Қоғамдық өндіріс факторлары мен фазалары

Өндіріс факторлары дегеніміз.бұл өндіріс процесінің шешуші нәтижесіне әсер ететін элемент. Өндіріс факторларына жататындар: Жер, еңбек, капитал. Яғни өндіріс факторлары осы үш элемент арқылы жүзеге асады деуге болады.Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жыл сайынғы Жолдаулары әдеттегідей жетістіктерді саралап,келешекті бағдарлауға, ең бастысы.баршамызға ортақ ұлы мақсатқа жетудің дұрыс жолын бірлесе айқындауымызға бағытталып келеді. Қазақстан халқына арналған 2006 және 2007 жылдардағы Жолдауларында мен ағымдағы міндеттер туралы ғана емес, біздің дамуымыздың келешегі жайында да айтқан едім. Осыған орай, әлемнің бәсекеге қабілетті 50 елінің қатарынан нық орын алу мен 30 корпоративтік көшбасшыларын қалыптастыру негізінде елді индустрияландыру міндеттері біздің басты стратегиялық мақсатымыз болып қала бермек.
Үстіміздегі жылы Үкімет олардың орындалуы жөнінде есеп беруі тиіс.
Өткен жылы Қазақстан үшін жан.жақты экономикалық,әлеуметтік және саяси жаңару жолында тағы бір сенімді ілгері қадам жасаған жыл болды.
Қазақстан 2008 жылды жаңа экономикалық жетістіктерімен,жаңарған саяси құрылымымен қарсы алды.
Ел конституциясына енгізілген өзгерістер Парламент пен саяси партиялардың,азаматтық қоғам институттарының рөлін арттыра түсті. Тәуелсіз Қазақстанның тарихында тұңғыш рет теңдестірілген негізде парламент сайлауы өткізілді.Сайлауда «Нұр Отан» партиясы айқын басымдықпен жеңіске жетіп,алғаш рет Үкімет жасақтады.
Әкімшілік реформа жалғасын тауып,оның аясында мемлекеттік органдар аппараттарының тұрақтылығын нығайтатын жауапты хатшылар институты құрылды.
Өткен жылғы экономикамыздың өсу қарқыны 8,5 пайызды құрады.Жалпы алғанда,ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта есеппен 10 пайызға өсіп отырды.Бұл өте үлкен де жедел өсу болып саналады.
Бүгінгі күнге дейін еліміздің айтарлықтай резерві қалыптастырылып,¥лттық қор қаражатын қоса есептегенде ол шамамен 40 млрд.АҚШ долларына кетті.Осындай елеулі жинақтаулардың болуы еліміздің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өзекті рөл атқарды.
Еліміздегі әлеуметтік ахуал да тұрақты қалпында 2000 жылдан бастап,мемлекеттік бюджеттің білім беруге,денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға арналған шығындар 5 еседен астам үлғайды.Біздің 5 миллионнан астам азаматтарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып отыр.Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл бүрынғыға қарағанда екі есеге артық.
Біз зейнеткерлерімізді қолдау көлемін ұдайы арттырып келеміз.Халықтың зейнетақылық жинақтаулары тұрақты түрде көбеюде,оның көлемі І.ітриллион теңгеден асып түсті.
        
        Кіріспе
Өндіріс факторлары дегеніміз-бұл өндіріс процесінің шешуші нәтижесіне
әсер ететін элемент. Өндіріс факторларына жататындар: Жер, еңбек, ... ... ... осы үш ... ... жүзеге асады деуге
болады.Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... Жолдаулары әдеттегідей жетістіктерді саралап,келешекті
бағдарлауға, ең бастысы-баршамызға ... ұлы ... ... ... ... айқындауымызға бағытталып келеді. Қазақстан халқына арналған 2006
және 2007 жылдардағы Жолдауларында мен ағымдағы міндеттер туралы ғана ... ... ... ... да ... ... ... орай, әлемнің
бәсекеге қабілетті 50 елінің қатарынан нық орын алу мен 30 корпоративтік
көшбасшыларын қалыптастыру ... елді ... ... ... ... ... ... қала бермек.
Үстіміздегі жылы Үкімет олардың орындалуы жөнінде есеп беруі тиіс.
Өткен жылы Қазақстан үшін ... ... және ... ... тағы бір сенімді ілгері қадам жасаған жыл болды.
Қазақстан 2008 жылды жаңа экономикалық жетістіктерімен,жаңарған саяси
құрылымымен ... ... ... ... өзгерістер Парламент пен саяси
партиялардың,азаматтық қоғам институттарының рөлін ... ... ... тарихында тұңғыш рет теңдестірілген негізде парламент сайлауы
өткізілді.Сайлауда «Нұр Отан» партиясы ... ... ... рет ... жасақтады.
Әкімшілік реформа жалғасын тауып,оның аясында ... ... ... ... жауапты хатшылар институты құрылды.
Өткен жылғы экономикамыздың өсу ... 8,5 ... ... ... 2001 жылдан бастап жылына орта есеппен 10 пайызға
өсіп отырды.Бұл өте үлкен де жедел өсу болып ... ... ... еліміздің айтарлықтай резерві қалыптастырылып,¥лттық
қор қаражатын қоса есептегенде ол ... 40 ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің
тұрақтылығын қамтамасыз етуде өзекті рөл атқарды.
Еліміздегі ... ... да ... ... 2000 ... ... білім беруге,денсаулық сақтауға және
әлеуметтік қамсыздандыруға арналған ... 5 ... ... ... ... астам азаматтарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып
отыр.Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл ... ... екі ... ... зейнеткерлерімізді қолдау көлемін ұдайы арттырып келеміз.Халықтың
зейнетақылық ... ... ... ... ... ... асып ... алған алғашқы күннен ... біз ... ... ... ... Жаңа ... ... дербес даму жолын таңдап,
жылдан жылға әлемдік қоғамдастықта барған сайын зор құрмет пен ... ... ... алға ... нық ... ілгерілеп келеді.
Бүгінде экономика мен өз мемлекеттілігіміздің ... ... ... біз ... жаңа ... ... қадам бастық. Мұның
өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы ... ... ... және ... ... ... ... Бүгін мен сіздерге еліміз бен қоғамымыздың одан әрі дамуы жайындағы
өз пайымымды баяндамақпын. Ойға ... ... ... ... ... ... аршынды самғау жасауына мүмкіндік туғызады.
Әңгіме еліміздің әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің клубына ... ... ... қадамдары туралы болмақ, бұл жайында алдыңғы
Жолдауда да айтылған ... жылы ... мен ... ... 2030 ... дейінгі даму
Стратегиясын қолдадыңыздар, онда біздің қоғамның ... ... ... ... ұлық ... деген көзқарас таныстырылған болатын.
Бұл әлі қанаты қатая қоймаған жас тәуелсіз мемлекеттің ұлы таңдауы еді.
Сол кезде осы ... ... ... аз бола ... ... ... ... болар, біздің жинақтаған қорымыз негізінен
зілбатпан әлеуметтік-экономикалық проблемалардан және ... даму ... ... ... ... ... ғана ... тұста, 10 жыл бұрын, біз өз таңдауымызда қателескен жоқпыз.
Нақ сол уақыттан ... ... ... ... мен
демократиялық дамудың аксиомаларын бірінен кейін ... ... ... ... адымдай бастады.
Біз мүлдем жаңа экономикалық жүйенің, ... ... ... ... осы заманғы қоғамдық институттарды
нығайттық, өмір сапасы мен ... ... ... ... ішкі тұрақтылыққа қол жеткіздік, дамудың әлеуметтік базасының
сенімділігін қамтамасыз етіп, ... ... ... құрдық. Қазақстан
өңірде геосаяси тұрақтылық пен халықаралық қауіпсіздікті ... ... ... міндеттерді атқаратын халықаралық қоғамдастықтың
толыққанды және жауапты мүшесі ретінде орнықты.
Біз үшінші ... ... ... ... Бұл өткен 10 жылдағы
жұмысымыздың басты қорытындысы.
Енді келесі онжылдықтағы одан арғы жұмысымызды белгілеп бергім келеді.
1.1 Қоғамдық өндіріс ... мен ... ... ... ... ... адамның
табиғатпен екі арадағы өзара эрекетінің ... (бұл ... ... сипаттайды) және осы кездегі пайда болатын экономикалық қатынастардың
(өндіріс процесін қоғамдық жағын ) жиынтығын қамтиды.Адамның табиғатпен ... ... ... ... ... процесі,ол эрқашан да
белгілі бір ... ... өтіп ... ... ... ... еңбегі ;2)еңбек заты және
3)еңбек құралдары.
Еңбек-адамның өзіне қажетті игіліктерді өндіру үшін жүмсаған дене ... ... ғана тэн ... ... ... ол ... ықпал жасапдүрін өзгертеді,өңдейді.Сөйтіп өнім шығарады және оны
реттейді,бақылайды.
Адам еңбегінің ерекшеліктері бар.Оның бастылары:саналылығы,алдын-ала
ойлап істеу,нақтылы мақсат ... ... ... ... ... ... шеберлігін арттыру,керегін табиғаттан қажетінше
алу,оны қорғай білу ... ... ... ... ... жағдайы болып есептелетін
адамның дене және ақыл-ой қабілетінің жиынтығы,оның еңбекке деген қабілеті
жү_мыс күші болады.
Еңбек бөлінісінің тереңдей ... пен ... ... ... ... ... ... және қалыптастырады.Жұмыс күші
қоғамдық өндіргіш күштің-бірінші және басты элементі.
Өндірісті үйымдастыруға ... ... ... ... ... ... факторлары-еңбек заттары және еңбек құралдары қажет.
Еңбек заттары еңбек ету процесінде адам эсер ... ... ... ... және т.б.Оларсыз өнім
жасап шығару мүлдем мүмкін емес.Өйткені еңбек заттары сол ... ... ... ... ... факторы-еңбек қ^ралы.Еңбек
құралының ... ... ... және ... ... және т.б.);жер,электр қуаты,бу,химиялық
және ядролық реакциялар;өндірістік объектілер(құрылыстар,жолдар,өндірістік
үйлер және т.б.).Міне ... ... ... ... ... шығару тіпті мүмкін емес.Әрбір заман ... ... не ... ... ... өндіргенімен
бейнеленеді.Демекдандай ... ... ... құрал жабдығы-қоғамдық прогрестің айнасы.
Қорыта айтқанда,игіліктерді өндіру үшін оның қажетті жағдайлары -жұмысшы
күші,еңбек ... ... ... ғана ... ... ... ... ілгерілеу де,игіліктерді өндіру
де,тіршілік те,адамзат қоғамының дамуы да ... ... ... ... еңбек заттары мен еңбек құралдары ... ... ... жұмыс күші - жеке фактор ретінде, ал күрал-жабдықтар -заттай
факторы ретінде ... ... ... ... факторлары - жер және капитал. «Жер» кең мағыналы
үғым. ол табиғаттың койнауындағы барлық байлыктарды: жерді, су және ... ... ... және т.б. ... Жер ... ... ... олардың ішіндегі ... ... ... болады.
Жердің табиғи қасиеті деп, яғни оның жаратылысына байланысты және
жасанды қасиеті деп, яғни ... ... ... ... және т.б. ... ... қарай екіге бөлінеді. Бұл жағдайлар
жерден алынатын табысқа - жср ... эсер ... дсп ... мен қызметтерді ендіруге колданылатын, адамдар
жасап шығарған ... ... мен ... ... ... ... ... факторларын ерекше ... ... ... ... және жеке ... ... ... . Марксизмнің осылайша жіктеуінің зор маңызы бар, өйткені қосымша
құнды (пайданы) факторлардың барлығы емес, оны тек қана жеке ... ... ... ... ... ... ... мәні елеусіз
болған, қазіріі кездс маңызды, орынға шыққан өндірісгің жаңа ... Ол ... ... ... мемлекеттердің қай-қайсысының
болмасын жаңа экономикалык өрлеу кезеңіндс өсуінің және өмір сүруінің
күдіреітт күшіне ... ... ... ... шаруашылық жүйесінің және
элемдік нарықтың қалыптасуы, информацияны пайда ... ... ... ... қолга уыстап, үстемдік жасаү. жаңа
экономикалық өрлеудің, демек, өндірістің ... ... ... ... ... үшін оның ... жаңа даму кезіне қажет жаңа
факторлар пайда болады. Мысалы, кәсіпкерлік қызмет, информация, технология,
экология және ... да ... - ... ... ... ... оған арқау болатын ең бастылары: еңбек, жер және капитал. Жеке,
өзара оқшауланып бұл фактордар өнім ... ... және ... әкелмейді.
Сонымсн, өндіріс дегеніміз оның факторларының өзара эрекеттерінің нәтижесі.
Мейлінше көп ... ... ... ... ... - ... өзара үйлесімді қатынастарын табуды мақсат етуі қажет.
Игіліктерді өндіру бір жағынан, адам мен табиғаттың өзара эрекеттесуін,
ал екінші ... ... ... ... ... ... бейнелейді. Алғашкы калыптаскан өзара байланыстар өндіргіш күштер
дсп, ал екіншісі - өндірістік ... деп ... Бү_л ... ... өзара тығыз байланысты екі жағы болады. ... - ... ... және ... бір өндіріс тэжірибесіне,
еңбек дағдыларына ие
болған әрі осы өндіріс құрал-жабдықтарын іске ... ... ... - ... ... ... ... элементі.
Ғылыми-техникалық революция өндіріс факторларын қайта құрайды. Мысалы,
өндіріс ... - ... ... ... техникамен еркендейді. Еңбектің сапалык жағынан ілгерілеуі
болады: оны ғылыми үйымдастыру пайда болды, қызметкерлердің біліктілік ... ... ... ... ... ... рөлі мен
маңызы күшейеді.
Экономикалык қатынастар дегеніміз - материалдык және ... ... ... ... ... ... және ... процесі кезінде
адамдар арасында қадыптасқан катынастар.
Экономикалык катынастардың сипаты өндіріс ... ... ... ... ... тек кана ... салаларында ғана пайда болатын
өндірістік қатынастардан, екіншіден, ... емес ... ... ... ... өз ... жағынан ү_йымдық-экономикалық және
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... өнімді өндіру, бөлу және айырбастау, тұтынуды жүзеге
асыруға байланысты қалыптасады. Оны ... ... ... ... ... өндірісті шоғырландыру (фирмалардын іріленуі)
және онын орталықтануьі (көптеген шаруашылык ... ... ... және ... қатынастар өндіріс құрал жабдықтарына меншік
түрі анықтайтын өндіріс жағдайларына ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Жалдамалы еңбектегі жү_мысшылардың табысының негізгі бөліпн ... ... ... ... қамтамасыз ететін көзі ғана болып
қоймайды, ол, ... ... ... ірі ... ... ... ... анықтауда экономика ... екі ... ... Маркстік тұжырымдама бойынша жалақы жұмыс күші ... ... ... (багасы), еңбектің бағасы емес, өйткені еңбек
тауар бола алмайды, жалақы өндіріс ... де ... ... ... ... сұраныс, үсыныспен де анықталады, олардың ауытқуы
жалакының ... күші ... ... ... бірде төмен болатындығын
көрсетеді.
2. Неокласси.ктердің түжырымдамасы бойынша жалақы ... ... пен ... ... ... ... онын дэрежесі мен
динамикасы нарықтық факторлар - сүраныс және ... ... ... ... ... еңбек бағасы емес, өйткені жалақы
жұмысшы еңбегіне төленбейді, оның еңбекке деген қабілеттілігіне төленеді,
яғни жұмыс күшін ... да ... күны бар деп ... онда оны ... ... ... сүрау туады. Бэлкім, еңбеқті сіңірілген өнімнің ... ... ... IV - ... ... ... күнының өзі оны
өндіруге жүмсалған , еңбектің мөлшерімен өлшенеді. Еңбектің құны ... ... ... ал ... өзі жоқ бір ... ... ... беру
болып шығар еді. Оның үстіне, егер ... құны ... да ол ... ... ... ... онда ... жалақы түрінде өз еңбегі үшін
өзі жасаған құнның бэрін алуы тиіс болар еді. Бірақ бұл ... ... ... жұмысшыға төленген жалақыдан тыс құнның ... ... еді, ... ... ынталандырушы аркауынан -косымша құн ... , ... ... ... ... оның өмір сүруі мүмкін
болмас еді. Ал еңбек тауар бола түрса да, дегенмен ... ... ... құнынан темен сатылады деп есептесек құнның еңбек теуриясымен
қайшы келгендік .болар еді. Демек, еңбектің езі тауар ... деп ... ... және ... күн ... ... ... жүзінде тауар нарыгында ақша иесі тікепей еңбекпен емес, өндіріс
құралдарынан айырылған және сол ... ... ... мүлкі -жұмыс
күшін сатуга мәжбүр болган жұмысшымен қарама-қарсы тұрады. Оның еңбегі шын
мәнінде басгалған кезде, еңбек оған ... ... ... демек ,ол
еңбегін сата алмайтын болады.
Жұмысшы еңбек процесінде өзінің жұмыс күші құнын ... және ... ... ... тегін икемденетін қосымша қү_н жасайды.Меншік иесі
жалақы түрінде жұмысшы жасаған ... бір ... ғана атап ... ... күші құнының эквивалентінің ғана орнын толтырады.
Ақшамен бейнелеген жұмыс күшінің құны -жұмыс күшінің бағасы ... ... ... ... ... ықпалымен оның құнынан ауытқи
алады.Сырттай қарағанда ол еңбек ... ... ... ... күші ... бағасының өзгерген түрі
болып табылады.
Неоклассиктер жалақыны еңбектің бағасы ретінде қарады.Оларды жалақының
мәні ... ... ... ... ... ... пен
үсыныстың еңбекке деген тепе-теңдігі жалақының тепе-тең деңгейін құрайды.
Еңбекке деген ... ... ... анықталады,яғни,өнім өсімінің адам
санына тікелей байланыстылығы.Егер шекті өнім пайдаланылған ... ... ... ... ... ... керісінше болады.
Қорыта айтқанда,егер екі эдісті де ... ... ... бұл
арадағы айырмашылық болу қатынасына эртүрлі көзқарас та бар.Марксистік
түжырымдама құрал-жабдықтары меншік ... болу ... ... деп қарстырса,ал неоклассиктік түжырымдамада жоғарыдағы айтылған
қатынасты толығымен жоққа шығарып,бөлу қатынасының тек экономикалық ... ... ... ... бес ... ... ... және ауырдалыпты және ... ... ... ... ... ... ... қолдану,жоғары жалқы дайындау т.с.с.),аймақтар мен аудандардың
табиғи және ауа-райының жағдайының ... ... алу; ... ... ... ... нәтижелерін есепке алу;
|Жалақының түрі мен |Төленетін ақының сиапаттамасы ... | ... ... ... жай ... |ИТЖ ... (ИТР) ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... мерзімді - сыйлықты |ИТЖ-ға айлықтан басқа, ал жұмысшыларға |
| ... ... ... сыйлықтар беріледі. |
|Кесімді (жеке және ұжымдық) түрі: ... ... ... |Әрбір өнім мөлшері бірдей бағамен төленеді. ... ... - ... ... үнемдегені үшін және ... ... |
| ... ... үшін сыйлық қосылады. ... ... ... ... ... норманы артық орындағаны|
|прогрессивті ... ақы ... өсім ... ... ...... |Металургия, өндірісінде, легтік автомобиль |
| ... ... ... ... ... ... желі ... жалақысы барлық ұжым |
| ... өнім ... ... ... аккордтық жүйе |Бұл жүйе бойынша ақы ... ... ...... |бір ... ... ... жалақының жалпы |
|жалақының өзгерген түрі|сомасы объект, агрегат, жұмыс көлеміне ... ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі өндіріс тәсілдерінде де өмір
сүрді: құл иеленуші және феодалдық қоғамында растовщиктер және ... ... ... ... өндірісте де қосымша құнның негізгі түрі
ретінде сақталып келеді.
Пайда және оны максимизациялау ... ... ... ... және ... салаларынын негізгі нақты мақсаты болып
табылады. Сонымен қатар, атап айту ... ... ... ... қоғамдық шаруашылықтағы пайда ала ... ... ... ... ... тура келеді.
Пайданың нарық экономикасында түбегейлі ... ... ... ... ... қарамастан, осы күнге дейін оның
маңызына екі түрлі көзқарастар бар: Маркстік және ... ... ... ... ... ... мәні К. Маркстың Капиталының
ІІІ-томында зерттелген. Маркстың ... ... ... ... ... Бұл ... ... құнды өзгермелі капитал жасағанмен, ол
барлық авансыланған тұрақты және ... ... ... ... Себебі өндіріс құрал-жабдығының иесіне ... ... ... ғана ... ... ... тиімді, пайдалаланылғаны да
қажет. Соңдықтан пайданың көлемі (мөлшері) тауар құны мен оның өндіріс
шығындарының ... ... ... ... тауар құны бойынша сатылса).
Ескеретін жай, пайданы тауар өндірушілер тек ... ... соң ... ... қосымша құн ақша түрін ... ... ... ... ... ... ... қосымша құн ретінде болғанымен
соңғысы сұраныс пен ұсыныстың әсерінен ауытқиды. Міне осы ... ... ... ... мөлшерін анықтап, оларды кедей және бай деп
жіктейді, бір саладан екінші салаға ... ... ... ... ... ... орта ... теңестіріп, өндіріс бағасын құрайды, оның
айналасында нарықтық баға ауытқиды. ... ... құн ... ... ... ... ... адамды қанаудың арқасында пайда
болады.
2. Қазіргі экономикалық ілім көзқарасы. Олардың көзқарасы бойынша ... ... ... жер, ... пайдаланудың нәтижесі. Сондықтан,
пайда және кәсіпкерлік табыс, кәсіпкерлердің атқарған ... ... ... Осыған байланысты төмендегідей анықтамалар
береді:
- пайда - кәсіпкер іс-әрекетінің қызмет ақысы;
- ... - ... ... ... ... ... ... пайда - ... ... ... ... ... ... ... жай, кәсіпкер міндетті түрде пайда алуы керек, олай болмаса,
ол, нақты бір ... ... ақша ... екі ... да өмір ... ... К. ... кемшілік - пайданың мәнін тікелей жеке меншікпен, ... ... ... ... байланыстыруы. Бірақ практика
көрсетіп отырғандай, мәселе жеке меншікте және ... ... ... ... ... яғни меншік пен басқару қатынасында болса
керек.
Екінші көзқарастың кемшілігі кәсіпкердің не үшін пайда ... ... оның ... ... ... анықтамайды.
Белгілі жәй, пайда нарықта алынбайды, себебі бұл жерде тауар айналымы:
Т-Т. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... шындыққа
жақын К. Маркстың дәлелдегені; пайда өндіріс нәтижесі.
Кәсіпорын пайдасы жалпы және таза болып екіге бөлінеді.
Жаллы пайда - кәсіпорынға түсетін ... ... бір ... ол caн
жағынан сатылған өнімнен түскен ақшадан (толық түсім) өзіндік құнды ... ... ... - ... ... мемлекетке аударған пайданы алып тастағанда
тең (салықтар және ... ... ... ... қалады да,
шаруашылықтың ішкі ... ... ... ... ... Өзінің ерекше экономикалық түріне
айналым сферасында ауысады, атап ... ... ... сату
процесінде. Пайда айналым сферасында тауар өндірушілер арасындағы ... ... пен ... тауар нарығының конъюктурасына орай
өзгерістеріне байланысты қалыптасады.
Пайда - ... ... және ... күші. Пайданың шығар көзі
қажетті өнімнің бір бөлігі мен қосымша өнім.
Пайда кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық (таза) және бухғалтерлік
пайданы ажырата білу кажет. Бұл ұғымның пайда ... ... ... ... ... ... ... шектелуінде.
Экономикалық (таза) пайда - кәсіпорын сатқан өнімінен ... ... ... ішкі және ... ... ... ... орта пайда да
қосылады) алып тастағанға тең. Ал, ... ... ... ... ... ... сыртқы өндірістік шығын көлемін алып тастағанға тең.
Пайда кәсіпорын іс-әрекетін қорытындылайтын синтетикалық ... оған көп ... әсер ... ... ... көлемі мыналарға
байланысты:
1) Еңбек өнімділігінің денгейі. ... ... ... сайын өнім
өндіру және оны сату көбейеді, өзіндік құны төмендейді. ... бәрі ... Өнім ... ... және еңбек шығындарын ... ... ... ... және ... ... ... тиімділігі артып, пайда көбейеді;
3) Өндіріс құрылымының және ... өнім ... ... өнім ... жоғарғы пайдалы өнімдерінің үлесінің жоғары болуы
пайданы көбейтуге жағдай жасайды;
4) Баға ... ... ... бағаның өсуі алынатын пайдаға
тікелей пропорционалды, ал ... кepi ... ... ... жалпы айналым жылдамдығы. Қызмет жасап
жаткан капиталдың ... ... ... және ... капиталды
үнемдеуге немесе шығарылатын өнім көлемін өсіруге әкеліп соғады. ... да ... ... ... 6) Жалпы пайданың таза ... ... ... бөлінуі. Мемлекетке жалпы пайдадан орынсыз,
артық өндіру таза ... ... ... экономикасының
бірқалыпты қызмет жасау мүмкіншілігін төмендетеді.
Кәсіпорын барлық осы бағыттарда өз пайдасын ... ... ... оның ... және ... іс-әрекеттерінде позитивтік маңызы
бар.
Пайданың экономикалық категория ретіндегі ... оның ... ... қызметінен көріністабады:
1) Пайданы өндірістік және коммерциялық іс-әрекеттеріне қорытынды
баға беру ... ... ... ... өндіріс және айналым
сфераларындағы іс-әрекетінің барлық жағы пайдада көрініс ... ... ... ... ... ... категориясының көп факторлылығына
байланысты пайдамен бірте басқа да ... ... ... ... болу ... атқарады: Пайданы қосымша құнды кәсіпорын мен
мемлекеттің, кәсіпорын мен ... ... мен ... өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ретінде
пайдаланады.
3) ... ... ... ... Бұл ... кәсіпорынды және
оның жұмысшыларын ... ... ... ... ... ... ... құруға және
өндірісі ұлғайту көзі ретінде пайдаланады.
Кәсіпорын пайдасы абсолюттік - ақша ... және ... ... (% - ... ... ... нормасы пайданың барлық авансыланған капиталға қатынасы ретінде
пайыз түрінде eceпеледі. Р'=∙ ... Р'- ... ... - ақша ... ... - ... ... нормасы авансыланған капиталдың пайдалылығын көрсетіп, оны әрі
қарай қалай пайдалану жолдарын сілтейді. ... ... ... қатынасымен де есептеледі. Бұл жерде өндірісте жұмсалған
шығындардың пайдалылығын ... оның ... ... және ... ... ... ... кез-келген ресурстарға процент түрінде
ақы төлеуді қатаң талап етеді. Бірақ ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Қарыз капиталы капитал - меншік иесі, өзіндік
қозғалыс түрі бар ерекше тауар, оның иесіне ... ... ... ... бір ... ... ... иемдену мүмкіндігін береді.
Қарыз берушінің қолында қарызға берген капиталы үшін әлем қарыз процент
түрін ... ... ... қосымша құнның ерекше формасы. Өндіріс
немесе сауда қызметін істеуші меншік иесі, қарыз ала ... ақша ... ... ... бір бөлігін процент түрінде ... ... ... ... бір ... оны кәсіпкерлер қарыз берушіге беруге
міндетті. Қарыз капиталынан түскен пайда екі ... ... ... ... ... мен ... алушы иемденетін кәсіпкерлік табыс.
Қарыз ... ... ... немесе нормасы бар. Процент ... ... ... ... ... ... ... қарызға берген капитал
сомасына ... ... ... ... үшін төлем процент нормасы
арқылы көрініс алады. Процент нормасы - қарыз капиталынан алынған ... ... ... ... ... ... ... қарызға берген
капиталды 100 мың доллар деп ... ал ... ... ... 6 ... ... онда ... нормасы ∙ 100%=6 проценгке тең. Қарыз
проценті ... ... оның орта ... ... ... болатыны,
соңғысы ең жоғарғы шек, әдетте, қарыз проценті одан асып кете алмайды.
Бұдан шығар ... ... ... ... ... ... процент нормасы да төмендейді.
Процент қалай пайда болады және не, үшін төленеді? Жаңа классикалық
теорияның, ... ... ... үшін ... Себебі, игіліктердің
бүгінгі бағасы мен ертеңгі бағасында ... ... ... ... бүгінгі күнгі, ресурстарға иелік ету жеке адамның тұтыну
тандауын ұлғайтып қана қоймайды, ... ... ... ... ... ... ету үшін шараларды жүзеге асыру мүмкіндігін де береді.
Сондықтан, ... ... ... ... бас ... оны ... беріп,
оның орнын толтыруға есеп жасайды. Қарыз алушы ресурстарды, ... яғни осы ... ... әкелгенге дейін, сатып алғаны үшін төлем
төлейді. Демек, шешім қабылдау мен табыс алу ... ... бір ... Осы ... ... ... құрайды. Осы себепті де процент қарыз
капиталының бағасы.
Проценттің ... ... ... ... үлкен. Жаңа
классиктердің пікірінше:
- ... ... ... ... ... ... алудың
маңызды құралы;
- процент ставқаларын салыстыру, ... ... ... ең ... жобаларды жүзеге асыруға мүмкіншілік жасайды;
- процент,ставкасы ұзақ ... ... ... ... ... ... үнемділікқе ... ... ... ... ... ... жасайды.
Нарықтық, қатынаста бағаның тез өзгеріп отыруына байланысты, ақшаның
бірдей сомасы бүгін және бір жылдан ... ... ... ... ... банкке сақтауға болады, ол біріжылдан. кейін салынған сома нарықтық
ставканың ... ... ... өз ... ... ... ... басы артық резервтерді
ұстамайды, бірақ банктің резерв нормасы 1/10 қатынасына тең делік. Егер де
халық табысы 100 ... ... ... онда ... ... салымдары
қалай және қаншаға өседі? Бұл жағдайда банк салымдарының өсімі 10-ға тең
(100-дің 1/10). ... банк 90 ... ... қаржыны халықка бере алады.
Бұл ақшаны халық алғаннан соң, ... тағы да ... ... ... ... үстеме салымдарынын өсімі 90 шартты бірліктік қаржыға
тең, оның 9 шартты бірлігі ... ... ... ал 81 ... ... ... түрінде халыққа беріледі және ... ... ... ... ... 900 ... бірліктік қаржыны құрайды, ал жалпы
салымдарының ... 1000 ... ... ... ... ақша ... көлемін неше рет көбейтетіндігін
есептеп шығару үшін депозиттік ... (m) ... ... ... ... ... ... резерві және мұнда ол 10-ға тең.
Ақша ұсынымы (Ms) мен ақша базасы (В) арасындағы байланыс мына ... ... ... ... ... өсімі
В - ақша базасының ... ... ... ету мақсаты — пайданы иемдену болып
табылады
Банк пайдасы табыстар мен шығындардың ара ... ... ... - қарыз капиталы иесінің иемденетін табысы.
Жылдық процентпен өрнектелген, қарыз капиталынан түсетін табыс ... ... деп ... Ол ұзақ ... ... ... ... ставкасына және әр күн сайын ... ... ... бөлінеді. Оған әсер ететін факторлар:
а) капитал көлемі;
б) капиталдың өнімділігі;
в) капиталға ... мен ... ... ... ол өз ... тағы да ... ... ставкасына және
нақты проценттік ставкасына бөлінеді.
Номинал проценттік ... деп ... бір ақша ... ( ... ... доллар) бағамы бойынша белгіленетін ставканы айтады. Нақты
проценттік ... деп ... ... сабақтас байланыста.
1.3. Ғылыми-техникалық прогресс
К,Маркстің экономикалық дәуірдің айырмашылығы ие нәрсе өндіретіндігінде
емес, оны қалай және ... ... ... ... деген
тұжырымы өз өміршеңдігін әлі де ... жоқ. ... ... ... өсу ... ... Ұзақ мерзімді қамтыған қоғам дамуының
тарихы ... ... даму ... десе де ... ... ... ... сонау алыстан басталған еңбек ... ... ... және ... ... ... ең қарапайым еңбек құралдарына негізделген қоғамдық құрылыс,
өткен ғасырдың екінші жартысында технологиялық өндіріс ретінде ең ... ... ... ... тек қана ... құралының болуы
жеткіліксіз. Оған коса кажетті материалдар тиісті технологиялар, қуаттар,
информациялар және ... ... ... ... ... ... өндіріс әдісі деп аталады. Сонымен технологиялық өндіріс
әдісі ... - ... ... дамытуға қажетті еңбек құралы,
материалдар, ... ... ... және ... жиынтығы. Технологиялық өндіріс әдісінің даму сатылары бар.
Оның қалыптасуы мен ... үш ... бар: а) жәй ... ... ... б) ірі ... өндіріс
Жай кооперация бір адамның басшылық етуімен біртекті жұмыс істейтін
бірнеше адамды ... ... ... ... бір ... шамасы
жетлейтін көптеген міндеттерді бітіруге және өте ... ... қол ... ... ... ... (XVI ғ. ортасынан XVIII ғ. 70 ж.) (manus - кол, facerc ... ... — бұл да ... ... ... онда еңбек
өнімділігін арттыратын ... ... орын ... ... қол ... машиналы өндіріс (XVIII г. соңы) - еңбек өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... Ол техника
мен технологияны түбегейлі өзгерістерге ұшыратады, мұның өзі ... ... ... өтуге мүмкіндік береді.
Үшінші кезеңді ірі машиналы өндіріске ... ... ... деп ... ... фабрика дамуы ұзақ мерзімді қамтып, үнемі сапалық
өзгерістерде ... ... ... ... өткізді. Казіргі әр алуан,
көп нұсқалы негізге сүйенген жаңа ... ... ...... ... Оның ... ... қорытындысы - ғылыми-техникалық
прогрссс.
ҒТП мәні, даму бағыттары. Ғылыми-техникалық прогресс өндірістің жаңа
салаларының ... ... ... ... ... арасындағы тауар
айырбасының, яғни қоғамдық өндірістің бір бөлімшесі ішіндегі айырбастың
көбеюіне, ... ... ... пен матермиадарды бір бөлімшеден екінші
бөлімшеге жеткізіп беріп тұруды ... ... Бұл ... ... ... әрі өңдеуге жататын және түпкілікті тұтынуға кетпейтін
қоғамдық тұтас ... ... ... ... ... ... өнімін
де арттырды.
XX ғасырдың елуінше жылынан басталатын ғылыми-техникалық ре-волюцияның
өздеріне тән ... ... және ... бар. Олар мыналар:
- ғылыми-техникалық прогресс кең аукымды, универсалды сипатқа ие болды.
Ол қоғам өмірінің барлық жақтарын ... ... ... да, ұдайы
өндіріс фазаларына да әсерлі ықпал етті.
Өндіріс пен еңбекті ... және ... ... ... ... жаңалықтар енгізді.
- ғылым мен өндірістің интеграциялық катынасы жоғарғы дәрежеге жетті.
Экономикалық өсу өрлеудің, факторларын және ... ... ... және т.б. ... құрт ... жаңа ... ... мен технология жасалынып ... ... жаңа ... ... қалыптасып келеді. Жиынтық
жұмысшы күші даму үстінде.
- қазіргі ғылыми-техникалық прогрестін ерекшеліктерінің бірі ... ... ... дамуы және пайдаланылуы. Микро-
электроникалық тсхниканың ... ... ... ... ... ... ... электронды есептегіш
машиналар /ЭВМ/ ... ... ... ... ... Бұл ... ... әсіресе, келешекте қоғамдық өндірісті дамытудың
негізгі факторына айналары сөзсіз.
- ғылыми-техникалық прогрестің ... ... ... ... ... ... ... айқын белгісі. Ғылым мен
өндіріс қосылып біртұтас процеске ... ... ... ... ... элементіне айналғандығы жөнінде айтқымыз келеді.
Осының негізінде:
- өмірге қалдықты аз қалдыратын, немесе ... ... ... ... ... ... және ... маңызы өз алдына ... озық ... ... ... ... ... ... бірі; машина ... ... жаңа ... ... ... Бұл ... адамның өндірістегі
орны мен рөлін мүлдем өзгертті, жұмысты құрделендірді, жаңа биік талаптар
қойды; қазіргі ғылыми-техникалық революция ... ... ие ... ... ... айналды; биотехиика кең өріс алды.
Қазіргі ғылыми-техникалық прогресс өте тапшы шикізаттарды жасанды жолмен
алынған заттармен апмастыруды негізгі ... ... ... отыр.
Бұл материалдарды өңдеудің жаңа әдістерін одан сайын жетілдіріп және іс
жүзінде пайдалануды тездетеді.
Ғылыми-техникалық революция ... ... ... ... ... ... бұл білім беру жүйесінде де ... ... ... ... жасап, жан-жақты дамуына жол ашылады.
Егемендікке колы жеткен жас мемлекет Қазақстан үшін мұның маңызы орасан
зор. Білім беру жүйесін уақыт, өмір ... сай ... құру ... ... ... ұлы мақсатғы көздейтіи процесс екендігін естен шығармаған
абзал.
Ғылыми-техникалық революцияның дүниежүзілік шаруашылық жүйесіне тән ортақ
жағдайлары мен заңдылықтары бар. ... ... ... ... және ... ... өзгеріске ұшырауы; техника мен
технологияның бір типтегі түрлері; ... ... ... ... құрылымының өзгеруі және жұмысшы күшінің сапасына ... ... ... ... және ... ... ... жұмысшы күшінің
әрдайым босап қалуы өндірістік емес ... ... ... ... өсуі және ... ... екі ... бар. Ол эволюциялық және
революциялық формалар. Бірінші формасында өндіріске енгізілген техника мен
технологияны жетілдіру және ... ... сол ... ... ... негіздслген.
Ғылыми-техникалық прогрестің революциялық формасы өндірістс жаңа сападағы
ғылыми-техникалық принциптерді пайдалануға негізделген. Бұл процесс қазіргі
заманымыз - ... ... ... ... көрсетсді.
Ғылыми-техникалық прогресгің тигізер әсері, әлсуметтік-экономикалық
салдары және түпкі ... ... ... ... бейнесіне тікелей байланысты, сонымен белгіленеді. Ғылыми-
техникалық прогресс қоғамның ... ... ... ... ... ... ықпалы мен нарықтық катынасқа байланысты
еңбекшілердің қоғам алдында қоятын талаптарының аукымы өсті, ... ... адам ... және ... ... жақсарту және сауықтыру,
еңбекақы дәрежесін ... ... ... ... ... кәсіпорындарда жұмысшы бақылауын өндіруді кең түрде қолдану,
өндірісті басқару және ... ... ... ... болу, қоршаған
ортаны аялау жөнінде өкімет басшыларының батыл шешім қабылдауын, еңбекке
деген ... іске ... ... ... ... және
қорғаныс кауіпсіздігін камтамасыз ету, осы саладағы жетістіктердің бәрін де
бейбіт максатқа пайдалану және т.б. ... ... ... ... революция өндірісті жан-жақғы ... ... ... фазасы ретінде табиғатғың орны мен рөлі ... ... ие ... Олай ... бір ... қазіргі
технологияның дамуы өндірістің табиғи ... ... ... жағынан, оның рөлі барған сайын күшейіп /мысалы, ұдайы өндірістік
процесте бұрын ескерілмеген, немесе жете ескерілмеген ... әус ... ... ... мұхит т.б. еніп отыр. ... ... ... ... ... ... барған сайын арта түсуде.
Бұдан, біртұтас ... ... ... жүйе қалыптасты
деп қорытынды жасауға болады. Адамдардың ... ... қай ... ... ... қабылдап, оны ақылмен ... ... ... ... Жер ...... алынатын табыс ретінде.
Рента теориялары
Өндіріс факторларыньің бірі - жер және оның қойнауындағы ... ... ... ... деп аталады.
Жерге тән ерекшелік: оның басқа ... ... ... ... жер ... ... оның көлемі тұрақты, өзгермейді және оны
ұлғайтуға болмайды. Осыған орай, жер ... ... ... ... және ... болуьна байланысты
ауылшаруашылығында баға белгілеу ерекше болады.
Қоғамдық өндіріс бағасы орташа немесе ... ... ... арқылы
емес, неліктен нашар жерлер жағдайымен анықталады деген сұрақ туындайды.
Себебі, жер шектеулі және ... ... ... ... ... ... ... өнімдер қанағаттандыра алмайды. Егер сұраныс
ұсыныстан басым болса, оңда нарық бағасы нашар жер ... ... ... ... көтеріледі.
Осындай баршаға ортақ жағдайды барлық экономистср макұлдайды, бірақ
басқаша мәселелер ... әр ... ... қалыптаскан. Атап айтканда
иемдену мен оны пайдалану, жер ... ... ... ... ... бағасы т.с.с.
Жер рентасының маркстік концепциясы табыстың барлық түрлерінің көзі
қосымша құн ... ... ... жер ... пайда мен процент
сияқты қосымша құнның өзгерген түрі ... ... ... ... қорытындысы, жерге ірі жеке меншіктің жойылуының ... Осы ... сай ... ... ауыл ... көлемінде тұтас алғанда өндіргіш күштердің дамуына даңғыл жол ашады.
Жерді иемдену жеке тұлғаның немесе заңды тұлғаның ... бір ... ... ... ... иелік етуді жер иесі атқарады. Жерді
пайдалану заң негізіне сай жүргізіледі. Жер иесі жерді ... ... ... Өмірде жерді иемдену мен оны пайдалану көп жағдайда,бір-
бірімен сәйкес емес. Жерді иемдену мен оны ... жеке ... ... ... К. ... ... ... алған жүйесі - үш
әлеуметтік топтың өзара ... ... жер ... ... ... - ... немесе фермерлер ... ... ... - жер иелері де, жерді пайдаланушы да
емес - ... ... ... ... ... ... ... жерге
меншіктін төменгіше түрлері орын алуда: аристократияның ... ... тұрі ... ... орын ... жерге буржуазияның меншігі.
кәсіпкерлер деп аталатын жекелей жер ... және ... ... ... ірі ... және ... компаниялар); жерге
мемлекетгік меншік; жерге фермерлік меншік – жәй тауар өндірушіліер.
Жер рентасының пайда болуының басты шартты ... ... ... ... ... пен ... деген ұсыныстың қалыптасуында осындай
шектеулілік орын алмайды, өйткені онын ... де ... ... ... ... ... жер туралы былай айта аламыз: сол
сияқты өндіруші өнеркәсіп пен ... жер ... де дәл ... ... ... ... ... икемділікке келмеуі ауыл
шаруашылығында бағаның ... ... ... ... ... ... рентасының екі турі бар. Дифферепциалды және абсолютті жер рентасы
Дифференциалдык рентаның пайда болуын мысалы ... ... ... шығыны |Орта пайда |Бүкіл түсімнің жеке бағасы |1 ... жеке ... өнд. 1ц ... бағасы
|Бүкіл өнімнің қоғам бағас |
Диф. Рента
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | |І ең ... ... ... ... ... ... |120
120
120 |40
30
24 |40
40
40 |120
160
200 |0
40
80 | |
Мысалда, жер ... ... ... бойынша 3 түрге бөлінді:
құнарлығы бойынша ең төменгі, нашар жер ... (I), ... ... ... ең ... жер учаскесі (III), жер жеке мемшікте, кәсіпкер
- бұл арендатор. тікелей өндіруші - жалдамалы ауыл ... ... ... ... ... 40 ... тең. яғни ең ... (ортада
да емес) жер учаскесінің жеке бағасының дәрежесімен белгіленген? ... ... ... үшін II және III жер ... ... өнімдері жеткіліксіз, ондай жерлер шектеулі. Егер, белгілі
бір ... ... баға ... (11) жер учаскесінің дәрежесінде (30
өлшем) ... ... бір ... ... ... ... ... бүкіл өнім сатудан алары 90 өлшем (3:х 30), ... ... ... (100 ... ... ... еді. Осы ... ұтылыс жағдайында
қалуы ең төменгі жер учаскесін мүлдем пайдаланбай аздырып жіберуге әкеліп
соғар еді. ... ... жер ... ... ... ... қанағаттандыру мүмкін емес, баға 30 өлшемге дейін өсіп одан да
жоғары көтеріліп 40 өлшемге жетер еді. Осы ... ... ең ... жер
учаскесін өңдеген тиімді болып, жалға беруге болады. Сонымен, ... ... ... ... бap. Ол бойынша реттеушілік
қызметті орта шығындар емес, қайта ең жоғары шығындар ... ... ... ... ... ... ... бағасы мен жеке бағасының
айырмасы, 8-бағанадан 5-бағана деректерін шегеру жолымен ... ... 0;. 160 - 120 = 40;, 220 - 120 = 80). Ең ... ... ... пайда ретінде арендаторға түседі (нарықта өнімді сатқаннан
кейін), одан кейін ... ... ... ... ... жер ... ... рента — ауыл шаруашылығы өнімдерінің құны мен өндірістік
бағасының айырмасы. К. Маркс ... ... ... жеке меншіктің болуы
жол бермейді" деп дәлелдейді. Осыдан жерді - ... ... ... ... жер иесі ... ... ... онда жалгер оған аренда ақысын
төлейді, оның кұрамына жер рентасы мен сол жерде орналасқан ... ... ... үшін төленетін ... ... ... ол шаруашылыққа жұмсалған өзінің капиталынан түсетін орта
пайданы ... ... ... бұл ... ... көзқараспен, яғни
шектеулі шығындар концепциясы арқылы түсіндіреді.
Жер иесі - ... ... өзі ... ... ... орай П. ... мысалын пайдаланайық.
Суретте жер иесі - фермердін ең соңғы жалдамалы жұмысшының ... ... ... ... ... беретіні көрінеді. Барлық
жұмысшылардың жалақысы OW.EL. көлемімен анықталады. ... ... ... бұл шама жер ... көлемін ... ... жер ... мөлшерін "қалдық әдісімен", яғни жалпы
жасалған өнімнен жиынтық ... ... ... ... ... фермердің жері жоқ, оны арендаға алу жағдайындағы рента мөлшерін
анықтайық.
Жаңа классиктер кез-келген ... яғни ... ... ... ... ... пен ... теңгерілу деңгейінде белгіленеді
деген принципті жақтайды.
Жер ұсынымының икемсіз екені баршаға мәлім. Сол себепті жер ... SQ ... ... болады. ДД - жерге сұранымның қисығы. С ... жер ... ... сұраныс пен ұсыныстың теңдесксн кездсгі жер
рентасының деңгейі.
Егер де аренда ... ... ... көтерілсе (Е нүктесінен жоғары
болса), онда жер сұранымы оның ұсынымынан басым болады. Мұндай жағдайда жер
иелері аренда ақысын (рентаны) қымбаттады.
Демек, тек Н ... жер ... мен ... ... орнайды.
Жаңа классиктердің Маркстік ерекшелігі, оларды рентаны кім жасайтыны
қызықтырмайды, керісінше олар ... ... ... ... ... пайда болғанын зерттейді. Бұл мәселені зерттеу
нәтижесінде екі тұжырым жасалады:
1) ... ... жер ... ... ... ... деңгейі түпкілікті өнімнің сұранысыма тікелей байланысты.
Мысалы, бидайға сұраныс азайса, онда бидай өсірілетін жерге де ... ... ... ... ... ... бірақ керісінше ситуация болуы мүмкін.
Нарықтық экономика жағдайында жер ... ... ... ол сатып алынады
және сатылады. Жерге ... - ... ... ... еңбек пен
капиталға сұранысындай. Осымен байланысы жер бағасының қалай ... ... ... бұл ... мәні жер бағасын
иррационалды категория ретіңде сипаттауымен байланысты. Жердің құны ... адам ... ... жоқ, адам ... жемісі емес, ол табиғаттың
сыйы) сондықтан, жер бағасы құнның ақшалай көрінісі бола алмайды. ... жер ... ... алу ... сату ... ... анықталады екен.
Осыған орай, жер бағасы екі шамаға , яғни:
1) Жер иесі иемдеиегін жер рентасының ... ... ... ... ... ... ... .
Сонымен, жер бағасын мына формуламен анықтауға болады.
Жер бағасы =∙100%
Мысалы, рента ретіндегі жыл сайынғы табыс 1000 доллар, қарыз процентінің
ставкасы - 5%, бұл ... жер ... = ... ... тең болады.
2.2 Өндіріс факторлары және капитал теориясы
Ешбір қоғам материалдық игіліктер өңдірмей ... өте ... нені ... ... ... ... қалай бөлу керек екені
кез келген қоғамның негізгі экономикалық мәселелері болып табылады. Әдетте
экономика ... ... үш ... ... ... еңбек, капитал
және жер. Мұнда еңбек белгілі бір пайдалылыққа, нәтижеге мақсатталған ... ... ... ... ... өндіруге қажетті
жинақталған жабдықтар қоры, Жер ... ... ... ... ... ... адам кәдесіне пайдаланылатын табиғат ... ауа, су т. ... ... сөз ... ... тарауда өндіріс факторларын жан-жақты қарастыра отырып, кейін өңдіріс
процесінде осы ... ... ... ... ... қажет.
Еңбек — өндіріс факторы
Еңбек адамның мақсатқа сай қызметі, еңбектің көмегімен адам өз ... үшін ... ... ... ... икемдейді. Адамның
тіршілік етуінік негізгі шарттарының бірі де ... ... адам ... деп ... ,өзі де ... ... Адам ... арқылы хайуанаттар
дүниесінен бөлініп шықты, табиғат күштерін игере отырып, оны өз ... ... ... ... ... қабілетін дамытты, білім алып,
оқу-өнер, ғылымды игерді.
Еңбек туралы айта отырып, еңбек өнімділігі мен еңбек қарқындылығы деген
ұғымдарға да тоқталған ... ... ... ...... бір уақыт
ішінде жұмсалған еңбектің мөлшері мен еңбек пәрменділігі. Конвейерлі
(тізбекті) ... ... ... бір ... ... істейтін
жабдықтарды көбейткенде, уақыт ұтып еңбек карқыңдылығын арттыруға болады.
Ғылыми-техникалық революция ... ... ... ... ... ... ... дене күшін жұмсауы азаяды,
есесіне ой - ми ... ... ... ... ... ... еңбек қарқыңдылығы артады, керісінше, жұмыс күнінің ұзақтығы
артатын ... ... ... ... ... ... ... сипатын өзгертті. Еңбектің мамаңдық дәрежесі өсті,
кадрларды ... ... ... ... уақыт көбейді, өндірісте
құрделі машиналар мен механизмдерді пайдаланумен байланысты адамдардың дене
енбегінің үлесі ... ... ... жұмысшы технояогиялық процестің мәнін
ұғынып, қымбат та күрделі жабдықтармен жұмыс істей ... ... ... ... ... ... күні ... еңбек қажетті
және қосымша болып бөлінеді. Жұмысшы жұмыс уақытының бір баяғы өзін қажетті
өнімдерді өндіруғе жұмсайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Алайда жұмысшы тек осыңдай көлемде өнім өндірумен
шектелсе, ... одан әрі дами ... ... еді. ... ... ұлғайту
және барған сайын жетілдіру, ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз ... ... ... көмек көрсету, материалдық емес өндіріс салалары
қызметкерлерінің қажеттіліктерін өтеу қоғамның міндеті. Сондықтан ... ... ... ... тыс ... ... де тура ... Мұндай уақыт
ішінде жұмсалған еңбек — қосымша еңбек деп аталады. Бір ... ... ... және ... болып бөлінуі Маркстік әдебиеттерге ғана тән,
ал қазіргі батыстық экономикалық әдебиеттерде бұл жоқ.
Капитал - өндіріс факторлар
Өндірістің ... бір ... ... Капитал көп мағыналы ... ... ... ... ол ... ... ... емес
элементтерді де қамтиды, атап айтқанда, адамның қабілеті, білімі. Бірқатар
экономисттер капиталды тек ... ... деп ... ... ... экономияның - классиктерінен тараған. А. Смит ... ... деп ал Д. ... капиталды өндіріс құрал-жабдықтары деп
тұжырымдаған. Қазіргі экономистердің еңбектеріңде де ... ... ... П. Самуэльсон мен Нордхаустың "Экономикс" деген
еңбегіңде, капитал ... ... ... тауарларды өндіруге
арналған, ұзақ мерзімді қолданылатын ... деп ... ... ... станоктар, жолдар, компыотерлер, жүк машиналары, прокат
стандары, өндірістік үйлер т. б. жатады. Кейбір зерттеушілер капитал ұғымын
ақшамен ... ... Дж. ... ... ... ... ... еңбегіңде, "Капитал қаржыландыру көзі болмай тұрып, ... ... ... деп ... саяси экономиасының маңызды категориясы ретінде капитал
қоғамының бүкіл өндірістік ... ... ... ... ... яғни капитал капиталистер мен жұмысшылардың қосымша құнды
өндірумен байланысты ... әрі оны ... ... ... ... ... ... капиталдың жалпы формуласын шығарды.
Ақша — Тауар — Ақша осыған орай ол ... ... ... ... ... ... ... өсуінің көзі ... ... ... ... ... ... қосымшаға құн
болып табылады. Сырт қарағанда капитал мынадай сияқты нысандарда орын
алады; өндіріс ...... ... ... ақша — ...... капитал нысаныңда көрінбекші. Солай дей тұра К. ... және ... жеке ... ... ... дегенді
айтпайды, олар белгілі бір өндірістік қатынастар құрамында ғана ... ... деп ... ... капиталға деген көзқарас әр қилы, алайда
олардың бір ... ... де ... ... ... ... ... меншікпен үңдеседі.
Материалдық өндіріс саласында қызмет ететін капитал өнеркәсіп капиталы
деп аталады. ... ... ауыл ... бөлінген ақша
өндірістік объектіні салуға, машиналар мен ... ... ... ... өнім ... қажетті шикізат пен материалдарға жұмсалады. Өнеркәсіп
капиталының өндіріс объектілерін, станоктарды, жабдықтарды қамтитын ... ... көп ... ... етеді. Оны негізгі капитал деп атайды.
Шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... да, ... өнімге бірден көшеді.
Негізгі капиталдың қызмет етуімен байланысты физикалық және моралдық тозу
орын алады. Физикалық тозу ... ... ... ... одан әрі ... ... сипаттайды. Негізгі капи-
талдың физикалық тозуына көптеген факторлар әсер етеді. Олар ең ... мен ... ... ұзақтығы мен қарқындылығы, негізгі
капиталды пайдаланатын өңдіріс технологиясының құрылымы, ... ... өз ... ... ... ішкі ... ... пайдалану ұзақтығы мен физикалық тозу ... ... ... ... бар, машиналар мен жабдықтарды пайдалану
уақыты ұзақ болған сайын, физикалық тозу дәрежесі де ... ... ... заттық тозуынан басқа, оның құнсыздануы нәтижесінде
және арзан, тиімді жабдықтардың пайда ... ... ... ... орын ... Негізгі капиталдың моральдық тозуы ең әуелі ғылыми-
техникалық ... ... ... ... Моральдық жағынан
тозған жабдықтар экономикалық ... да ... ... сондай-ақ
өніммен өндірілген өнімдердін; бәсеке қабілеті де төмен балады. Моральдық
тозған, ескірген жабдықтарды, құралдарды жаңарту ... бір ... ... ол негізгі капиталға деген үлкен шығыңдардм қажет етеді.
Осымен ... ... ... жаңартуға жұмсалатын күрделі
қаржының үлесі ... ... ... ... ... ... бүкіл күрделі қаржының 60—80 процентін құрайды.
Заттай және ... ... ... ... ... ... ... жарна арқылы өтеліп отырады (негізгі капитал құнының бір
бөлігінің жыл сайын шығармлатын ... ... ... жарна
сомасының негізгі капитал құнына процентпен шаққанда қатынасы амортизация
нормасы деп ... ... ... ... ... ... ... тез тозуымен байланысты мемлекет
заңды жолымен амортизация: нормасын кетеріп ... ... ... ... ... шығарылатын өнімдерге тез ауыстырып, моральдық
ескірген, уақыт талабына сай келмейтін ... ... ... тездету саясаты деп аталады. Ғылыми-техникалық
прогресс ... ... ... ... ... ... ... қаражаты осы амортизацианы. тездету есебінен түседі. Амортизацияны
тездету пайдадан көптеген соманы амортизация қорына аударға, сөйтін қосымша
қор жинау көлемін ... ... ... ... тағы бір ұтымды жері,
амортизация қорына бөлінетін ... ... ... кең ... ... ... ... тапқан пайдасының бір
бөлігін өзінің тұтынуына емес, өндірісті қаржылаңдыруға ... ... бір ... ... ... ... ... капиталдық қорлануы
деп атайды. Ол тек жеке капиталдың ғана емес, бүкіл қоғамдық ... ... ... ... тағы бір жолы — оның орталықтануы,
бұл фирмалардың бірін-бірі қосып алуы немесе жойып жіберуі ... ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі өзгермейді.
Материалдық игіліктерді өңдірумен ... ... ... да ... ... өз ... ақша ... бастайды. Ақша капиталы
жұмыс күші мен өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... ... (А — ... ... (Ө) ... ... факторлар өзара әрекет етеді және жаңа
өнім өңдіреді. Рынокта осы өнімдерді сатып (Т1 — А'), ... ... ... ... ... алады. Капиталдың біртіндеп алғашқы жұмсалуы,
өндірісте пайдаланылуы, өндірген өнімдерді сату және ... ... ... ... ... ауыспалы айналымы деп ата-лады. Өнеркәсіп
капиталының бүкіл ауыспалы айналымы мына формуламен сипатталады.
Капиталдың ауыспалы айналымының ... және ... ... ... ал екіншісі — өндіріс процесін көрсетеді. Өнеркәсіп капиталы
ауыспалы айналымның әр ... әр қилы ... орын ... ... және тауарлы. Капиталдың; ауыспалы айналымының үздіксіз
орын алуы олардың үш нысанының ... ... ... ... әр қилы ... ... ... бір-бірімен алмасып отыратын болса,
ауыспалы айналам қалыпты деген сөз. Егер капитал ақшалай нысанда ... ... жол ... Ал егер ол ... ... тұрып
қалса, бір жағынан, өндіріс құрал-жабдықтарының, екінші жағынан, ... ... ... тұрғаңдығын көрсетеді. Капитал егер соңғы
фазада кедергіге ... ... ... айналыс саласына өту
жолын жапқаны болып: табылады. Капиталдың ауыспалы айналымы тұрақты ... соң бірі ... және ... Бұл ... келіп
отыратын процесс. Капиталдың бір айналымы оның алғашқы ақшалай ... ... ... сол ақша ... ... ... ... қамтиды. Мұны капитал ... ... деп ... ... айналым уақыты ауыспалы айналымның бір
айналымына тең. ... ... ... уақыты авансыланған негізгі
капиталдың жылдық амортизациясына тең. ... ... ... ... ... капиталдың жылдық амортизациясы мен айналмалы
капиталдың жылдық ... ... ... ... ... ... мен (бұл ... канитал өндіргіш нысанда болады) айналыс
уақытынан тұрады. ... ... ... ... ... етеді. Көп мөлшерде пайда табу мақсатымен кәсіпкер капитал айналымын
тездетуге мүдделі болады.
Экономикада тек өнеркәсіп капиталы ғана ... ... ... сату ... ... ... ... да орын алады. Тарихи
жағынан сауда капиталы өнеркәсіп капиталынан көп бұрып орын алған, ол ... ... ... ... түрі. Саудамен шұғылданатын кәсіпкер
капиталын тек ... ... ... ғана ... тауарды сатып өткізумен
байланысты ... ... де ... Тауарды сатып өткізумен байла-
нысты шығындар айналыс шығындары деп аталады. Олар екі түрге бөлінеді: ... ... ... ... Таза ... тікелей айналыспен байланысты
орын алатын шығындар, мұнда жарнама шығындары үлкен үлес алады. Қосымша
айналыс ...... ... ... байланысты шығындар. Бұл
тасымалдау сақтау, буын-түсімен байланысты шығындар.
Капиталдың тағы бір нысаны — қарыз капиталы. Бұл ... бір ... ... ... шартымен берілетін ақша капиталы. Қарыз капиталының
көзі уақытша пайдаланылмаған бос ақша қаражаты, соңғысы ... ... ... уақытша бос қаржылары мен халықтың ақшалай қаражатынан
тұрады. Несие арқылы осылардың барлығы қарыз капиталына ... ... ... ... түрі бар: ... банкілік,
мемлекеттік, мемлекетаралық.
Жер - өндіріс факторлары
Өңдірістің үшінші факторы — жер. Бұл ... ... ... ... Адам еңбегімен өндірілген және өңдірістік тұтынуда пайдаланылатын
игіліктер капиталға ... ал адам ... ... емес ... ... ... Жердің маңызды бір сипаты оның ... Адам оның ... өз ... ... ... оны ... ... де алмайды. Жер адам еңбегінің "жемісі" емес, табиғаттың
сыйы. Белгілі жер учаскесін пайдалану әуел ... ... ... ... ... Әр уақытта есте болатын жәйт, "жер" ұғымы ең кең ... Ол ... ... ... ... ... пайдалылық, ол
жердің өзі, су ресурстары немесе қазбалы байлықтар. Жер ... ... ... ... өндірістік қызметіне ықпал етеді. Мысалы,. балық аулауда
теңіздер мен өзен-дерді пайдалану, өндіруші ... ... ... учаскелер қажет, құрылыс үшін құрғақ жердің бір бөлігін ... ... ... емес, адам анықтайды). Алайда жер туралы әңгіме, ең
алдымен оны ауыл шаруашылығында пайдаланумен байланысты болады. Фермер үшін
жер ... бір ауыл ... ... ... құралы. Жердің
механикалық және химиялық ... ... ... ... ... қасиеттері бойынша жер жұмсақ, бірақ суды өте еркін
өткізе ... ... ... ... ... батпақты болмауы да маңызды,
өйткені ондай жер өсімдік өсіруге жарамсыздау болады. ... ... өз ... ... сіңіретін органикалық емес элементтер керекті
мөлшерде болуы керек. Адам механикалық өңдеуді пайдаланып, органикалық және
химиялық тыңайтқыштарды ... ... ... бір ... жер қыртысының
сапасын өзгерте алады. Сонымен жердің қасиетін екіге бөлуге болады, табиғи
және ... ... яки ... ... ... орналасуы, табиғи климат
жағдайын қамтитын қасиет ең бастысы, өйткені осы ... жер ... ... ... ерекше маңызды сипат береді.
Әрине, адам белгілі бір дәрежеде жер құнарлылығына ықпал етеді, ... ... ... Ерте ме, кеш пе ... ... үстеме қаржы қысқарады. Міне,
енді жерге байланысты, жер құнарлылығының кеми беруі (сандық ... ... ... ... түрі ... Бұл заң тиімділік максималды
дәрежеге жеткенде әрекет ете ... ... ... ... бір уақытта агротехниканы жетілдірумен байланысты тежеліп тоқтауы
да мүмкін. Алайда жер өнімдеріне сұраныс шексіз өсетін болса, ... ... ... да ... ... ... кеми беру үрдісі
заңын тек жерге пайдалануға болады, өйткені оның ... ... ... ... — шектеулілігі. Жерді интенсивті түрде
өңдеуге болады, алайда ... жер ... ... ... ... ... жер ... өзгермейді, ол шексіз емес. Құнарлылықтың кеми
беру заңы табиғат сыйлаған жердің ... да ... ... ма? Көмір
өндіретін шахтаны мысысалыға келтірейік. Шын мәнінде адам уақыт өткен сайын
қазбалы ... ... ... ... ... ... ... бірдей дәрежеде үздіксіз енбек пен капитал жұмысына қарамастан
көмір өндірудің азайып отырғанын ... қиын ... ... ... ауыл
шаруашылығында пайдалану бір әңгіме, одан ауыл шаруашылық өнімдері ретіңде
түсер түсімділік қайталанған табыс, ал ... ... ... ... ... Республикасының баға ретту саясаттары
Бағалар статистикасының көрсеткіштер жұйесі ... ... ... де, ... ... ... өзгеруін де сипаттайтын өзара
байланысты және өзара бір-бірін толықтыратын көрсеткіштер жиынтығы ... ... ... және жеке ... ... ... ... секторларындағы бағалар (тарифтер) серпіні туралы, ... ... мен ... ... аса ... ... ... орташа деңгейі туралы деректер берілген.
Тұтыну бағаларының индексі халықтың жеке тұтынуы үшін сатып ... мен ... ... ... ... ... сәйкес өзге-
руін сипаттайды. Бағаларды тіркеу барлық облыс орталықтарында, астанада
және қалалар мен аудан орталықтарының ... ... ... ... сауда кәсіпорындары мен қызмет ... ... ... ... ... Олардың шығыс бөліктерін біріктіру
үшін пайдаланылатын таразы жүйесі ... ... үй ... ... ... ... ... бойынша орташа баға
деңгейі жекелеген өңірлердің баға ... орта ... шама ... ... ... ... бағасының индексі республика кәсіпорындары
дайындаған өнеркәсіп өнімдері бағасының, қосылған құн салығы мен ... ... ... Бағалардың өзгеруін Бақылау базалық
кәсіпорындардың іріктемелі жүйесі бойынша жүргізіледі. Бағаларды ... ... ... ... ... және ... ... бойынша жақын, өте таңдаулы бұйымдар өндіретін
белгілі бір ... ... ... ... ... ... қызмет
түрлері бойынша бағалар индекстерін біріктіру үшін салмақтау базасы ретінде
өткен жылғы өнеркәсіп өнімдерінің құны туралы деректер қолданылады.
Өндірістік - ... ... ... ... алу бағасының индексі
республиканың өнер-кәсіп кәсіпорындары технологиялық процесс үшін сатып
алған материалдық - ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың таңдап алынған топтары ... ... ... ... ... ... және басқа
елдерге шығарылатын тауарлар бағасының өзгеруін сипаттайды.
Импорттық түсімдер бағасының индексі республика ... үшін ... ... ... алынған өнімдер бағасының серпінін көрсетеді.
Олар кеден статистикасы деректерін ... ... ... ... ... ... ... кедендік баж және отандық делдалдарға
(көтерме және бөлшек саудадағы) ... ... ... және ... өнімдерді өткізу бағасы болып ... ... ... ... ... ... өкіл-тауарлар жиынтығы
бойынша жүргізіледі. Жеке индекстерді біріктіру үшін ... ... ... ... және ... ... құны ... қолданылады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы жұмыс істеп тұрған нарықтық
экономика бар.
Егер осыдан он жыл бұрын жан ... ... ... ішкі өніміміз
жеті жүз доллардан сәл ғана ... 2004 ... ... ол екі мың жеті
жүз долларға жетті,енді биылғы жылы жан ... ... ... ішкі
өніміміз енді үш мың доллар болады деген болжамымыз бар.
2010 жылы жан ... ... ... ішкі ... 5800 АҚШ ... ... яғни Чехия. Венгрия, Польша, Малайзия сияқты елдерін
бүгінгі деңгейде ал 2015 жылы шамамен 9000 АҚШ доллары мөлшеріне жеткізуге
күшіміз ... деп ... ... сатып алу қабілетінің шамасы жағынан
бұл цифрларға біз қазірдің өзінде жақынбыз.
Біз еліміздің жалпы ішкі өнімін 2000 ... ... 2010 ... есе ... ... бұл ... 2008 ... сеніміміз мол.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін пайдалану
болып отьыр. Көмірсутегі ... ... ... 1985 ... біз 225 пайыз ұлғайға қол жеткіздік, ал былайғы дүниеде
1,3 есе ... ғана ... 30 ... АҚШ ... тікелей шетел инвестициясы
тартылып өте жоғары көрсеткіш. Бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді әрі
сенімді әріптестер инвесторларға әлдеқашан аян, ақиқат.
Қазақстанның ... ... де ... ... ... ал ... халықаралық сарапшылардың өздері мойындап отыр.
Қазақстанм ТМД елдерінің ішінде бірінші ... ... ... ... ... ету, сыртқы колайсыз факторларға тәуелді
болмау үшін Ұлттық қор құрды.
Бүгінгі күні Ұлттық қорда 5,3 ... ... ... отыр ... ... ... ... алтынвалюта резервтері, тұтас алғанда,
14 миллиард АҚШ ... ... ... Осыдан 10 жыл бұрын бұл жайында
армандаудың өзі қиын еді.
Біз ашық сыртқы сауда ... ... ... ... ... жылы ... сауда алым көлемінің оң сальден 7 миллиард доллардан
асатын 33 ... АҚШ ... ... Бұл 1994 ... салыстырғанда 3
еседен астам өсті деген сөз.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында негізінен Тәуелсіз Мемлекеттер
Достығының ... ... ... ... саудамыздың географиясы да
біршама тарамдалды.
Қазақстан тауар айналымының құрылымында 2004 жылы ... ... ... ... мен ... ... орындарға шықты.
Осылайша біз өзімізге әлемдік экономиканың бөлінбес белігіне айналып
жақанды бәсекелестік арасына ерте ... анық көз ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес
олардың барлық кәсіпорындары санының 90 пайыздан ... ... ... елдерле олар жалпы ішкі өнімнің 50 пайыздан астамын
береді.
Сондықтан да біздің шағын және орта ... ... ... ... ... қажет. Біз кәсіпкерлік ортаның бастамашылығын
іске асыру үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... осы ... ... ... экономикадағы өз
орнын ... ... ... кең өріс ашу үшін ... ... ендігі жерде мүмкіндіктерді пайдалана білсе игі!
Мен. өңірлерді экономикада өршіл болуға шақырамын.
Ендігі жерде жаңа идеологияға сәйкес заңнаманы ... ... ... ... іске ... ... ... мен
мегахолдингтердің, ең алдымен ірі ... ... ... ... ... міндеттерді. шағын және орта бизнеске
беру ... ... ... сәт ... Сол ... біз ... тың
тыныс ашамыз.
Бұл ретте бірқатар стратегиялық маңызды мемпекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік холдинг
компаниясына беру қажет. Әдбетте бұл шараларға қарсыласу да сөз ... да ... ... ... ... ... ... бұл іске
мықтап ... кез ... ... ... ... ... экономика
салаларының қатары аз, олар өз ... ... баға беру ... ... қол ... Олардың сыртқы
нарықтарға шығуына бірлескен негізде құрылған шет ... ... ... ... ... экономика әлемдік нарықтағы ... өте ... ... ... жағдайда ондай экономиканың
қандай да бір нақты жетістіктерге жету ... аз. Бұл ... ... ... көбі басынан кешуде.
Инвестициялау сатысы. Бұл ... ... ... ... ... шамаларға қарағанда, алдыңғы емес, бірақ біршама
жеткілікті дамыған деуге ... және ол жиі ... ... ... ... жетілдіру сол елдің қол ... ... ... Нәтижесіңде ондай экономлканың әлемдік шаруашылықтағы ашықшылығы
айқындалып, ішкі нарықтағы ... ... ... ... отырған
технологияны жетілдіру өндірістін факторларын тиімді пайдалануға ... Бұл ... өз ... ... ... ... ... сонымен
қатар, дамушы елдердің арасыңда бұл сатыдан Оңтүстік Корея, Сингапур,
Тайвань, Бразилия, ... ... ... ... ... ... ... қоймай, оларды үнемі жасайды
және орналастырады. Осы сатыдағы елдің жететін көрсеткіштеріне ... ... және ... ... жоғары өндіріс ... ... ... ... және өзге де ... ... салалық құрылымды трансформациялау, трансұлттық корпорацияларды
көбейту шаралары жатады. Бұл ... ... ... ... ... ал Оңтүстік Корея мен Тайвань мемлекеттері оған жетуге біршама
жақын қалды.
Демек, Қазақстан осы сатылардың ... тұр ... ... ... ... ... ... бірінші сатыда тұрғанын айқындау қиын
емес. Себебі, бүтінгі экономикамыздың бәсекелестік қабілеттілігі ... мен ... ... ... ... ресурстар мен арзан
жұмыс күшінің есебінен камтамасыз етіліп ... ... та, ... ... бәсекелестік артықшылықтарымызды өте жеңіл
жоғалтуымызға болатынын ... ... ... ... ... ... еліміз
үшін болашағы бар ... ... ... осы ... ... ... ... және білімді тұлғалардың және ғылыми
әлуеттің дамуы аса ... ... ... ... мен дамуы біршама
күрделі және көп қаражат салуды қажет ... Бұл ... ... ... үшін бірмезеттік қаржы салу жеткіліксіз, яғни, ... ... ... ... ... бәсекелестік
қабілеттілігін арттыру үшін жекелеген факторлардың санының болуына емес,
олардың қалыптасу сипатына, ... және ... ... аса
мән беру қажет.
Енді Қазақстанның ұлттық экономикасының бәсекелестік қабілеттілігін
қалыптастыратын негізгі факторларды ... және ... ... ... ірі ... әлеутінің
болуы оның, ұлттық экономикасының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қазіргі жағдайындағы
өндірістік құралдар шығындық экономикаға сай ... ... ... ... ... ... ... «ішкі» айналымға жұмсалатындықтан, жеткілікті
деңгейде ұлттық табыстың өсуіне мүмкіндік ... ... ... ... қорлардың жоғары дәрежеде моральдық және заттай ... ... ... ... ... әкеліп, ақыр соңында
бәсекелестік қабілеттілікті ... ... ... ... мүмкін.
Соңдықтан, Қазақстан үшін қазіргі кезде ғылыми- даму индексі» бойынша 2005
жылы Қазақстан әлемде 80-ші орынды ... ... ... ... саласына бюджеттен бөлінетін қаржы ЖІӨ-
кін 5% және одан жоғары көрсеткішті құраса ал ... бұл ... ... Еліміздің 2005-2010 ж.ж арналған денсаулық сақтау саласын реформалау
және дамыту мемлекеттік бағдарламасына сейкес 2010 жылға дейін ... ... ... ... ... ... ... 4%-ға дейін өсіру
көзделген. Соңғы бес жыл ішінде денсаулық саласын қаржыландыру мөлшері ... ... (2001 жылы 54708 млн ... 2005 жылы 1 88887,9 млн ... ... бір ... ... қаржы мөлшері жылына 3686 тенгеден 12298
тенгеге дейін көбейген. Бұл жерде ... ... ... ... ... даму ... де ... ал біздегі көрсеткіш
адамның денсаулығына болашақта назар аударуды талап ... ... ... ... ... ауруын және өлімін қыскартып,
еңбекке қабілетті өмірін ұзартады, ... ... адам ... ету ... ... ... ... өсуінің экономикалық негізіне ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілетіндік сұранысы жатады. Саяси фактор бұл дамыған
еллердің парламенті мен ... ... ... медицина ғылыми және
білім беруді ... мен ... ... денсаулық сақтау
инфрақұрылымын дамытуға бағытталған.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... Әбішұлы
Назарбаевтың Қазақстан ... ... 2008 ... ... Ө.Қ, ... Ү.С, ... Б.А, ... Б.И. "Жалпы
экономикалық теория", Алматы – Ақтөбе 2002 ж.
3. Мәуленова Сақыпжамал ... ... ... ... теория", Алматы 2003 ж.
4. Кулкеев Ж.Ә., Есенғалиева К.С, ... Н.Б, ... ... ... ...... ... Алматы 1995 ж.
5. Я. Ә.Әубәкіров, А.А. ... С.А. ... ... ... 1991 ж.
6. Бисенғазиев, Хамитов "Кәсіпкерлік негіздері", Орал 2001 ... А.Қ. ... Қ.Ә. ... ... ... Алматы
2003 ж
8. Райымқұлұлы Сейітжаппар, "Экономикалық теория негіздері" Шымкент
2005 ж.
9. Дәуренбекова, ... ... ... 2007 ... Г.И. Әбдікерімова, "Кәсіпорын экономикасы" ... 2008 ... ... ... теория негіздері " Алматы 1999 ж.
12. В. Крымова, "Экономическая ... ... 2002 ... Қазақстан цифрларда 2007 ж.
14. Ержан Жатқанбаев, ... ... ... 2005 ... Аль ... ... 2007 ... Статистикалық көрсеткіштер. Алматы 2006 ж.
17. Есіркепова А."Қазақстан экономикасын ... ... ... ... ... құралдары
Еңбек заттары
Еңбек құралдары
Табиғи еңбек жағдайы
Техника
Табиғи заттар
Шикізат
Еңбек ... ... ... жағдайы
Шаруа жұмысы, ақша алу пайдасымен
Кәсіпкерлік
Материалдық және қаржылық ресурстары: ғимарат, ... ... ... ... ... ... табиғат ресурстары
Капитал
Еңбек
Жер
Өндіріс факторының ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүректің ишемиялық ауруына ксенобиотиктер детоксикациясына қатысатын гендер әсері24 бет
Экономикалық даму30 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы62 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь