұл шара өте ... ... ... ... деген инфляциялық шиыршықты тудыруы мүмкін.
Күреске қатысты алсақ, оны ... ... ... – естен тану
терапиясы деп аталатын әдісті баса көрсетуге болады – ... ... ... ... тез ... және ... ... құлдырауымен
қатар жүреді. Мұнан басқа, мұндай ... ... ... ... ... бағаны ырықтандыру, мемлекет рөлін шектеу
және т.б. есебінен бюджеттің жетімсіздігін ... ... ... ... ... түсіруге бағдар алу, кеісінше, бағаның
құрылу, кәсіпкерлікті қолдау, нарықтық инфрақұрылымдарды жасау, сондай-ақ
біртіндеп ақша ... ... ... сфераларында мемлекеттің реттеушілік
ықпалына арқа сүйеді.[8;249]
Инфляция жұмыспен қамтуымен ... әсер ... ... ... ... оның ықпалын көрсететін «сұраныс инфляциясы» деген
үлгіні ұсынды (1-ші ... ... жылы ... ... деректерін
пайдалана отырып, жалақы бағасының өзгеруі мен ... ... ... кері ... – қисық сызық арқылы көрсетті. Сөйтіп,
Англиядағы жұмыссыздықтың 2,5 – ... ... ... баға мен ... ... ... ... А. Филлипсесебінің теориялық ... Р. ... ... Одан әрі американ экономистері Филлипстің қисық
сызығына өзгерістер енгізіп, жалақы бағамын, тауар бағалары өсуі қарқынымен
ауыстырады. ... ... ... ... сол ... ... ... құралы ретінде қолданады.
Абцисса өсінде жұмыссыздық деңгейі, ординат өсінде тауар бағаларының
өсу қарқыны белгіленеді. ... ...... ... экономикалық
жағдайларда қолдануға келеді.[1;97]
| |
| | |
| | | ... ... ... БӨЛІМ. ИНФЛЯЦИЯНЫ ТЕЖЕУ ШАРАЛАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... өсуінен; халықтың ақшалы
жинағының, ... ... және ... ... ... оның ... төлеуден жалтаруынан және с.с. көптеген
көлеңкелі процестерден байқалады.
Инфляцияның зардаптарын жойып, ақша айналысын тұрақтандырудың ... - ақша ... ... және ... ... басқа да саясаттар
жүргізу.
Тарихта ақша реформасын жүргізудің екі формасы бар:
▪ бірінші, жаңа ақша жүйесін құру - ол ... ақша ... ... ... ... ... өзгергенде, яғни отаршылық
(колониялық) жүйе ... оның ... ... саяси тәуелсіз мемлекеттер пайда болғанда ... ... ... ... ТМД елдері құрылғанда
бұл елдердің даму ... ... ... ... ақша жүйесі пайда болды;
▪ екінші, ақша жүйесінің кейбір элементтерін ... яғни ... ... енгізу, баға масштабын, ақша түрлерін және т.с.с.
өзгерту.
Соғыс және революциядан кейінгі ... ... ... ақша
айналысын түрақтандыру мен экономиканы қалпына келтірудің ең бір қажетті
жолы ... мына ... ... ... ... ... және ... - ол құнсызданған ақшаны жойып, орнына жаңа валютаны
енгізу әдісі. ... ... ... ... ... ұшқыр
инфляцияның нәтижесінде рейхсмарка құнсызданып, 1924 ж. ... ... 1:1 ... ескі рейхсмаркаға арақатынасымен айырбасталды. ... ескі ... ... - ол ақша ... ... ... ... калпына келтіру
әдісі. Мысалы, Англияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі 1925-1928
жылдардағы ақша реформасы кезінде фунт ... ... ... ... ... ... Ал ... дүниежүзілік соғыстан кейін
реставрация - ревальвация ретінде ... ... ... ... курсын көтеру арқылы жүргізілді. Содан ... ... қоры ақша ... ... ... ... ... Мысалы, ГФР үш
ревальвация (1961,1969,1971 жж.) өткізді, яғни марканың курсы осы он жылдың
ішінде үш рет ... - ақша ... ... ... ... Ол Екінші
дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ долларына шаққанда ұлттық валютаның ресми
курсын да, оның ... ... да ... ... екі рет девальвациялау
нәтижесінде оның алтын қүрамы 1971 ж. ... ... ал 1973 ... 10%-ке ... 1973 ж. ... ... курсын енгізген
соң, девальвация Еуропа валюта ... - ... ... ... ... - ол ... ... әдісі, яғни баға ... ... ... 1961 ... 1 ... ... баға ... есе ірілендірілді. 1961 ж. шыққан жаңа 1 рубль ескі 10 ... ... 1988 ж. ... енгізілген жаңа ақша өлшемі нокрузадо
бұрынғы құнсызданған 1000 крузадоға эквивалентті болды. 1998 ж. Ресейде ... ... 1:1000 ескі ... арақатынасымен жүргізілді.[10;180]
Демек, инфляциямен күрес әдістері - мемлекеттің экономиканы реттеудегі
жүргізетін ... ... ... саясат деген бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған
мемлекеттік реттеу құралдарының жиынтығы.[5;210]
Тікелей реттеу табыстар ... ... ... ... шартпен екі бағытқа бөлуге болады: жалақы мен бағалардың өсу
нысаналарын белгілеу және ... ... ... ... ... нақты табыстар мен бағаның өсуін төмендетуге тырысқан ... ... ... ... тиісті ережелердің жиынтығы ... заң ... күші тән ... ... ... баға ... ... өсуінің максималдық шегі пайдаланылған. Жалақы
ставкаларының өзгерістері ... ... ... ... ... ... байланыста болады; бағалардың өзгерістері ... ... ... өтеу үшін ... Осы ... ... ... жұмыскерлердің табыстары тікелей реттеледі, ал пайда -
жанама түрде баға арқылы реттеледі.
Әдетте, ... ... үшін ... мен жалақыны белгілі уақыт
мерзімі бойынша «тұрақты» етіп ... ... ... заң ... ... үшін ... ... дискриминациялық дәрежесі
жоғары болады, өйткені мемлекет органдары және ... ... ... ... ... ... ... жағынан келсек, жалақыдан гөрі
бағаларға бақылау жүргізу оңайға түспейді, өйткені тауарлар топтарының саны
көп болады. Бұдан басқа, экономикада ... ... өсуі ... ... ... ... ... салыстырмалы және абсолютті
төмендетеді.
Табыстар саясатының бір вариантына әлеуметтік контракт жатады. Бағаның
өсуі мен жалақының ... ... ... ... үшін ... ... мен ... арасында келіссөз ұйымдастырады. Табыстар
саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы саясаттың қарсыластарының
айтуы бойынша, ... мен ... ... ... ... — барынша көп пайда табу — бас тарта алмайды, сондықтан олар
үкімет белгілеген нысаналарды өз ... ... ... ... ... ... қойылуы, бағаларын жоғарылату
пайдалы болатын тауарлардың көлеңкелі нарығын дамытуы ... ... шек ... болдырмайтын келесі әдіс, ол буып-туйілген ... ... мен ... төмендету. Осыдан басқа, бағаға ... ... ... ... ... ... ... мен
капиталдардың еркін жылжуына кедергі болады. Нәтижесінде, ... ... ... тұтынуды нормалау қажеттігі туады. Табыстар
саясатының ... ... егер ... мен ... үкіметтің
инфляциямен күресуге күші де, құралдары да жеткілікті деп сенсе, онда бұл
саясат ... ... ... ... береді. Нарық қызметінің
тиімділігі туралы әңгіме құрғанда мына ... атап өту ... ...... ... және ... ...
бар болуының өзі ресурстардың бөлінуін бұрмалайды. Экономикада инфляцияның
(әсіресе сұраныс түрткі болған) болуы осы ... ... ... ... ... ... ... көмек бере алады.
XX ғ. 60-шы жылдары нарық экономикалы елдерде ... ... ... ... ... ... 70-ші ... практика жүзінде барлық дамыған елдер оны жүргізуден бас тартты.
Бағаға ықпал жасаудың жанама ... ... және ... ... ... ... Алғашқыда олар циклға қарсы саясат
көлемінде қолданған ... ... банк ... ... ... ... ... берілетін несиенің көлеміне, есепке алу ... және ашық ... ... ... құнды қағаздардың міндетті
резервтерінің нормасына бірте-бірте шектеу енгізеді.
Айналымдағы ақшаның көлеміне шек қоюдан ... ... ... ... ... ... азайтуға тырысады: мемлекеттік сатып алуға
және инвестицияларға шек қойып, жеңілдіктерді жойып, немесе, тікелей және
жанама салықтарды ... ... ... ережелерді қатайтады.
Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта ... ... ... шетелдерден келетін ақшаға шек қою, ұлттык валюта
курсын көтеру.
«Дефляциялық» шаралардың тежеу ... ... ... ... ... және жұмыссыздықты өсірді, ал бағалардың төмендеуі елеулі
болмады. Стагфляцияның пайда болуы ... ... ... бас ... мәжбүр етті.
Стагфляциямен күресудің неоклассикалық бағытының балама жолдары бар.
Оның мәні: ... ... ... ... ... қолданбау
үшін, экономикадағы осы және ... ... ... ... ... ... ... сызығына рестриктивтік шектеу монетарлық және
фискалдық саясатты қолданып қалайда ... ... ... тырысу керек
емес, жиынтық ұсыныстың қисық сызығына ... ... ету ... Осы ... және ақша ... аз ғана ... қатал стандарттарды, мақсатгы
қаржыландыру мен несиелендіруді, салаларды селективтік ... ... ... ... элементгерін қолдануды
пайдалануға болады. Соңғы вариантты қодданудың тиімділігі жоғары және ... ... ... үшін ... ... ... жүргізудің екі бағыты болады: оны
бірте-бірте ұзак, мерзімді көздеп жүргізу немесе оны шұғыл жүргізу ... ... ... ... елдің көлеміне, оның экономикасының
болмысына, әлемдік нарыққа ... ... және ... өзгерістерді
халықаралық қаржы мекемелерінің қолдауына, ел ... ... және т.б. ... ... ... дамуы "сұраныс пен ұсыныс" инфляциясының ... ... ... ... ... ... ... ақша массасының
өсуінің үш себебін атап өтейік:
• Біріншіден, бюджеттік тапшылықты қаржыландыру үшін Орталық банктерден
келген несиелер;
• Екіншіден, ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру үшін несиелер;
• Үшіншіден, ТМД мемлекеттеріне несие - олардың Қазақстанмен ... ... ... ... ... ақша массасы өскен және
инфляция ... ... ... ... ... кеңейткен болатын.
Қорытып айтқанда, Қазақстандық экономикадағы инфляциялық
процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен, ... ... тым өсіп ... ... аппаратын
қаржыландырумен байланысты. Сондықтан ресурстарды
жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға карсы ... ... ... ... ... ақша белгілері сияқты ерте дамыған, олар бір-бірімен
үздіксіз тығыз байланысты. "Инфляция" (inflation) - қабару, көтерілу, ... ... ... ... ... Оны ең ... рет Солтүстік Америкада
1861-1868 жылдары азаматтық соғыс уақытында қолданды.
Инфляция - ... ... ... шаруашылық салаларының бір-
бірімен үйлесімсіз дамуы және ... ... ... ... ... ... ... салдарынан туындайтын
күрделі, әрі көп факторлы құбылыс.
Қазақстанда инфляцияның пайда болу ... ол ... ... ... ... болуы, сонымен қатар экономикада монополияның
болуы. Келесі бір белгі ол Қазақстанның халық ... ... ... табылады, яғни сыртқы нарық ішкі нарық қажеттіліктеріне тәуелді.
Инфляцияның саяси және ... ... ... ... ... субъектілерімен байланысты. Саяси тұрақсыздық, саяси кризис,
болашаққа деген сенімсіздік ақша айналымының функциясын ... Бұл ... ... мен ... ... ... ... тұрғандай, инфляция процесі экономиканың дамуына кедергі етеді,
сондықтан ... жеңу ... ... жөн. Ең ... ... мен ... реттеу болып табылады. Әрбір монопольді кәсіпорынның
тауары ... ... ... ... керек. Егер мөлшерден тыс баға
көтерілсе, мемлекет органдары ... ... ... анализ жүргізуі керек.
Бағаны қалыптастыру және жалақыны бастан аяғына дейін профсоюздың
есептелген қадамына сәйкес ... ... яғни бұл ... ... бір ... ... қарастырылып отыруы қажет.
Тек осы жағдайда ғана инфляцияны ... ... ... ... қоса
оны төмендетуге де болады. Демек, инфляциямен күресудің негізгі екі ... ... ... ... және ақша ... ... экономикасында алғашқыда инфляцияға карсы шаралар
тек «естен тандыру терапиясының» монетаристік ... ... ... ... ... ... Қазақстандық экономикадағы инфляциялық
процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен, экономикалық
байланыстардың бұзылуымен, тым өсіп ... ... ... байланысты. Сондықтан ресурстарды
жалпы үнемдеу және ... ... жою ... ... ... ... ... айналды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сахариев Сембай Сахарович, Сахариева Анель Сембаевна // ...... ... // ... ... ... Ақша айналысы және несие. Мақыш С.Б. – Алматы : Маркет, 2004.
3. ... Б. А. ... ... ... ... ... – А :
Экономика, 2000.
4. www. googe. Kz 2008
5. Инфляция себептері, қарсы саясат. Д.А. ... // ...... Қазақ университеті, 2004.
6. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы. Ержан
Байғожаұлы Жатқанбаев – ... ... ... теория. Я.Ә. Әубәкіров, Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н.
Жақыпова, Т.П. ...... ... университеті” 1999
8. Экономикалық теория негіздері. Осипова Г.М. // Алматы – 2002
9. Жалпы экономикалық ... ... ... ... ... Б.И. ... Ө.Қ.Шеденов- Ақтөбе,
«А-Полиграфия», 2004.
10. Ақша. Қаржы және несие. Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ, 2002
11. ... ... ... Учебник для вузов/Под ред. Е.Ф. Жукова.
– М:Банки и биржи. ЮНИТИ. 1999.
12. Ақша, несие, ... Ғ.С. ... ... ... Экономика, 2001.
13. Қаржы және Қаражат /2008 №5
14. Банки Казакстана /2008 №7

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция. Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау28 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Білім беруді ақпараттандыруда педагогикалық технология11 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь