Әлеуметтiк саясат мәнi, жiктелiнуi және таратылу механизмдерi

ЖОСПАР

Кіріспе

I.ТАРАУ. Әлеуметтiк саясат мәнi, жiктелiнуi және таратылу механизмдерi.
1.1. Кеңестiк Қазақстандағы әлеуметтiк саясаттың қайшылықтық сипаты..
1.2. Тәуелсіз Қазақстан жағдайындағы әлеуметтiк саясаттың қалыптасу ерекшелiктерi мен кезеңдерi.

II.ТАРАУ. Қазақстанда әлеуметтiк саясаттың қалыптасуының саяси.құқықтық негiздерi.
2.1. Қазақстанның 2010.жылға дейінгі даму моделі
2.2. Әлеуметтік саясаттың қызметі,негізгі мақсаты.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
КIРIСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектiлiгi. Бiздiң туған Отанымыз - Қазақстан өзiндiк тарихы, мәдениетi, дәстүрi бар ел. Ол Азия мен Еуропа аралығындағы ұлы Даланы жайлап, өзiнiң: жағырапиялық, этникалық, саяси, әлеуметтiк ерекшелiктерiмен, жер қойнауындағы орасан мол байлығымен адамзат қауымдастығында өте маңызды орын алады. Республиканың 270017,3 мың шарша шақырымнан астам байтағында 17 миллиондай адам тұрады. Яки, мемлекетiмiз жер көлемi жағынан дүние жүзiнде - тоғызыншы, халқымыздың саны жағынан 71- шi орында.
Халықаралық қауымдастықта қазақстанның беделi өсiп, салмағы артуда. 1990 жылғы 25 қазанда Жоғарғы Кеңес Қазақстанның Мемлекеттiк Егемендiгi туралы декларацияның қабылдасымен егемендiгiмiздi Тұркия мен АҚШ сияқты дамы-ған мемлекеттер алғашқылардың бiрi болып таныды. Ал Жоғарғы Кеңестiң 1991 жылғы желтоқсанның он алтысында қабыл-даған: “Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгi” туралы Конституциялық Заңында: “…құқықтары мен бостан-дықтарының үстемдiгiн мойындай отырып, қазақ ұлтының өзiн - өзi билеу құқығын растай отырып, азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет құруға бел байлағандығын басшылыққа ала отырып Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгiн салтанатты түрде жариялайды” – деп әлемге паш етiлдi. Бұдан кейiн Қазақстан Халықаралық қауымдастыққа тең құқықты мемлекет ретiнде нық басып кiрдi. Қазiр мемлекеттiмiз Бiрiккен µлттар ұйымының мүшесi, бүгiнде бiздi жүзден астам мемлекет танып, жүзге жуық мемлекет дипломатиялық қатынас орнатып отыр. Әлеуметтiк саясат тақырыбын зерттеу қазақстанның өз егемендiгiн алғалы берi айтарлықтай маңызға ие болды. өйткенi Кеңес үкiметi кезiндегi орталықты басқарудың жетегiнде болған әлеуметтiк саясаттың қазiргi тәуелсiз қазақстан жағдайындағы орны бөлек. Тотаритарлық жүйеде әлеуметтiк саясат орталыққа тиiмдi және әлеуметтендiрiлген коммунистiк
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Д.Жамбылов, «Саясаттану» Алматы-2003.
2. Р.Тәжітаева, «Саясаттану» Шымкент-2003.
3. Жамбулов Д, «Саясаттану негіздері» Алматы:Жеті жарғы, 1997.
4. Политология, Учебник. Под общей редакцией А.Н. Нысанбаева, Алматы-1998.
5. Кушербаев К.Е. Этнополитика Казахстана; состояние и перспективы. Алматы-1996.
6. Интернет сайты http:www.Google
7. Интернет сайты http:www.Rambler
8. Саясаттануға кіріспе. Проф. Т.Т.Мұстафиннің редакциясынан. Алматы-1994.
9. Политология. Энциклопедический словарь. М., 1993.
10. Основы политологии. Курс лекции. М.,1992.
11. Ә.Нысанбаев, Қазақстан. Демократия. Рухани жаңару. Алматы-1999.
12. Н.Ә.Назарбаев, Тарих толқынында. Алматы-1999.
13. Н.Ә.Назарбаев, Қазақстан-2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы:Білім, 1997.
14. М.С.Машан. Политическая система Казахстана: трансформация, адаптация, целодостижение. Алматы: Білік, 2000.
15 .Соловьев А. Политология; политическая теория, политическая технология. Учебник. М.,2000.
16 .Л.А. Федун. О педмете и методе политолгии. Соц.-полит. Науки, 1991.
17 . М.Х. Фарукшин. Политическая ситема общества. Соц.-полит. Науки 1991.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
I-ТАРАУ. Әлеуметтiк саясат мәнi, жiктелiнуi және таратылу механизмдерi.
1.1. Кеңестiк Қазақстандағы әлеуметтiк саясаттың қайшылықтық сипаты..
1.2. ... ... ... ... ... ... мен ... Қазақстанда әлеуметтiк саясаттың қалыптасуының саяси-құқықтық
негiздерi.
2.1. Қазақстанның 2010-жылға дейінгі даму ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектiлiгi. Бiздiң туған Отанымыз - Қазақстан өзiндiк
тарихы, мәдениетi, дәстүрi бар ел. Ол Азия мен ... ... ... ... ... жағырапиялық, этникалық, саяси, әлеуметтiк
ерекшелiктерiмен, жер қойнауындағы ... мол ... ... өте ... орын алады. Республиканың 270017,3 мың ... ... ... 17 ... адам тұрады. Яки, мемлекетiмiз
жер көлемi жағынан дүние жүзiнде - ... ... саны ... ... ... ... ... беделi өсiп, салмағы артуда. 1990
жылғы 25 ... ... ... ... ... Егемендiгi туралы
декларацияның қабылдасымен егемендiгiмiздi Тұркия мен АҚШ сияқты дамы-ған
мемлекеттер алғашқылардың бiрi болып таныды. Ал ... ... 1991 ... он ... ... ... Республикасының
мемлекеттiк тәуелсiздiгi” туралы Конституциялық Заңында: “…құқықтары ... ... ... ... ... ... өзiн - ... құқығын растай отырып, азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет құруға
бел байлағандығын басшылыққа ала ... ... ... ... салтанатты түрде жариялайды” – деп әлемге паш
етiлдi. Бұдан кейiн ... ... ... тең ... ... нық ... ... Қазiр мемлекеттiмiз Бiрiккен µлттар
ұйымының мүшесi, бүгiнде бiздi жүзден астам ... ... ... ... ... қатынас орнатып отыр. Әлеуметтiк саясат тақырыбын
зерттеу ... өз ... ... берi ... ... ие
болды. өйткенi Кеңес үкiметi кезiндегi орталықты басқарудың жетегiнде
болған әлеуметтiк саясаттың қазiргi ... ... ... ... ... ... ... саясат орталыққа тиiмдi және
әлеуметтендiрiлген ... ... ... ... ... ... ... деген қызығу-шылығын, бостандығын жеке көзқарасын
жаныштап отырды.
Ал қазiргi демократиялық ... - ... ... ... ... жасалынатын бақылаумен сиыспайды. Басқаша сөзбен айтқанда
мемлекеттiң әлеуметтiк салаға ... ... ... ... ... бұл
жол бұл таңда сирек кездеседi, өйткенi әлеуметтiк мемлекет туралы ойлардың
басым болуына байланысты) қисынды ... ... ... Бұл шекара
аралығында “халықты әлеуметтiк қорғау” мен “мемлекеттiң ... ... ... ... ... түрi мемлекеттегi саяси жүйенiң ... ... ... дамуына жағдай жасайды. Қазiргi таңда
Қазақстан Республикасы әлеумет-тiк саясаттың жаңа бағытын ... ... ... таңдауға бiрнеше себептер болатын. Оған себеп:
1. әлеуметтiк шиеленiстердi ... ... саны мен ... ... ескi ... ... сенiмсiздiк туғызды, жаңарған қоғам
құруға итермеледi;
2. демократиялық ... ... ... қатар дамуы;
3. әлеуметтiк саясат әр кезде билiктiң ... ... ... ал
өтпелi кезең легитiмдiктiң жетiспеушiлiгiмен сипатталды.
Халықтың әлеуметтiк жағдайының төмендеуi саясатта ... ... ... ... ... бергi ондаған жылдардың iшiнде ... ... ... өте ... ... ... ... Бұлардың ең
бастысы Республиканың кешегi Кеңестiк қоғамнан жаңа экономикалық, саяси-
әлеуметтiк құрылымға ... ... ... ... ел нарықтық эканомикаға
бет бұрды. Нарықтық экономикаға көшу дегенiмiз қоғамда жаңа экономикалық
қатынастардың қалыптасуымен, жеке ... ... ... ... ... таңдағы жүрiп жатқан экономикалық процестер Батыс
елдерiнде баяғыда-ақ ... ... ... ... бiрте-
бiрте ұқсауда. Ал, экономика-лық процестердiң - әлеуметтiк құрылымының
дамуында шешушi рөл ... ... Егер ... ... осы ... ... онда ол дамыған Франция, Германия, ... ... ... құрылымына ұқсайтыны анық.
Әлеуметтiк саясат анықталған қоғамдық қызығушылықтар мен басымдықтың
арасындағы ... ... оған ... араласуы сөзсiз. Дәл
қазiргi уақытта әлеуметтiк саясат мәселесiмен негiзiнен экономистер ... ал оның ... ... ... ... ... Елiмiздiң
Президентi Н.Ә.Назарбаев өзiнiң кезектi қазақстан халқына Жолдауында айтып
өткендей, бүгiнгi таңда бiрiншi кезекте - ... ... ... ... және ... әлеуметтiк тәжiрибеде және мемлекеттiң өзiндiк
дамуында ерекше орын алады. “Бiз өзiмiздiң таңдаған ... ... және ... ... ... осы ... ... көздеген
мақсатымызға жетемiз. өз бағытымызды дұрыс анықтап осы бағытқа жетуге
төзiмдi де шыдамды ... ... ... және ... бағыт таңдау арқылы бiз
кез келген қиыншылықтарды жеңе аламыз”- деген болатын. [1]
Кез-келген мемлекет өркениеттi ... ... ... үшін ... ... әлеуметтiк жағдайын көтеру керек. Осы көзқарастар тұрғысынан
әлеуметтiк саясаттың дамуын ... өте ... орын ... Қазiргi таңда
әлеуметтiк саясат айтар-лықтай жоғары өзгерiске түсуде. Өткен тәжiрибенi,
ондағы қателiктердi ... үшін ... ... ... ... қажет.
Сондықтан да әлдеуметтiк саясатты зерттеп қарастыру маңызды мәселелердiң
бiрi болып ... Бұл тек ... ... ғана ... сонымен қатар
тәжiрибелiк маңызы бар. Сондықтан да мен ... ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңдерi" деп
таңдадым.
Зерттеудiң мақсаты- нақты-тарихи ... ... ... ... әлеуметтiк саясаттың қайшылықтық түстарын ашып көрсету
және егемендi мемлекетiмiздiң жаңа ... ... ... ғылымы
тұрғысынан сараптау. Бұл мақсаты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... алға ... ... ... мәнi, жiктелiнуi және таратылу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң әлеуметтiк саясаты тудырған
қайшылықтардың негiзгi себептерiн ашып көрсету;
( тәуелсiз ... ... ... ... қалыптасу
ерекшелiктерi мен кезеңдерi айшықтау;
( өтпелi қоғамдағы әлеуметтiк қорғау, денсаулық сақтау, жұмыспен қамту
және ... ... ... ... ... ... ... қазақстанда әлеуметтiк саясаттың қалыптасуының саяси-құқықтық негiздерiн
талдау;
( демократиялық қоғам құру ... ... ... саясаттың
келешегiне болжамдар жасау.
Зерттеудiң ғылыми жаңалығы. Бұл еңбекте қазақстанның тәуелсiздiгiн алған
жағдайындағы мемлекетiмiздiң әлеуметтiк саясатының негiзгi бағыттары ... ... ... Бұл ... ерекшелiгi тәуелсiз мемлекетiмiздiң
қазiргi әлеуметтiк саясатын ... ... ... ... ... қатар жұмыста мынадай ғылыми нәтижелерге қол жеткiздi:
( мемлекеттiң әлеуметтiк саясаттының негiзгi бағыты ... ... ... ... айтыла келе, елiмiздегi әлеуметтiк саясаттың негiзгi
кезеңдерi анықталады;
( кеңестiк қазақстан тұсындағы әлеуметтiк саясат жан-жақты талданып, ... тән ... ... ... ... қазiргi кезеңге лайықты
маңыздылықтарға назар аударады;
( мемлекеттiң әлеуметтiк саясатының бүгiнгi хал-ахуалын талдау арқылы ... ... ... ... ... әлеуметтiк етенелеу
негiзi екендiгi тұжырымдалған.
( мемлекетiмiз өзiнiң әлеуметтiк саясатын жүргiзу үшін қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... ашылып
көрсетiлген;
( елiмiздегi азаматтардың әлеуметтiк белсендiлiгi жоғары болып тұрған бұл
кезең билiк ... ... ... ... талап етiп
отырғандығын айта келе, өркениетке ... ... ... ... ... ... саясаттың негiзгi бағыттарын
айқындау.
Зерттеу әдiстерi: Диплом жұмысы саясаттанудың жүйелiлiк, салыстырмалы,
нақты-тарихи зерттеу әдiстерiне ... ... ... iшкi
саясатының стратегиясы мен дамуының концепциясы- ... ... ... ... бағдар болып табылады.
I-ТАРАУ. Әлеуметтiк саясат мәнi, жiктелiнуi және таратылу механизмдерi.
Қоғамдық қатынасты: ... ... ... және ... деп ... алған. Бұның iшiнде:
( экономикалық қатынас– бұл ... ... ... ... ... пайдалану және бөлу қатынасы;
( саяси қатынас– бұл ... ... ... және ... ... жайлы;
( Рухани қатынас – рухани қажеттiлiктi өтеу үшін және рухани байлықтың
жеткiлiктi ... ... ... ... рухани қатынастың негiзiнде әлеумет-тiк қатынас
қалыптасады.
-әлеуметтiк қатынас - әр адамның ... ... жеке ... ... ... ... Әлеуметтiк қатынас: әр азаматтың, этникалық,, саяси, қызметтiк
айырмашылығы негiзiнде қалыптасатын әлеуметтiк әдiлеттiлiктiң шекарасы және
әлеуметтiк қатынастар-дың ... ... ... ... - ... саясат негiзiнде дамиды. ХХ ... ... ... iшкi ... ... ... ... шешушi рөл атқарады. “Әлеуметтiк саясат” – ... ... бiр ... оның ... ... мен тәжiрибесiн,
әлеуметтiк топтардың қызығушылығын реттейдi. Әлеуметтiк ... ... ... ... ... - ... ең ... деңгейде дамуын
қамтамасыз етуге, әлеуметтiк ...... мен ... ... өмiр ... ... ... саяси
шешiмдер мен iс - әрекеттер жиынтығы” [2].
Оларға ең ... ... ... ... ... ... мөлшерiн көбейту, денсаулығын
сақтау, бiлiмiн жетiлдiру, тұрғын үймен қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... ... ... үйлестiру, саяси
тұрақтылықты және азаматтық келiсiмдi реттеу болып табылады. ... ... ... ... ... мен товарлық ресурстардың арасындағы
байланысты ұстап тұру, тұрғын үй проблемаларын шешу, тұрғындардың сұранысын
қанағаттандыру, ... ... ... ... ... арттыру мәселелерi де жатады.
Үкiметтiк деңгейде әлеуметтiк саясат мақсаты: қазiргi таңда Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... тұрақтандыру, халықтардың
кедейленуiне жол бермеу. Бұл мақсаттарды ... ... үшін ... ... ... ... ... қоғамның,халықтардың жоғарғы
деңгейде өмiр сүруi үшін қоғамдағы жұмыс ... ... ... мен
жұмысқа қабiлетсiз азаматтар арасындағы байланысты ұстап ... ... ... ... ... жою, медициналық жағынан
көмектесу ,бiлiм және мәдениеттi көтеру, ... үй ... ... ... және ... ... келген мигранттарға көмектесу
секiлдi мәселелерге көңiл ... ... ... Республикасының үкiметi басым бағытты-әлеуметтiк
саясатқа бұруда. Олардың қатарына: халық-тың ... ... ... бермеу, жұмысшылардың экономикалық қызығушылығын ... ... ... ... ... ... саясат мәселелерiнiң маңызды
сұрақтарының бiрi—кедейлiк мәселесi.Бұл негiзiнен ... ... үшін ... ... ... ету, ... өмiр
деңгейiн тұрақтандыру және табыстың әдiлеттi бөлiнуiн қадағалау ... ... ... ... табысы төмен бөлiгiне ,яғни: көп балалы
жанұяларға, жарымжан ... ... ... ... ... ... ... көрсету мақсатында: жәрдемақы, зейнетақы мөлшерiн
жоғарылату, үйсiздерге тұрғын үй мәселе-сiмен көмектесу жатады.
Сонымен әлеуметтiк саясатқа: халықты әлеуметтiк ... яғни ... ... бiлiм беру, мәдениет, еңбек саласын реттеу, ... ... және ... ... ... Бұл ... органдар: Iшкi iстер министрлiгi, Бiлiм және Мәдениет
Министрлiгi, ... ... ал ... емес ұйымдардан:
қайырымдылық қорлары, мемлекеттiк емес зейнетақы қорлары және тағы ... ... ... ... ... мемлекеттiң реформалық
бағытта дамуында шешушi рөл ... ал ... ұйым ... ... ... және халықты әлеуметтiк жағынан қорғайтын мамандар
дайындайды.
Кез-келген әлеуметтiк саясат ... ... ... қызмет арқылы
iске асады. Сонда ғана ол ... ... ... ... ... ахуалды, динамикалық ұлгiдегi бағыт ретiнде
қарастыруға болады. өйткенi ол ... өз ... ... және ... ... азаматтардың өмiрiн қорғаумен айналысады. ... ... ... ... басқару органдарына сүйене отырып
адамдардың жаңа қабылданған нормаларға, заңдарға ... ... ... ... ... саясат-нақты әлеуметтiк көмек пен
жәрдемге негiзделген заң жинағы болып табылады. өйткенi заңдар, ... сөз ... ... қана ... ал iс ... ... онда ол
қоғамның дамуына айтарлықтай кедергiсiн келтiредi.
қызығушылыққа байланысты, әлеуметтiк, кәсiби, жасына байланысты топтарға
бөлу – бұл ... әрi ... ... Сол ... ... ... мүмкiндiктерi мен шарттарын бiрдей деңгейде, нақты және толық
қарастырғанда ғана әлеуметтiк саясаттың қызметi нәтиже ... ... ... саясатта сабақтасқан, өзара ... екi ... ... 1. ғылыми - танымдық; 2. ... ... ... – танымдық элемент - қоғамдық қалыптасқан қажеттiлiктердi талдау
және ұғыну, бiржақты әлеуметтiк процестiң дамуын қадағалау ретiнде ... Ол ... жәй – ... және көзқарасын және мемлекеттегi әр
халықтың тұрақты, орнықты дамуын реттейдi. Осы әдiстiк құжаттар мемлекетте
әлеуметтiк ... ... ... ... ... элемент - әлеуметтiк саясаттың қабылдаған
шешiмдерiн жүзеге асырушы. Мұнда негiзiнен әлеуметтiк ... ... ... жақсарту жөнiндегi iс -әрекеттер жатады.
Екi жақты өлшем: мемлекеттiң әлеуметтiк саясатының ... ... және ... ... санасуы - әлеуметтiк жұмыстардың
негiзi болып ... ... ... ... ... ... алға қойған әлеуметтiк шешiмдердi шешу, олардың бағыттарын
анықтау, еңбек ... ... және ... ... ... орындау жатады.
Осылайша, әлеуметтiк саясат және әлеуметтiк ... ... ... Бұл ... ... ... ... қызмет - әлеуметтiк
саясат ұлгiсiнде болады. Екiншi жағынан әлеуметтiк саясат әлеуметтiк
қызметте iске ... ... ... ... пен ... ... ... келедi деп айтуға болмайды. Әлеуметтiк саясат өзiнiң мағынасы
жағынан әлеуметтiк қызметке ... ... ... ... саясат
әлеуметтiк қызметтi анықтаушы болып келедi. [3]
Әлеуметтiк саясаттың маңызды қызметерiнiң бiрi: қоғамның тең деңгейде
дамуына қол ... ... ... Оған:
- апаттың салдарынан, аштықтан, аурудан, табиғи және техногендiк
апаттан (зiл ... ... ... және тағы ... сақтауға мемлекеттiк кепiлдiк беру.
- өмiрдiң анықталған белгiлi бiр деңгейiне бағытталған және ... ... ... ... ... және
ұйымдастырушылық көмектi қайта бөлу. Әлеуметтiк ... ... ... ... мен ... ... бастама секiлдi өмiрлiк нұсқауларды реттеу жатады.[4]
Әлеуметтiк саясатты жетiлдiруде ... ... ... артықшылық
немесе әлеуметтiк мәселе жайлы сұрақ ... Бұл ... ... ... кезекте қоғам жауап беруге мiндеттi. Себебi әлеуметтiк
орта, азаматтық құқық үшін ... ... ... ... ... ... ... осыны қарастыруы тиiс.
Әлеуметтiк саясаттың жүргiзген межесi бойынша: қоғамдық өмiрдiң ... ... ... ... ... Мемлекет – “тұнгi күшзетшi ” ретiнде .
2. ...... ... ” ретiнде.
3. Коммунистiк бағыт концепциясы.
Концерватизм мен либерализм адамзаттың өркениеттi дамуы ретiнде: кейде
шатысып, ... бiр - ... ... ... әр ... ... даму
жолынан өттi.
Концерватизм – саяси идеология ретiнде ХҮIII ... яғни жаңа ... ... Ең алғашқы концерватизмнiң идеологы ретiнде Англияның саяси
қайраткерi, философ, публицист Эдмунд Берктi айтуға ... 1790 жылы ... ... ... ... атты ... жарық көрдi. Бұл кiтабында
Берк алғаш рет ... ... ... Ол ... ... және ... революциясы идеясына қарсы шықты. Берк
қоғамдық өмiр – ... ... ... және ... ... алдыңғы ұрпақтан және өзара қатынас ... дедi. ...... ...... ... және бiрте-
бiрте жаңару сияқты принциптерге еру қажет. Осы ... ғана ... ... идеясын негiзiнде саясатқа мынандай қоғам қайраткерлерi,
саясаттанушылар енгiздi: О.Бисмарк. ... ... ... ... ... В.Жискарт, Эстан, Р. Рейган және М.Тэчер.
Ал консерватизм терминi ең алғаш рет Француз жазушысы Р.Чато Брионның 1817
жылғы “концерватизм” ... ... ... ... ... ... берi ... және концервативтiк сөздерi айқын мағына берiп,
еркiн қолданыла бастады. Бiреулер концерватизмдi ашық ойлау ... ... ... ... жүрiс – тұрыс стилi, үшіншiлер идеология формасы
деп түсiнедi. Бiздiң кезiмiзде концерватизмдi идеология ... ... ... ... концепция ретiнде қарастыру қызықтырып
отыр.“Саясаттану” энциклопедиясындағы “концерватизмнiң” ... ... ... концерватизм идеология формасы ретiнде сараланып,
оны үш тұрге бөлiп қарастырады:
Концерватизмнiң бiрiншi түрi-дәстүрлiк ... Бұл ... және ... ... тән ... дәстүрдi сақтау. Бұл
бағыттың өкiлдерi Э.Берк, Ж.де Местр. Л де ... ХХ ... ... ... ... - сексеншi жылдары “жаңа құқықтық ” ... ... ... түрi – ... ... шектемейтiн
антиэтетизм идеясын уағыздаушы либертализм. Концерватизмнiң бұл ... ... ... Дж.Роулс. Бұлардың ойынша индивит құқығы-
коллектив қызығушылығынан басым тұрады. Мемлекеттiң экономикаға ... ... ... ... – социализм түрi ғана. Либертализм
поцизиясы әсiресе ХХ ғасырдың жетпiсiншi жылдарының соңында күшейдi.
Концерватизмнiң үшіншi түрi – ... ... ... ... ... жауап беру жағынан неолиберализмге ұқсас. Қоғамдық
даму, адамның табиғи, ... және ... ... ... ... ... демократизациялау принциптерi ұқсас. Неоконцерватитiк
экономикалық саясаттың негiзгi әлеуметтiк тимсiз және ... ... ... өзiндiк даму тарихында өзгерiп тұрады. Соңғы екi ғасырда ол
өзiнiң эволюциясын ескi ... ... жаңа ... ... ... отыр.
Бiрақта оның негiзгi бағыттары сол күйiнде сақталып, оның ары ... ... ... ... ... ... ...
демокртиямен және коммунизм мен қатар идеология ретiнде өмiр ... ... бұл ... ... ...... В.Н.Горбузов –
ол ерекше қасиетке ие. Себебi ол осы ... әр ... ... өмiр сүредi.[7]
Ал ендi келесi бағыт: либерализмге келер болсақ ол алғаш идеология ретiнде
ХҮII - ХҮIII ғасырларда Англияда және ... ... ... Европада ХIХ
ғасырдың 30-40 жылдары либерализм түсiнiгi енгiзiлдi. ... ... ... ... Юм.Кант. Монтеське. И.Бентам.
Франклин,Джефферсон, А.Смит, Гете, Дидро, Дж. Дьюи және тағы ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылады.
Либерализмге адамдардың бостандығы тән. ... ... ... өзi ғана ... ... құру үшін құқықтық институттар қалыптастыруы.
ХХ ғасырда либерализм мен консерватизм бiр – бiрiне қарама - ... ... өмiр ... ... бiрлiктi және қандайда бiр таптық талап етуге
қарсы мемлекеттiк ... ... ... адам ... ... ... ... билiктi жақтады. Ал ... ... ... ... ... ... жолмен ұйымдасама, ол
жағына көңiл бөлмедi.
ХХ ... ... ... ... өз бағытын жоғалта
бастады.Бұл өз кезегiнде либерализнiң құндылықтарының дағдарысқа ұшырауына
алып келдi.Батыс Еуропада және ... ... ескi ... ... қалып,социалистiк-демократиялық бағыттың бiрiншi орынға ... ... ... ... ... ... ... бөлiгiне айналды.
Басқаша сөзбен айтқанда: либерализм консерватизмен бiрiгiп, эволютциялық
өзгерiске ... ... ... ... ... ... ... пен қоғамның дамуының доминанты ретiнде қарастырды.
Ал саяси либералим болса-ХХ ғасырдың өзiнде-ақ адамзат ... ... ... бiрiн ... ... ... ... либерализмге жол бердi.
Экономикалық либерализм консерватизм бағытымен бiрiгуi нәтижесiнде әлемдiк
дамуда жаңа бағыт либералды-неоконсервативтiк бағыт қалыптасты. Бұл ... ... және ... ... ... қоғамның эволютсиялық дамуы,
мемлекеттiң ... аз ... ... ... ... және ... бағытты ұстанады. Жаңа
либерализмнiң ерекшелiгi: азаматтық қоғамның негiзi саясаттан ... ... - ... ағым ... ... ... ... азаматтардың экономиканы жүргiзуiн қалайды.
Басқа сөзбен ... ... ... ... саясатын қолдайды. өйткенi олардың ойынша кез келген ... ... ... құлдырауына алып келедi.
Мемлекеттiң “жалпы жарылқаушы” концепциясы мемлекеттiң ... ... ... және ... ... ... ... табылады.
ХХ ғасыр бiрiншi жартысындағы батыстық капитализмнiң ... ... (АҚШ және ... ) ... ... жолына түсуге алып
келедi.
Классикалық капитализм өзгерiп ... ... ... ... ... ... классикалық капитализм, социализмнiң қазiргi
бағытын өзiнше демократияландырды.
ХХ ғасыр жартысында ескi капитализмнiң ... ... ... ... ... келдi. Бұл бағыт екi қоғамдық жүйенi: капитаизм
мен социализмдi ... Бұл ... ... ... ... Д.К.
Гелбрейт жазса, атақты ХХ ғасыр гуманистi А.Д. Сахаров армандаған болатын.
Әлеуметтiк-экономикалық бағыттың негiзгi ... ... ... ... ... салған автор Джон Кеннет
Гэлбрейт. Бұл концепсияның ХХ ғасырдың елуiншi жылдың ... ... ... ... дамыған бағыттардан айырмашылығы қазiргi
капиталистiк мемлекет бейтарап “тап үстiлiк” күш, барлық ... ... ... ... ... ... ... кiрiсiн
реттеп, әлеуметтiк теңсiздiктi жояды. Яғни, әдiл реттеп, қоғамның әрбiр
мүшесiнiң мұңсыз өмiр сүруiне ... ... ... ... “аралас экономиканы” яғни, жеке және мемлекеттiк
меншiк экономикасын жақтайды. “Аралас экономиканы” концепциясы өз бастауын
ХХ ғасыр ... ... ... Сол ... ... ... мемлекеттiң экономикаға араласуы, әлеуметтiк және экономикалық
салаларды реттеуi ... бере ... ХХ ... аяғында “аралас
экономикаға”, мемлекеттегi экономиканың дамуына үлкен үлес ... ... iлiмi ... ... Бiр шетiнен кейсиандық теория
неоконцерваторлық бағыты өзiне қарсы қойды, екiншi жағынан ... ... ... қарсы түрды. Марксттiк теория “тек қоғамдық меншiк қана
халықты жаппай жұмыссыздықтан және әлеуметтiк ... ... ... ... болатын. Кейсиондық концепция нарықтық ... ... ... ... ... ... жасады.
“Кейсиондық төңкерiстiң” нәтижесiнде мемлекеттiң-экономикаға араласуы
елеулi дәрежеде өстi, және нарықтық ... ... ... ... ... ... бағыттың үш болжамдық түрi қалыптасты: консер-
ваторлық, либералды және радикалды.[8] ... ... ... ... ... ие болды: олар: консерватив-тiк орталықшыл түрi,
либералды-реформалық және радикалды-реформалық. Сонымен ... ... ... және әлеуметтiк бағыттарды жатқызуға болады.[9]
Жоғарыда аталған кейсиандық концепциялар нәтижесiнде түрлi ... ... ... ... бола ... Мұнда негiзiнен:
Әлеуметтiк бағыттағы нарықтық экономика ... жеке ... ... қызығушылығын қалыптастыруда мемлекеттiң қызығушылықты реттеу жатады.
Либералды-реформалық ... ... ... ... ... ... ... таңдайды. Әр түрлi
меншiктердiң қатар болуымен ерекшеленедi.
Либералды-реформалық және әлеуметтiк реформалық ... ... ... ... ... түрi де кездеседi. Бұл
концепцияның ерекшелiгi: мемлекет басты ролде, яғни ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды және нарықтың
шаруашылық жүйесiнiң дамуына өзiнiң оң әсерiн тигiзедi деген көзқарастарды
жақтаған болатын.
Әлеуметтiк саясаттың ... ... ... ... ... ... ... айтартар-лықтай ерекшелiнедi. Дәстүрлi
либералды-консерваторлық және кейнсиандық теориялармен қатар ХIХ және ... ... даму ... ... ... ... ... концепция ХIХ ғасырда қоғам дамуының балама теориясы ретiнде
пайда болды. Қоғамда ... ... ... ... бұл ... ХХ
ғасырдың өзiнде-ақ көптеген елдердiң тарихында шешушi рөл атқарды. ... ... ... ... iшкi ... ... маркстiк сынға және коммунизмнiң шынайы тәжірибесіне ... ... тек ... ... бастауымен ғана
емес, сонымен бiрге социал-демократиялық бағыттардың да бастауы болды.Бұл
концепцияның ... ... ... тең ... ... яғни ... ... әлеуметтiк теңдiк орнату.
Әлеуметтiк жүйеде халықтың төлем ақысы төмен болды. Бiрақ ... ... ... ... ... ... түрды. Жұмысқа жарамды
тұрғындар тәртiп бойынша: жұмыстан босатылудан сақтанды. Сонымен бiрге дене
еңбегiмен айналысу-шылардың, ой еңбегiмен айналысқандарға ... ... ... ... ... ... ... саясат өзiнiң мазмұн
жағынан саяси жүйенiң маңызды бейiмделген механизмi болып табылады. Дұрыс
әрi маңызды әлеуметтiк ... ... ... саяси жүйе тұрақты дамиды.
Қоғамдағы әр ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады.
Мемлекет “түнгi күзет” концепциясында әлеуметтiк саясатта ... ... ... индивид бостандығы;
( тиiмсiз әлеуметтiк және кейсиондық әлеуметтiк реттеу;
- ... ... ... ... қауiптi анархиядан сақтау.
- Нарықтық қатынасты әдiл реттеу.
- әлеуметтiк шектеу саясаты, кез – ... ... ... ... ... қана қоймайды, сонымен бiрге экономиканың құлдырауына
да алып келедi.
Мемлекеттiң “жалпы жарылқаушы” концепциясында әлеуметтiк саясат ... ... ... ... бейтарап “тап үстiлiк” күш, ол қоғамның барлық
мүшесiнiң ... ... ... ... ... ... ... болмауын қадағалайды.
- мемлекеттiң қызығушылығын реттейтiн институттың және әлеуметтiк-қоғамдық
қызығушылығына жеке кәсiпкерлердiң ... ... ... ... ... ... реформалар “әлеуметтiк кернеу” немесе “әлеуметтiк жаратылыстан”
сақтаушы “катализатор” ретiнде қызмет атқарады.
Мемлекеттiң коммунистiк концепциясы әлеуметтiк саясаттың келесi ... ... ... табыстың эгалитарлы бөлiнуi.
- әлеуметтiк теңдiктiң ерекшелiктерi.
- жұмыс iстеп жатқан кәсiподақтарға әлеуметтiк көмек ... ... ... ... тұру.
Осы мақсаттарда нарықтан тыс тауарларды және көмектердi реттеу.
-“жаңа адам” құруға талпыну.
- толық мемлекеттiк билiке ие ... ... ... осы концепциялардың бiрiн таңдау демократиялық
даму жолына түскен қазақстан үшін тәжiрибелiк-әдiстiк және теориалық маңызы
зор. Сонымен қатар мемлекеттiк ... ... ... ... ... Әсiресе постсоциалиалистiк тоталитарлық жүйенiң құрсауынан
–Демократиялық даму жолына өткен қазақстан үшін бұл бағыттардың маңызы зор.
Қазақстан егемендiгiн ... ... ... жаңа ... ... ... ... Осы бағыттардың негiзiнде жыл сайын қазақстанда
көптеген заңдар мен ... ... ... Бұл ... әлеуметтiк жағдайын жақсарту, денсулығын көтеру, бiлiмi мен
мәдениетiн жоғарылатуға негiзделген.
1.1. ... ... ... ... ... сипаты..
Кеңес одағы кезiнде, әлеуметтiк - өнеге жүйесiнде, қоғам қызметiнiң, оның
мүшелерiнiң азаматтық және экономикалық құқығын ... ... ... ... ... ... ... терминi негiзгi орынды алды.
Әлеуметтiк әдiлдiктi жүзеге асыру-партия идеологтарының пiкiрi бойынша, әр
азаматқа ... ... жеке ... пен бостандық берумен және әлеуметтiк,
таптық, ұлттық, нәсiлдiк, жыныстық және басқа да белгiлерiне қарамастан тең
дәрежеде өмiр ... ... ... ... ... мүшелерiнiң әлеуметтiк бiрлiкте өмiр сүруi тек ... ғана ... деп ... ... ... ... негiзгi бағыты “әр түрлi әлеуметтiк топтар өмiрiнде интегративтiк
процесске жағдай жасау” болды.[10]
Социализм кезiнде әлеуметтiк әдiлдiк ... ... ... қарай”
деген тартымды сөз тiркесiмен шектелмедi. Бұл сөз тiркесiнiң тар көкжиегi
социализм кезеңiнде қоғамның келесi мiндеттердi ... ... ... ... ... кәрiлерге, мүгедектерге, көп балалы ... ... ... ... қоғамдық өндiрiске толық қатыса
алмайтындарға” өз кезегiнде әлеуметтiк көмек көрсетуi шарт және ... ... ... өмiр жолы ... мiндеттi түрде өз қабiлетiн ашу
және жетiлдiру үшін ... тең ... ... ие болуы
керек”. [11]
Социализм кезiнде ... ... ... ... ... ... тұрғын үй, медициналық қызмет, ... ... ... тәрбиесi, бiлiм алу мен мәдениет дәрежесiн көтеру ... ... тең ... ... ... бөлiгiн қамтамасыз
ету.
Бұрынғы Кеңес одағы дүние ... ... ... құқұқ
жүйесiн конституция негiзiнде бекiтiп берген бiрiншi ... Мұны ... ... ... буржуазиялық құқығын саяси және жеке жаңа
түрiмен толықтыру арқылы жүзеге ... Бұл ... ... ... ... 1936 ... ... жарияланды. Бұл құқықтар
Кеңес Одағы мемлекетiнде: “төңке-рiстi ... ... ... ... жеке ... пен ... ... жою сияқты”
шарттарды орындағаннан кейiн, барлық ... ... ... ... ... ... уәде берген марксистiк доктринаның басшылығымен
жүзеге асырылды.
Бiрақ экономикалық құқық жүйесiн Кеңес Одағы ... ... ... ... өмiрiне патернализмнiң енуiне, ал ол өз ... ... ... ... алып келдi.
Әлеуметтiк саясат стратегиясы барлық әлеуметтiк топтарды ... ... уәде ... ... жағдайларда тұтынушы талабының
деңгейiнiң едәуiр өсуi ... бұл сол ... ... әлеуметтiк-
экономикалық шеңберде тұтынушыларды заңды жолмен ... озып ... Бұл өз ... тұтынушы талабының экономикалық
мүмкiншiлiк шегiнен шығып ... және ... ... ... ... ... ... төмен пайда табатын топтар
арасында ... ... ... ... ... тұтыну
психологиясының қалыптасуы мен қоғамдық байлықтарды және табысты бақылаусыз
жасырын ... ... алып ... ... ... жеңiлдiк жүйесiнiң
басты шарттарын” өзгерiссiз қалдырылуы әлеуметтiк жiктелу, мемлекеттiк
мұлiктi ... ... пара алу мен ... ... ... қылықтардың
одан ары дамуына негiз болды.
Әлеуметтiк саясат шараларының басты мәселесi табыс ... ... ... жақсарту, әлеуметтiк көмек көрсе-тудi арттыру едi, бiрақ бұл
мәселелер ... ... ... ... ... ... ... жақсартудың, ”бесжылдық, жоспарлық бағдарламасын”
белгiлеу үшін қызмет еттi. 1970-шi жылдардың ... ... ... ... ... көтеру” мәселесi бiрiншi орынға қойылған ... ... ... ... ... ... «Әлеуметтiк
саясаттың ескi жүйесi сақталды, яғни ол тек ... ... ... және сол ... ... бұл жүйе халық
санының төмен түсуiне байланысты туындаған болатын.
Үстемдiк етушi ... ... ... жағдайға-аз шығынмен жету
принципi” әлеуметтiк саясатта жетпiсiншi жылдардың аяғы мен ... ... ... ... кiтаптар беру, жаңадан ... ... ... ... ... мәселелер нәтижесiнде жүзеге асты.[13]
Мұның барлығы қаржының көп бөлiгiн халықтың өмiр деңгейiн ... ... ... шешуге, зейнетақы реформасын, әлеуметтiк
жағдайы төмен отбасыларға көмек көрсетудi қайта ұйымдастыру сияқты ... ... ... ... ... Одағында ресми идеологияның пiкiрiнше,
болуы мүмкiн емес. Кеңес Одағы тарихында еңбек ... бар кез ол ... ... кезеңi болды. Жаңа экономикалық саясаттан кейiн ашық
жұмыссыздық ... ... ... ... ... жабық құрылымдық
жұмыссыздық Кеңес қоғамында барлық уақытта болды. ... ... ... ... ету ... бойынша еңбек ету
мәжбүрлiк, мiндетке айналды. Шын мәнiнде еркiн таңдау ... ... бөлу ... ... ауыстыру мүмкiндiгi жоққа шығарылды. Әлеуметтiк
еңбекке жұмылдыру шектелген күйде, жасанды жолмен iске асты. Яғни, тұрғын
үй мен жұмыс ... ... ... ... ... ... аграрлық шаруашылықта халық тығыз болды, ... ... кiшi және орта ... ... ... ... ал үлкен
қалаларда өнер иелерiнiң бiраз бөлiгi жұмыспен қамтамасыз етiлмедi. Мұндай
тиiмсiз жағдайлар жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... бекiту, Кеңес Одағының ... ... бiрi ... ... ... ... мәдени кәсiпорын қоры, ... ... ... ... ұйымдастыру мекемелерi мен ведомствалар есебiнен
көрсетiлген жеңiлдiктер орталықтылынған қоғамдық тұтыну қоры ... ... ... оның бүкiл тарихы бойында басты мәселелерiнiң бiрi, ол
“кәрi және орта жастағы адамдардың жеткiлiктi өмiр ... ... ... Одағының бiрiншi жылдары жәрдемақы тек кедейлер мен жұмыссыздарға
ғана ... ... ... ... бес ... ... ... зейнетақы төлеу және соғыстан алдыңғы жылдары кәрiлерге тағайындалған
зейнетақы барлық дәрежедегi тұрғындарға, колхозшыларға берiлдi. ... ... ... ... ... үлесi ұлттық пайда қатынасында
1960 жылы 4,9 % тен, 1984 жылы 7,4 %-ке дейiн өстi.[14]
КПСС ... ... ... бөлiгiнде болған әлеуметтiк кепiлдiктер
Кеңес халықтарының рухани және ... ... ... ... ету ... болды. Кеңес қоғамында әр ... ... ... ... белгiленген деңгейден төмен ... Ал бұл ... ... бөлу саясаты” арқылы кепiлдендi.
Әлеуметтiк ... ... ... ... қамтамасыз ету социалистiк
қоғамда еңбек бөлiнiсiнiң басты функциясы болды. Мұнда оның түп-тамырлы
мақсаты мен ... ... ... ... әр ... мүшесi, қоғамдық
өндiрiс амалдарын ортақ пайдалану, экономикалық жүзеге асудың басты түрi
болды. Үлестiру ... ... ... ... ... ... жағдай жасалды[15].
Кепiлденген минималды табыс келесi функцияларды атқарды:
1. Кәрiлiкке немес ауруына ... ... ... ... ... ... ... төлеммен
қамтамасыз етiлдi.
2. Күшнелту минимумы дәрежесiнен төмен емес дәрежеде барлық орташа
табыс табатын ... ... ... ... отбасыларды:
тегiн үймен, жәрдемақымен қамтамасыз ету.
3. өте қажеттi, маңызы бар жеке ... ... ... Яғни, медициналық тегiн көмек, бiлiм беру,
тұрғын ... ... ету, ... балаларға тегiн
тамақ, тағы басқа қажеттiлiктер мемлекет тарапынан ... ... ... ... кепiлдiк негiзi болып табылады. Бiрақ
шектелген тұтыну қорларында барлық табыс бiрдей ... және ... ... ... ... ... табыс
нақты табысты ұйымдастырушы ретiнде болды. Мемлекет тарапынан: бiлiм беру,
денсаулық сақтау және ... ... ... қамтамасыз ету социалистiк
қоғамның өзгертiлмейтiн принципi болды және ол жетпiсiншi - сексеншi
жылдары ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Осындай
мәселелердiң бiрi – ... ... ... еткен әлеуметтiк салаларды ақылы
қызметке ауыстыру. Екi принциптiң араласуы: еңбегiне ... және ... ... ... iске ... ... қызықтыру мақсатымен
пәтер берген кәсiпорындар кейiннен оларды ... ... ... алмады.
Ақырында бұл тиiмсiздiк кадрлардың тұрақсыздануына алып ... ... ... ... ... ... сақтау
жүйесiнiң тиiмдiлiгiн түсiрдi. Мемлекеттiк емхана жұмысына риза емес ... ... ... маманға қарауға, одан мағлұмат алуға мүмкiндiгi
болмады. Мұның барлығы медициналық қызмет жүйесiнiң өзiнiң ... ... ... ... ... ... идеясы – барлық азаматтар қоғам игiлiгi үшін
жұмыс ... ал ... өз ... ... ... ... материалдық
байлық, әлеуметтiк кепiлдiк пен қорғанысты қамтамасыз еттi. Азаматтар қоғам
байлығын көбейту үшін ... еттi. Ал ... өнiм ... ... Яғни ... өндiрiлген өнiмдi барлық қоғам мүшелерiнiң ... ... ... ... ... ... күшi мен оның отбасылық
жағдайына мемлекеттiң көп араласуы едi.
Ортақ ... ... және ... ... ... қоғамда
арамтамақтар мен ерiншектердiң көбеюiне алып келдi. ... ... ... ... ... ... едi. Ол
көмексiздiк пен жеке жауапкер-шiлiксiздiктi мадақтады, өзiнiң бюрократтық
әр бөлiгiнде азамат-тардың жеке ... ... және ... жаныштайтын
қайырымсыз мемлекетке, бар азаматтар әлеуметтiк тұрмысының барлық саласында
оларға қамқор болған мемлекетке тәуелдi болды. ... ... ... ... тыс ... бiрi- онда ... ... болатын. Шындығында кез келген мемлекеттiң әлеуметтiк саясатының
негiзгi мақсаты барлық топтардың тұрмыс ... ... ... бұл мүмкiн
де емес. Оның негiзгi мақсаты: ... ... бiр ... ... ... ... ... жақсарту, үшіншiлерiнiң
жағдайын тұрақтандыру.Шынын айтқанда әлеуметтiк саясатты- саясат қылатын ... осы ... ... мемлекетi ”халықтың тұрмыс деңгейiн ... ... мен ... қанағат-тандыру” ұрандарын өмiрде жүзеге
асыруға тырысты. Бiрақ бұл бағыттар кейiннен қалыптан тыс ұлғаюға ұшырады.
Мұндай тәсiлдерде әлеуметтiк ... ... ... пен ... ... қарым-қатынастар, әлеуметтiк ... ... ... ... ... бұқараландыру, жеке адам
бостандығы мен азаматтық құқығын жүзеге асыру сияқты процесстер тыс ... ... ... ... ... табысының барлық
көрсеткiштерiн үздiксiз және ... ... ... ... ... Одағы кезеңiнiң әлеуметтiк саясаты “әлеуметтiк саясат бағдарламасын”
таңдауға халықты араластыр-маумен ерекшелендi. Кеңес Одағында ... ... ... осыған бөлiнген қаржы көлемiмен белгiлендi,
ал кейiнгiлерi қалған принцип бойынша ... ... ... ... ... ... экстенцивтi экономикамен әкiмшiлiк - әмiршiлiк басқару тәсiлi
үшін тән болатын. ... ... ... ... өнiм шығаруды
арттыруға басты назар аударылды. Пайданы үлестiру ... ... ... ... әлеуметтiк игiлiк деп аталатын өрiстi
қамтыды: денсаулық сақтау және бiлiм ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк игiлiк ретiнде шықты.
Шын мәнiнде медициналық қызмет және бiлiм адам капиталын ... ... ... ... және ... ... ... қызықтырды. Еңбегiне қарай
үлестiру принципi бұдан бұлай болуы мүмкiн емес едi. ... ... мен бiлiм беру ... мұқтаждықты қанағаттан-дыру жеке тұлғаның
өндiрiске қатысу мүмкiндiгiнiң ... ... ... ... ... оның ... ... қарамастан тиiстi қызмет саласымен
қамтамасыз ету қажет болды. Бұл ұлгiге нормативтi тұрғын үй ... ... пен ... Бұл ... ... үшін ... ... түсiнiгi енгiзiлдi. Бұл игiлiктi пайдалану әлеуметтiк
қажеттiлiктi белгiленген межеге дейiн қанағаттандырады. Әрине ... ... ... бұл мұқтаждықтың әлеуметтiк бөлiгiн қанағаттандыруды
кепiлдедi, ал жеке тұлғаға ақы ... ... ... ... ... бөлiгiн қанағаттандыру құқығы берiлдi. ... ... ... жетпiс жыл бойы жетiспеушiлiкте болды. ... ... ... орта ... өте жәй өстi. Сонымен бiрге тұрғын ... ... ... ... ... ... ... өте төмен болды. Тұрғын үй
қажеттiлiгiн ... ... ... жоғарылату халық
сұранысынан қалып отырды.
КСРО да 20-30 ... ... ... және ... доктрианалар
1970 жылдарда экономикалық және әкiмшiлiк қатынастың, құқықтық қағидалар
мен қоғамдық ұйымдардың құрылымының ... әкеп ... ... ... мемлекетiнiң кейбiр либералистiк және десталинизациялық тармақтарымен
кемсiтiлген социалды идея-лар КПСС- тiң 20-сьезiнен ... ... ... ... ... ... Чехославакияда өткен бес социалистiк
мемлекеттiң Варшавадағы келiсiмiнен кейiн, елге беделдiк ... ... ұлы ... амбициялар 1968 жылда айқындала бастады. КПСС-тiң
бағдарламасындағы 20 ғасырдың 80 ... ... ... ... iшкi ... беталысты күшейтiп, қоғамдағы қайшылықтар мен
теңсiздiктi, терiс көзқарастарды, ... ... ... ... келген резервтердi сақтауды қайта құрды.
Сондықтан 1967 жылы µлы Октябрь революциясының 501 ... ... ... ... ... “ССР-дi құруда коммунизм орнату емес ... ... ... болып табылады” дедi. Ол коммунистiк қоғам орнатудан,
ең болмағанда жақын арадағы ... ... бас ... ... түрi едi.
1977 жылы жаңадан енгiзiлген СССР конституциясында социалистiк қоғам дамуы.
Сапалы аппаратты қоғам дамудың дефинициясы әдiлеттi сипат алды. ... ... ... ... ... ... белгiлендi.
КССР құрамына кiрiп, өзiндiк ... ... ... ... ... өз заңына енгiзуден ... ... iске ... ... ... ... ... сөзсiз қайталанып,
заңдық акт ... ... ... Қазақстанның дамуы Совет
Одағының сатысымен сипаттас ... ... ... ... Кеңес мемлекетiнiң құрамында болғандықтан, дамып өзiнше өстi.
1978 жылы КСРО-нiң Конституциясында оның ... ... ... заңының 68-тармағында Кеңестiк Социалистiк Қазақстан
Республикасы– егемен-дiк кеңестiк социалистiк ... деп ... ... СССР ... ... ... Саяси-құқықты
белгiлерi белгiленiп, өз еркiмен КСРО-ға кiрiп және өз еркiмен шығу ... ... ... заңды шығар-машылық ... өз ... ... және ... ... құқы бар ... ... iшкi және жоғарғы қызметтерге еркi бар республика болып
танылады.
Алайда шынайы өмiрде әрдайым ... ... ... ... ... ... мен шекте-луi КСРО басшыларының өзiндiк
саяси тәртiппен және iшкi саяси санасына байланысты ...... ... ... ... ғана ортасында сайланған ЦКК Компартиясының I-
секретары (хатшысы) ... ... құқы iшкi ... ... ... ... ... КСРО-ның бiрiккен экономикалық комплексi тек
бiрiккен бiр бағдардағы, ... ... ... ... ... бақылайды. Әр түрлi орталықталған мемлекеттерден
Қазақстанның едәуiр бөлiгi, жерлерi материал-ды қоры тыс қала ... ... ... ... ... ның ... ... хабардар болды. Бұл жағдай өте ... және бұл ... ... ... ... мол жағдайда болды. Сондай-ақ
ХХ ғасырдың 70 жылдардағы Қазақстан келесi экономикалық және әлеуметтiк
сипаттамаға ие ... ... ... территориясы жағынан 2-орынға ие едi.
- Қазақстанның әлеуметтiк, экономикалық ... ... ... ... мен ... ... қазбалары көп болды.
- Ресей және Украинамен қатар ауыр ... ... ... ... және ... комплекстер, химия және мұнайхимиялық
өндiрiстердiң жоғарғы дәрежеде дамуы;
- Дән-дақылдарын егетiн ... кең ... бар, КСРО мен ... ... шаққанда өте үлкен мөлшерде бөлiнетiн дақыл жинағы, ... мал ... ... ... адам ... ... ет өнiмдерi
Украина, Ресейге қарағанда орта деңгейден жоғары едi.
- ±ылымның әр ... ... ... пен ... ... Әлеуметтiк ортада маңызды потенциал (мүмкiншiлiк), мысалға, 1000 адамнан
1970 жылы 559 адам жоғарғы, ... орта ... ... ... ... жоғары бiлiмдi болды.
- өнiм шығарудағы қордың қомақты бөлiгi;
- ұлттық кiрiстiң үлкен бөлiгi ... ... ... мен ... ... ... КСРО-ның шаруашылық кешенiнiң бөлiнбес бөлiгi болғандықтан,
Қазақстанның кемшiлiктерi көп болды. Оның ... ... ... ... ... ... мен экономикасының күрделi құрылысы
жағы-нан айтарлықтай кемшiлiктер болды.
Қазақстанның iрi қалаларында iрi ... ... ... ... ... ... ... жатады, бұлар-дың әр қайсысы белгiлi бiр өнiм
шығарады. Ауылшаруашылық пен әскери машиналар ... ... ... ... Қазақстан шаруашылық кешенiн теңсiз бөлiкке бөлiп өз ара
байланыстыратын қосымша кешендерге бөлдi. ... ... ... бағдарланған, екiншiсi КСРО-ның әскери өндiрiсiнiң кешенiн
қамтамасыздандырды, үшіншiсi ғана республиканың қажеттiлiгiне ... Бұл ... ... байланысы болмады, Қазақстанның барлық iшкi
құрылысы сан алуан ... ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикасы оның ... ... ... ғылыми техникалық революциясының керi
қалуымен сипатталды.
Қазақстанның өндiрушiлiк ... ... ... ... түрде төмендедi,
ал оның жаңаруына қаржы керек едi. Ондай қаржы ... ... ... ... ... қажытты, экономикада доминикалық
ролдi үлкен көлемдi шығындық және төмен рентабельдi салалар басқарды,
сонымен 1975 жылы 5,3 ... ... ... азық - ... ... жылы 2,8 ... ... ұлттық кiрiс 4,1 пайыздан 1,3 ... Осы ... ... пен жиналған өндiрiстiк ... ... ... ... ... индустриялық кешендi құру,
республика қорын жинау, оның ... ... ... мен ... оны ... айналасына әкелдi. Тау кенi, ауыл шаруашылық
өнiмдерi, минералды өнiмдер өндiру ... ... ... ... шексiз ортақталуы салалы қызығушы-лық, аймақталуына әкелiп
соқты. Ол ... ... ... ... ... ... ... шаруашщылығы өңдеуден асып түстi. ... ... ... ... ... ... ... КСРО мен салыстырғанда 67 пайыз Россиямен
салыстырғанда 1,5 есе, ... ... 2 есе, ... сай ... өндiрiсi төмен болды.
Республиканың алға қойылған экономикасын дамыту ... ... ... ... ... дәрежесiн сипаттады. Қазақстан
экономикасы құрамы жағынан үлкен және өте зор ... ... ... ... ... және икемдiлiгiн құрайтын кiшi және орта
өндiрiс орындары жоқ болды.
Орталықтан басқарылатын әдiс қазақстан ... ... ... профессоры Ерлан Арын белгiлегендей, жергiлiктi ... ... ... ... экономикалық кеңестiкке бағынды, бұл
республиканың бүкiл өндiрiс кешенiнiң ... мен ... ... Соны-мен қатар қазақстан экономикасы жетiспеушiлiк пен тапшы-лықтың
өзiндiк дамудың үлкен сатысынан ... ... ... экстенсивтi түрi
де көмектеспедi.
Республикадағы өсу қарқыны технологиялық жаңалық емес, ... ... бас ... ... ... Қазақстанның батыс елдерiнен
айырмашылығы, батыс: өндiрiс ... қоры 30 ... ... сұраныстың әр
түрлi өзгерiстерiне тойтарыс бередi, ал Қазақстанда өндiрiс салалары-ның
көбi шектелген өндiрiстiк жұмыс ... ... ... ±ылыми-
техникалық прогресте үлкен жаңалықтарға жету үшін ... ... ... ... ... және оның үлкен
дәрежесiне жету жолындағы ... ... ... алу ... ... ... ғылыми кешендердi мекемелер мен министрлiктердiң ұйымдардың
арасындағы ... ... ... ... болды. “Шешушi сала”
ретiнде техникалық есептегiштер мен ... ... ... ... ... 1975 жылы мекемелер мен ұйымдар саны 154
данаға азайтылды. ... ... ... ... 116 ... ... 38 дана ұйым кемiдi. Жоспарлы және дербестiк басқаруда
экономика-лық өндiрiс ... ... ... ... мұнай және тағы басқа өндiрiстер пайда болды. Басқаруда мамандар
үлкен дәрежелi даярлауға жету ... ... ... ... болды. Алматыда политехникалық институт, Москва мен Ленинградта үлкен
ғылыми орталықтар, мемлекеттiк комитетке қарайтын есептегiш ... ... ... техникалық орталықтары жоспарлауды статистикалық
мәлiметтердiң алға қойған бағдарларын iс ... ... ... 1981 жылы 183 ... ... ... сол ... 56 түрлi
түстi металлугияда, 16 химия өндiрiстерiнде 34 түтiк ... 18 ... жаңа ... мен ... ... ... енгiзiлдi.
Экономикалық сапа 66 миллион рубль кiрiс алып келдi. Тек бiр ... өзi жаңа ... ... ... ... ... ... жетiстiктерi өндiрiстi үлкен жетiстiктерге жеткiзiп, өнiм сапасын
ұлғайты.
1985 жылы 220 мекемелер iске қосылды, ... 100 ... ... ... 59 ... оқу ... 1750 зауыт лабораториялары,
712 конструкторлық бөлiмдер 180 ... ... ... 1970 ... 1980 ... ... ғылыми мамандар даярлау едәуiр өстi.
Республиканың үкiметiнде ауыл ... ... ... дәрежеге жетiп, 1983
жылы Қазақстан Одақтық президуымында осы саладағы ... ... ... ... ... Бұл сала ... ... жұмыс iстедi:
1) еңбек өнiмдерiн және инденсификация өнiмдерi.
2) еңбек ... ... ... да қазақстан жемiстi шыңға жеттi. 1989 жылы КСРО да ... ...... ... және ... техникаға 40,1
миллион рубль жұмсалды.
Басқарудың сандық өсуi өндiрiс саласында бюрократизмнiң ... ... ... ... ... ... ... керi әсер еттi.
Республикамызда меншiлдiкке, бюро-кратизмге қарсы жағдайлар көп ... ... ... ... өзгеруiне әсер етпедi.
Экономика-лық түрленудiң қарқыны төмендеп, оның ... ... 70 ... ғана Брежнев және оның жақтаушы-ларының ... ... анық ... ендi. КСРО ... ... қазақстанның көз
бойяушылық егемендiгi, оның басшыларының өзiнше саяси және ... ... ... бермедi, ал “генералды тiзбектi” ... ... ... ... ... ... ... отырды.
Қазақстан экономикасы, әлеуметтiк жағдайы және ... ... өмiр ... ... жалпы одақтық көлемдегi шаруашылық
өндiрiстегi кемшiлiктерi– бүкiл Республикаға тән ... едi. 1974 ... ЦК КПСС ... ... ... ... ... ЦК КПСС-
ның “еңбекшiлермен жұмысшылардың жұмыс уақытысын ... ... ... ... ... ... ... Зиранцстрой тiресiнде шақталық құрылыс басқармасында,
қалалық сүт зауыттарында, автокөлiктi орындарда, ет комбинаттарында ... ... ... ... ... ... өндiрiстiң
өндiрiлу қабылетi толығымен пайдаланылмады ... ... бос ... ... ... ... ... орын алды. Жалпы құрлыс
саласында ... ... ... ... ... ... ... жұмыс уақытының 50 пайызы ғана дұрыс ... ... мен ... ... даярлау өз күшiн жойып, жұмыс уақытын
реттелмеуiнен ... ... ... ... Экономикадағы тенденцияның
құлдырауы 80 жылдары әлеуметтiк ортада қысымның күшеюуiне әкеп ... ... ... ... ... ... бөлiгi жиырма сегiз
пайызға төмендедi. Күшiне енген әлеуметтiк-экономикалық ... ... де орын ... 1970 ... ... ... ... жаңа тариф, жалақы мен айлық белгiлендi,жалақы мөлшерi 70 сом
құрады. Бiрақ көзге ... ... ... ... ... ... Тек жылдық инфляцияның есебiнен 1971-1980
жылдары жалақының мөлшерi 4 % құраса, 1986 жылы 20 % ... ... 70 жылы ... ... ... бұл ... ... бюджеттiң
шығыны сол ортаға әсерiн тигiздi.Әсiресе бұл халықтың денсаулық ... ... ... аурумен ауырушылар саны артты. 1989 жылы
Республиканың ... ... 12 ... ... ең ... ортасы деп табылды. Бұл түста қазақстан туберкулез ... ... ... едi, оның деңгейi 1,5 есенi көрсеттi. 1981-986 жылдан сол
ортаға 148 млн рубль қаражаты аударылмай қалды, ... ... ... ... қысқаруы көбейiп, 1970 салыстырғанда еркектерде 64 жастан 63
ке, ал әйелдерде 75 жастан 72 жасқа төмендедi ... ... елдi ... олар ... ... ... еңбекпен
қамтамассыздандыру, зейнеткерлiк ақы мен жәрдем ақы бөлiнуге едәуiр зиянын
тигiздi. Батыс елдерi-мен салыстырғанда КСРО-ның ... ... ... ... Әлеуметтiк ортаның басымдылығына көңiл аудару тек ... ғана ... Бұл ... ... ... салауатты өмiр деңгейiн
көтеру мәселесiн алға қойды. Басшылардың бұл ... ... ... қабылданып, шұғыл қолға алынды. Сондықтан 1981 жылы ... ... ... ... ... ... медикаменттерге
және тұрмыста қажет, сондай-ақ қарттар үйiнiң қажеттiлiгiне, ... ... ... ... ... бөлу жоғарланды. Республикада бұл салаға
қаржы: 1970 – 1980 жылдарға қарағанда екi есе өсiп 1071 млн руб. ... бұл ... ... ... ... ... ... Павлодар сияқты облыстарда әлеуметтiк жағдай жасау органдары
жеткiлiксiз жұмыс жүргiзiлiп, бар мүмкiндiктер толығымен ... ... ұн, нан, азық - ... заттары толық көлемде берiлмедi.
Еңбек күшiн сақтау, денсаулықты ... ... ... мүмкiншiлiктер
толық көлемде пайдаланбай, елде өндiрiстiк құлдырау кеңiнен тарады.
Қазақстан Кеңестiк кабинетiнiң санағы ... 1985 –1988 ... ... ... 133 мың адам запа шегiп, оның 3722-сi
қаза тапты. Запа шегудiң көп ... ... ... Семей,
Солтүстiк Қазақстан, Ақтөбе облыстарындағы: көмiр, түрлi – түстi металл
өндiру, ауыр ... және ауыл ... ... ... 1989 жылы ... қорғау нормаларының талаптары сақталмай,онда 979
мың адам жұмыс iстедi, бұл есепте 78-i әйелдер. Сол ... 36 мың ... ауыр ... ... 139 мыңы ... жұмыстарда жұмыс iстедi.
Бұл жағдай ... ... ... елдерде қылаң берген жоқ. ... елде ... ... ... ... сақталмайтын,
қорғалмайтын. Елдегi ең үлкен әлеуметтiк мәселе болып тұрғын үй мәселесi
саналды. Қазақстанда 1970 жылы 6 млн метр ... ... үй ... ... бұл ... үшін әлi де ... едi. Көптеген адамдар
жылдар бойы пәтер алу мәселесiн шеше алмады. Осы мәселенi алға ... ... ... ... ... ... ... алға қойылып, күрделi,
понельдi пәтерлер тұрғызу қолға алынды. 1975 жылы 4 мың ... ... ... бұл түрi елде ... үй ... ... ... Мысалы 1986 жылы – 6,8; 1987 жылы – 8,3; 1988 жылы – ... метр ... ... үй ... ... ... ... қарай тұрғын үй 29 процентке өсiп, 1988 жылы әр адам ... ... ... үй, ... 9,1 метр квадратқа белгiлендi. қалалық жерлерде,
салыстырмалы түрде 13,0 – 8,4 метр квадрат, ауылды жерде 14,2 – 10,1 ... ... ... ... ... тұрғын үй мәселесi өте
төмен болды. Толғағына жеткен ... ... ... шешiм қабылдауды қажет еттi. Тұрғын үй мәселесi
республиканың ең ... ... ... қала ... Негiзгi азық-түлік пен
үй жетiспеушiлiгi елде қысым мен саяси тұрақсыз жағдайды туғызды. ... 1940 – 1945 ... елде ... елде толонмен берудi
қайта қалпына келтiрдi. Елдi азық-түлікпен қамтамасыздандыру ... ... ... ... ... ... мәселесi
болды. 1989 жылы жоғарғы Кеңестiң сессиясында азық-түлік проблемасын шешу
туралы жиындар өттi. ... адам ... ... ... ... ... ... әсерiнен деп атап өттi.
Республиканың егемендiгi болмауы экономиканың ... ... әкеп ... ... ... ... 78 пайызға
төмендедi. Сол себептен 1970-1990 жылдары Қазақстан экономикасы күрделi
және қарама-қайшылықты ... ... ... ... қатал
структуралық басқарудың әсерiнен елдi күйзелтiп құлдырай бастады. ... ... ... ... қазақстанның 1970-1990
жылдары байлығы жоғарғы жетiстiктерге ... ... ... ... 1970 жылы 214 % яғни 1960 жылға қарағанда 387 % көтерiлдi. Капиталды
жинақтармен ... ... ... ... қоры 1970-190% көрсетсе 1985
жылы - 327 % жоғарылаған. Қомақты жетiстiк сол жылдары халыққа ... адам ... ... ... ... ... көмек көрсетiлiп отырды.
Шын мәнiнде бұл аталған ... ... ... ... ... ... қоғам саласының күйреуi, бүкiл ... ... ... ... ... тармақта қалыптасқан көзқарас
бойынша қаржыландыру: мейлiң ол денсаулық ... бiлiм ... ... ... қамсыздандыру саласы болсын, ... ... әкеп ... Мысалға, 1970 жылы Республика бойынша
пайдалануға 169 ... ... 108,7 мың ... ... жылы бұл
көрсеткiш 134 және 85 мың ... ... ... ... % ... емес ... тәсiлдер үлестiру жөнiнде анық басымдылық
жоғары нәтижелi шаруашылық ынтасын түсiру, бiр уақытта, бүкiл Кеңес ... ... ... ... ... ... бөлу ... түстi. Бұған үстемдiк ... ... ... ... ... ... жоқ. ... жағдайында кедейлiктiң де күшнелту
төмендiгi де тұрмыс деңгейiнiң түсуiнiң де, принцип бойынша болу ... деп ... Бұл ... ... ... қарсы келу мүмкiн
емес едi. ... ... ... ... тек ... қозғалысын өзiн
- өзi реттеу механизмi бүзып қана қойған жоқ, ол ... ... жеңу ... ... ... ... амал құрды.
Кейiнiрек нормативтi үлестiрудi қамтамасыз ететiн, өз ... ... оның ... ... қызығушылық құрылымымен байланысты болды.
Мұнда логикалық қате туындады. Яғни, ... ... ... ... үлестiру жетiспеушiлiктi өңдедi.
Қайта құруды бастаған елдердiң әлеуметтiк-саяси күшi мен ... - ... жеке ... ... мен ... өзгерiссiз қоғам өмiрiн
демократизациялауға талпынуы болды. Табысты үлестiру және ... ... ... ... ... ... “байлар байи бередi, ал кедейлер
кедейленедi” ... мен ... Бұл ... ... мен
дефиренцияның өсу жағына деген сөз. Бұрынғы элиталы топтардың жаңа элитамен
тығыз бiрлесуi пайда болды.Олардың ... жеке ... ... ... ... ... ерекше Кеңестiк инфляция төңiрегiнде болды.
Ол үшін екi инфликциялы ... бiр ... ... тән ... ... тiке өсуi және барлық өнiм түрi де, шын ... ... тағы да ... ... де ... өсуiнен мемлекеттiк қорғаныстың
жоқтығы. Күштi әлеуметтiк саясатты түзетпеген нарық жаңалығы саяси процес
пен ... ... ... жүргiзу механизмi ролiн атқарды.
Маманданған ... мен ... жеке ... мен ... тағы сол ... мекемелердiң мемлекеттiк кәсiпорындардан
көбеюуi тәртiптiң тез түсуiнмен, мемлекеттiң ... ... ... ... ... алып ... Осы ... нәтижесi
стагляциядан (инфляцияның экономиканың тоқтауы мен ... ... ... ... Бұл ... жаңа ... топтар пайдасына
маштапты стихиялы үлестiрудiң өсуi мен бiрлесуi басты әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... Соның салдарынан әлеуметтiк дифференциясының жылдам өсуiне,
әлеуметтiк – ... ... ... ... жүзеге асырған
басқа елдерде болған сияқты “орта ... ” өсуi мен ... ... ... ... ... ... алып келмедi.
Керiсiнше, әлеуметтiк қорғаныстың сенiмдi ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық көрсеткiштердiң
түсуiне орта таптың тазалануына, үлестен құр ... ... пен ... ... ... ... ... ырымшылдығынан үлкен
шығым көруге, гиперинфляция және жабайы жеке ... алып ... ... ... ... экономикасын - не нарықтық, не ... деп ... ... Ол көп жылдық қалжыратқан соғыстан кейiнгi жағдайға ұқсас
болды.
Әлеуметтiк келiспес қайшылық, әлеуметтiк қарама - қайшылық себепкер ... ... ... бiрiншi мәрте сыртқа шықты және өзiнiң логикасын
ұсынды. Бұл қоғамдағы дағдарыстың ... мен ... ... ... ... ... Iшкi сауданың мемлекеттiк монополиясын
қирату, жоспарлы ... ... ... ... ... ұлттық өнiмiнiң жалпы түсуi болды, жеке кәсiпкерлердiң пайда үлесi
көбейдi және еңбек пен қарауындағы ... ... ... ... ... ( ... ақы, әлеуметтiк төлемдер тағы басқа).
Осы процестермен қатар әлеуметтiк саясатта мемлекеттiң ...... ... ролi ... ... ұдай ... ... кейiн КПСС
–тiң тарқауы және ... бiр жаңа ... ... ... мен ... көтерiлiс әрекетi ,олардың беделдi
ықпалы әлеуметтiк-саяси процестердiң қалыптасуына әсерiн тигiзбедi.
Қоғамды саясаттандырудың өсуi әртүрлi әлеметтiк топтар ... ... алып ... және ... салу ... айрылды. Жалпы
қамтыған қоғам дағдарысы-ның күшеуiне ... ... ... ... мен жаңа ... ... жаңа ... топпен тығыз тұтасқан және
мемлекеттiк меншiктi жекешелендiрудi максималды пайда түсуiне мүмкiндiк
туғызды. Бұл өсiп келе ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу тиiмдi емес болатын.
Кеңес мемлекетiнiң әлеуметтiк саясатын ... ... оның ... ... ... болады:
Бiрiншi кезең (1917 жылдан 1920 жылдардың басына дейiн) уақытша ... Бұл ... ... ... ... және ... жылдарындағы
коммунизмдi сидырған. Ол кезде Кеңес ... ... ... теңестiру ” әлеуметтiк қатынасының белгiсi ретiнде белгiленген
қатал ... ... ... ... (20 ... ... жаңа экономикалық саясатты енгiзумен
байланысты болды және әлеуметтiк ... мен ... ... ... ... нарық ынтасын аз уақытқа басу мен сипатталды.
Үшiншi кезең жаңа экономикалық саясаттан кейiн яғни 1930 жылдардың ... 1950 ... ... КСРО да ... ... ... Бұл төрешiлер өткiзiп отырған үлестiру ережесiн және ауыспалы
мемлекет екiншi ... ... ... ... ) ... ... ... өттi.
Төртiншi кезең “жылымық ” жылдарында (1950 жылдардың ортасы 1960 жылдардың
басы) постсталиндiк басшылық әлеу-меттiк теңдiктi ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ның әлеуметтiк дамуының басты тенденциясы болып 1970
–1980 жылдары әлеуметтiк теңсiздiктiң ... әлi де ... ... ... ... ... өсiру мен тұтыну құрылымын жақсарту
амалдарымен шектелдi, бiрақ олар сол күйiнде шешусiз қалды.
Алтыншы кезең (1987 –1991 ... ... ... ... ... иесi мемлекеттiк билiк арасындағы келiсiм түрлерiн қамтиды. Бұл
ұлттық өнiмнiң үлкен бөлiгiн алып ... ... ... ... ... ... ... саяси тұрақсыздықтың тоқтамастан өсуi.
Орталықтан ципоратицтiк тенденцияның күшеюi, төтенше жағдай мен мемлекеттiң
кейбiр аймақтарын-дағы өзгерiс, қоғамдық ... ... мен ... ... ... құру ... ... теңдiкке кез-келген
идеямен жету бiршама айқын көрiндi.
Әлеуметтiк ... ... 1918 ... ... ... ... бiрiншi конститутциялық актi болды. Еңбекшi және қаналған
халықтың құқығын ... ... ... ... Бұл ... келесi
Кеңес конституцияларында да бекiтiлдi. ... сөз бен iстiң ... ... Қандай да бiр әлеуметтiк топтарға қысым жасауға болады
деген сөздi ... және еш ... оқу ... есту ... емес ... iсiнде зиялылар мен ... ... тап ... ... да бiр ... ерекшелiгi ешқашан жарияланбады,
керiсiнше ресми саясат ұлтаралық саясат болды. Бiрақ соған қарамастан ... ... ... ... қоғамы өмiрiнiң барлық саласы шындыққа
жеткiзушi ... ... ... ... ... үшін мемлекет өз
азаматтарын басып қана отырған жоқ, ол халқына қамқорлық ... ... ... ... ... ... ... үлестiрушi ретiнде болды.
Бiрақ модел, саяси және идеологиялық қамқор-шы және кепiлденген ... ... ... ... ... Ол ... керенаулық пен
шиелiнiстiң қалыпта-суына мүмкiндiк туғызды. Кеңес Одағында 70 ... ... ... және ... ... ... Мемлекеттiң
жұмысшылардың еңбегiне қарамастан бiрдей жалақы беруi, мемлекеттi шығынға
душар еттi және тек керенаулық пен ынжықтық ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйе шегiнен шығып кеттi. Сол
кезде ... ... ... жағдайына тұрақтылықты қосып бердi
және басты тұрмыс қажеттiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... ақыны тұрақты алуына, әлеуметтiк-тұрмыс
қызметiнiң ... ... ... жасына жеткенде немес ... ... ... алуына сенiмдi едi. Белгiленген бағаның
өсу салдарынан туындаған ... ... ... салу ... ... ... ... шараларға мыналарды атап өтуге болады:
- тариф мөлшерi және әртүрлi жұмысшы қабатының еңбекақы көлемiнiң көтеру.
- кәсiпорын мен ... ... ... төлеудi көбейту үшін экономикалық
жағдай жасау қорын құру.
- төмен айлық алатын жұмысшылардың айлық деңгейiн жоғары көтеру.
- ... ... ... көп ... аналарға жеңiлдiктер жасау.
- дәрi-дәрмек пен азық-түлікке қаржы ... көп ... ... онша ... ... ... қол ... үзақ уақытқа
созылды. Қызметкердiң бiр орында үзақ жылдар жұмыс iстеуi ,оның ... ... ... ... өйткенi сапалы өмiр екi жағдайға ... ... ... орны және 2) ... стажы. Әлеуметтiк
саланың қаржылануына қарамастан, мемлекеттiң азаматтарының басым ... ... ... сақтау, мәдени қызметтiң кейбiр түрлерi мен
әлеуметтiк игiлiктердiң ... ... ... ... ... оны ... ... Ынта мен өзiндiк
белсендiлiктi басып тастау психологияда айтылатын “жаттанды, ... ... ... теңгермешiлiк тұрмыс жағдайындағы төмен
деңгейге себеп болды. Онда ... ... ... ... ... өмiр ... ... түсiнiгiнде: алатын игiлiктiң деңгейi мен сапасы өзiнiң
еңбек белсендiлiгiнен емес, кәсiпорын құрамында болуымен ... ... бәрi ... адам ... қалыптастырды. Оның әрекетi: өзiнде ... ... ... ... бұдан да жоғары көтеру, тәжiрибе жүзiнде, оған
байланысты емес едi. Мемлекеттiк патернализмнiң күйреуi ХХ ... ... ... ... мен ... ... ... пайда болған
төтенше жағдайларға байланысты едi. Кеңес қоғамын 1980 жылдардың басы мен
1990 жылдары қамтыған дағдарыстың ... ... 1917 жылы ... болған,
жетпiс жылдан асса да түзелмеген әлеуметтiк құндылықтардың ауытқуы болатын.
Адамның өз ... мен ... ... ... өзiне жол табуын
қиындатты. Ол өзiнiң идеологиялық шыдамдығын ... ... ... ... пен ... ... жүзеге аспауы жағынан белгiлi болды. Ол
кезде адам факторлары кейiнге сырылып қойды. ... ... ... ... ... ... ... ықпал еттi. Осының салдарынан
азаматтар арасында мемлекет ... ... ... ... түсiнiк
қалыптасып керенаулықтық жағдай туындады.
Әкiмшiлiк-командалық жүйенiң бүзылуы мен нарықтық қатынасқа ауысудың
басталуы тек ескi ... ... ... ғана емес ... қатар
үйренген рухани бағдар, яғни социалистiк әдiлдiк, ... ... да алып ... ... ... қалған түсiнiгiндегi бағдарлардың
жойылуы қоғамдағы қатынастарға iрiткi салды. Бүгiн ұсынылып отырылған нарық
қатынасы түсiнiгi негiзiнен: тiршiлiк үшін күрес, ... және ... ... ... ... ... төмендеуiне байланысты. Бiрақ
мұнда постсоциалистiк экономика ерекшелiгi мен қоғамдық сана жеткiлiктi
есепке ... ... ... ... ... Кеңес Одағындағы
“тұтынушы” көңiл күйiннен, идеологиялық принциптерден айырылғысы ... ... ... ... түрiнде теңдiкке, әдiлдiкке, ... ... ... ... ... азаматтардың өзi жауаптылығы, қазан
төңкерiсiнен берi қалыптасқан ... ... пен ... ... ұрандармен,
кезiндегi: тегiн тұрғын үй, азық-түлік жеңiлдiктер,коммуналды қызметке
төмен тарифтер және тағы сол ... ... ... ... барлық мәселенi шешедi” деген көзқарасты өзгертуге алып келдi.
1.2. Тәуелсіз Қазақстан жағдайындағы әлеуметтiк саясаттың қалыптасу
ерекшелiктерi мен кезеңдерi.
Қазақстан Республикасы ... ел ... ... ... ... демократияланды. Әлеуметтiк саланы реформалау негiзiнен ... ... ... ... өз ... кеңiнен пайдалануға
бағытталған болатын. Бұл құндылықтар тоталитарлық ... ... ... ... жеке меншiк пен мемлекеттiк меншiктiң қатар
дамуы,жалпы адамзаттық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... Қазақстан және басқада бұрынғы одақтық мемлекеттер
ауыр, жүйелi дағдарысқа түстi. Бұл ... тек ... ... ... ғана ... ... ... экологиялық ,
психологиялық,құрлықтық және тағы басқа ... да ... ... ... өту ... ... өте ауыр тидi. Әсiресе алғашы
жылдары (1991-1993 ... ... ... ... ... ... төмен-деуiне алып келдi. Ескi жүйенiң орнына жаңа жүйенiң келуi
қоғамды тұрақсыз ... ... ... жағдай тек бұрынғы жарым-жартылай
өзгерген ... ... ... оның ... ... өсiп ... жетуiмен сипатталды.
1990 жылдардың басындағы ... ... ... ... ... ... ... құлдырауы мен инфляцияның
өсуi нәтижесiнде табыс деңгейiнде болған құлдырауларды шешуге ескi ... ... Бұл ескi ... сақтап тұра беру, экономиканы терең
дағдарысқа алып келер едi.
Сонымен ... ... ... ... ... ... халықтардың
сенiмсiздiк психологиясы келiп қосылды. ... ... ... ... ... өзгерiс алып келетiнiне сенген болатын.
Бiрақ бұл үмiттерi ақталмады. Әлеуметтiк ... ескi ... ... және ... ... өзгертуiне қазақстанда экономикалық
реформаға бағдар беретiн әлеуметтiк концеп-цияның ... ... ... кезеңдегi экономика-лық өзгерiстер тек қажетсiз әлеуметтiк
амортизатордың ... ... ол ... ... ... ... болды. Соның арасында ... ... ... айқын болған
реформаның әлеуметтiк шығыны халық үшін қолайды деңгейден асып кеттi.
Құрлымдық ... ... ... ... бiрiншi жыл-дары
Қазақстандықтарға нәтиже бермедi. ... куә: ... ... өсуi ... ... 1992 ... 1-шi қаңтарына
дейiн халық иеленген сақтаған ақша-сының экспроприациалануы, және басты
әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк еңбек ақыны реттеуде табыстың тiке
көпшiлiкке таратылуын қабыл ... ... ... ... ... ... өсуi ... Бұл, өз кезеңiнде, халықтың жаңа
топтары, байлар мен кедейлердiң арасындағы шекараның анық ... ... ... ... ... төмен еңбек ақы мен еңбек ақы саласы
туралы ... ... ... атты ... ССР ... ... сәйкес төмен еңбек ақы -төмен тұтыну бюджетiне тiркелуi
керек едi. Бұл дегенiмiз, әр отбасы мүшесi үшін ... ... ... - ... ... ... ... көлемi. Бiрақ ғылыми өңделген
норма сол күйiнде қағаз жүзiнде қалды. Ал қазақстан халық-тарының көбi ... сан ... ... ... санының өсуiне қарсы тенденцияны
қамтып көрсеткен, төлемақының өсуiмен, бағаның тоқтаусыз өсуi ... ... 1991 –1993 ... ... категорисына жататын адам саны
көбейдi. Елдiң ... ... кiрiс ... ... ... ... алатын
топтарына ауыр тидi. Бұл әлеуметтiк теңсiздiктiң тереңдеуi мен ... ... ... ... тәуелсiздiген алғанан кейiнгi алғашқы жылдары өзгерiске ... ... бiр ... нарығы болды. Кеңестiк жұмысқа
тұрғызу жүйесi жағдайында еңбек ақы төмен болды, ал ... – бiр шама ... ... ... ақы ... байланысты емес едi. Оның
нәтижесi еңбектiң сапасының төмендiгiнен болатын.
1992 жылы ... ... ... құру ... ... ақша бөлу қысқарды. Кәсiпорын басшылары өз жұмысшыларын, толық
емес жұмыс күшнiне немесе ... ... ... яғни ... жiбердi. Сонымен қазақстанның еңбек нарығында ... ... ашық ... ... ... ал жасырын жұмыссыздық пайызы
көбейе бердi. “Жұмыс бастылық туралы” заңға сәйкес (1991) ... ... ... ... ... ... ... қатарына
жатқызылмады. Дәл сол кезде ... ... және ... ... ... ... төлем ақысыз демалыста болуға
мәжбүр болды. Бұл ... олар шын ... ... қалды.
Мемлекеттiк несиелеудiң қысқаруы мен жекешелендiрген кәсiпорындар санының
өсуi шамасына ... ... ... ... көбейдi ( 1992 жылы –
33681 адам, 1993 жылы – 40514)[17], бұл ... ... саны ... – 1993 ... ... ... әлеуметтiк қамтамасыздандыру және
әлеуметтiк көмек жүйесi Кеңес кезеңiне тән ... ... ... 1992 жылы ... 9,5 млн ... үшін белгiлi формадағы
әлеуметтiк көмек көрсеттi, 1993 жылы мемлекеттiк зейнетақыға бөлiнген қаржы
деңгей Қазақстан Республикасының жалпы iшкi ... 9, 5 % ... ... дейiнге әлеуметтiк қорғаныспен қамтамассыз ету ... ... ... ... ... ... ... кейiн
әлеуметтiк қорғаныс жүйесi қайта қарауды қажет еттi. Жаңа жүйе жұмыссыздар
мен мұқтаж болғандар минималды ақшалай түсiм алуын ... етуi ... ... ... ол ... ... мүгедектiктен,
зейнетке шығу -бiрте – бiрте сақтандыру қорын құру үшін мүмкiндiктерi керек
едi. Дәл осы кезеңде әлеуметтiк ... пен ... осал ... ... ... ... Республикасының заңы “Семейдегi ядролық сынау
аймағындағы ядролық сынақ нәтижесiнде зардап шекен ... ... ... (1992 жыл); ... ... заңы “Арал маңындағы
экологиялық апат нәтижесiндегi зардап шеккен азаматтарға әлеуметтiк ... (1992 жыл). ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк көмек шаралары туралы” (1992 жыл) заңдарына
сәйкес “Мемлекеттiк,әлеуметтiк сақтандыру” қоры құрылды (1992 жыл) ... ... ету ... ... қор (1991 жылы),“Зейнет ақы
қоры ”(1992 жыл) құрылды. Бұл заңдар мен актiлердiң ... ... ... ... алу ... ... әлеуметтiк
қорғаныс оның зейнетақы қорымен, тұрақты заң шығаруымен және зейнеткерлер
мен мүгедектердi ... ... ... ... ... принципi-мен қаралды.
Бiрте-бiрте әлеуметтiк қызметтер, кәсiпорындар мен бюджет ... шын ... тез ... тап ... ... ... ... 17 маусымындағы “қазақ КСРО-да азаматтарды зейнетақымен қамтамасыз ету
туралы” заңның жетiлмеуi ... Ол ... жүйе ... мен оның
кардиналды өзгерту қажеттiлiгiн алып келдi. Оның ... ... ... ... ... ... Зейнетақы қорына түсiм – тұрақсыз,
зейнетақы төлеудегi кешiктiрулер созылмалы сипат тапты.
Кеңес Одағы ... ... ... ... ... ... бұрынғы
кеңестiк ұлгi ретiнде сипатталды, өйткенi онда болып ... ... емес және ... ... ... ... Осы ... статиясы тегiн медициналық, көмек көрсетудi мiндеттегi, бұл ... ... пен ... ... ... ... мүмкiн емес
едi. Нарық экономикасына өтудiң бiрiншi өтпелi ... ... ... ... ... ... басты көрсеткiшiнiң нашарлауы
байқалды. Қазақстандық ... ... ... ... ... болды, халықты дәрi – дәрмекпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... болмады, медицина
жұмысшылары арасында жұмысқа деген ынта мен мәртебенiң төмендеуi болды. 90
жж. басы ұлттық денсаулық сақтаудың ... ... ... ... ... ... жағдайдың обьективтi өзгеру есебiмен оның
даму стратегиясын қайта қарай алмады.
Бұрынғы одақтағы басқа дербес елдер сияқты, ... да ... ... мен ... ... ... аурулар котологиясының парадоксалды
көрсеткiшi бiрмезгiлде және оңай емес ... ... өсуi ... ... ... ... екiншi орынға сырылып қойылды.
Қазақстан ауыспалы экономикалы елдердiң ... ... ... ... ... ... өсуi ... құрылымды қайта құрудың бiрiншi
жылдарындағы шығынмен байланысты болды: әлеуметтiк ... ... ... ... төмендiгiнен пайда болған стереотиптердiң
өзгеруiмен 1991 – 1993 жж. ... ... ... аурушылдығының
өсуiнде тұрақты тенденция бақыланып отырды (1991 ж. – 1000 000 адамнан 122
адам, 1992 және 1993 жж. 1қ0 ... 124 ... ... ... ... ... ... жағдайының басты проблемасы өлiм-жетiмнiң көбеюi болды ( өлiм
– жетiмнiң коэффицентi 1991 жылы 1000 адамға 8,0 ... 1992 жылы ... жыл ... ... ... туылғандар саны азаюы байқалды.
(туылғандар коэффицентi 1991 жылы 1000 ... 21,0 ... 1992 жылы ... 1993 жылы – 18,6 )[22]. Сол ... ... халық санының өсуiнiң
басты бұлағы болып есептелетiн табиғи өсiм ... ... ... ... ... ... проблемалар, аналар
өлiмiнiң өсуiнiң себепкерi болды. Арал маңындағы, ... ... ... оның ... өте ... ... жас ... өлiм деңгейi 1992
жылы бiршама түсе де, 1993 жылы жоғарылау тенденциясы қайта ... жылы 1 ... ... ... саны 1000 баланың - 26,4 құрады, 1992 жылы
–26,2, ал 1993 жылы- 28,4.)[23]
1991-1993 ... ... ... ... ... өте ... ... дамографиялық жағдайға ықпалын тигiзбедi.
Тәуелсiз Қазақстанның қайта құру әрекетiнде бiлiм мен ... ... ... ... ... ... Дәл солардың арқасында қоғамдық
менталитеттiң ... өз ... ... ... стереотиптердiң құлауы, жаңа
қоғамдық түсiнiк пен халықтың нарықты сауатының пайда болу керек едi.
Тәуелiсiз даму жағдайында бiлiм беру ... ... ... қатынасына ауысу ... ... ... ... елеулi өзгерттi. Көп кәсiпорындар бала-бақшаларды жауып тастады
не жергiлiктi ... ... Жеке ... ... пайдалана отыр кейбiр
кәсiпорындар өздерiне қарасты ... ... ... ... ... мектепке дейiнгi мекмелер саны 1992 жылы 8578 ден, 1993 жылы 8053
дейiн қысқарды.[24] Бiлiм беру саласындағы ... ... ... ... ... жетiспеушiлiгi перспективтi жас оқытушыларды өз райынан
қайтуға алып ... ... мен ... ... ... деген
қызығушылық төмендедi. өкiметтiң жалпы қаржысынан бiлiм беруге бөлiнген
қаржы ... 1991 жылы 45 % тен, 1992 жылы 25 % ке ... ... ... қысқарды. 1990-1991 жылдары – 5762 мың, 1991 – 1992 жылдары – 4815
мың; 1992 – 1993 ... – 4471 ... ... ... бiлiм беру ... ... күшттiрмейтiн реформаға
деген қажеттiлiк туды. Мемлекет “бiлiм беру ... ... ... жылы жүзеге асырды. Реформаның басты кезеңi: “бiлiм беру” саласын
реформалау, қаржыландыру, жаңа ... ... ... беру ... ... ... ... Бiрiншi кезекте заң
шығарушы және нормативтi-құқықтық бiлiм базасын ... ... ... ... бiлiм ... ... ... маңыздың тереңдеуi мен
орнығуы болды. Реформа нәтижесiнде құқықтық және заң шығарушы база құрылды.
Оның негiзi жалпы орта ... ... ... мен ... ... ... болды.
1992 –1993 жылдары қабылданған ... ... мен ... ... ... ... Заңы ... туралы”
(1992),”Жоғары бiлiм туралы” (1993) заңдар жинағы жатады. Осы салада
мемлекеттiк ... ... ... ... шектелуi мен оқу
орындарының дербестiгiнiң кеңеюiн қарастырды, сонымен ... , ... ... ... ... (1993) .Және осы бағытта
мемлекеттiк саясаттың концепциясы бекiтiлдi (барлығы 17 концепция). Жоғары
және орта бiлiм министрлiктерi, Оқу ... ... ... ... ... ... ... құрылды.
Қазақстан тәуелсiздiгiн жариялағаннан кейiнгi ғылымның жағдайы, бiр
жағынан,”еңбек бөлiнiсiмен”, бұрынғы ортақ одақтық ... ... ... ... ... ... ... жағдаймен белгiленген едi. ... ... ... ... ... мен ... көңiл бөлiнбедi, соның себебiнен ортақ ғылымды ұйымдастыру
жүйесi тараған кезде, қазақстандық “бөлiк” диграция мен дағдарысқа ұшырады.
1992-1993 ... ... ... ... азаюы салдарынан ғылыми-
iзденiс және құрылыстық-құрастыру жұмысын ... ... ... ... ... бәрi ... кадр ... бағытының 1970
жылдардағы кезеңмен сәйкес келуiне алып келдi. Қазақстан қоғамын жағырту
процесi мәдени жүйеде құрлымдық алға ... ... ... ... ... ... плюларизациялаумен сипатталады.1991 жылдан ... ... және ... плюларилзмнiң, ұлттық мәдени
идеяның қайта туылуы байқалды.
1991-1993 жылдары қатал экономикалық ... ... ... саны қысқарту, мәдениет пен бiлiмнiң барлық салаларында
кадрларды қысқарту, мәдениет мекемесiнiң әрекетiн қайта ... ... ... ... ... пайдалану етек алды. Осыған байланысты:
1992-1993 жылдары мемлекетте 462 ... мен 122 клуб ... Бұл ... көп мәдени-ағарту мекемеле-рiнiң жабылу себебi,
келушiлер санының аздығы мен ... ... ... ... ... ауысу мәдениет саласындағы басты проблеманы жарқыратып көрсеттi.
Ол проблема: қаржы, маркетинг, менеджмент бойынша сауатты ... ... ... өнеркәсiбiн құрылымдық қайта ұйымдас-тырудың бiрiншi
жылдарындағы экономикалық ... ... үй ... ... ... алып келдi. (1991 жылы 6130 мың квадрат метр тұрғын үй ... ... едi, 1992 жылы - 5046 мың ... ... 1993 – ... ... ... мұны көбiнесе мемлекет қаржыландыратын едi. Мемлекеттiк
емес тұрғын үй нарығы сол кезде ендi ... ... және ... ... алмайтын. 1993 жылы салыстырған өзiнiң тұрғын үй жағдайын
жақсартқан жас отбасылар санын екi есеге қысқарды. Осы ... ... ... тұрғын үй қорын үлестiру өзгердi. Ауысу нәтижесiнде ... бойы ... оң ... ... ... оның ... ... бейiмдеушiлiк, сенiмсiздiк пен керенаулық келдi. Жаңа
құндылықты қабылдамау және ... ... ... қазақстанда
қылмыстың көбеюiне алып келдi. Жүйелi дағдарыс пен ... ... ... ... ... ... қызметi шегiне жеткен
әлеуметтiк ... мен ... ... ... көтеру болды. Бұл
дағдарыс жағдайында әлеуметтiк саясаттың қозғалысы мен ... ... ... ... осы ... ... бай мен ... топтарының арасындағы тұңғиықтың
тереңдеу тенденциясы сақтала бердi. 1993 жылдан ... ... ... баға берiледi. Бұл жалпы елде әрдайым өсу тенденциясын қалыптастыр-
ды. Бiрақ мемлекетте осы уақытқа дейiн ... ... ... ... ... жоқ, және ... ... табысын анықтайтын
мәлiмет жоқ. Мұндай белгiлердiң жоқтығы мемлекетте кедейлiк ... ... ... ... ... пайда сомасында түсiм салығы үлесiнiң өсу
тенденциясы сақтала ... Бұл ... ... ... ... ... ... көп бөлiгiн қамтыды, соған қарамастан қосымша пайда
табуға рұқсат ... ... ... ... ... тағы бiр
себебi: инфлятцияның нәтижесiнен болған әлеуметтiк кепiлдiктiң төмен болуы,
еңбек ақының аздығы.
Қазақстан халқының үлкен бөлiгiнiң тұрмыс ... ... адам ... ... ... дәлелдендi 1993-1995 жылдары ( 1993 жылы ... $, 1994 жылы – 2909 ), 1995 жылы – 2757 $)[28] ... ауыр ... ... ... ... халықтың үлкен бөлiгi күшнелту минимум
шегiнен төмен болды. Ауыл ... ... ... ... осал болды.
Колхозшылар мен ауыл шаруашылық кәсiпорындар ұжымының жұмысшыларының орта
айлық еңбек ақысы өнеркәсiп саласындағы орта ... ... ... ... және ... төмен болды. (1993 жылы 60 және 156,3 теңгеге сәйкес, 1994
жылы – 733 – 2539 ... 1995 жылы – 2122 және 7005,5 ... ) ... ... ... ... ... кедей топтарының
саны өстi, ал байлар үлесi сол күйiнде қалды. Бұл ... ... ... ... орта ... ... қауiп тудырды. Осының нәтижесiнде
тұтынушы нарығының екi түрi пайда болды, ал ... ... ... ... есе ... ... Екi ... пайда болды, элиталы, екiншiсi
кедейленген халық. 1993 жылдан бастап жұмыссыздық ... ...... ... 1993 – 1995 жылы ... ... үкiмет ролiн
делдалдық пен жұмысқа орналастыру ... ... ... алып келдi.
Еңбек секторында өкiметтiң мiндетi мыналар болды:
а) жұмыссыздар, қысқаруға ұшырағандар, жаңа ... ие ... ... ... ... ... потенциалды қабылдаушылармен қосу.
в) осал, бақталасқа жарамайтын адамдарды (әйелдер, жастар, жас өспiрiмдер
мен мүгедектер) жұмыспен қамтамасыз ету.
г) ... ... ... ... ... үшін ... жұмыс бастылық
програмасын жүзеге асыру және өңдеу.
д) қысқа мерзiмдiк қысқарту тоқтату үшін өндiрiс ... ... ... деңгейi әрдайым өсiп отырды (1993 жылы – 40514 адам, ... –70078 ... 1995 жылы – 139557 ... ... ... ... проблемасы ауылдық жерлерде жұмыссыздық деңгейiнiң жоғары болып қалуы
болды. ... ... ... ... ... ... ерекшелiгi жұмыссыз әйелдердiң жоғары пайызы болды, және ... ... өсiп ... (1994 жылы 45409 адам, 1995 жылы – 83892
адам)[30] жұмыс бастылық ... 1991 жылы ... және ... ақы ... қорынан бөлiнген екi процентпен қаржылан-дырды. 1991 жылы енгiзiлген
жұмыссыздар жәрдем ақша, жұмыс бастылық қор қаржысымен ... ... ... әр ... әр ... мөлшерде болды. Нәтижесiнде жәрдем
ақы көлемi үлкен рол атқарды. өйткенi осы ... ... ... ... 1994 ... ... Қазақстанда сақтандыру жүйесi болмады.
Бұны әлеуметтiк қамтамасыздандыру жүйесi ауыстырып отырған ... ... және ... ... топтарын әлеуметтiк қорғау
мәселесiге көңiл бөлдi. 1994 жылы әлеуметтiк сақтандыру ... ... ... жаңа кезең басталды. Ол үлкен мекен-жайлық көмек пен
мемлекеттiк араласудың ... ... 1994 жылы 1 ... ... ... ... көрсету механизмi енгiзiлдi.Осы
кезеңде әлеуметтiк ... және ... ... ... ... ... терең өзгерту, оларды
нарықтық экономика талаптарына сәйкес етудi қажет еттi. ... ... ... саясатының жолдамасы ретiнде, өте маңызды, өйткенi
барлық елдерде халықтың ... ... ... ... Олардың басты
және жалғыз пайдасы – еңбек ақы болып табылады. Сондықтан олар экономикалық
осал жандар. Тағы да ... ... ... ... мен және ... төмен жетiлген адамдардың көп бөлiгi мемлекеттен ерекше көмек
тiлейдi. Зейнетақы жүйесi ... ... 1993 –1995 ... ... саны 2857000 ... (1993 ... 2939000 адам-ға
дейiн (1995 жылы) өстi. Бұл дегенiмiз 1995 жылдың 1 ... ... ... 1/5 ... ... Ақырында зейнеткерлердiң өсуi
мемлекеттiң “Зейнет қорына” ауырлық түсiрдi.1995 ... ... ... ... ... өте ауыр ... ... және құқықтық базаның
жоқтығымен материалды, техникалық базаның ескеруiмен, саланы жеткiлiксiз
қаржыландырумен және ... емес ... ... ... медициналық қызметтiң жоқтығы, оның тегiндiгi мен тура
еместiгi, медициналық қызметтi көрсетуде ... ... ... ... ... күшейттi.
Экологиялық проблемалар, санитарлы-эпидемиялық жағдай-дың төмендеуi,
вирусты-инфекциялық аурулардың кең таралуы бiр ... ... ... ... төмендеуiне, ал екiншi жағынан халықтың
денсаулығының төмендеуiне, өлiм деңгейiнiң ... және ... ... ... ... аналар мен сәбилердiң көптеп өлуiне алып келдi. Бұл
жағдайлар Қазақстан ... 1995 ... ... “Денсаулық
сақтау” туралы заңды қарастыруға алып келдi.
1993-1995 жылдары Қазақстанның ... ... өте қиын ... ... Халықтың өсу темпiнiң қысқаруы жалғасты. Кейбiр аудандарда ... ... ... ... ... ... ... Бұл
халықтың басқа ұлт өкiлдерiнiң елiне ... ... (1993 ... 683,5 мың адам көшiп кеттi, 1994 жылы 811,3 мың адам ... ... одан әрi ... ... ... ... осы ... жарамды жастағы ерлердiң өлу деңгейi үлкен және қатерлi ... 1990 және 1994 ... ... орта өмiр ... ... 3,1 ... және ... 2,0 – ге төмендедi. Ортақ жас осы жылдары
ерлерде 71,1 жас болса, әйелдерде 60,7 жас ... ... осы ... ... ... отбасы санының азаюуы
демографиялық балансқа өзiнiң керi әсерiн тигiздi. Жоғарыда ... ... ... ... ... тууды көбейту және
халықтың табиғи өсуiн көбейту, жас ... ... ... ... ... ... көтеру сияқты мәселелер қойылды.
1992-1993 жылдары басталған қазақстанның бiлiм беру ... ... орта бiлiм беру ... үмiт етерлiк нәтиже бердi. Бұл кезде
мектеп,гимназия және лицей-лерде ұлттық бiлiм беру жүйесi де дами ... мен ... ... бiлiм ... бiраз қиыншылықтар
туғызды. Оқулықтардың шығуы 1991 жылы ... екi есе ... ... ... 1991 жылы бiр ... ... келдi. қаржының жетiспеу салдарынан мектептерде жұмыс орындары
қысқарды. Бұл өз кезеңiнде училищелердiң жабылуына алып келдi.
1993-1995 жылдары ... ... ... ... ауыр ... ... Қаржыландыру көлемiнiң қысқаруы, ғылыми өнiмге сұраныстың
төмен болуы Қазақстандық ғылымның өзө-зiнен құлау процесiнiң дамуына ... Жаңа ... ... ... ... отандық жеке қор
жүйесiнiң жоқтығы, ... ... ... ... ... таңдау шын мәнiнде
шектелген едi. Осы кезеңде қазақстан мәдениетiнiң жағдайы жыларлық десе де
болады. ... ... ... ... ... қызмет құлау
ширегiн де түрды. Мәдени-ағарту мекемелердiң саны қысқара бердi. 1995 ... ... 491 ... ... 1994 жылы жұмыс iстеген
3226 мәдени мекемеден, 1995 жылы шамамен 2887 мекеме ... Бұл ... ... мен ... санының аздығынан болатын. Бұл
идеологиялық сфераға да байланысты болды. Коммунистiк ... ... дiни ... ... әсiресе мұсылмандық дiни орталықтар саны
көбейдi. Тұрғын үй мәселесiнде ... ... ... ... ... ... ... жалғасты.
1995 жылдың ортасынан бастап мемлекеттiк реформаның басты мақсаты елде
тұрақты жағдай ... яғни ... ... ... ... деңгейде
өмiр сүруiне жағдай жасау болды. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... мақсаты республика халқын әлеуметтiк
қауiпсiздiкпен қамтамасыз ету, мемлекеттiк механизмдердiң ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерi
бөлiндi:
- елде әлеуметтiк тұрақтылықты сақтау және ... ... ... ... ... оның басты кепiлi болып
табылады.
- әлеуметтiк саланы нарық ... ... ... ... ... ... ... реформаны құқықпен бiрлесе жүргiзуiн қамтамасыз
ету.
- әлеуметтiк ... ... ... ... әлеуметтiк саясаты
приоритетiн шын мәнiнде қарастыратын. Олардың мiндеттi:
- ... мен ... ... бақылау жолымен адамның сапалы
дамуының төмендеуiн жою және ... ... мен ... ... ... бiлiм ұлгiсiн жүзеге асыру ғылым деңгейiн
дамыту, жұмыссыздық, кедейлiк деңгейiн ... ... ... ... ... ... ... болуы,
экономикалық белсендi адамдар стимулын құру.
- Халықтың ... ... ... Нарық механизмi мен құралдарының ролiнiң күшеюуi, халықтың қаржысы
мен ... ... ... ... ... ... тарту.
- Әлеуметтiк қамқорлық, медициналық қызмет, бiлiмнiң мемлекеттiк
жүйесi маңызында ... ... ... ... қ0оршаған ортаның деградациялаудан сақтау.
“Кедейлiкпен” күрес жаңа әлеуметтiк саясаттың ерекшiлiктерiнiң бiрi ... ... ... ... ... тереңдеуi мен әлеуметтiк
дифференцияциялаумен, күшеюуiмен сипатталады. Кедейлiк қазiр тек ... ... ... көрiнбейдi сонымен қатар барлық қоғамның “көңiл
күйiн” бiлдiредi.
қ0аржы қоры ... ... ... ... ... болу ... әлеуметтiк осал топтарына тiке адрестiк қолдауды күшейту бiрiншi
кезекте жұмыссыздар, ... ... мен ... түрлi қаржылай
жеңiлдiктер көрсету. “Қазақстан Республикасында күшнелту минимумы ... ... ... ... мен жергiлiктi билiк орындарынан материалдық
көмекке мұқтаж отбасыларға ... ... ... әлеуметтiк төлемдi
есептеу үшін төлем көрсеткiшiн енгiзу. Зейнетақы жүйесiн жүзеге асыру
стратегиялық ... және ... ... ... ... ... ... iшiнде мыналарды бөлiп айтуға болады:
- зейнетақымен тұрақты қамтамасыз ету, тура индекцация, қосымша ... ... жүру және тағы ... ... ... ... ... күшейту. Ол мына жолдармен
жүзеге асады:
а) кедейлiк белгiсiмен, күшнелту минимум деңгейiн ... ... ... ақша алуды тәртiпке келтiру.
- балалы отбасыларға жәрдем ақы ... ... ... өңделуi.
- аз қамтамасыз етiлген отбасыларға әлеуметтiк – ... ... және ... ... жылы ... ... ... шығын бiр адамға 46898,4
миллион ... ... 2,71 ... 1997 жылы бiр ... шығын 3720
теңгенi құрды.
1996 жылы 1 қарашадан бастап мемлекетте ауруды ... тек ... ғана ... ... жүйесiндегi реформаның бiрiншi нәтижесi дифференцияланған бiлiмге
ауысу болды: яғни бiлiм ... бiлiм ... ... ... мен бiлiм алу формасын таңдау. Қазақстандық оқулықтар ... - ... ... ... бiлiм беру мектептерде уақытша құру.
1995 жылдан бастап мемлекет саясатының мәдени саласында жаңа кезең басталды
– осы өрiстi дамытуда ... ... ... ... Осы
кезеңде мемлекеттiк саясат мәдени ... ... ... ... ... ... ... жаңа база құруға жолданды.
1996 жылы ғылым саласын оның модернизациялаумен сипатталды. Осы кезеңде
ғылым министрлiгiмен жаңа ... ... ... ... ... ... академиясының қосылуы болды.Жаңа құрылым - Ғылым
Министрлiгi - Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... құруға шақырылған едi. Қабылданған шаралар – нарыққа
ауысуы жағдайындағы ... ... олар ... ... алып ... мүмкiн едi.
Тұрғын үй саласында: тұрғын үй саясатының ... ... ... ... ... ... ... едi.
“1997 жыл iшiк және сыртқы саясаттың басты жолдары мен ... ... ... “…әр азамат пайда көлемiне ... тек өз ... үйдi құру ... сатып алу қажет”[31] деген сөзiмен сипатталды.
Тәуелсiздiк жағдайында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... этапта (1991-1993 жж.) ескi әлеуметтiк саланы басқару әдiсiн ... және ... ... ... ... (1993-1995 жж.) қоғамдағы көрiнiс пен дағдарыс процессiнiң
өсуi халықты әлеуметтiк қорғаудың ... ... ... ... сипатталады.
1995-1997 жылдары үшіншi кезең ; дәл осы кезеңде әлеуметтiк реформаны
жүзеге асыру ... ... ... ... ... қаржысын
шығындау есебiнен әлеуметтiк саланы ... ... ... ... ... жеке құқығын тәртiпке келтiру мен қаржыландыруға бюджеттiк
емес көздердi тарту.
Қазақстандағы реформаның стратегиялық мақсаты шын ... ... ... ... ... ... тактика, стратегия, қаржы базасы, заң
шығарушы құқықтық қамтамасыз ету мен ... ... бiр – ... ... ...... ... жаңартуда мемлеттiк ролi: Әлеуметтiк шығындарды
болдырмаудың жолын iздеу.
өтпелi кезеңдегi әлеуметтiк-мәдени ортаның жай – ... ... ... жағдайының күрделi және бiркелкi емес екендiгiн көрсеттi.
Мемлекет пен кәсiпорындардың нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... 1995 – 1997 ... ... шараларына қарамастан, әлеуметтiк ортаны өзгерту қиын және ауыр
жүрдi. Жаңа қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... және ... қатынастарды күрделi өзгертуден халық
керi әсердi басынан кештi
Сонымен бiрге, мемлекетте экономикалық жүйенiң ауысуы ... ... ... iстеуi моделi ауысуға тиiс кезеңде ... бiлiм ... ... және әлеуметтiк ортаның басқа да салалары нашарлап ... ... ... ... ... жаңа экономикалық және
өндiрiстiк қатынастарға сай болмауынан болып келдi және бұл сай келмеушiлiк
жылдан – ... ... ... ... ... өсуi ... болған (1993-1994 жылдары)
әлеуметтiк мәселелерi, өкiнiшке орай, мемлекеттiң бiрiншi кезектi назарында
болмады. Осылар және ... ... ... және ... оның жоспарлығымен тегiншiлiгi, бiзге мұра ... ... ... ... басқарудың әкiмшiлiк әдiсi экономикалық
қажеттiлiк принципiне өткiр ... ... ... ... ... алып ... Посткоммунистiк қоғамның әлеуметтiк сферадағы
дағдарысы нарықтық экономикалық ... ... ... ... ... кемшiлiктерiн толықтыратын кейбiр ... ... ... мен келешегi үшін тiптi басқа негiзделген әлеуметтiк
ортаның барлық салаларының қалыпты жұмыс iстеуiн қамтамасыз ететiн ...... ... ... ... ... Жаңа ... өндiрiс пен
тұтынуды бөлiсуге сай әлеуметтiк ортаны қалыптастыру тек ... ... ... ғана емес, сонымен бiрге, қазақстанда iске асырылып жатқан
өзгерiстердi ... мен ... ... ... ... iске асыру, отанымызда ... ... ... ету үшін де өте ... ... ... ... кезеңде
әлеуметтiк жүйелердiң салалығына жету, азаматтардың өмiр сүру үшін жаңа
экономикалық жағдайларға жету өте ... Бұл ... тек ... ортаның
түзетiп қоя салу туралы емес, әңгiме әлеуметтiк қорғаудың жаңа ... ... ... ... бiлiм ... ... жүйесiн құру
туралы болып отыр. Қазақстандық қоғамдағы ...... ... ерекшелiгi – жаңа қоғамдық құрылымдарды жасау, мемлекеттiктерден
ерекше, тарихи даму мен ... ... ... ... ... мемлекет билiгi
бағытта отырған мақсатылық және тездетiлген процесс болды. Әлеуметтiк
ортаны өзгерту, қайта құру ... ... ... ... ... ... байланысты терең процесстердi қозғайды. Бұл ... ... ... тек қоғамдық ережелер мен ... ... ... ... емес, ол сананың мұлдем жаңа
түрлерiн, экономикалық моделдi, саяси тәртiптi және ... ... ... қалыптастыруға бағытталған болуға тиiс.
Тоталитарлық, Кеңестiк, ескiлiк қанша керi ... да, ... тән ... ... ... ерекше өмiрлiк көзқарасты,,
ерекше менталитеттi қ0аақстандықтардан жою оңайға түспейдi және жақын арада
жүзеге асуы ... ... ... бұл ... әлеуметтiк ортадағы,
өз уақытында тегiн болған, кейбiр жетiстiктерге байланысты. Бұл ... ... ... ... шын ... ... ... де рас.
Осыған байланысты республика жүргiзiлiп жатқан әлеуметтiк ... өте ... ... ... ... ... сай ... тиiс.
II-ТАРАУ. Қазақстанда әлеуметтiк саясаттың қалыптасуының саяси-құқықтық
негiздерi.
Тәуелсiз мемлекеттi құру және азаматтық қоғамды құру ... ... ... ... ... ... ... Монографияда
көрсетiлгендей,пост тоталитарлық экономикалық және әлеуметтiк –саяси
жүйелердi өзгертiп жатқан мемлекеттер үшін ... тең ... ... бар.
Бұл мағынада қазақстандағы жағдай демократия және нарық тәртiбiн орнатудың
әмбебап заңдарына ... ... бұл ... ... ... ,адамдардың құқықтары мен бостандықтарын
–бiздiң мемлекет қол ... ... ... ... ... ” сай қорғау, қоғамның барлық мәлiметтерге ашықтығы, барлық
мүдделi мемлекеттермен ынтымақты және бiрлесе отырып әрекет ету. ... ... ... ... ... қазақстандық моделдi жасау
оңай және тез болмады, кез-келген демократия өзгерiп тұрған өмiр ... ... ... ... шешу үшін ... және ымыралы шаралардың
iске асырылуымен байланысты. Оның үстiне, 1995-1997 ... ... ... дағдарысты өтпелi кезеңге сiлтеп қоя салу, тарихи және
экономикалық дұрыс емес.
Экономикалық реформалар ... ... ... қоғам,барлық Кеңестiк
қоғамдар сияқты, әлеуметтiк және таптық бiркелкiлiгiнiң жоғары деңгейiмен
(2+1 формуласы), мұлiктiк бөлiсудiң ... және ... ... сипатталды. Осындай социалистiк экономиканың ... ... ... ... көп үмiт күшткен жағдайда, нарық
реформасындағы әлеуметтiк қиындықтар мен ... апат ... ... ... ... және ... бөлек және осының себебi ретiнде - жұмыссыздық және табыстардың
теңсiздiгi артады. Осыған байланысты мемлекетте ... ... ... ... мұқтаждығы ең маңызды мәселе болды.
Бұл үшін әлеуметтiк тәжiрибе көрсетiп отырғандай :
өндiрiстiң тиiмдiлiгiн қамтамасыз ету,бұрынғы жұмыс орындарын сақтау, ... ... ашу, ... ... экономикалық әрекеттерден тыс
қалған халықтың белгiлi топтарын: ... ... ... ... ... және ... негiзгi әлеуметтiк көмек көрсету керек
.
Егер мемлекет алдында тұрған әлеуметтiк- мәдени ... ... ... ... ... мына ... ... болады:
1 қаржылық
- қаржы сферасындағы қызмерлердiң жалақысының салыстырмалы төмен деңгейi;
- жалақы төлеудегi қарызы;
- салалардың ... ... ... ғылыми
зерттеулердi қаржыландыру үшін қаржының жеткiлiксiздiгi.
2. Кадрлық.
- жоғарғы мамандықты кадрлардың кемуi.
- Нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы.
- өндiрiстiк емес салалардағы жұмыстың төмен әлеуметтiк беделi;
3. Салалық және аумақтық:
- Елiмiздiң аумақтары бойынша ... ... ... ... ... ... Кiшi және орта ... әлеуметтiк-мәдени ортаның дағдарысы;
- Нарық жағдайына аумақтардағы әлеуметтiк-мәдени орталарды төмен
дәрежеде бейiмделгендiгi;
Осыларды ескере отырып мемлекеттiк ... ... ... ... ұдайы өндiрiс үшін жағдайлар жасау үшін өзiнiң қызметiн төрт негiзгi
бағытта шоғырландыруға тиiс. Оларды мемлекеттiң посттоталитарлық жағдайында
әлемдiк ... ... ... , ... ... ... дағдарыстың, оның iшiнде экологиялық ... жою үшін ... ... ... ... ... ... азаматтардың және халықтың осалдау бөлiгiн
әлеуметiк қорғау, әлеуметтiк шиеленiстi шешу, халықтың әлеуметтiк жағдайын
көтеруге көп қаржы бөлу.
Үшiншiден: ... ... ... ... ... ... (салықтар,
жеңiлдiктер), сыртқы экономикалық (наркобизнеспен күресу және тағы басқа)
Төртiншiден: әлеуметтiк-мәдени орта қалыпты жұмыс ... үшін ... ... ... 1995 жылдан бастап қазақстан мемлекеттiк дамуыдың
жаңа кезеңiне аяқ басты, экономикалық дағдарыстан шығудың ... ... және ... ... жеттi. Бұл жағдай әлеуметтiк
қатынастарды қамтамасыз ету үшін тиiстi құқықтық ... ... ... ... экономиканы босансытуда жеткен деңгейге сәкес болуға және
қоғамды тұрақтандырып, сонымен ... ... ... ... және ... алға ... үшін күштi импульс (соқы беруге ... ... ... ... ... ... негiз
қоғамдық қатынастарда нақта тәртiптi ... ... Бұл ... ... ... үшін ... – 1995 жылдары iшкi саясаттың iрi бөлiктерiнiң заң және ... ... ... бұл ... кемшiлiктер бар екендiгi көрiнедi,
олардың көбiнесе қоғамда қалыптасып келе жатқан жаңа ... ... ... – 1995 ... ... саясатқа байланысты қабылданған құқықтық -
нормативтiк актiлерге мыналарды жатқызуға болады:
Әлеуметтiк қорғау саласында:
1) Сақтандыру туралы Қазақстан Респуликасының ... (3 ... ... ... ... ... ... заңның
жобасы.(1993 ж.)
3) Сақтандыру туралы заңға ... мен ... ... (10
қыркүйек 1993 ж.)
4) Қазақ ССР-нiң жоғарғы Кеңесiнiң “халықтың жұмыс ... ... (8 ... 1991 ... ... ... және еңбек ақыны төлеуде мемлекеттiк әлеуметтiк
кепiлдiк туралы ( 2 тамыз 1991 ... ... ... ... ... заң (21 ... ... “Қазақ ССР-нiң” мүгедектердi әлеуметтiк қорғау туралы заң (21
маусым 1991 ж.)
8) Мүгедектердi әлеуметтiк қорғау ... ... ... ... ... (1993 ... ... ССР-нiң отбасы және неке туралы заңына өзгерiс енгiзу
(22 қазан 1993 ж.)
10) Қазақ ССР-нiң неке және отбасы ... ... 63 ... ... (22 ... 1992 ... Халықты және территорияны төтенше және ... ... ... заң (1994 ж.)
12) Минималды еңбек ақы және минималды зейнет ақы ... ... үкiмi (22 ... 1991 ... ... ... мен ... даму салысында:
1) “Еңбектi қорғау” туралы заң (22 ақпан 1993 ж.)
2) “µлттық архивтiк қор, архив және архивтiк ... ... ... (1993 ... Курорт туралы заң (24 желтоқсан 1991 жыл).
4) “Еңбектi ... ... ... ССР-нiң заңына өзгерiс енгiзу.
Денсаулық сақтау саласында:
1) Қазақстан Республикасының “денсаулық сақтау туралы” заңы ( 19
ақпан 1992 ... ... ... ... ... ... енгiзу (22 сәуiр 1993
жыл).
3) “Халықтың санитарлы эпидемиялық жағдайы туралы” заң жобасы (1994
жыл).
4) “Спид ауруын емдеу туралы”Қазақстан ... заңы ( ... 1994 ... ... :
1) ... ... өту туралы” Қазақстан Республикасының заңы ... 1992 ... беру ... :
1) ... беру ... ... (5 наурыз 1992 жылы).
2) “Бiлiм беру туралы” Қазақ ССР-нiң жоғарғы Кеңесiнiң үкiмiне
өзгерiс ... (31 ... 1992 ... “Бiлiм туралы заңына өзгерiс енгiзу” (22 сәуiр 1993 жыл).
4) “Жоғарғы бiлiм беру туралы” заң(10 сәуiр 1993 ... ... бiлiм беру ... ... ... асыру туралы (1994
жыл).
Мәдениет саласында:
1) “Тарихи – мәдени мұраларды сақтау туралы” заң (5 тамыз 1992
жыл).
2) ... және ... ... ... ... заң (30 мамыр
1992 жыл).
3) “Тарихи – мәдени мұраларды сақтау және ... ... ... ... ... ... туралы және мемлекеттiк ғылыми техникалық саясат
туралы” Қазақстан ... заңы (18 ... 1992 ... салада:
1) Имиграция туралы заң (21 тамыз 1992 жыл).
2) “1994 жылғы имиграциялық квота ... өкiм (18 ... ... ақпарат құралдары саласында:
1) Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заң (28 маусым 1991
жылы).
2) Қазақстан ... ... ... ... ... 17 ... ... саясаты, мәдениет және спорт саласында:
1) “Қазақ ССР мемлекеттiк жастар ... ... ... 12 ... ... ... Республикасының “жалпы спорттың дамуы туралы ” заңы ... 1995 ... ... ... ( 29 ... 1992 ... ... “Қазақ ССР-нiң қоршаған табиғаты қорғау жөнiнде” заңы ( 18
маусым 1991 жыл).
Заң ... ... үшін ... алып ... ... онда ... ... бiр – бiрiне қайшы келетiн ... ... ... ... ... Бұл ... - ... заңдар нашар
түйiстiрген сондықтан практикалық ... ... ... ... ... ... күрделенуi және ондағы терең өзгерiстер,
мәселелрдiң кеңейуi конститутциялық - ... ... ... еттi, ... ... құқықтық жағынан тәртiпке келтiру қажет болды. Бұл
қазақстанның тәуелсiз және ... ... ... ... ... ... болуға тиiс едi. Дәл осыған ... ... ... ... ... ... ортаны қайта құрудың екiншi кезеңi
деп белгiленiп отырған, заң шығарудың қисынды байланыстырған жүйесiн құру
қоғамда ... ... және ... ... ... ... ... негiзгi бөлiмi, түйiнi болды. Отандық заң
шығарушылықты жетiлдiру, құқықтық жаңа ...... және ... оның ... ... бiрiншiден конститутциялық құрылыстың
нығаюуына қоғамды ... ... iшкi ... ... ... ... және ... процесстерiнiң дамуын, тепе-
теңдiгiн сақтауды дамыту, екiншiден алдын-ала ... iске ... ... ... тұрақты және алға қарай дамуын қамтамасыз ету,
үшіншiден құқықты бүзғандарға жауапкершiлiктi , ... және ... ... түрде қамтамасыз ету. Осындай әлеуметтiк ортаның дамыту
жөнiндегi жүйелi және жоспарлы жұмысты заң шығарушылық жағынан ... ... ... ... конститутциялық мақсаттарына ... ... ... ... тиiс. ... ... ... жүйенi
демократияландыру заң шығару реформалары қамтамасыз етуге тиiс. Жалпы
алғанда заң ... ... ... ... ойын ... iшкi ... жасалуы мен iске асырылуын кепiлi болуға тиiс.
Қорыта айтқанда жаңа ... заң ... ... жаңа ... ... Ол ... ортаны тек орталықтан басқару, барлық
нәрсенi идеологияға бағындыру, әлеуметтiк ортадағы ... ... ... тек ... ... ... қоюдан және мемлекеттiк
манаполияны сақтаудан бас тартуы тиiс. Проблемалардың негiзiн ескере отырып
белгiленген iшкi ... пен ...... ... ... құруда
алдан тұрған мiндеттердi белгiлеу, әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... бередi. Бұлар:
1) әлеуметтiк ортаны қаржыландырудың көп салалы аралас жүйесiн құру;
2) әлеуметтiк ортаны мемлекеттiк басқарудың жүйесiн жетiлдiру;
3) әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... жұмысын ғылыми болжау жағынан
қамтамасыз ету;
4) әлеуметтiк ... ... емес ... қолдау;
5) әлеуметтiк және саяси ортаны заң шығарушылықпен қамтамасыз ету.
Әлеуметтiк ... ... ... мен ... ... ... принцптерi:материалдық құндылықтардың неғұрлым тапқырлық
пен және ... ... ... ... ... макро қорытындысы халықтың барлық топтарының бiрiгiп ... ... ... дамуындағы дағдарыс кезеңiнде әлеуметтiк ... ... ... тұрақтылықты сақтау,қайта құруды жүзеге асыру үшін қолайлы
саяси және әлеуметтiк жағдайларды жасау болып табылады.
Мемлекеттiң әлеуметтiк саясаты мынаған ... ... ... :
1) ... ... ... жаңғыртып тұру;
2) Әлеуметтiк саланың нарық экономикасына бiрте-бiрте кiруi.
3) Әлауметтiк саладағы негiзгi ... ( ... орта ... ... кең ... ... қалу) сақтап қалу.
4) Әлеуметтiк салада жүргiзiлетiн реформалардың ... ... ... ... бiлiм ... ... ... сақтау
қызметтерiнiң негiзгi бағыттарын белгiлеу.
Сонымен қатар қазақстандық қоғамда әлеуметтiк әдiлеттiлiктi қамтамасыз ... ... ... қазақстандықтарды дiни көзқарасына, ұлтына, әлеуметтiк
тегiне, саяси көзқарастарына қарамастан, тең жағдайда өмiр ... ету, ... ... әдiл ақы ... Жеке ... мемлекет
тарапынан экономикалық бостандықтар беру керек .
Осы принцiптермен негiздердi идеология деп атауға ... едi, ... ... ... ... ... ... мемлекетiмiздiң
негiзгi принцiптерiнiң бiрi ... көп ... ... осы ... мен алда ... жалпы және үзақ уақыттық әлеуметтiк
мақсаттарды атауға мүмкiндiк бермейдi.
Мемлекетiмiздiң дамуының негiзгi ойлары мен ... шын ... ... ... ... жыл сайынғы “қазақстан
халқына жолдауында”, атап айтқанда: ... ... ... ... мен дамуы” стратегиясында, “Қазақстандық ... ... және ... ... “Қазақстан 2030”статегиялық бағдарламасында
тоқталып өткен. "Қазақстан-2030" бағдарламасында әлеуметтiк салаға мынандай
мiндеттер қойылған. Олар-халықтың әл-ауқатын, жұмыспен қамтуын арттыру ... ... ... ... ... ... ... мен
барынша әлсiз әлеуметтiк жiктерге көрсетiлетiн ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы,
әлеуметтiк және медециналық қамсыздандыру жүйесiмен қамтуды қамтамасыз
ету.[32]
Әлеуметтiк саясаттың ... ... ... қазақстанды әлеуметтiк
мемлекет ретiнде құру.
Қазақстанда 1991 жылғы 6-шы ... ... “Ең ... ... сай ең ... жалақы 260 кеңестiк сомға тең болды. Ал ... 18-шi ... ... Республикасы Жоғары Кеңесiнiң “ Ең төменгi
тұтыну бюджетiн қайта енгiзу туралы” қарары бойынша, жаңадан төменгi тұтыну
бюджетi ... ол 436 ... ... тең ... жылдың қараша айында
, инфляция жағдайында, ... ... Соты 1992 ... ... ... ... Содан берi қазақстанда басқа ... ... емес ... ... аяғында Қазақстан Республикасы Президентiнiң “1996 ... ... ...... айлық есептеу көрсеткiшi
енгiзiлдi.
1993 жылы ... ... ... кейiн мемлекет өз әрекеттерiн
экономикадағы ... ... ... ... ... ... жеткенше ( 1995 жылдың аяғы мен 1996 ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiлдi.
Сол уақыттағы нарықтық қатынасқа өтудiң қиындықтары, өндiрiстiң ... ... ... ... үзақ уақыт төленбеуi,
бағалардың және тарифтердiң өсуi, халықтың ... ... өмiр ... ... алып келдi.Ол уақытта халықтың ... ... ... ... ... ... ... жеткiлiксiз болды.
Осы мәселердi шешуге, қоғамдық жағдайды жақсартуға ... ... ... ... ... бостандығы болған жоқ және
әлеуметтiк шараларға жұмсалатын ... ... ... ... және шын ... ... шегiндегi адамдардың есебi
жүргiзiлмегендiктен, жеңiлдiктер мен “кiмге” бұрын көмек ... ... ... ... қаржылар тиiмдi жұмсалмаған.
Әлеуметтiк қорғау органдарының нашар материалдық-техникалық базасы, олардың
транспорт және басқа жабдықтармен ... ... ... ... ... аздығы әлеуметтiк саладағы жұмыс көлемiнiң қарқынды
дамуына кедергi болды.
Осының барлығы мемлекеттiң ... ... ... еттi. ... салаға араласуы объективтi қажеттiлiк, бұл бәсекелiк нарық
құрлымдарын ... ... ... ... ... ... ... және қаржыландыру,нарықтық экономикалық ... жаңа ... ... ... қажет.
Мемлекет Қазақстан Республикасының Конститутциясын орындай отырып; бiлiм
беру, денсаулық сақтау, халықты ... ... ... ... ... ... ... қатысуы керек. Саясаттың
объектiсi ретiнде әлеуметтiк саланың ... ... ... шығарады, бұл алғашқы кезектегi мәселелердi таңдау,
қаржылық қамтамасыз етудiң көлемiн анықтау, ақша, ... ... ... ... ... саясатпен келiстiру. Мемлекеттiк
деңгейдегi шешiмдердi талап етедi. Қазақстан Республикасы (заң ... ... ... ... ... ... саясаттың
субьектiсi ретiнде, ал ...... орта ... ... тар мағынасында әлеуметтiк саясаты жасайды және кең мағынасындағы
iшкi мемлекеттiк саясатты жасайды және оның ... ... және ... ... ... ... ... сақтау,
жұмыспен қамту және еңбек саларындағы
реформалардың бағыттары:
Мемлекеттiк, әлеуметтiк саясаттың iске ... ... 1995 ... 13 ... N 268 “1996 – 1997 ... ... үкiметтiң iс әрекетiнiң бағдарламасы” жарлығына
сай жүргiзiлдi. 1995 жылы денсаулық сақтау жүйесi реформаланған болса ... ... ... ... басталды. Құқықтық- ... ету ... ... ... ... ... ... туралы заң”;
- “Қазақ ССР азаматтарын зейнетақымен қамтамасыз ету туралы” заңына
толықтырулар мен өзгерiстер енгiзу туралы.
- ... емес ... ... қорлары туралы” заң.
Республикамыздың Президентiнiң жарлығымен “Мемлекеттiк қызметкерлердi
зейнеткерлiкпен қамтамасыз ету туралы” ... ... 1997 ... ... ... ... концепциясын жасап талқылауға
ұсынған болатын. Бұл реформаның өткiзудiң негiзгi принципi жеке ... ... ... ... ... емес ... Басқа сөзбен айтқанда:
( зейнеттiк жүйенi мемлекеттiк реттеу;
- зейнеттiк қорды қалыптастыруға отыз жыл ... ... өмiр ... минимумы мен қамтамасыз етудегi ... ... ... ... мен ... әлеуметтiк қамтамасыздандыру қорларының
арасын ашып алу.
- ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң мiндеттiлiгi.
- мемлекеттiк емес зейнет жүйесiнде жиналған қаржыға азаматтардың
мұрагерлiк құқы.
- әр ... ... ... ... ... етiлу құқығына
иелiгi.
- жиналған зейнеттiк қаржылардың экономикаға қосуы арқылы өсуi.
Халықтың осалдау тобын әлеуметтiк ... iске ... тек ... ... ... ... ғана мүмкiн болады. Осыған байланысты ... ... ... ... және ... ... ... берудiң қазiргi жүйесiн “жеңiлдiктердi” қаржының орнына төлеу
жүйесiмен ауыстыру жөнiндегi мәселенi қарастырып келедi. Сонымен ... ... ...... жеңiлдiктердi реттеу, тұтыну
мөлшерiн анықтау мәселелерi” жөнiндегi ... ... ... ... ... жөнiнде заңның жобаларын ... ... ... ... 1997 жылы “көп ... ... ... ақы ... ... жобасы дайындалды. өмiр сүру минимум
кедейшiлiктiң деңгейiн ... ... ... жәрдемдi анықтаудың
өлшемдерiн өзгертудiң заң шығару базазы ... 1997 ... ... ... жоғалтқандарға, және ... ... ... ... ақысы туралы” заң қабылданды.
Денсаулық саласында азаматтарға ... ... ... ... әлеуметтiк осал адамдарға негiзгi медициналық қызметтер көрсету
шаралары iске асырылуда. Осы ... ... ... ... ... ... Реформалардың дамуы медициналық қамсыздандыру мемлекеттiк
емес медициналық жәрдем мен ақылы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаға сай 1996 жылы ... ... ... денсаулығын сақтау туралы” заң қабылдады.
“Халықтың денсаулығы” атты мемлекеттiк бағдарлама ... ол ... ... аурулар,ана мен балаларды қорғау, алғашқы медициналық ... ... ... ... бағдарламасына арналды. Сондай – ... ... ... ... ... “мемлекеттiк
бағдарлама” жасалды.
Жастар, дене шынықтыру мен спорт салаларында мемлекет жастардың ... ... ... және бiлiм ... ... ... ... қалыптастыруға әскери – отан сүйгiштiк тәрбиеге
ерекше назар аударды.
Республика ... ... ... ... “Оқжетпес” жастар
лагерi ашылды.
Спорт, жоғарғы деңгейдегi спортшыларды дайындау, спорттың түрлерi бойынша
ұлттық ... ... ... “жалпы спортты дамыту жөнiндегi
мемлекеттiк бағдарламасы” ... ... ... ... ... iске ... саласында мемлекет “мәдениет – азаматтарды әлеуметтендiрудiң бiр
механизмi” деген шараларды жүргiзуде. ... ... ... ... ... iске ... мәдени ортаның келешектегi инфроструктурасын
жасауға бағытталған. Бұл саясаттың негiзi болып ... ... ... ... ... ең қиын қаржыландыру мәселесi болды. Сондықтан
стратегия бойынша қаржыландыру ... ... ... ... ... ... Бұл жергiлiктi органдардың мемлекеттiк ролiн
арттырады. Сауықтыру, халықаралық туризм өз - өзiн ... ... ... ... ... ... ... тиiс:
( жалпы республикалық болжамдар;
- шығармашылық iрiктелген топты қолдау бағдарламасы.
- өсiп келе жатқан ұрпақты тәрбиелеуге бағытталған ...... ...... ... ... құру оны ... құрылыстандыру
және жекешелендiру бағытында жүргiзiлуде. Мемлекетсiздендiру әсiресе
белсендi денсаулық сақтау ... ... бiлiм беру ... ... 1997 жылы ... – мәдени саласындағы
обьекттердiң 10% жекешелендiрiлуi керек. Қазақстан Республиқасының Мәдениет
Министрiнiң мәлiметi бойынша: 1992-1993 жылдары мемлекетте 466 ... мен 122 ... ... ... Ал 1995 жылы ... кiтапхана қысқарды. 1994 жылы жұмыс iстеген 3226- ... 1995 ... ... тек 2887-сi ғана ... - ... жағдайды талдау, осындай жекешелендiру халықтың кейбiр
әлеуметтiк ... ... ... ... ...... ... мемлекетсiздендiру мен жекешелендiру-либералды-
демократияландыру реформаларға тән, сондықта олардан бiз қашып құтыла
алмаймыз. 1997 жылы ... 61 ... оқу орны ... оның 53
азаматтық, яғни 30 университет, 4 академия болды. Республикамызда жоғары
оқу ... “ екi ... ... (дипломды маман және магистр
). Ал оқуға қабылдау мұнда ... ... ... ... ... ... ... құралдарында жарияланады. ... ... осы ... қаржыландыру көп қырлы жүйеге өттi. Яғни мемлекеттiк
қаржыландырумен қатар, студенттердiң ... ... ... ... ... қажеттi мамандарды қаржысын төлеп оқыту
жүйелерi қатар дамыды.. ... ... ... ... оқу ... деңгейге ауысты.”Мысалы: 1996 жылы “ақылы оқу ... ... ... 27,5 % ,( ... –17,9 % болды ).[35]
1999 жылғы шiлденiң 1-iнде “ Қазақстан Республикасы ... ... енуi ... Заңы ... 2000 ... ... ... Республикасы “Қазақстан Республикасының мүгедектердiң әлеуметтiк
қорғалуы туралы”Заңына толықтырулар мен ... ... ... ... жылы ... ... ... “2000-2002 жылдары кедейлiк және
жұмыссыздықпен күрес жөнiнде бағдарламасын ” ... ... ... ... ... ... белсендi саясатын жүзеге
асыру және негiзiнен еңбекке жарамсыз, кедей азаматтарға, сондай-ақ,еңбек
базарындағы ... осал ... ... ... ... ... ... қысқарту және жұмыссыздық деңгейiн төмендету болып табылады.
Кедейлiк деңгейiндегi аймақтық айырмашылықты ескере отырып , ... ... мен ... ... ... ... ... жалпы iшкi өнiмнiң 0,8 пайызы, 2001 жылы-1 пайызы, 2002 жылы-1 пайызы
мөлшерiнде ... бөлу ... ... ... ... ... салыстырғанда 2002 жылы 8,7 пайыз қысқарады деп ... ... 2000 ... 13,5 ... 2002 ... аяғында 9 пайызға
дейiн төмендейдi. Бағдарламаны iске асырудың есебiнен 2000-2002 ... мың ... ... ... бұрыннан бар жұмыс орындарының санын азайтуға
жол бермеу қаралған.[36] 2001 ... 1-шi ...... ... және ... ... жөнiндегi бағдарламаның”нәтижесiнде
ресми тiркелген жұмыссыздық деңгейi экономикалық белсендi халықтың 3,7
пайызы болды (2000 жылдың 1 ... 3,9 ... ... Республикасы
статистика жөнiндегi агенттiктiң сараптамалық бағалауы бойынша 2000 ... ... ... көлемi жыл басындағы 13,5 пайыз орнына 12,8
пайызға дейiн ... ... ... ... ... жұлдызынан бастап Қазақстан
Республикасының “Мемлекеттiң атаулы әлеуметтiк көмек ... 2001 ... ... 17 ... ғ 1685 Заңы ... ... ... көмек алу құқығы жан басына шаққандағы орташа табысы
кедейлiк шегiнен ... ... ... ... ... ... ие ... , шетелдiктердiң, Қазақстан
Республикасында тұруға ықтияр хаты бар және тұрақты ... ... ... ... ... алуға құқығы бар кедейшiлiк шегi 2001
жылдың IV тоқсанында 1388 теңгенi, ал 2002 жылдың I-тоқсанында 1478 теңгенi
құрады.[38]
2002 жылы ... ... “ 2002 ... ... ... ... және “ Қазақстан Республикасындағы зейнеткерлiк
қамсыздандыру туралы”Заңдарына ... 2002 ... ... 1-iнен бастап
зейнетақы төлемдерiнiң мөлшерi артуда. ... ... 2002 ... ... “2002 ... ... 1-iнен бастап мемлекеттiк зейнетақы
төлеу орталығынан төленетiн зейнетақы төлемдерiнiң мөлшерiн арттыру туралы
”N 31 қ0аулы ... ... ... ... төлемдерiнiң
арттырылған мөлшерi 25 еселенген айлық есептiк көрсеткiштiң 75 ... ... .2002 жылы ... ... ... ... ... көрсеткiш 823 теңге мөлшерiнде белгiлендi, яғни 15432 теңгеден
(823* 25* 75=15432 теңге) аспайтын ... ғана ... ... болатын.[39] өзiмiздiң Оңтүстiк Қазақстан облысына келер болсақ:
2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап
Қазақстан Республикасында "Атаулы ... ... заңы ... ... ... ... ... 107,8 миллион теңге болып белгiлендi. Бұл
2001 жылғы жұмсалған атаулы көмектен 43,2 миллион ... ... ... ... ... бағытында 69,3 миллион теңге жұмсау ... ... ... 1798,6 ... ... ... денсаулық сақтау саласына 983,5
миллион теңге бөлiну жоспарланды. Ал ... ... ... ... мақсатында 160,6 миллион теңге қаралып отыр. ... ... ... ... ... ... ... өмiр сүрiп жатқан: әлеуметтiк, мәдени, ғылыми
мекемелердiң санына және меншiгiне келер ... ... мына ... ... ... ... ... түрi |
| ... түрi | |
| | ... | жеке | ... шет | шет|
| | |ғы ... ... ... |
| | | |ттiк | |сыз ... |
| | | | | | |ен | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... |3083 |1860 |1158 |34 |20 |11 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |1686 |569 |107 |17 |20 |9 |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |1229 |1125 |85 |17 |- |2 |
| | | | | | | | |
| |Ірi |134 |133 |1 |- |- |- |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| |Өте iрi |34 |33 |- |- |- |- |
|2 ... орны |1105 |110 |916 |18 |31 |30 |
| ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |1039 |82 |891 |9 |27 |30 |
| | | | | | | | |
| ... |66 |28 |25 |9 |4 |- |
| | | | | | | | |
| |Ірi |- |- |- |- |- |- |
| | | | | | | | |
| |Өте iрi |- |- |- |- |- |- |
|3 ... |745 |237 |491 |14 |21 |- |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |623 |147 |462 |12 |1 |1 |
| | | | | | | | |
| ... |122 |90 |29 |2 |1 |- |
| | | | | | | | |
| |Ірi |- |- |- |- |- |- |
| | | | | | | | |
| |Өте iрi |- |- |- |- |- |- |
|4 ... |166 |123 |42 |1 |- |- |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |88 |49 |38 |1 |- |- |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |74 |71 |4 |- |- |- |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| |Iрi |1 |1 |- |- |- |- |
| | | | | | | | |
| |Өте iрi |2 |2 |- |- |- |- |
|5 ... ... |1943 |852 |1036 |21 |27 |7 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| ... |1535 |496 |996 |15 |23 |5 |
| | | | | | | | |
| ... |407 |355 |40 |6 |4 |2 |
| | | | | | | | |
| |Ірi |1 |1 | |- |- |- |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|6 ... және |2940 |704 |2098 |82 |41 |15 |
| ... | | | | | | |
| ... | | |- | | | |
| | | | | | | | |
| ... |2770 |562 |2085 |68 |40 |15 |
| | | | | | | | |
| |Ірi |14 |10 |2 | | | |
| | | | | | | | |
| |Өте iрi |1 |1 | | | | ... ... ... дейінгі даму моделі
1. Бастапқы жағдайлар
Қазірғі заманға барабар болатын Қазақстан даму стратегиясын жасау үшін
ағымдағы ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлерді түсіну қажет.
Социалистік жүйені қиратқаннан кейін әлем жаңа әлем ... құру ... Өз ... қос ... әлем ... бір полярлық тәртібіне ауысты.
Бірақ әлемдік қауымдастық дамуды белсенді түрде жалғастырып жұр. ... ... ... ... ... ... ... 30 жылдың ішінде Шығыс Азия аймағының қарқынды дамуы күштердің ... ... Осы ... әлемде үш дамыған экономикалық орталықтар
бар: АҚШ, Еуропалық Одақ және ... ... ... ... да экономикалық
алыпқа айналдырудың шын келешегі бар.
Мемлекеттің рөлін төмендету туралы болжамдарға қарамастан жиырма ... ... ... ... ... істейтін тұлғалары болып егеменді
мемлекеттердің ... ... ... ... ... мемлекет арасындағы
бәсекелестік тарихтың бас қозғалтқышы болып қалмақ.
Жалпы, осы ... ... ... ... ... шектелген шеңберінің
мүдделерімен анықталады. Табиғи ресурстар таусылған жағдайларда ірі елдер
стратегиялық маңызды ... ... ... ... ... ... ресурстарға ие болып жүрген Қазақстан тиісті қауіп-қатерлерді
басынан кешуде.
Әлемдік экономикада, шын ... ... ... ... ... ... ... корпорациялардың (ТҰК) мүдделері үстемдік етіп
жүр. Осы уақытта ТҰК-лар әлемдік өнеркәсіптік өндірістің жартысын
бақылайды. ТҰК-дағы өзгешелік белгілер: нарықтарды ғаламдық көру және
әлемдік ... ... ... ... әлемдік нарықтарды бөлу;
компаниялар мүдделерін алға басуы үшін өз ... ... ... ТҰК-лар әрекет ететін мемлекеттерге экономикалық және саяси
ықпалын жүзеге асыру болып табылады.
Ірі мемлекеттер өз ТҰК-ын белсенді түрде ... ал ... өз ... халықаралық қызметтен салық қаражаттарын түсіруді, олардың
экономикалық және саяси ықпалын таратуды қамтамасыз етеді.
Осы уақытта ТҰК-лар әлемдік экономиканың ... ... ... ... ... ... ... негізгі жағдайларды бөліп
шығаруы мүмкін:
ТҰК-лар жергілікті компанияларға күшті бәсекелестікті көрсетеді және оларды
дамытуға мүмкіндік бермейтін ішкі нарықта қысады;
трансұлттық капиталдың қауырт ауысуы ұлттық ... ... ... және ... ... ұлттық қауіпсіздігі үшін қауіп-қатерді жасауы
мүмкін.
2. Мақсаттар
Ұзақ мерзімді жоспарда бәсеке қабілеттілігі бар экономиканың негіздерін
құру.
2010 жылға қарай жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) көлемін екі есе ... Даму ... ... ... ... ... “локомотивіне” айналдыру;
мемлекеттің қатысуымен жүйе құрылымдайтын ірі компанияларды жасау, оларды
аймақтық, мүмкіндігінше, әлемдік деңгейге шығару;
ТМД ... ... ... жүргізу.
Мемлекеттік басқару саласында :
тиімді, мемлекеттік кәсіпкерлікті басқара алатын Үкіметті құру;
биліктің орталық және ... ... ... анық ... белгіленген құзыреті шегінде мемлекеттік басқарудың жергілікті
органдарға дербестігін беру;
мемлекеттің бюджеттік жүйені ... ... ... ... ... ... ... ролі
ТҰК-ға қарсы тұру үшін Қазақстан сияқты халқының саны аз болған елдерде
отандық ... ... ... ... ... ... ... Бұл, мемлекет оларды басқарудан және олардың қызметін реттеуден
шеттетілуі ... емес деп ... ... ... тобы (ҚӨТ) ... ірі корпорация
бойынша осы бизнесте оның мүдделері қандай, оның меншік үлесі және
бағытталған қаражаттарын қалай пайдаланады деген мәселені шешу ... ... ... ... қатысатын ҚӨТ, бұл топтарда бар болған
мемлекеттік меншік үлестің негізінде, мемлекеттік қамқорлықта және
бақылауда болуы тиіс.
Келешекте мемлекет ... ... ... ҚӨТ-ға дамудың
мүмкіндігін туғызуы тиіс. Отандық ҚӨТ-дан үздік технологиялармен және
қазіргі менеджментпен нағыз трансұлттық компанияларды жасау керек. Өз ҚӨТ-
ды басқа ... ... ... жылжытып, оған тұрақты түрде
өздерінің сыртқы экономикалық саясатын бағдарлап, мемлекет өз ықпал аясын
кеңейтіп және әлемдік экономикада өз ... ... ... тарихтың жаңа айналымда мемлекетке экономиканың кіліті салаларына
қайта оралуы қажет. Бірақ, бұл қайта оралу – социалистік (кеңес
үлгісіндегі) мемлекеттің оралуы емес, ... ... ... ... де,
шетелде де бәсекелесетін мемлекеттің оралуы болу тиіс.
Ғаламдандыру жағдайларында кедергілерді қою, ... ... ... мүмкін
емес және керек емес. Бұл, отандық кәсіпорындар шетелдік компаниялармен
елдің ішінде де, шетелде де бәсекелесуі тиіс деп көрсетеді. Сонымен бірге
ғаламдандыру және ... ... ... ... ... ... істеуге мүмкіндік береді. Қазақстан экономикасы ішкі нарықтың
сиымдылығы бойынша үлкен емес болып табылады. Бұл, ұзақ мерзімді
экономикалық өсуге жету үшін ... ... ... ... тиіс деп көрсетеді. Тек қана импорттың орнын басуға бағытталған
стратегия қателескен болушы еді. ... ... ... ... өсуі
бізге қауіп-қатерлерді де, жаңа мүмкіндіктерді де әкеледі.
Қауіп-қатерлер көрші елдер кәсіпорындарының ұқсас өнімімен біздің
кәсіпорындардың өнімін ... оның ... ... ... ... ... ... деңгейі мейілінше
жоғары болғаны көршілерде жоқ болған немесе нашар дамыған кәсіпорындардың
салаларын дамытуға бізді бағдарлауға мәжбүрлетеді. Бұл, жоғары қосылған
құнмен жоғары ... ... ... ... әзірлеу, ақпараттық технологияларды енгізу керек деп санайды.
Қазақстанда ондай стратегияны іске асыруға мүмкіндіктер бар. Олар алдымен,
мемлекетпен мұнай ... ... ... ... ... Басқа
жағынан зейнетақы реформасының басталымы ішкі жинақтарын көбейтуге және
жинақтаушы зейнетақы ... ... ірі ... ... ... ... бұл екі сектордан пайда болған ресурстарды шоғырландыру
және экономиканы жаңғыртуға бағыттауы тиіс: әрекеттегі кәсіпорындарды қайта
құру, экономиканың жаңа стартегиялық салаларын құру.
Экономиканы ... үшін ірі ... ұзақ ... ... ... Осы кезеңде тек қана мемлекет осындай жаңғыртудың “локомотиві”
болуы мүмкін, өйткені жеке секторда әлі ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ірі ұзақ мерзімді инвестицияларды
жүзеге асыруға қабілетті бола алмайды. Тек қана мемлекет өнеркәсіптік
дамудың қажетті стратегиясын іске ... үшін адам және ... ... ... Сонымен, біздің стратегиямыз – экономиканың барлық
кілті секторларында мемлекеттің қатысуымен жүйе ... ... ... ... құрылымдайтын компаниялар қазақстандық экономиканың негізін жасауы
тиіс. Бұл компаниялардың айналасында ұсақ және орта кәсіпорындар құру ... ... ... ... ... тиіс. Жүйе құрылымдайтын
компанияларда мемлекеттің қатысу нысаны экономиканың саласымен және ... ... ... ... акция” иелігінен ақциялардың жүз
пайыздық иелігіне дейін ... ... ... ... ... ... әсер ... ірі кәсіпорындарды басқаратын болған соң,
бұдан әрі оларды ұлттық компаниялар деп ... ны ... ... іске асыру үшін тиісті қаржы жүйесін
құру қажет. Мемлекеттік инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... бейімделген мемлекеттік
қаржы институттарды құруы керек. Қызмет ... ... ... ... ... ... ... даму ұйымдары осындай институттар болуы
мүмкін.
Бұдан әрі ұлттық компанияларға ... тыс ... ... ... таяу шетелде Қазақстанға қажет өнеркәсіптік объектілерді
және ... ең ... ... және ... көлігі саласында,
сатып алуы қажет.
Қаражаттарды бірінші кезекте қазақстандық жүктерге қажет ... ... ... мұнай өндіру зауыттарына, Орталық Азиядағы су
электр стансаларын инвестициялауы қажет.
Қазақстандық ... ... ... ... компаниялар өз қызметінің
аясын кеңейту мақсатымен ТҰК-мен альянсқа кіреді.
2.2. Әлеуметтік саясаттың қызметі,негізгі мақсаты.
Әлеуметтiк саясаттың маңызды қызметерiнiң бiрi: ... тең ... қол ... ... табылады. Оған:
- апаттың салдарынан, аштықтан, аурудан, табиғи және техногендiк
апаттан (зiл заладан), ... ... және тағы ... ... мемлекеттiк кепiлдiк беру.
- өмiрдiң анықталған белгiлi бiр деңгейiне бағытталған және оның
сапасын ... ... ... қорды және
ұйымдастырушылық көмектi ... ... ... ... ... ... қысқарту,қаржы мен қайырымдылықты ... ... ... өмiрлiк нұсқауларды реттеу жатады.[41]
Әлеуметтiк саясатты жетiлдiруде мемлекет алдында әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... Бұл сұрақтарға нақты
кезеңде, алғашқы кезекте қоғам жауап беруге мiндеттi. ... ... ... ... үшін ... ... қажеттiлiк талаптарды
қанағаттандыруға бағытталған мемлекеттiк саясат ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк қызметтердi
дайындау, алға қойған ... ... ... ... ... еңбек бөлiнiсiн реттеу және ... ... ... ... жатады.
Осылайша, әлеуметтiк саясат және әлеуметтiк қызмет ... ... Бұл ... ... мiнездi: әлеуметтiк қызмет - әлеуметтiк
саясат ұлгiсiнде ... ... ... ... ... әлеуметтiк
қызметте iске асады. Алайда, әлеуметтiк ... пен ... ... ... келедi деп айтуға болмайды.
Әлеуметтiк саясат өзiнiң мағынасы жағынан әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... анықтаушы болып
келедi. [42] Үкiметтiк деңгейде әлеуметтiк саясат мақсаты: ... ... ... ... ... ... өмiрiн тұрақтандыру,
халықтардың кедейленуiне жол бермеу. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... керек.Яғни қоғамның,халықтардың
жоғарғы деңгейде өмiр сүруi үшін ... ... ... ... мен жұмысқа қабiлетсiз азаматтар арасындағы байланысты ұстап
тұру, жеке ... ... ... ... ... ... ... ,бiлiм және мәдениеттi көтеру, тұрғын үй
мәселесiн шешу, жұмыссыздықты ... және ... ... ... ... секiлдi мәселелерге көңiл бөлу.
Қазiргi таңда Қазақстан Республикасының үкiметi басым бағытты-әлеуметтiк
саясатқа бұруда. Олардың қатарына: халық-тың табыс ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк
саланы реформалау жатады. Негiзгi әлеуметтiк саясат мәселелерiнiң маңызды
сұрақтарының бiрi—кедейлiк ... ... ... ... үшін ... жұмыспен қамтамасыз ету, қазақстандықтардың өмiр
деңгейiн тұрақтандыру және табыстың әдiлеттi бөлiнуiн ... ... ... ... стратегиясы барлық әлеуметтiк топтарды материалдық
молшылыққа жеткiзуге уәде ... ... ... ... ... едәуiр өсуi көрiндi, бұл сол кезде қалыптасқан әлеуметтiк-
экономикалық ... ... ... ... ... озып ... Бұл өз кезегiнде тұтынушы талабының экономикалық
мүмкiншiлiк шегiнен ... ... және ... ... ... ... бағасының түсуiне, төмен пайда табатын топтар
арасында еңбекке ... ... ... ... ... қалыптасуы мен қоғамдық байлықтарды және табысты ... ... ... алып ... ... Сталиндiк жеңiлдiк жүйесiнiң
басты шарттарын” өзгерiссiз қалдырылуы ... ... ... ... ... пара алу мен ... сияқты жағымсыз қылықтардың
одан ары дамуына негiз болды. Кейiннен әлеуметтiк саясат алдында ерекше
мәселелер пайда болды. ... ... бiрi – ... ... ... ... ... ақылы қызметке ауыстыру. Екi принциптiң
араласуы: еңбегiне қарай және ... ... ... ... ... ... қызықтыру мақсатымен пәтер берген кәсiпорындар кейiннен
оларды жұмыс орнында ұстай алмады. ... бұл ... ... алып ... ... ... ... жоқтығы, денсаулық сақтау
жүйесiнiң тиiмдiлiгiн түсiрдi. Мемлекеттiк емхана жұмысына риза емес ... ... ... ... ... одан ... алуға мүмкiндiгi
болмады. Мұның барлығы медициналық қызмет жүйесiнiң өзiнiң мiндетiн толық
атқаруына кедергi ... ... ... ... – барлық азаматтар қоғам игiлiгi үшін
жұмыс iстедi, ал қоғам өз ... ... ... ... материалдық
байлық, әлеуметтiк кепiлдiк пен қорғанысты қамтамасыз еттi. ... ... ... үшін ... еттi. Ал ... өнiм ... пайдалануға
түстi. Әлеуметтiк саясаттың басты мақсаты,заңды түрде, қазақстанды
әлеуметтiк мемлекет ретiнде ... 1991 ... 6-шы ... ... “Ең ... ... сай ең төменгi жалақы 260 кеңестiк сомға тең ... Ал ... 18-шi ... Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесiнiң “ Ең төменгi
тұтыну бюджетiн қайта ... ... ... ... ... төменгi тұтыну
бюджетi енгiзiлдi, ол 436 кеңес сомына тең болды.1992 жылдың қараша айында
, инфляция жағдайында, ... ... Соты 1992 ... қарардың күшiн жойды. Содан берi қазақстанда басқа кедейлiк
көрсеткiшi болған емес . Қазақстан тәуелсiздiген ... ... ... ... ... әлеуметтiк саясаттың бiр саласы-еңбек нарығы
болды. Кеңестiк жұмысқа тұрғызу жүйесi жағдайында еңбек ақы төмен болды, ... – бiр шама тар ... ... ... ақы ... емес едi. Оның ... ... сапасының төмендiгiнен болатын.
1992 жылы басталған құрылымды ... құру ... ... ақша бөлу ... ... ... өз ... толық
емес жұмыс күшнiне немесе жұмыс ... ... яғни ... ... ... ... еңбек нарығында мынандай жағдай
қалыптасты: ашық жұмыссыздық деңгейi төмен, ал жасырын жұмыссыздық ... ... ... ... ... заңға сәйкес (1991) “жасырын
жұмыссыздар” жұмыспен қамтылған ... ... ... ... қатарына
жатқызылмады. Дәл сол кезде ... ... және ... ... ... қалғандар төлем ақысыз демалыста болуға
мәжбүр болды. Бұл дегенiмiз олар шын мәнiнде жұмыссыз ... ... ... ... ... ... барлық көрсеткiштерiн
үздiксiз және жүйелi түрде жоғарылату ... ... ... ... әлеуметтiк саясаты “әлеуметтiк саясат бағдарламасын” таңдауға
халықты араластыр-маумен ... ... ... ... мазмұны көбiнесе осыған бөлiнген қаржы көлемiмен белгiлендi,
ал кейiнгiлерi қалған принцип бойынша жүзеге асты. Мұндай жағдайдың ... ... ... экономикамен әкiмшiлiк - әмiршiлiк басқару тәсiлi
үшін тән болатын. Мұнда ... ... ... өнiм ... ... ... аударылды. Пайданы үлестiру функциясы ... ... ... әлеуметтiк игiлiк деп аталатын ... ... ... және бiлiм ... ... қажеттiлiктi
қанағаттандыру сияқты қоғам маңыздылығы әлеуметтiк игiлiк ретiнде ... ... ... қызмет және бiлiм адам капиталын ұдайы өндiру өрiсi
болып есептелдi және қоғам, халық мұқтаждығын қызықтырды. ... ... ... ... ... ... мүмкiн емес едi. өйткенi денсау-лық
сақтау мен бiлiм беру қызметiне мұқтаждықты ... жеке ... ... ... ... байланысты болды. Жаңа,
егемендi жүйеге өту ... ... өте ауыр тидi. ... ... (1991-1993 жылдары) өндiрiс орындарының тоқтауы- халықтың тұрмыс
деңгейiнiң төмен-деуiне алып ... Ескi ... ... жаңа ... ... ... ... түсiрдi. Ондағы жағдай тек бұрынғы ... ... ... ... оның қирауы,”әлеметтiк саясаттың”
дағдарыстан өсiп апатқа жетуiмен сипатталды.
1990 ... ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк өнеркәсiп-тердiң құлдырауы мен инфляцияның
өсуi нәтижесiнде табыс деңгейiнде болған құлдырауларды шешуге ескi жүйенiң
шамасы келмедi. Бұл ескi ... ... тұра ... ... терең
дағдарысқа алып келер едi. Кез – келген мемлекеттiң iшкi саясатының ... бiрi – ол ... ... Ал ... ... ... қоғамды белгiлi бiр тұрақтылыққа, ... ... ... ... бағыты: нақты халықтан, кедейленген және әлеуметтiк
қорғалған бөлiгiнiң санын бiлу және ... ... ... керек. Әлеуметтiк саясаттың негiзгi мақсаттарының бiрi:
Әлеуметтiк қайшылықты ... ... ... ... Әлеуметтiк
саясатты қалыптастыруда және жүргiзуде қиын ... ... бiрi: ... ... саясаттың мағынасын, оның ... және ... ... ... ... және осы “Тәуелсiздiк алғалы ... ... ... ... ... ... ... негiзгi қортынды
жасауға болады.
Кез – келген мемлекеттiң iшкi саясатының негiзгi ... бiрi – ... ... Ал ... саясаттың” негiзгi мақсаты: қоғамды
белгiлi бiр ... ... ... саясат мемлекеттiк жүйеде негiзгi роль ойнайды. Әлеуметтiк
саясат бағытын ... ... ... ... ... ... деңгейлi
болуының кепiлi.
Постсоциалистiк елдердiң, оның iшiнде қазақстанның “Жабық” қоғамнан ... өтуi, оның ... ... және ... ... сипаттың пайда болуына әкелдi.
Саяси жүйенiң жаңаруы, сонымен бiрге әлеуметтiк саясаттың өзгеруiмен қатар
жүрдi. Ал әлеуметтiк ... ... өз ... жаңа және ... проблемалардың пайда болуына алып келдi. Бұл қоғамда екi ... ... 2) ... ... ... әсерiн тигiзедi.
Мұнда: күштi топ: өтпелi кезде күш жинаған топ, осыған байланысты ол
әлеуметтiк ... ... ... ... ... Ал ... топ ... қарама – қарсы бағытты қалайды.
Кеңестiк жүйе кезiндегi әлеуметтiк саясат - тоталитарлы мемлекеттiң “әкелiк
жанашарлығы” есебiнде болды.
Ол кезде әлеуметтiк салаға байланысты ... ... ... ... беру ... сақтау, мәдениеттiң белгiлi бiр түрлерi, салалары
тегiн ... ... ... ... қажеттi жағдайлармен көмектесiп
отырды.
Мемлекеттiк патернализмнiң кемшiлiктерiмен қатар, артықшылықтары да ... ... ... ... кемшiлiгi : әлеуметтiк,
экономикалық және саяси процесстердiң жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... осы жүйенiң өмiр сүруiне негiз болды.
Тәуелсiз Қазақстан республикасының ... ... ... 3 ... ... (1991 – 1993 жж.) ескi ... ... басқарудың
әдiстерiнен, жаңа экономикалық және саяси жағдайларға көшу.
- Екiншi кезең (1993 – 1995 жж.) ... ... ... ... бүзу ... ... ... (1995-1997 жж.) әлеуметтiк саланы реформалау кезеңi.
Бұл реформалар: жаңа экономикаға байланысты әлеуметтiк саланы ... тыс ... ... ... және ... құқықты реттеуге
бағытталды.
Бұл реформалар жүзеге асуы үшін барлық саяси күштер ... бiр ... ... ... ... ... пен ... жүргiзiп отырған саясаттың тығыз
байланыста болуы, негiзгi бағытты саяси ... ... ... ... ... Қазақстанда Кеңес Одағының өмiр сүрген кезiнде басталса
да, қазiргi қазақстан тарихында ең iрi оқиға ол: ... өз ... ... ... ... алуы ... табылады.
Тағы бiр қазақстанның саяси өмiрiндегi өзгерiс: ол президент институтының
қалыптасуы мен президенттiк республика болуы.
Қазақстан саяси трансформациялануына ... әсер ... ... халықтың
референдумдар. Атап айтқанда ... ... ... ... ... және 1995 ... конститутцияны қабылдау туралы
реформалар. Қазақстан қоғамының тұрақтылық пен ... ... ... үшін. Қазақстан халықтар ассамблеясы, Конститутциялық сотпен бiрге
“Президенттiк өкiлдiктi 2000 жылға дейiн үзарту ... ... ... ... ... ой ... болатын.
29 сәуiр 1995 жылы Қазақстан Республикасында бүкiл ... ... ... президентi Н.А.Назарбаевтың өкiлеттiлiгiн 2000 жылдың 1
желтоқсанына дейiн ... ... 95,46 % ... ... ... 7932834
адамның (91,21 % не 8309637 адам)[43] дауыс бердi.
Осылайша Қазақстанда немiс ғалымы М.Вебердiң басшылығымен пайда ... ... ... ... ... ... Бұл дегенiмiз
харизматикалық көсемнiң өз халқынан қолдау табуы.
Сонымен бiрге қазақстан саяси жүйесiнде тағы бiр өзгерiс, ол ... ... ... ... ... ... “саяси билiк” айтарлықтай өзгерiске түстi. Осы
өзгерiстер ... ... ... ... де ... ... мен мемлекет арасында байланысты нығайту мақсатында саяси
жүйе жаңа әлеуметтiк мақсаттарға ... және жаңа ... ... ... және ... ел ... әр ... осы салаға ерекше көңiл бөлуге және ... ... ... ... ... және бағдарламалық әлеуметтiк саясатты жүргiзу кез – келген
мемлекеттiң алдында тұрған ... ... ол ... реформа –
экономикасы өтпелi деңгейде тұрған мемлекет үшін, қаржыға ... ... ... ... ... үшін ... ... мәселелердi, атап
айтсақ: жұмыссыздыққа, кедейшiлiкке байланысты, адамның жаңа экономикалық,
саяси, әлеуметтiк шарттарға бейiмделуiне қатысты қажеттi ... ... ... ... ... ... саясаттың бағыты: нақты халықтан, ... ... ... ... санын бiлу және әлеуметтiк экономикалық
қажетт қанағаттандыру ... ... ... пен ... ... ... таңдаған соңда, мемлекет, бұл көмек көрсетiлмей қалған
топтарға жеке адрестiк көмек көрсету керек.
Әлеуметтiк ... ... ... бiрi: ... ... ... қызығушылығын реттеу. Әлеуметтiк саясатты ... ... қиын ... ... ... бiрi: ... ... тұрмысы төмен бөлiктердiң дұрыс, көтерiңкi әлеуметтiк
көңiл – күй қалыптастыру, әлеуметтiк ... пен ... ... ... асады.
Осыған сәйкес мемлекеттiк көмек, әлеуметтiк жәрдемдi қажет етушi топтарға
жүргiзiледi. Әлеуметтiк көмектiң жеткiлiксiздiгi ең бiрiншi ... ... ... әсер ... Сол үшін ... ... ... өсуiнде шешушi орын алатын еңбектiк өндiрiстi көтеру керек.
Осыған байланысты әлеуметтiк саясатты мына топтарға бөлуге болады:
1. Кедейшiлiкпен күрес.
2. Адам “табысын” ... Адам ... ... ... ... ... көтеру, әлеуметтiк төлемдi жоғарлату 4 негiзгi факторға
байланысты: ... ... ... ... ... күшiнiң мобильдiлiгi
және қарттық жағдай.
Бұның iшiнде маңыздысы: Экономиканың өсу және әлеуметтiк көмектiң ... ... ... – зейнеттiк қамсыздандыру. Сондықтан зейнеткерлiк
туралы ... ... ... ... ... ... ... Одағы
республикаларында зейнеткерлiк жәрдем және ақы халықтың ... ... ... ... кезеңде қазақстанда зейнеткете 3 адам келдi, ал
қазiр –1,8.
Келесi әлеуметтiк, ... ... бiрi – ... және ... ... мамандардың жеткiлiксiздiгi.
Бұл кемшiлiктердi жою үшін: жұмыссыздарға жәрдем ақы беру, жаңа ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықпен күресу,
азаматтарды кәсiби оқыту секiлдi iс – шараларды жүзеге асыру керек.
Бiлiм саласындағы ... ... ... бар мамандар дайындау, ол
мамандар азаматтарда ... ... ... ... керек. Бiлiм
саласындағы реформалардың тапсырмасы: бiрiншi кезекте финанстық миханизмдi
өзгертумен, оқу ... ... және бiлiм ... ... ... ... саласында:
Халықтың денсаулығын жақсарту, өмiр сүру ... ... өлiм ... санын қысқарту мәселелерiне көңiл бөлу керек. Бұл мәселелер
жүзеге асыру мемлекеттiң экономикалық ... ... ... ... ... ... бұл ... әсерiн тигiзедi.
Мәдениет саласында негiзгi мәселе, барлық әлеуметтiк салалардағы ... ... ... ... жаңа ... тауып оларды
тиiмдi жұмсай бiлу керек.
Әлеуметтiк саланы реформалау туралы айта келе ... бiр ... ... жаңа бағдарламалар қабылдау керек.
Әлеуметтiк сала идеологиялық бағыттардан және мемлекеттiк патернализмнен
құтылып, әлеуметтiк салалары және мемлекеттiк емес жеке ... ... ... көңiл бөлу қажет.
Осылайша, әлеуметтiк сала реформасы: радикалды өзгерiске ... ... ... нормативтi – құқықтық, концептуалды,
бағдарламалық өзгерiске түсiп, бiз ... ... ... саяси
демократиялық бағытта дами беруi керек.[44]
Осы бағытта дамуда қазақстан бiрталай жетiстiктерге ... ... ... ... ... ... де ... шешуге мүмкiндiк
беруде. Кейiнгi екi жылдың iшiнде ғана адамдарымыздың жан ... ... ақша ... 30 %- ға, нақты кiрiсi 12 % - ға жуық артты.
Барлық әлеуметтiк жәрдем ақы мен зейнетақы, ... ... ... төленiп келедi. Зейнетақының ең төменгi мөлшерi 1999 жылғы 3 мың
теңгеден 2001 жылы 4 мың ... яғни бiр есе өстi. ... ... ... 1 ... бастап зейнетақының көлемi тағы да ... ... да саны ... ... ... ... белсендi
тұрғындардың еңбекке тартылуы 90,2 % - ға ... Тек iрi және орта ... ... iстейтiн адамдар саны 6,1 % - көбейдi.
Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә.Назарбаев ... ... және ... iшкi және ... ... ... ... туралы”, “қазақстан
халқына жолдауына”, “Әлеуметтiк салаға” ерекше ... ... ... ... ... 2002 ... - ... сақтау жылы” дей келе, халық
ахуалына қатысты стратегиялық мiндеттердi шешу көп ... ... ... ... ... денсаулығымен айқындалатын болады деген
болатын.
Соңғы жылдары бiз ана және сәби ... ... қол ... ... iшек ... және вирустық ... ... ... ауру азайды. Ең қауiптi дерт – полиомиелит жойылды.
Медициналық қызығушылық сапасын жақсарту мен оның ... ашық ... ету ... ... қойып отырған талабын орындау керек.
Сонымен бiрге “Денсаулық минситрлiгiн құру керек” деген болатын.Бiлiм беру
саласында: онжылдықтың соңына дейiн ... ... бiлiм беру ... ... ... ең ... ... сондай – ақ, Орталық және
Шығыс Еуропаның алдыңғы қатарлы елдерiнiң бiлiм ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерi:
дәрiгерлердiң, мұғалiмдердiң және бюджет саласындағы басқа ... ... ... ... ... ... қызметкерлердiң
лауазымдық жалақыларын көтеру қажеттiгiн айтқан болатын. Бұл зейнетақы мен
жалақыны арттыру бiздiң 2,7 ... ... ... ... – келген мемлекеттiң, соның iшiнде қазақстан да негiзiн құрайтын
әлеуметтiк топ.
Әлеуметтiк ... яғни ... ... ... көтеру дегенiмiз,
мемлекеттiң экономикасын көтеру деген сөз. Қазақстан Республикасының
Президентi Н.Ә.Назарбаев айтқандай “Тәуелсiздiк алған жылдардан берi нақты
демократиялық ... ... ... ... Ал ендi осы демократиялық
институттарды бiз халықтардың жоғары деңгейде өмiр сүруге бағытталуымыз
керек. [46]
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Д.Жамбылов, «Саясаттану» Алматы-2003.
2. Р.Тәжітаева, «Саясаттану» ... ... Д, ... ... ... ... ... Политология, Учебник. Под общей редакцией А.Н. Нысанбаева, Алматы-
1998.
5. Кушербаев К.Е. Этнополитика ... ... и ... ... ... http:www.Google
7. Интернет сайты http:www.Rambler
8. Саясаттануға кіріспе. Проф. Т.Т.Мұстафиннің редакциясынан. Алматы-
1994.
9. Политология. ... ... М., ... ... ... Курс лекции. М.,1992.
11. Ә.Нысанбаев, Қазақстан. Демократия. Рухани ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан-2030. Ел президентінің Қазақстан халқына
жолдауы. Алматы:Білім, 1997.
14. М.С.Машан. Политическая система Казахстана: трансформация, адаптация,
целодостижение. ... ... ... ... А. ... ... теория, политическая
технология. Учебник. М.,2000.
16. .Л.А. ... О ... и ... ... ... ... . М.Х. ... Политическая ситема общества. Соц.-полит. Науки
1991.
-----------------------
[1] Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и ... всех ... ... ... страны народу
Казахстана// Казахстанская правда.11-октября 1997 г.
[2] Р.К.Алиев.,°.Д.Кәкеев. Саяси терминдер мен Ѕ№ымдар сәздiгi. Шымкент.-
2000.-59б./10/. бет/.
[3] ЖуковВ.И.,КрасновБ.И.. Политология. Москва,-1995-
[4] Политология: Энциклопедический ... ... ... ... Изд-во Моск коммерч.ун-та, -1993.-358с.
[5] Берк Э. Размышления о революции во Франции.М.,1993.
[6] Политология: Энциклопедический словарь. ... ... ... ... и ... ... С.68.
[8] Ward B. The ideal worlds of economics :Lideral’ radikal and
conservative economic world views. N.Y.,1979.
[9] Lekachman R. The radikal Keynes// The end of ... era ... P. ... ... В.З. Справедливость как социально-философская и социально-
экономическая категория// Социальная справедливость и пути ее реализации в
социальной политике.М., 1982.Кн.1.С.11.
[11] Осы жерде.12-бет.
[12] Социальные ориентиры ... ... и ... М.,1991..20.Бет
[13].Осы жерде.
[14] Ткаченко А.А: Демографическая политика и развития здравоохранения//
Демографическая политика социалистического общества. М.1986./101-102 бет/.
1
[15] Гребенников В.Г., ... О.С. К ... ... ... ... //Социальные гарантии и проблемы
совершенствования распределительных отношений. М.,1979.55-бет.
[16] А.Буркутбай. Апогей и закат советского социализма , Казахстанский
полигон.Алматы 1999. /21-54 бет/.
[17] ... ... ... за 1994 г. ... 1994./57-бет./
[18] Отчет Межведомственной Комиссии ООН по неотложным ... ... ... Алматы.16 марта 1994г,/22-бет/.
[19] Оценочный отчет. Республика Казахстан. Проект социальной зашиты.Т.1.
Документ Всемиррного Банка./11-бет/.
[20] Казахстан. Отчет по человеческому ... 1995. ... ... ... по ... ... бет./.
[22] Осы жерде./34бет/.
[23] Статистический ежегодник Казахстана за 1994./25-бет/.
[24] Осы ... ... ... ... ... ООН по ... социальным вопросам
в Казахстане ./5--бет/.
[26] Краткий статистический ежегодник Казахстана.Алматы,1994 /84-бет/
[27] Осы жерде /74-бет/
[28] Казахстан. Отчет по человеческому развитию 1996./104-бет/.
[29] ... ... ... за 1995 ... ... ... ... Казахстана.Алматы,1996./27-бет/.
[31] Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана “’О
положении в стране и основных направлениях внутренней и внешней политики ... ... ... ... ... Егемен Іазаєстан 12.12.2001ж.
[33] Из справки Государственного комитета Республики Казахстан по
статистике ианализу №06-0631/82 ... ... ... ... ... эволюции внуренной политики
Казахстана”Саясат. 1995.№4. 27-43 беттер.
[35] И.Н. Тасмаганбетов.”Социальная политика и политическая трансформация”
Алматы; 1997 г.
[36] Н. Райханұлы.”Кедейлiк, жұмыссыздық-бiр қасiрет.” ... ... ** ... .” ... ... ...... № 47.(16-22 бет).
[38]Шымкент келбетi.25 .2002ж
[39] Осы жерде.
[40] Шымкент келбетi.25 єа»тар.2002ж
Политология: Энциклопедический словарь /Общ.ред.и сост; Ю.И.Аверьнов/. М.,
Изд-во Моск ... ... ... Политология. Москва,-1995-
41 Резалюция l-й сесий Ассамблей народов Казахстана “о всенародном
референдуме”. ... ... 1 ... 1995 ... ... об ... ... на республиканском референдуме 29
апреля 1995 г. Казахстанская правда 4 мая 1995 г.
[43] Егемен Іазаєстан 4.09.2001 ж.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий маңы ойпатының тұзды күмбезді құрылымдары35 бет
Тұзды жыныстар68 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесiн жетiлдiру38 бет
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Автоматтың (пулеметтің) бөліктері мен механизмдерінің жүмысы бөліктер мен механизмдердің оқтауға дейінгі жағдайы21 бет
Агроөнеркәсіп кешеніндегі шаруашылық байланыстарды реттеу механизмдерін жетілдіру бағыттары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь