Ораз Жандосов

1998 жылдың «Халық бірлігі мен ұлттық тарих жылы» болып аталғаны жұртшылыққа мәлім. Журнал басшылары жылдың осылай аталуына байланысты тарих қойнауынан материал берсек дегенді айта берді. Сондай нұсқауларға сәйкес елімізде 1917.1937 жылдардың аралығында шыққан мерзімді басылымдарды қарап шығуға тура келді.
Сол мерзімде «Мухбир», «Көмек», «Тілші», «Еңбекші қазақ», «Советская степь», «Жаңа мектеп», «Қызыл Қазақстан» сияқты басылымдар жарық көріпті. Бұларда көптеген проблемалық материалдар жарияланған. Олардың авторлары мемлекет қайраткерлері мен интеллигенция өкілдері. Солардың арасынан газет, журналға көп қатысқандардың бірі .Ораз Жандосов екен.
Біз Ораз Жандосовты ірі мемлекет қайраткері ретінде жақсы білеміз. Ал, оның публицист болғанын, кезінде проблемалық мақалаларды көп жазғанын жалпы журтшылықтың біле бермеуі мүмкін. Ораз Жандосов өз уақытысында өте сауатты болған адам. Ол орыс және қазақ тілдерін жетік меңгерген азамат. Мұның, әрине, өзіндік себептері бар.
Айталық, оның әкесі Қиқым кедейліктің тауқыметін көп тартады, жастайынан орыс байларына жалданып, күнелтеді. Міне, бұл оның орыс тілін үйренуіне түрткі болады. Осыбір оқиға себепші болған болу керек, кейіннен ол баласы Оразды Алматы (Верный) қаласындағы орыс гимназиясына оқуға береді.
Зерек бала бұл оқу орнында жақсы оқиды. Сондықтан да болу керек, оны достары кезінде «ғалым бала» деп атап кеткен.
Орыс гимназиясын ойдағыдай бітірген Ораз қызметте біртіндеп өсе береді. Кейіннен ол Қазақстан Өлкелік партия комитетінің үгіт.насихат бөлімі басшысына дейін көтеріледі. Осы жұмыстарда жүргенде ол қазақ халқының келешегі үшін жан аямай тер төккені байқалады. Әсіресе ол халық арасынан шыққан таланттарды қолдауға үлкен күш салады. Ілияс Жансүгіров, Жамбыл Жабаев сияқты еліміздің біртуар ұлдарының творчестволық жағынан өсуіне жағдай жасайды.
        
        О. Жандосов -қайраткер, қаламгер
1998 жылдың «Халық бірлігі мен ... ... ... ... ... ... ... басшылары жылдың осылай аталуына байланысты тарих
қойнауынан материал ... ... айта ... ... ... ... 1917-1937 жылдардың аралығында шыққан мерзімді басылымдарды қарап
шығуға тура келді.
Сол мерзімде «Мухбир», «Көмек», ... ... ... ... ... ... «Қызыл Қазақстан» сияқты басылымдар жарық көріпті.
Бұларда көптеген проблемалық материалдар ... ... ... ... мен ... ... Солардың арасынан газет,
журналға көп қатысқандардың бірі -Ораз Жандосов екен.
Біз Ораз Жандосовты ірі мемлекет қайраткері ретінде ... ... ... ... болғанын, кезінде проблемалық мақалаларды көп жазғанын жалпы
журтшылықтың біле бермеуі мүмкін. Ораз Жандосов өз уақытысында өте ... ... Ол орыс және ... тілдерін жетік меңгерген азамат. Мұның,
әрине, өзіндік себептері бар.
Айталық, оның ... ... ... ... көп тартады, жастайынан
орыс байларына жалданып, күнелтеді. Міне, бұл оның орыс ... ... ... ... ... себепші болған болу керек, кейіннен ол баласы
Оразды Алматы (Верный) қаласындағы орыс гимназиясына ... ... бала бұл оқу ... жақсы оқиды. Сондықтан да болу керек, оны
достары ... ... ... деп атап ... ... ... бітірген Ораз қызметте біртіндеп өсе береді.
Кейіннен ол Қазақстан ... ... ... ... ... ... көтеріледі. Осы жұмыстарда жүргенде ол қазақ халқының
келешегі үшін жан аямай тер ... ... ... ол ... ... ... ... үлкен күш салады. Ілияс Жансүгіров, ... ... ... ... ... ... ... өсуіне
жағдай жасайды.
Сондай-ақ ол мемлекет алдында тұрған проблемалар жөнінде көптеген
мақалалар ... Бұл ... сол ... «Еңбекші қазақ», «Советская
степь» газеттерінде және басқа журналдарда басылған. Бір атап ... - ол ... екі ... бірдей (орысша, қазақша) жазған. Оларда
көкейкесті мәселелер ... тиек ... ... ... ... біздің тұрмыс-тіршілігіміздегі түйткілдермен үндесіп жатады.
Сондықтан біз сол ... ... ... оқырманға ұсынуды
жөн көрдік.
Ауылға бет бүрдық
Елде әлі де болса саудагерлердің, алыпсатарлардың ықпалы күшті. ... ескі ... ... ауыл мен қала ... ... ... еңбегін өндірмейтін, бар тапқанын қағып алатын солар. Олар ... ... ... алға ... ... ... сауда-саттық, ақша араласқан дәуірде жоғарыда
айтылған алыпсатардың, саударгерлердің ылаңынан ауыл ... ... ... ... кезде жарлыланады. Осы дәуір ... ... ... ... ... сайын шаруасынан қол үзіп, жұмыс іздеп қаңғырғандардың, белшесінен
борышқа ... ... ... шарасыздан егін ... ... ... ... ... бәрі жөнді жүргізілмеген
сауданың нәтижесі. Кедейленіп, күнін көре алмай, ауру ... ... ... ел аз ... ... ... ... - бұл жол тура капитал тұрмысына бастар еді.
Бірақ бізде, Қазақстанда еңбекшілер өкіметі. Шаруаның, ... ... ... ... ... өкіметі тұсында бұрын езілген елдердің алға басуы капитал ... ... Бұл ... жолы. Бұрын езілген елдерді, соның ... ... ... дәуіріне соқтырмай, алға бастырдық.
Бұл жұмыстарды іске асыруға қосшы ұйымы ұйтқы болуда.
Өкіметтің шаруашылық, сауда жұмыстарын (қоныстандыру) ... ұйым ... ел ... ... ... ... ... осы қосшы ұйымы...
Еңбекшілер төңкерісінің бар мәні - капитал дәуіріне соқпай алға ... ... ... 1921 жыл, 15 қыркүйек).
Қазақстанды зер ттеу қоғамы
Соңғы екі жылдағы жұмыстардың қорытындысы Қазақстан ... ... беру ... ... орын ... ... Сондай-ақ
Қазақстанның астық шаруашылығының келешегі үлкен екендігі көрінді. Және
Қазақстанның кен байлығының да мол ... ... ... ... ... туындайды. Егін, мал, жер шаруашылықтары
жөніндегі бұрынғы әдістер қазіргі жүргізіліп ... ... ... ... бере ... барлығын жиіп келгенде, менімше, ... және ... ... ... күнде ең алдымен көзге де, ауызға да ... ... ... ... тәжірибе жұмыс-тары.
Қазақстанды зерттеу қоғамы 1920 жылы Орынбор қаласында ... ... оның ... ... бар. ... 48-і қазақ, партия
мүшелері - 62. ... ... ... ... 37.772 ғылыми кітап
бар. Қоғам баспа кітаптарын алмасып ... ... ... ... ... шет ... 50 шамалы орындармен қатынас жасап
келеді.
Қоғамның экспедицияға - шығу ... ... ... нашар.
Жұртшылықтың тұрмыс-жайын тексеру, ескі мәдениетті зерттеу жөнінен ... ... ... Оның ... ... ... ... керек.
Тегінде Қазақстанның өзінде арнаулы ғылыми-зерттеу институты болғаны жөн.
Бұл мәселе Қазақстан өкіметі орындарының ... ... ... ... жоғары дәрежелі екі мектеп (мемлекет университеті мен мал
дәрігерлік ... ... - бұл ... ... ... келтіруде.
Қоғам жұмысын күшейту үшін керекті істің бірі - ... ... мен ... ... ... ... ... көзі ашық
қара шаруаларды қоғам ісіне тарту керек. Сонымен қатар жалпы аймақ ... ... ... ... қажет. Бұл жұмыс бізде өте ... ... және ... ... ділгер. Бұларды
ұйымдастырмай, татымды іс шығару мүмкін емес.
«Еңбекшы ... ... жыл, 31 ... ... ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?
Берімізге белгілі, ұзақ уақыт тарих ... ... ... ... көлеңке түсірмеу үшін көптеген деректер зерттеушілер үшін жабық
болды. Осы ... 20-30 ... ... ... де ... ... сөз ... айтылатын табыстар мен қасіретті ... орын ... ... осы кезеңге көп көңіл бөліп, тарихтың ащы
шындықтарымен оқырман қауымды таныстыруға тиіс.
Биік мұраттарды өмірлік шындыққа айкалдыратын — ... ... ... ... ... ... жігері көзге бірде көрінсе, бірде
көрінбейтін мыңдаған түрлі қиындықтарға мұқалмаған қайсар ... ... ... бір ... ... ... ... халықтың асыл
арманын тілек-мұратын білдіруші де — сол қайраткерлік дережеге көтерілген
адамдар. ... ... ... ... ... тарихи тұлғасына
қайырылып, олардың іс-әрекетімен, мақсат-мүддесінен, тіптен мінез-құлқынан
бүгінгі өзінің алдында ... ... ... ... ... ... сүйеніш іздейді.
Зиялылар тарихына — адамзат ойы мен мәдениеті тарихына тоқталмай тарихи
дамуды толығынан көрсету мүмкін емес. ... ... бұл ... жетпіс
жылдан аса коммунистік партияның тарихымен тығыз байланысты болды. ... де ... мен ... ... ... мәселесін зерттеу
арқылы ұлттық зиялыларының ... ... рөлі мен ... ... ... оның көптеген мәселелерінің мәнін түсінуімізге болады.
20-30 жылдардағы ұлттық зиялылар мәселесі — өте аз ... ... тек жеке ... ... ... ... ... олардың идеяларын, позицияларын беруі қажет еді.
Ұлы Қазан төңкерісінің пісіп-жетілуі қазақ зиялылары арасына жік салып,
әркімнің саяси келбетін, ... ... ... ... зиялылары тағы да екі
жікке жарылды. Олардың бір тобы «Алаш» партиясын құрып (Ә. Бөкейханов, ... және т.б.). ... ... ... ... ... ел ... күресті. Ал екінші топ кеңес өкіметін жақтап шыққандар (Т. Рысқулов,
С. Қожанов, С. ... және т.б.) ... ... ... бұл ... да
кеңес екіметі кезінде нәубетке ұшырамағаны жоқтың қасы. Еліміз тәуелсіздік
алып, егеменді ел ... ... оның ... ... жолында
арпалысқан қазақ арыстарының, аққан жұлдыздай келте ғұмыр ... ... ... ... ... ... сөз болғалы атырған азамат жоғарыда көрсетілген
екі топқа да жатпайды. Ол ... ... ... ... оның өзі ... өзі ... шыңдап жетілдірген, мемлекет
қайраткері дәрәжесіне дейін көтерген Қазан төнкерісінің төл перзенттерінің
бірі — Ораз Қиқымұлы Жандосов. Біз осы ... ... топ ... ... ... өркендетуге қосқан үлесін де ұмытпауға тиістіміз. Бүгінгі
күнге дейін жабық болып келген жаңа деректер, ... ... ... ... ... ... ... жаңа міндеттер бой
кетерді. Соның бірі — ұлт ... ... ... белінуі жеке жеке басқа
табынушылықтың ұлт зинлыларының қалыптасуына кері әсері. Осыған ... ... ... толығымен тарихы қайта қарастырылып, тек демократиялық
лагерьдегі ... ... ғана ... ... ... ... де ... жаңа бағасын алуы қажет.
О. Қ. Жандосонтың қызметін сипаттау біз үшін өте ауыр. Дегенмен де, оның
еңбектерінің ауыр да азапты 20-30 жылдардың ... ... ... ... Қ, ... ... ... отырып, олардан сол кезеңнің уақыт
тынысын, талабын сезінеміз. Оларды жазылу уақытына ... үшке ... ... ... ... ... ... жылдарда жазылған еңбектер;
3. 1929-1937 жылдарда жазылған еңбектер.
Басқаша айтсақ, мұны еңбек жолының қалыптасу, өрлеу, құлдырау кезеңдері
деп саралауға да болар ... О. Қ. ... ... ... шеңбермен шектемей,
оларда көтерілген мәселелер тұрғысынан талдауға да ... еді. О. ... өз ... ... кеңес билігі орнағаннан кейінгі
өзекті мәселелерге тоқталып отырғаны белгілі. Олар: қазақ ауылына әлеуметтк-
экономикалық өзгерістер енгізу, жер ... ... ... ... және т.б. ... ... өлкелік партия комитетінің 1926
жылы қараша айында өткен ІІІ ... көп дау ... ... ... ... ... жолдары болды. О.
Қ. Жандосов бұл мәселе бойынша ең басты назарды ұлт ... ... ... аудару қажеттігін айтып, қазақ ауылында байлармен
күресті тек бейбіт экономикалық әдістер ... ... ... ... ... әдістері арқылы да жүргізуді ұсынды.
Оның түсінігі бойынша бұл шара қазақ қоғамын байлардың зорлығынан ғана
емес, сондай-ақ ... ... ... ... да ... үшін
қажет еді. Ораз ауыл кедейлері мен орташа шаруаларды ... ... ... шығару үшін мынадай шараларды ұсынды: 1 Егемендік және шабындық
жерлерді ықтиярсыз — ... ... ... ... дейін жеткізу және оған
реформа деп ат беру; 2. ... ... ... ... ... ... 3.
Байлардың саяси сахнадағы өкілдері — атқамінерлермен күресте зорлау әдісін
қолдану ... ... ... ... 141-к,, 1-т, ... пп). О. ... бұл бағытын О. Исаев, А. ... ... де ... ... О. Жандосовтың бұл пікірі Ф. И. Голощекиннің «Қазақ
партия ұйымында большевиктендіру тек 1925 жылдан ... ... ... Қазан төңкерісінен 1925 жылдың қыркүйегіне дейінгі ... ... ... жоқ, ... ... ... ... лебін әлі
сезінген жоқ» (Голощекин Ф. И., Партийное строительство в Казахстане:
Сборник ... и ... М. А. 1930, с.72), — ... ... ... ... Бұл өзі ... өлкелік комитетінің жоғарыда аталған, 1926 жылы
қараша айында еткен III пленумында қазақ ... ... ... іске ... ... ... ... кеңестендіру керек
деген мәселенің төңірегінде туған пікір еді. Ал бұған қарама-қарсы пікірді
ХҚК-нің сол кездегі ... Н. ... ... ағарту комиссары және
«Еңбекші қазақ» газетінің жауапты редакторы С. Сәдуақасов, ... Ж. ... ... ... ... екі түрлі пікірлер
төмендегідей мазмұнда болды: бірінші пікір — ... ... ... ... ... жетуімізге болады (С. Сәдуақасов, Н. ... ... және ... ... ...... ... әлеуметтік-
экономикалық қатынастарды өзгертуге саяси зорлау әдістерін де ... (О. ... О. ... А. ... Ф. И. ... ... кезінде
туған осындай екі түрлі бағыт жауапты хатшы Ф. И. Голощекиннің ... баға ... Ол О. ... ... ... ... ... және саяси ерекшеліктерді есепке алмайтын «солшыл» ауытқушылық
десе, ал екінші бағытты ең ... де, ... ... ... деп
анықтады. Одан ары екінші бағыттағы коммунистерді ауылдағы ... ... ... ... ... Ф. ... «біз Жандосов
пен басқалардың өз пікірін айтып, нағыз ... ... ... болуға тиістіміз. Менің Жандосовқа қарсы сөйлегенім «солшылдықтың»
қауіптілігін көрсетпейді, қайта «оңшыл» ... ең ... ... айта ... ... ... ... 141-қ, 1-т, 485-іс, 127, 131-
132-пп.) — ... еді. ... осы III ... ... ... пікір
айтуға тырысқан түр байқатса да оның сөзі мен ... шын ... ... ... байқау қиын емес еді.
Сонымен, Қазақ өлкелік партия комитетінің 1926 жылы қараша айында өткен
III пленумда Ф. И. Голощекиннің ... ... ... ... ... ... «солшыл» ауытқушылар дейтіндер пайда болды. Дегенмен де біз ... ... III ... сөйлеген С. Сәдуақасовтың пікіріне
толығымен қосыламыз. Ол «қолдан солшыл және ... ... ... ... ... ... ... кедергі жасайтынын, қазақ
коммунистері алдарында тұрған негізгі міндеттерін тура ... ... сол ... ... істеп отырғандығын, ал арада қайсыбір
мәселелерді жете ... ... ... ... ... партия
мүшелерінің болуы толық табиғи құбылыс» екендігін ескертіп, О. ... ... ... ... оның екі ... ... оның
«бірі — орталықтың жергілікті жағдайды нақты терең ... ... тез іске ... ... етуі, екіншісі — жергілікті басшылардың
қазақ ... тым ... ... ... жатқан өзгерістерді өз дөрежесінде
бағалай алмауы. Қазақ ауылында анау жоқ, ... жоқ, түк ... ... ... тағы ... ... қою пікірлер қазақ қайраткерлерін шалыс
бастырып, сол ... ... ... ... да ... ... жағдайымызды
қиындата түсуі мүмкін» (Көрсетілген архив, 141-қ, 1-т, ... ... О. ... ІІІ ... қазақ ауылында саяси куштеу әдістерін
қолдану ұсынысының дұрыс ... қате ... ... оның ... ... ... С. Сәдуақасовтың пікірін ... ... ... Яғни, сол кездің өзінде Қазақстандағы ... ... ... ... ... ұсынылғанын және орын алғанын көрсеттік. Өкінішке
орай, бұл ... ... ... Тең емес ... ... күресте
жауапты хатшы мен оның төңірегіндегілер өз мүмкіншіліктерін, яғни насихат
құралдарын, түрлі мінберлерді өз қарсыластарымен ... ... ... Қазақстанның экономикалық, және әлеуметтк өзекті мәселелеріне жауап
іздеу үшін өмес, керісінше қарсы топтағылардан қаралау үшін, олар ... ... ... мүддесіне қайшы келетін, байлардың таптың мүддесін
жақтайтын шешім ретінде ... ... ... Ал ... ... халқын қандай қасіретке душар еткеніне тарих куә. Біздің ойымызша, О.
Жандосовтын «қазақ ауылында әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... емес, саяси күштеу әдістерін қолдану арқылы да жүзеге асыруға
болады» ... ... ... ... ... ... сол ... дұрыс баға бере алмауынан, барлық байларға бірдей ... оның сол ... ... ... ... ... саясатын
жүзеге асыруды міндеттегендіктен туындады.
О. Жандосов қызметіндегі келесі бір өзекті ... бірі ... ... және ... ... жергіліктендіру
мәселесі еді. О. Жандосов «жергіліктендіруде функционалдық әдіс өте ... ... ... жоғарғы деңгейінде отырғандарды да қазак, тілінде
сөйлеуге мәжбүр етеді» — деді (141-қ, 1-т. 490-іс, 529-п}. ... ... ... ...... қазақ тілінде қызмет
етумен, қазақ қызметкерлерінің санын ... ғана ... тиіс ... ... бұл ... ұлттық мүдде тұрғысынан қарау қажет еді.
Ғасырлар бойы патшалык Ресейдің езгісінде болған ... ... ... ... ... ... енді сол ... аса даулы жер мәселесі төңірегіндегі шиеленіскен
ұлтаралық қатынасты шешуде О. Қ. Жандосов «жерге орналастыру ... ... ... ... ... олардың отырықшыланып жатқандарын
қамтамасыз ету жөнінде ... ... ... — деп ... ... ... 1925 жылы қыркүйек айында өткен бюро мәжілісінде өте дұрыс
мәселе көтерді (141-қ, 1-т, 18-іс, 96-п.). Ол ... ...... ... — 1918 жылға дейін қоныс аударған орыс, ... ... ... ... — 1922 ... 31 ... 1924 ... тамызына
дейін өз бетінше қоныс аударып келгендерді жермен қамтамасыз етуді ұсьінды
(17-іс, 462-471-пп.)- О. Қ. ... ... ... 1921-1922 жылдары
жүргізілген жер-су реформасын жүзеге асырушылардың бірі болғандықтан жер
мәселесінің ... ... үшін ... ... ... ... екенін түсінді.
Қазақстанда жер мәселесі ауыл шаруашылығы өндерімен ғана ... ... ол ұлт ... де, ... жалпы саясатымен де
сабақтас деп ойлады ол. ... да Ораз ... ... ... ... ... әр ... табиғи жағдайын,
ерекшелігін есепке алу қажеттігін дұрыс ... О. ... ... ... ... орналастыру қажет деген көзқарасы 1925 жылғы
қазақ коммунистерінің де, сондай-ақ, ... жоқ ... ... ... пікірі еді. Мүның өзі 1925 жылдың желтоқсанында өткен Қазақ өлкелік
партия ... 5-ші ... ... ... алды: қазақ
шаруаларын жермен қамтамасыз ету өте әлсіз және баяу жүргендіктен, ... ... ... ... ... ... қажет-(Резолюция 5-ой
Все казахстанской конференции РКП (б) 1-7 ... 1925 г. ... ... ... 1925 жылдың қыркүйегінде келген Ф. И. ... ... ... ... 5 ... жоғарыда көрсетілген қарарды
қабылдауға кедергі келтіре алған жоқ. Мұның себебі: 1). Жауапты хатшының
республикаға қызметке ... көп ... еді; 2). Ол әлі ... жете ... ... әрі оған жаңа ортамен танысып, үйренісу үшін
уақыт та керек болды. Бірақ Ф. И. Голощекин өз ... көп ... Оның жана ... ... 1926 жылы 26 ... БОАК ... басшылықпен көп кеңесіп жатпай-ақ жоғарыдағы конференцияда
бекітілген жерге орналастыру шараларын жоққа шығаратын ... ... ... ... ... ... ... жерге орналастырылатын аудандарда
жерге орналастыруда қазақ халқының (батырақтардың, ... және ... ... құқы ... деген екі ұшты пікірмен ауыстырылды
(Қазақстан Коммунистік партиясы ... ... ... ... 338 б).
Бұл іс жүзінде қазақ еңбекшілеріне Қазан төңкерісінің берген заңды
артықшылықтарын жоққа шығару болатын. Енді жер ... ... ... ... ... ... негізінде емес, «таптық принципті» негіз еткен
Орталықтың жобасы бойынша іске аса бастады. »Таптық« принципті Қазақстанда
жүзеге ... Ф. И. ... ... жан ... жоқ. ... одан кейбір
қазақ коммунистері де қалысқан жоқ.
Бір таңқаларлық жай — О. Жандосовтың 1926 жылға дейін өзі ... ... ... ... ... тез ... ... Ол бұл туралы
1937 жылдың 10 ... ... ... ... ... ... болған жоқпын. Оппозицияларға қосылған жоқпын, олармен қызу
күрес жүргізуге ат салыстым, бірақ соған ... ... ... өзім
де жергілікті партинға қарсы бір топқа ... ... ... Қожанов
тобына. Менің бұл топқа енуіме Қожанов пен менің жерге ... ... ... ... ... ... негіз болды. Мен
сол жылдары бірінші кезекте қазақтарды жерге орналастыру ... ... ... ... Мен ... ... ұлы-державалық
шовинизммен күресу міндеттерін дұрыс түсінбегендктен көндім. Өзімнің
жергілікті ... ... ... ... ... комитетінің ІІІ
пленумында және 6-шы өлкелік партия конференциясында мен ... ... ... ... ... ұлт ... жүзеге асыруға
атсалыса жүріп, қателіктерімді қайталаған жоқпын- (8-қ, з-т, 1062-іс, ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
өзгерістерді енгізу мәселелөріне өзімдік көзқарасы ... ... оның қате ... ... ... болды. Ол
өзінің кім екенін 1926 жылы 18 желтоқсанда өткен ... ... ... бюросының, есеп комиссиясы төралқасының және ... ... ... ... ... ... комитетінің Мәскеуде Т.
Рысқұловтың басшылығымен өткен националдар мәжілісінде ... ... Ол ... және ... ... ... ұлттық
теңсіздікті тудырып отырғанын, ал бұл патша ... ... ... ... осы өткеннің мұрасынан тек халық шаруашылығын
индустрияландыру ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
ұлттық республикалардың я болмаса облыстардың экономикалық тәуелсіз болуы,
әр ұлттық республикада индустриялауды белсенді жүргізу қажет ... ... ... ... ... деп қарауымыз керек деп қателесті (141-қ, ... ... ... Бұл іс ... патшалық Ресей құлдығынан әзер
құтылған Қазақстанды жаңа коммунистік Орталықтың бодандығына беру ... ... ... ... еткен кезеңде Қазақстан орталықтың
шикізат базасына айналды және бұл саясаттың зардабын ... ... ... ... ... келеді.
Дегенмен де осындай қателіктеріне қарамастан, О. Жандосов сол кезеңнің
өзінде ... ... ... 1). ... 2). ... ... ... 3). шектен шыққан бюрократиялық кемшіліктерден құтылу үшін,
бірінші кезекте аппаратта отырған бюрократтармен күресуге ... ... ... бюрократтық еңбекші халыққа дөрекі, өмір беруші,
төрешілдік көзқараспен қарап, ал өз ...... ... ұратынын, екі
жүзді екендігін де көрсетті», — деді (Бұл да ... ... ... ... ... ... де тығыз байланысты еді. Бюрократиямен
күрестің ... ... ... ... ... ... дер
кезінде және өз дәрежесінде батыл көтеріп, осы бағытта нақты шараларды іске
асыруды талап етушілердің қатарында О. Жандосовпен қатар, С. ... ... да ... ... ... ... ... аппараттағы
дерттің тамырына балта шабылмады. Бұл ауру осылайша күннен-күнге, жылдан-
жылға біртіндеп партия-кеңес ... өз ... ... ... ішіндегі
қайшылықтарды шешудегі пікірталаста түрлі айла және демагогия арқылы әркім
өз пікірін дәлелдеуге тырысты, бірақ жоғарыдағылардан ... ... ... ... ... ... жанышталып отырды. Бұл жалпы сол кезеңге
тән, ... ... ... ... ... Ораз ... 1927 жылы ... Халық
ағарту комиссары қызметіне ауыстырылды. ... бұл ... ... А. Кенжин, С. Сәдуақасов атқарған еді. С. ... ... жж.) ... ағарту комиссары қызметін атқарып жүргенде, ... ... Ф.И. ... ... ... ... ... И. Голощекиннің, оның пікірлестерінің көмегімен С. Сәдуақасов ақыры бұл
қызметінен босатылып, Тәшкендегі ... ... оқу ... ... ... Ал енді оның орнын басып, осы қызметке Ораз Жандосовтың
тағайындалуына екі түрлі себебі болуы ... ... ... ... ... тұрғыдан терең, әрі белсенді араласу үшін өз ... ... ... ... Ораз ... ... ... мәселелер
бойынша ауытқушылық позицияда тұруы да оны жұмыста шеттетті ме деп ... ... тағы бір ... ескерте кеткенді жөн көрдік. Көп ... ... та бұл ... ... қызметке бұйрық бойынша ауыстырылды.
Біздіңше, бұл жауапты хатшы Ф. И. ... өз ... ... ... ... ... Қалай десек те Ораз Жандосов пен ... ... ... осы ... тегін емес. Жаңа қызметте Ораз
Жандосов «жауапты хатшының» үмітін ... көп ... ... ... ... белгілі қайраткерлердің біріне айнала ... бүл ... ... ... ... ... еді. Сол ... Ораз Жандосов көп ұзамай-ақ ... ... ... ... қызметке өз «күнөсін» жууға аттандырылды. Айта кеткен жөн,
партиялық қызметтен оқытушылық қызметке ...... ... ... ... ұзақ ... бойы қолданылып келді.
Патша өкіметінің отарлау саясатының салдарын әлеуметтік-экономикалық
тарихи теңсіздіктерді ... ... ... Ораз Жандосовқа қызбалық та төн
болды. Біздің ойымызша, Ораз Жандосов сияқты қайраткерлердің өмірбаянына
баға беруде сол ... ... яғни олар өмір ... ... ... ... алуымыз қажет. Бұл жаңа ұлтаралық қатынас ... ... ... келе ... ... да ... жөн. ... бұл жерде ұлт зиялыларының
теориялық дайындықтарының жеткіліксіздігі де, ... ... ... өз ... ... Осыған қарамастан ұлттық қарым-қатынас мәселесі ... ... ... ... ... етті О. ... ... шешуде ұлттық
мүдде тұрғысынан қарамай, таптық мүдде тұрғысынан келуі оның социализм
идеяларына сенуінен деп ... ... ... ... жүзінде адам
баласының ертеден келе жатқан асыл ... ... ... ... кеңестік үлгісін іске асыруда ұлыдержавалық өктемдік басымдық алып
кетті. Бұл қайта құруды жергілікті ұлт өміріндегі ... ... ... ... көрініс тапты.
Бүгінгі күні 30-шы жылдары құрбан болғандар туралы (оның ішінде О.
Жандосов та бар) ... сөз ... жөн. Оның ... ... ... ісіне қалтқысыз берілгендердің серт-сенімін енді бұзу мүмкін де, ері
қажет те емес деп ... ... ... ... ... ... ... және тәрбиелеген перзенттеріне қарсы аяусыз күрес жүргізді.
Сондықтан да ұлт зиялыларының қызметі мен шығармашылық мұраларына баға
бергенде ... ... ең ... объективті болу ете қажет.
Мұның өзі О. ... ... ... мол саяси тұлғаларды тарихтағы өз
орнына қою үшін де керек.
Гүпшат НУРЫМБЕТОВА,
Әл-Фараби ... ... ... ... -сынып бөлмесінің ішкі ... ... ... ... сақтайтын кезекшілер қою;
-әрбір баланың киімі мен аяқ киімін гигиена, эстетика
тұрғысынан деген ... ... ... сабақ кестесі мен сынып бөлмелерінің орналасуынан
хабардар ету;
-оқушының барлық сынып бөлмелерінің неге ... ... ... ... ... бастап ойын бөлмесі мен ... ... ... ... ... ... жоғары мәденн деңгейде, тазалықты,
әдемілік пен тәртіпті ... ... ... білуін үйрету.
Сыныпта оқыту іс-әрекетін ұйымдастыру:
-балаға дүниенің көпжақтылығы мен күрделілігі, қарама-қайшылықтарын,
танымдық іс-әрекетін ашу;
-баланы дүниедегі адам ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті;
-баланың күш-жігеріи, өзінің денесіне. денсаулығына, агзасының сұлулығы
мен күшінс, адамның өз денесін билей ... ... ... ... ... образдар аркылы тануға, көркемдік заттар тудыра
отырып, дүниені коркейтуге мүмкіндік беретін іс - ... ... ... ... ... ... Ол дегеніміз -
оқушылардың рсфлексиясы, өмір құндылықтарыи түсініп, сезінудегі өзіндік
талдауға және өзіиің ішкі дүниесін ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық дамудың
сипатамасы. Сынып жетекшісінің диагностикалық іс-әрекеті
55
тәрбиелік жүйені құрудың негізі болып табылады. Жеке ... ... ... анықгауға мүмкіндік береді.
Жоғарыда келтірілген жеке тұлғаның қасиеттері оқу барысында ... ... тыс ... ... да ... ... оқу
пәндеріндегі тәрбиелік материалдар да аз емес.
Қазіргі уақытта мектептеріндегі білім беру күннен ... ... ... ... түрде түсініп, ұғыну - мұғалім ... ... ... ... оқу пәндеріндегі тәрбие мүмкіндіктерін білуі тиіс. Бұл
орайда гуманитарлық саладағы пәндердің орны ерекше ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін
нақтыландырып, дегенмен ... ... ... ... ... ескеретін болсақ, сынып жетекшісінің жауапкершілігі арта
түседі.
Окушылардың сыныптағы іс-әрекетін ... ... ... мына ... ... ... ... жағдайда ғана тәрбие міндеттерінің
шешімі нәтижелі болмақ;
1.Тәрбиенің жеке тұлғаға бағытталуы.
2. Тәрбие жүйелік сипатта болу.
З.Тәрбие іс-әрскетінің ... ... ... ... ... ... әрскеттестігі тәрбие жүйесінің кепілі.
4.Тәрбие процесі жеке ... ... мен ... ... ... мен ... ... сүйенуі қажет.
Жеке тұлға теориясы арқылы мұғалім окушының тек тәрбие объектісі ... ... ... ол ... ... ... түсінеді. Ол сыиып
жетекшісіне оқу-тәрбис жұмысын, оқушы жеке тұлғасының ... ... ... ... ... ...... аламгершілік түсіиітерді
ұғынуға жағдай жасау; мінез-құлық псн іс-әрекет иорміпарының қалыптасуы -
өз іс-әрекетіне қанағаттану. ... ... жеке ... ... ... танымдык. мінез-құлық эмоционалдық сезім
компоненттеріиен тұрады.
Осылайша, мотивті қалыптастырып, ... ... ... ... эмоциялар балалың қоршаған болмысқа деген сенімін арттырады.
Сынып жетекшісінің іс-әрекетінде басқару теориясының да маңызы ... ... ... - ... ... ... ал
ұйымдастыру басқару тсориясының құрамды бөлігі болып табылады. ... білу ... мен ... ... ... ... жүйесін басқаруға мүмкіндік береді.
Тәрбие жүйесінің қызметіндегі маңыздысы окушылардың іс-әрекетінің
түрлерін тиімді ... ... ... және ... ... ... ... іс-әрекеттер: танымдык іс-әрекет, материалдық
еңбек, қоғамдық-пайдалы жұмыс, бағалау-бағьптау әрекеті, ойын ... ... ... ... ... ... ... шараларды дайындаудың нәтижелі әдісін
аныктауға ... ... ... ... ... нақты бір формасын таңдау (сынып сағаттары, КВН,
демалыс ... ... ... мақсатгары мен міндеттерін анықгау;
3) шараларды өткізуге ынталы топ пен окушыларды таңдау;
4 ) ... ... ... тәрбие жүмыстарын жоспарлау;
57
5) жұмысты ұйымдастыру міндеттерін ынталы топ мүшелеріне бөліп беру;
6) мерекеге дайындык;
7) сынып жетекшісінің тәрбие шараларын ... ... ... ынталы топпен бірігіп шараларға дайындықты тексеру;
9) тәрбиелік шараларды өткізу;
10)окушылармен (ынталы топ, ... ... ... ... талдау жасау;
11) окушылармен бірігіп алдағы жұмысты жоспарлау.
Тәжірибе көрсеткендей, осы ұсынысты қолдана отырып, сыныпта осыидай
тәрбие ... ... ... жетекшісінің жұмысында сыныппен немесе жеке бір оқушымен этикалық
әңгімс өткізу ерекше орын алалы. Өсіп келе ... ... ... ... ересек адам тарапынаи көрсетілген ... ... ... ... жеке тұлғасының қалыптасуына көп әсер
етуі мүмкін. Өкінішке орай, ... ... ... ... ... В.Л.Сухомлинскийдің мұғалімнің сөзінс, оның
оқушымеи әңгімесіне зор мән ... ... ... Ал, бір ... оның
педагогикалық іс-әрекеттің осы бір ... ... ... Бұл мұғалімнің мәдсни таиымдық және дайындығының болмауынан
шығар.
Қазіргі ... ... ... өзін өзі ... ... ... ... жатыр. Бұл оқушыға адамгершілік тәрбие беру мәселесін
біршама шешуге мүмкіндік ... ... ол ... ... жоспарлы
тәрбие жұмысын алмастыра алмайды.
58
2.3. Сынып жетекшісінің оқушылардың білім, білік, сапасын бақылауы.
Әрбір оқушының терең де ... ... алуы ... ... ... ... болып отыруы жағдайында қамтамасыз етілуі
мүмкін. Тек осы жағдайда ғана оқушылар біліміндегі, шеберліктері ... ... дер ... ... ... ... ... қалуын
алдын ала болдырмауға болады.
Оқушылардың программалық материалды қаншалықты меңгергендігі туралы
мұғалімнің негізгі хабар алып ... ... ... ... тексерудің әр алуан түрлері екендігі айқын.
Өкінішке орай, оқушылардың дайындық дәрежесін жүйелі, терең және
объективті түрде ... білу ісі ... ... ... ... ... білім тексерудің түпкі мақсаты оқушының оқу
мақсаты, ... ... ... ... ... баға қою ... ... әлі де бар.
Білім тексерудің қандай да формасы болсын, егер ол ... ... ... ... ... ... дайындық беру ... ... ... жетістіктеріне шарттарына талдау жасау
үшін ... бере ... ... кері ... ... ... ... білім меңгеру және дағдыларды қалыптастыру процесіне басшылық жасауға
мүмкіндік береді. Солай бола тұрса да өте көп ... кері ... ... ... тек әр қилы ... түрі ғана
қосылады да, оның барлық дәстүрлі формалары есепке алынбай , сырт қалады.
Ауызша сұрақтың әсерлілігін ... ... оны ... ісін ... ... ... Оны ... кезде оқушылардан
олардың нақты материалды білуінде, сондай-ақ ұғымдардың,
59
тұжырымдардың, ережелердің анықтамаларын біліп отыру ... ... ... ең ... ... ... жатқан құбылыстардың мәні қаншалықты
ұғынылгандығын айқындау, оларды дұрыс түсіндіре және ... ... ... ... болсын нақты құбылысқа түзу баға беруге және
іс-тәжірибелік ... ... ... білуді айқындау ... ... ... ... тиімді етіп ұйымдастыра білу жаппай және
дербес сұрау жұмысын орынды, ұштастырып ... ... ... ... әңгімесі кезінде сыныитағы барлық оқушылардың
пайдалы жұмыспен айналысыуын қамтамасыз ете білу қажет.
Текеру жұмыстарының сипаты мен ... ... ... ... ... жаңа ... ұсынып, олардан білімді іс-тәжірибелік
белгілі дәрежеде өздігінен пайдалана отыруды ... болу ... ... ... ... жұмыстарының
мазмұнына орындалуын бұрын алынған біліммен дағдыларды мін-еркін түрде
қолданып ... ... ... ... да ... ... өте ... роль
атқарды.
Бақылау және тексеру жұмыстарының көп жағдайда тек оқылып
жатқан білімді ғана емес, сонымен бірге бұрын оқылған білімдіде және
бұрын алынған дағдыларда қолданып ... ... ... ... ... олар ... сипаты жағынан комплексті бағалау және тексеру
жұмыстары болуы ... ... ... ... оқушылардың
білімін жүйеге келтіреді көмегін тигізеді, оның маңызды туралы жоғарыда
айтып өткенбіз.
Ал комплектілі бастауыш пен орта ... ... ... ... ... білімін тексеру формаларына да елеулі
әсерін тигізеді. Оқушылардан ауызша сұрау
60
анағұрлым көп ... ... ... ... ... Мұғалім
білімділігі мен тиянақтылығы мен сапалы игеруі ... ... ... іс-тәжірибеге қолдануы бойынша пікір айта алады.
Аз комплектілі мектепте ... ... ... ... ... ... болуына байланысты, бұл жұмыстың жағдайы оқушылардың білімі
мен дағдылары туралы мәлімет алудың анағұрлым сенімді көзі болып табылады.
Сондықтан да оқушылардың ... ... үшін оқу ... барлық түрлерін
кеңінен пайдалану керек.
Оқушылардың білімі шеберліктері мен дағдыларын тексерудің ... ... ... ... үшін ... мектебінің көп жылғы
тәжірибесін пайдаланып отырған жөн. Ол ... ... ... ... ... көрсетілуде, сондықтанда біз оны ... Ал ... ... ... ... жаңа ... ... келсек, жағдай тіпті басқаша. Мұнда даулы, тіпті қате де
кемшіліктер өте көп, ... ... бұл істі ... ... ... міндеті.
Оқушылардың білім меңгеруіне жаппай механикаландырылған бақылау
жасаудың әр алуан түрлерінің белгілі ... ... ... ... ... ... мұғалімге материалдың әрбір оқушы
тарапынан қалай ... ... ... ... мүмкіншілік туа
бермейді. Жазбаша жүргізілген бақылау жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... алуға болады, бірақ ол
жұмыстарды тексеру өте көп орын алады да, олар үшін ... ... ... ... ... ... ... оқушылар білімі туралы
тез жалпы түсінік алуға мүмкіндік жасайды, бірақ оның ... ... ... ... ... мұғалімдер оқушылардың білімі немесе дағдылары
61
туралы алынатын деректердің ... ... бір ... және ... ... ... дәрежеде қамтамасыз ете алатын ... ... ... ... ... ... отырады.
Оқыту ісіндегі кері байланыс ... әлі де ... ... ... ... оны іс-тәжірибелік істі асырудың өзін-өзіне
ақтаған көптеген тәжірибелері табылды. Мұғалімдер бұл ... ... ... ... ... карточкаларды тіке мәнді және кодаланған ... ... ... ... . Тіке ... ... ... орфограммалар немесе
есептеулердің нәтижелерін көрсетуге көмегін тигізетін ... ... ... болады.
Тәжірибе сигналдық карточкаларды тақырыптық аудармалы блокноттарды
Ростовтың математика мұғалімі О.И. Шрамко көп ... бері ... ... ... ... ... та блок-сигнал деп аталатын ... ... ... ... 1990 ... өзінде ақ айтылған
жылжымалы мен ... ... оқу ... да тіке ... ... ... комплекстерінің ұғымды қатары деп ... ... ... ... ... ... формалар математикалық ... және т.б. ... ... ... ... ... ... ауыстыруда болып табылады. Сигналдық карточкалар оларды түрлі
түске бояу ... ... ... ... ... әр түрлі абстрактылы
белгілерді қолдану арқылы қолданылады.
Тіке мәнді сигналдық карточкаларды ... ... көп ... бұл ... мұғалима Н. А. Абрамова былай деп ... ... ... ... тани білу дағдысын және оларды
62
тексеруге керекті сөздерді тез таба білу ... ... ... ... ... ... сигналдық корточкалар жәрдем береді...
Сөздердің жазылуына сигналдық карточкалардың жәрдемімен ... беру ... ... ... ... ... бар ... (шапка, шуба
және т.б. ) ... сол ... ... ... Оқушылар орфограмманың жазылуы
жөнінде керекті ... әріп ... ... көрсетіп, сигнал
береді де, мұғалім рүқсат етсе, сөздің өзін жазуға кіріседі....
Перфокарталар кері ... ... ... ... құралына
айналды. Сигналдық карточкалар сияқты, перфокарталар да тіке ... ... ... ... ... ... ... деректердің бәрі ешқандай шартты
белгілерсіз, тікелей көрсетіліп берілген. Бізге мұндай ... дәл ... ... карточкалар бастауыш сыныптарда қолдану
үшін ана ғұрлым тиімдірек көрінеді. Кодалау және ... ашу өз ... ойды ... жатқан объектіден
басқаға аударатын операциялар болып табылады. Балалардың оқу әрекетінің
мүндай түрлерін шектен тыс ... ... оның ... жөнімен
айқындап алып, оқылып жатқан ... ... ... керек, құбылыстар
арасындағы байланыстарды анықтау үшін пайалану керек. ... ... тірі және өлі ... ... мен ... ... түрлі түске
боялғаны қажет.
Бастауыш және жоғары сыныптарда кодаланған кері байланыстың ... ... ... ... және графикалы диктант тәрізді тағы ... ... де ... ... Бұл ... ... мәні мынада
63
оқушының әрбір сұраққа қайтарған жауабы бір кодалық ... ... ... ... ... ... көп ... немесе шытырманды сызбаға ұқсайтындай түр алады.
Мектеп сыныптарында жауаптарды таңдауға баиланысты берілетін
тапсырмалар да жарамсыз. Бағдарламалап оқыту ... ... ... ... бұл әдіс ... құрастырылған
тапсырмаларды орындау. Оқушыларды жауаптарды саналы түрде және дәлелді етіп
құруға бағыттамайды. Бұл әдіс оқушыларға дұрыс жауаптар мен ... ... ... ұсынуға рұқсат етеді, ал мұның өзі бастауыш сыныптарда
қате жазылымдардың немесе ... ойға ... ... әкеп соқтыру
мүмкін. жауаптарды бекіту оқушылардан бір қатар «бос» ... ... сай ... ... ... картадан жауаптың нықталатын
орнын табуды, ал кейбір жағдайларда жауаптарды белгілеу үшін тіпті ... де ... ... ... етеді.
Міне, сондықтан да жоғары сыныптарда, мүмкін болған жағдайлардың
бәрінде де, үлгілерді жоғарыда ... ... тіке ... ... отырып, талдау методымен перфо карталар үшін тапсырмалар
қүрастырудан бойды ... ... ... келе ... ... оқыту идеясының тіпті ең табанды
насихатшылары да «оқытатын» машиналарды қолданудың ... ... ... ... Мәселен, «бағдарламалап ... атты ... ... оқыту қайта
мұғаліммен бірге пайдалануы керек деп мәлімдейді. Оқытатын компьютерлер ең
тәуір дегеннің өзінде пәннің нақты ... ... бір ... қана ... ... Кейбір күрделірек компьютердің мүмкіншіліктері
одан да зор, бірақ оқушыларды тек мұғалім ғана рұқтандырыла ... ... бере ... «адаптациялықты» байқатып, мәселелердің талап етілетін әлеуметтік
шешімін қамтамасыз етіле алады.
Сонымен. ... ... ең ... ... ... ... әдісімен бақылау құралдарын жетілдіре
түсу бағытындағы ізденістерді ... беру ... ... мұндай
құралдарды балалардың білімін анықтаудың көптеген басқада тәсілдермен
65
Қорытынды.
Бұл дипломдық жұмысымыз мектептегі сынып ... ... ... ... ... істеу тәжірибелерін жинақтау талабы алға қойылды.
Біз жаңа бағдарламаны енгізуге ... ... ... ... ... ... ... методикалық ұсыныстарды қайталамауға
тырыстық. Ол ұсыныстар ... ... ... Автор мектеп іс-тәжішбесінде
кездесіп қалатын және ... ... ... ... ... ... ... аударды.
Осы зерттеу жұмысында ауыл мектебінің жұмысына тән ерекше мәселелер
баяндалған жоқ, біздің «аз ... ауыл ... ... ... ... ... болатын. Алайда кейбір
дидактикалық мәселелерді қарастырған кезде аз ... ... ... ... ... ... ... бөлінді.
Біз мектептің бірінші кезектегі міндеті- ... ... ... сатысында бірінші сыныптан ... ... ... ... Бұл ... өмір шындығы, табиғаттың қоғамның және ... ... ... ... ... білім шеңберін меңгеру
арқылы, оның өзінде де мұғалім ... ... ... мысалдар
келтіре отырып оқушылар назарын құбылыстардың себеп-салдар байланыстарына
төменнен жоғарыға қарай дамуы тоқтатуға болмайтнындығына жалпы мен ... т.б. ... ... ... ... ... ғана
қамтамасыз етіледі.
Дамыта оқыту мәселесінде үлкен мән бере отырып сынып жетекші оның ... ... ... ... айқын мақсат қоя отырып жүргізу нәтижесінде
ғана жүзеге асыруға болатынын естен шығармау керек.
66
Соңғы жылдары жүзеге ... ... ... ... дәрежесін көтеру, дамыта оқытуға бет бұру мәселелері дағдыларына
қойылатын талаптарды еш жағдайда да ... ... Оның ... ... ... ... оқушылардың теориалық тұрғыдан ойлау элементтерін
меңгеруі, ұғымдар жүйесінде бейнеленетін аса маңызды жалпы ... ... ... ... ... бұл ... ... жеке жағдайларда
саналы түрде қолданып, отыруға мүмкіндік беретіндігі, яғни ... ... ... ... ... ... ... іс-тәжірибелік операциаларды саналы ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды шеберліктерді және дағдыларды негізгі
түрде қаруландыру ісімен ұштастырылып отырылуы барлық сыныптағы оқытудың
білімдік биік ... ... ... Бұл ауыл мектебінің жағымды
дәстүрі болып келеді, болада бермек. Бұл дәстүрдің маңызы ... ... ... ... өсе түсуде.
« Жалпы білім беретін орта мектептің сынып жетекшілерінің негізгі
міндеттері мыналар болып табылады:
- ... ... ... және ... – техникалық прогрестің
осы заманғы талаптарына жауап бере алатын жалпы орта ... ... ... орта ... ... ... ... оқушыларды ғылым
негіздерінен терең және баянды білімдермен қаруландыру, олардың
бойында өз ... ... ... ... ... және
олардың өздігінен толықтыра білу мен ... ... ... ... өскелең ұрпақтың бойында философиялық дүние танымды ... ... ... тұру ... ... ... жан-жақты дамуын, олардың ... ету: ... ... нығайту, оларға эстетикалық
және дене тәрбиесін беру:
- оқушыларды белсенді іс әрекеті мен ... ... ... түрде әзірлеу.
Барлық сыныптағы оқытуды мектеп мұғалімдерінің ... ... жеке ... ... ... ... ... тек жүйелі түрде іске асыру
негізінде ғана одан әрі ... ... ... Әрбір мұғалім
тарапынан озат педагогикалық ... ... да ... ... кем ... мұның өзінде педагогикалық сенсациаларды, қайдағы бір
«ультра жаңалықты» ... ... ... және ... ... күнбе- күнгі оншалықты байқаусыз ... ... ... ... ... олар қол ... ... «құпиясы» жаңалық ашуда емес, аса маңызды ... ... ... жаңалықтарының да, сондай-ақ ... ... және ... түрде іс жүзінде асырып отыруда екендігін ұмытпау
керек. ... ... ... қою, оған талдау жасау, оның ... шолу ... ... тап ... ... тәжірибені күнбе-күнгі
іс-тәжірибелік ендіру ... ... ... ... ... дайындау сабақтарын сонымен бірге оқушы балаларды ұжымындағы
мінез- құлық ережелерімен, мектептегі тәртіппен таныстыру үшін ... ... ... ... ... ... ... үшін де пайдалану керек. Мұның бәрі ... ... ... ... тиісті жұмысын жеңілдетеді. Қорыта
келіп :
• Оқытудың ... ... оның ... ... шарты. Дұрыс ұйымдастырылған оқу ... ... ... ұштасып отырады. Әсіресе төменгі
сынып оқушыларын оқытуда осылай ұштасудың маңызы зор.
* ... ... мен ... ... ... ... ... түрде меңгеруін көтеріп
отыратын бағдарламалық ... ... алу ... ол
материалды жүйелі түрде оқу арқылы, әр пәнге және әр сабақтың
мазмұнына тән ... ... ... ... ... ... ... түрде пайдалану арқылы қамтамасыз етіледі.
* Оқушының білімді қабылдаудағы игерімділіктің маңызды ... ... ... ... ... тыбылады. Ол мектеп бағдарламаларын
қайталамауы керек, оның негізгі міндеті – алты жастағы балалардың
бағдарлама материалын ... және ... ... меңгеруіне мүмкіндік
бере дамуын қамтамасыз ету.
Демек, мектеп жұмысындағы, педагогикалық іс-тәжірибеге баға ... ... ... ... ... ... қаулыларынан туындайтын
талаптар мен педагогикалық ұзақ мерзімді тәжірибе сынынан өткен аса маңызды
ғылыми қағидалары болуға ... ... ... Г. ... ... - ... ... университеті,
1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тэжірибелері. -
А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке
тэрбиелеудің кейбір ... - ... ... Б., ... ... ... ... - А.,1991.
5. АйғабыловаН. Бала ... ... және ... - А., Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. ... ... ... ... А., 1994.
7. Алмаханова X. Жас ... ... ... ... А., ... Б. Класс жетекшісі. - А., Мектеп, 1973.
9. ... С. ... ... ... ... ... ... -
А.,1992.
Ю.Әбенбаев С. Мектептегі тэрбие жұмысының ... - А., ... Е. ... имандылықтэрбиесі. -Шымкент 1994. 12,Әбиев
Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. - Алматы, 1988. ІЗ.Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің
педагогикалық ... - ... 1997. ... Ж. ... ... ... ... //Қазақстан
мектебі , 1959. №3.
І5.Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тэрбие беру. - А., 1972.
70
І6.Әбілова 3. Этнопедагогика - А., ... Қ. ... ... ... ... 1-1996. ... Н.
Мектептегі тэрбие жұмысының методикасы. -- Алматы,
1987. Ш-ҮІтарау.
19.Болдырев Н. Класс жетекшісі. - А., Мектеп, 1980. 20.Богословский В. т.б.
Жалпы психология - А., ... 1980, 13 ... ... ... А. ... ... тарихи -әдеби
кештер. - А., Мектеп, 1968.
22.Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. - Алматы, 1973. 23.Бержанов Қ.,
С.Мусин. педагогика тарихы. - А., ... 1984. 24. ... Қ. ... халықтар достығы. Алматы, 1976. 25.БарановС. Принципы ... ... ... Ю. ... - Москва 1988.
27.Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. -
Москва, 1975.
28.Внутришкольное управление: Вопросы теории и практики.
Под ред.Т.И.Шамовой.
29.Дорженов С. Бүгінгі ... - ... ... қоғамы, 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан
мектебі. ... С., ... А. ... ... ... ... ... - А., 1985.
32.Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын ... ... А,, ... ... Ә. ... балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір
мэселелері. А., 1985.
71
34.Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975. ... Ә. ... ... ... ... ... ... Н., Қозганбаева М. Оқыту процесінің ... - ... ... Л. ... ... ... ... 1991.
40.Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
41.Класный час и его ... ... ... Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,-
Алматы, 1973.
43.Керімов Л. Қиын бала және оны ... ... - ... ... М. ... ... тыс ... коллективизмге
тэрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
45.Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. - Алматы, Мектеп, ... А. ... ... ... Москва, Просвещение,
1967.
47.Крупская Н. Көркемдікке тәрбиелеудің міндеттері туралы. Таңдамалы
педагогикалық ... ... ... Ж., ... Р. ... ... Р. ... әдістері. Алматы, 1958.
50.Лернер И. ... ... ... ... ... .Методика правового воспитания. - Москва, 1984.
52.Макаренко А. ... ... ... 1985.
53.Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
72
54.Маслов., Карагоз Ю. Планирования воспитательной работы в ... ... ... С. ... ... ... Казақстан, 1988.
56.Махмудов М. ... ... ... ... В. В ... и ... ... вместе: Книга для учителя.
Москва, Проссвещения, 1988.
58.Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім,
1994.
59.Нұрғалиева Г. Оқыту ... ... ... С., ... Р. ... ... тыс жұмыстар.
Алматы, Мектеп, 1969.
61.Нұрланова Г.К. Орта ғасыр ... ... ... ... ... тыс ... тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
бЗ.Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского)
Москва, Педагогика, 1987.
64.Оқушыларды ... үлгі ... (ред. ... Макаренко
А.С.) Алматы, Мектеп, 1978.
65.Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и
умений студентов. ... ... ... ... ред. ... ... ... 1977.
67.Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68.Сабыров Т. Болашақ ... ... ... ... ... ... ... баспа кабинеті, 1999.
69.Сухомлинский В. Балаларға жүрек жылуы. ... ... К. ... ... ... ... ... В. Мектептің жас директорларъшен сырласу. Алматы,
1987.
72.Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тэрбиесінің негіздері. Алматы, ... С. ... және ... тәрбие негіздері.
Алматы, 1991.
74.¥зақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ораз Жандосов және тоталитарлық жүйе50 бет
Ораз Жандосовтың қоғамдық-саяси қызметі73 бет
Қазақ зиялыларының ағартушылық қызметі48 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Ораза ғибадаты14 бет
Шәкәрім шығармашылығындағы діни терминдердің маңызы8 бет
Қазақстан театрлары. Театр тағдыры және көркемдік сапа10 бет
Жазушы Оразанбай Егеубаевтiң «Көкбөрi немесе тағдыр тәлкегi» атты роман-эссесi хақында53 бет
Нұрлан Оразалин поэзиясының тілі, стилі, поэтикасы17 бет
Нұрғожа Ораздың шығармашылығы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь