Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, М. Дулатовтың педагогикалық көзқарастары

Жоспары:

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім

3. Ы.Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары.

4. Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарастары.

5. Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары.

6. Міржақып Дулатовтың педагогикалық көзқарастары.

ІІІ. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе.

ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басында қазақ жері Ресей империясының қарамағына түгелдей қосылып болды. Патша өкіметі отарлау саясаты арқылы халықты қан қаңсатқанмен, мұның әлемдік өркен үшін бетбұрыс жасауына біраз себебі де бар еді. Патша өкіметі басқа шет аймақтармен қатар қазақ жерін отарлау ісінде елдегі феодалдық қатынастарды әлсірете, қоғамдағы тап қайшылықтарын шиеленістіре түсті. Өлкеге ішкі жақтан қоныстанушылар ағыла бастады. Ел билігімен қатар жер билігі де түгелдей патша әкімдерінің қолына көшті, жекелеген өнеркәсіп орындары, сауда-саттық, ақша қатынасы дами түсті. Патшалық езгіге қарсы қанаты қатая түскен орыстың төңкерісшіл демократиялық бағыттағы топтары арқылы қазақ даласына ене бастады. Қала мәдениетінің ықпалы күшейді, Уфа, Қазан, Тәшкен қалаларында кітаптар, мерзімді басылымдар пайда болды. Ғылым мен мәдениетке қазақ жастарының ынтасы арта түсті. Ал ХХ ғасырдың басында қазақ даласына орыс жерінде басталған революциялық дүмпулердің ықпалы да әсер етті.
Осындай жағдайда өлке халқының сана-сезімі ояна түскен өоғамдық аренаға қазақтың ағартушылық идеялары бой көтере бастады. Осы кезеңде өмір сүрген халқымыздың аяулы перзенттері, ағартушы-демократ ойшылдары А.Құнанбаев, Ш.Уалыиханов, Ы.Алтынсарин т.б. туған халқының бақытты өмірге қолы жетуі үшін аянбай ат салысты, олар әсіресе, жастарға зор үміт артып, ақыл-кеңестерінің бар нәлісін соларға бағыштады. Оқу-ағарту жолындағы ізгі ниетті істер сол кездің өзінде-ақ дала тұрғындарының қоғамдық поргреске қарай аяқ басуында ерекше ықпал жасады. Өз халқының ізгі ойы мен асыл арманының жаршысы, жастарды білімге, мәдениетке, өнер биігіне шақырған асыл жандардың ағартушылық идеяларының негізгі, әрі өзекті бір арнасы педагогика және психология мәселелерінің төңірегінде табылуы кездейсоқ жәйт емес еді.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Жарықбаев Қ., Қалиев С. «Қазақ тәлім-тәрбиесі», Алматы, «Санат», 1995.
2. Жарықбаев Қ., Қалиев С. «Халық педагогикасының тағылымдары», Алматы, «Бастауыш мектеп», 1990 ж.
        
        Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев,
М.Дулатовтың педагогикалық көзқарастары
Жоспары:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
3. Ы.Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары.
4. Абай ... ... ... ... Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары.
6. Міржақып Дулатовтың педагогикалық көзқарастары.
ІІІ. Қорытынды
Қолданылған ... ... ... ... мен ХХ ... ... ... жері Ресей
империясының қарамағына түгелдей қосылып болды. Патша өкіметі отарлау
саясаты арқылы ... қан ... ... ... ... үшін бетбұрыс
жасауына біраз себебі де бар еді. Патша өкіметі басқа шет аймақтармен қатар
қазақ жерін отарлау ... ... ... ... ... тап ... шиеленістіре түсті. Өлкеге ішкі жақтан
қоныстанушылар ағыла бастады. Ел билігімен қатар жер ... де ... ... қолына көшті, жекелеген өнеркәсіп орындары, сауда-саттық,
ақша қатынасы дами түсті. Патшалық езгіге қарсы қанаты қатая түскен орыстың
төңкерісшіл ... ... ... ... қазақ даласына ене
бастады. Қала мәдениетінің ықпалы күшейді, Уфа, Қазан, ... ... ... ... пайда болды. Ғылым мен мәдениетке қазақ
жастарының ынтасы арта ... Ал ХХ ... ... ... ... ... басталған революциялық дүмпулердің ықпалы да әсер етті.
Осындай жағдайда өлке халқының сана-сезімі ояна ... ... ... ... ... бой көтере бастады. Осы кезеңде өмір
сүрген халқымыздың аяулы перзенттері, ... ... ... ... т.б. ... ... бақытты өмірге
қолы жетуі үшін аянбай ат салысты, олар әсіресе, жастарға зор үміт ... бар ... ... ... ... ... ... істер сол кездің өзінде-ақ дала тұрғындарының қоғамдық ... аяқ ... ... ... ... Өз ... ізгі ойы мен асыл
арманының жаршысы, жастарды білімге, мәдениетке, өнер биігіне ... ... ... идеяларының негізгі, әрі өзекті бір арнасы педагогика
және психология мәселелерінің ... ... ... жәйт емес ... Алтынсарин (1841-1889)
Қазақтың аса көрнекті ағартушы-педагогы Ыбырай Алтынсарин Қостанай
өңірінде белгілі атақты Балқожа бидің ... ... 9 ... ... ... ... ... жеті жылдық мектепке оқуға
түсіп, сондағы шекара комиссиясында қызмет еткен белгілі Шығыс зерттеушісі
Григорьевтен сабақ ... Оның ... жиі ... кітапханасынан кітатар
оқиды. Мектепті үздік бітірген ол 1857-59 жылдары арасында өз атасы Балғожа
бидің песірі ... ... ... 1860 жылы ... облыстық
басқармасына кіші тілмаштыққа ауысады. Кейіннен өз қалауы бойынша ... ... ... ... ... ... Осы кезден бастап оның
ағартушылық-педагогикалық қызметі басталады. Ол ... ... ... ... жинайды. 1864 жылы қаңтардың 8 жұлдызында жұрттың күткен мектебі
ашылады.
Алтынсарин балаларға ... ... ... әрі ... етіп
беруші еді. Мәселен, діни мектептерде молдалардан сабақ алған балалар бір
жылда әзер хат таныса, Ыбырайдың ... ... үш ... ішінде хат
танитын.
Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруда ол ... жүзі ... ... ... ... ... т.б. ... идеяларын
басшылыққа алады.
Ыбырай Алтынсариннің көзқарастарынан ... ... ... гуманистік көзқарас, яғни ... жылы ... ... мен оқушы арасындағы ынтымақтастық принциптерінің көрініс тапқанын
байқаймыз. Мысалы, өзінің екі класстық мектептердің меңгерушісіне ... ... ол ... ... бірдемені түсінбейтін болса, онда оқытушы
оларды кінәлауға тиіс емес, оларға ... ... өзін ... ... ... сөйлескенде ашуланбай, жұмсақ сөйлесуі, шыдамдылық етуі ... ... де ... ... етіп ... ... ... қолданбау керек, мұндай сөздер оөушыларға түсініксіз болады да,
жалықтырып жібереді...»
Ы.Алтынсарин ... ... оның ... үш ... ... ... тапты. Біріншіден, бүкіл өмір
жолын мектеп ашуға, қазақ балаларын оқуға ... ... ... және ... оқу ... жазып шыығаруға арнаса, екіншіден,
өнегелі ұстаз ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік
басшылық жасауға көңіл бөлді. Үшіншіден, шығармаларында қазақ халқының ... ... ... ... саяси әлеуметтік мәселелерді жан-жақты
қамтып жазуға жұмсады. Ол кез келген шығармаларында ... ... ... ... ... азамат болуға, жат мінезден бойын аулақ
ұстауға ... ... ... тек ... деп ... Аллтынсарин өз
ойын іске асыруда түрлі ... ... ... бірақ оларды
табандылықпен жеңе отырып, өз мақсатын іске асыра білді.
Алтынсарин қазақ ... ... ... ... халық арасына тарату
арқылы ғана дін ықпалынан ... ... ... ... ... ... ... жері – деп ... ол, - ... ... ыөпалын тигізбеу - қазақтардың білім алуына оның кесірін
тигізбеу ғой. ... ... ... үшін ... ... ... тақырыбы оларды қызықтыратын кітаптарды асықпай, бірақ алған
бағыттан қайтпай, ... өз ... ... ... ... ... шығара
білу керек. Сөйтсек, ол кітаптарды жұрт оларды бірден қолға лапы оқиды, ... ... ... ... зор күш болар еді». Ұлан-байтақ қазақ
даласында дінияуи мектептер ашу, балаларды өз ана ... ...... арманы болатын.
Ұзақ жылдар бойы бізде «Ыбырай орыс алфавитінің ... ... ... ... ... пікір уағыздалып келді.
Батыс Сібір генерал-губернаторының 1876 жылы Ішкі істер министріне
жолдаған ... ... ... ... ... ... өзі орыс алфавитін қодланып қазақтардың халық өлеңін маған әкеп
тапсырды.... Біз орыс алфавитімен ... ... ... ... жұмыс Ильминскийге тапсырылды» деп хабарлауынан ... үшін ... ... рет жасаушы Ильминский болғаны, ал оны тәжірибеде тұңғыш
қолданушы Ыбырай екені ... ... ... ... мүдделерінің іске
асуына оның 1879 жылы Торғай ... ... ... болып
тағайындалуы және бұл қызметте өмірінің соңғы ... ... ... он
жыл табандылықпен еңбек етуі үлкен пайдасын тиігзді. Инспекторлық ... соң ол ... ... ... ... ... Ол ... кадрларын
даярдау мәселесін де қолға алды. Оның ұсынысы ... 1888 жылы ... Ор ... ... мұғалімдер мектебі ашылды. Мұғалімдер даярлау
ісімен қатар оларға керекті оқу-әдістемелік ... жазу ... ... Оның ... ... ... К.Д.Ушинскийдің
«Балалар дүниесі», Л.Н.Толстой «Әліппе және оқу ... ... мен ... ... ... элементарлық курсы» оқу
құралы ретінде пайдаланылды. Орыс ... ... ... ... Ы.Алтынсариннің өзі екі оқу құралын «Қазақ
хрестоматиясын» (1889) және ... орыс ... ... ... (1889) ... ... ... мектептеріне төлтума оқулық
ретінде ұсынды. Мәселен, «Хрестоматияға» ол ... ... ... асыл ... ... ... ... әңгімелер мен
өлеңдерді, орыс жазушылары Крылов, Толстой, т.б. әңгімелері мен ... ... ... ... өз хрестоматиясының екінші бөлімінде
жаратылыстану, жағрапия, тарих, физика, сондай-ақ техника саласынан түсінік
беруді көздейтінін айтқан еді. Бірақ ол ... осы ... ... табылмай
келеді.
Ы.Алтынсарин оқыту әдісі мәселелеріне де ерекше мән берді. Өзінің
А.А.Мазюхин, Ф.Д.Соколов, Ғ.Балғымбаев, т.б. ... ... ... тиянақты білім беру, оқыту өмірімен байланыстыру, оқыту әдістерін
жетілдіру ... ... ... ... ... ісіндегі тағы бір ерен еңбегі қазақ
жастарына кәсіптік мамандық беру ... ... ... еді. Ол ... ... мән беріп, қолөнер, ауыл шаруашылық училищелерін ашуға көп
күш жұмсады. Көп ұзамай Торғай қолөнер училищесі ұйымдастырылып, өзі ... ... ... ... отырған ауыл шаруашылығы училищесінде
өзінің қора жайын беретіні туралы өсиет қалдырды. ... ... ... ісіне де жол ашқан Алтынсарин еді. Ол ... ... ... ... ... бар ... аштырды. Мұның өзі ... ... ... өор ... ... ... болды. Ол патша әкімшілігінен
Торғай облысының барлық уездерінде қыздар училищелерін ашуды өтінді. ... ... өзі ... ... соң екі жылдан кейін жүзеге асты.
Ы.Алтынсарин өз халқын жан-тәнімен ... ... ... көркейіп
өсуі үшін бойындағы бар күш-жігерін аянбай жұмсаған нағыз патриот еді. Ол
Н.И.Ильминскийге жазған бір хатында: ... ... үш жыл ... тапқыр, ақылды, қабілетті, бірақ білімсіз халық екен дегеніңіз
әбден дұрыс. ... ... ... ... да ... ... училищелер сладуан гөрі үйінің онсыз да қып-қызыл ... ... да ... ... ... ... санайды»-деп жазды.
Ы.Алтынсарин өз замамнының ақыл-ойшылы, ірі ... ... ... ... мен ... ... ... мәдени-экономикалық дамуын,
қазақтың ұлт болып бірігуін, жаппай сауатты, мәдениетті, оқыған ел ... ... асыл ... ... ... бұл арманы Қазан,
кейіннен қазақ топырағында толық іске асып, салтанат құрып отыр.
Абай ... ...... ... ұлы ... ... ... салушы
ғана емес, сонымен қатар ұлы ойшылы. Оның поэтикалық шығармалары ... ... ... ... ... психологиялық,
педагогикалық ой пікірлерге толы.
Ұлы ағартушы Абай өзінің көптеген шығармаларында қазақ халқының ауыр
тұрмысын және надандығын мінеп-шенеді. Қара ... ... ғана ... тән ... өтеуді ғана ескеріп рухани қажеттілікті ойламайтын,
біреуді алдып, біреуді арбап күн көрушілерге, өзінен күшті ... ... ... түсіп қалуға тырысушыларға Абай мейлінше қарсы бодлы.
Оқудағы мақсат халыққа адал ету деп ... ... ар ... қыл артық білуге.
Артық білім кітапта
Ерінбей оқып көруге –
деп жастарды білім – ... ... ... болу үшін қала ... ... болу ... ... кәсіп ету,
меткеп салу, оқу оқып білім алу ... ... ... ... ... ғана тұр деп жар ... өнер-білімсіз қоғамның пайдалы азаматы
болудың мүмкінеместігін терең түснген ол: «Барыңды ... да ... ... ... де, ... да ... тұр. ... ғылымы, өнері
дүниенің кілті, оны білгенге дүние арзанырақ ... -деп ... орыс ... өнеге етті.
Кітапты молда теріс оқыр
Дағдардай боп сәлдесі!... –
деп Абай бас қатыратын жаттамалы діни оқуға қарсы болған.
Абай тәрбие мәселесіне ерекше ... ... «Әне оны ... мәне ... деп, бастан алданғаныңа мәз боласың, ... ... ... ... ... деп теріс тәрбие беретін ата-ананы қатты сынға алды.
Ұлы ойшыл адамның өсіп, жетілуіндегі ... ... ... ... ... ... ... баласы туа сала есті болмайды. Естіп, көріп,
ұстап, ... ... ... есте ... қана ... ... ... нәрсені есте сақтау, ғибрат алу ғана есті етеді» -деп ақыл-
естің тәрбиенің жемісі арқылы ... ... ... ... ... ... ... мінез сүйекпен бірге кетеді» дейтін теріс көзқарасты
әшкерелеп, адам мінезі өмір барысынан сабақ алып, өзін қоршаған ... ... ... оның ... ... көрінеді деген тұжырым
жасайды. Адам мінезінің түрлерін адамгершілік, ... ... ... ... ... жаман деп жіктейді. ... ... ... ... ... ... мақтаншақтықты, қулықты, жауыздықты жаман мінез деп ... есті ... ... ... келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса
жұмасына бір, ең болмаса ... бір, ... ... ... ... өзің есеп ал»-дейді. Яғни адамның ... ... ... мен ... ... ... Абай: «Адам баласы бір-бірінен ақыл,
ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады. Онан басқа нәрселермен ... ... бәрі ... келе, адамды тәрбиелеудегі қоғамдық ортаның
рөлінің ерекшелігін саралап көрсете білді. Абай адам мәнезінің ... ... ... ... Өзінің отыз жетінші сөзінде: ... заң ... ... бар кісі ... адам ... ... ... деген
кісінің тілін кесер едім»-деді.
Абай үлгі етіп ұсынған адал еңбек, ар-ождан ... қай ... аса ... ... ... ... аман алып ... ... ... ... заңы, жастарды алға жетелер ... ... ... даусыз. Абай махаббат мәселесіне де ... ... ... ... ... үлкен жауапкершілік сезіммен қарауға
шақырады. Өзінің «Жігіттер, ойын арзан күлкі қымбат» деген өлеңінде:
Жасаулы деп, ... деп ... ... қызы ... деп ... бар, ... бар, ұяты бар
Ата-ананың қызынан ғапыл қалма, -
деп жігіттердің жар таңдау мәселесіне тоқталып, қазақтың ... ... ... ... ... қызын ал» деген мақалына орай тәрбиелі жақсы ... ... ... да ... ... ... дұрыс таңдай біл
дегенді айтады. Сөйтіп ... ... ... ... ... сыйласымды өмір сүруін ескерте келіп, күнделікті тіршілікте
кездесетін қисындық ... қол ... ... жеңе ... ... ... ... етеді.
Ақын отбасылық әдет-ғұрыпта ерсі қылықтарды қатты ... Ол ... ... ... ... ... ... үй ішінде
жұлдыздай жайнап жүруін қалады. Ал ... жас ... үй іші ... ... тіпті өзінің бас-аяғына қарауға да мән бермейтін,
салдыр-салақ болып жүретінініне кейіс білдірді.
Сайып ... Абай ... мен ... ... ... баулуды
мына мәселелерге баса назар аударады:
1. адам өмірінің сыңары, бір бүтіннің жартысы болатын өмір ... ... ... ... ... сай, ... ... адамгершілігі мол,
таза жүректі адаммен бас қосқан абзал екендігі;
2. жастық шақ – адам ... ең ... ... ... шағы, оның
басты ерекшелігі: алданғыш көңіл, албырт сезім, сенгіш жүрек, батыл
әрекет, қызыққа құмар, қызылға өш ... ... ... ... ... ... құру, білім алу, еңбек қаректіне төселу қажетін,
бұл –адамшылықтың басталу шағы екенін, оны қалайда дұрыс бастау қажет
болатыны;
4. отбасын құру бақыты екі ... ... ... ... ... ... мұны ... дәстүрге айналдыру олардың өз қолдарында
екендігі.
Ұлы ақын Абайдың педагогикалық көзқарасындағы ... ... ... болма, адамның баласы бол... жақсы көпке ортақ, пайдаң ... ... ... гуманистік ой-пікірді қуаттау болды. Оның жастарды
тәрбиелеудегі ... ... ... ... Ж.Руссо, Д.Дидро, И.Кант, т.б. орыстың ұлы ойшыл ... ... ... ... ... ... Байтұрсынов
Белгілі қоғам қайраткері, ғұлама түрколог, жазушы, публицист,
ағартушы-педагог Ахмет Байтұрсыновтың өмір жолы ... ... ... ... ... ... ... деген жерде басталды. Алдымен
ауыл мектебінде (1882-84), кейін Торғайдағы орыс-қазақ училищесін (1891),
Орынбор мұғалімдік мектебін ... ... ... Ақтөбе, Қостанай,
Қарқаралы уездерінде мұғалімдік қызмет атқарды. Отаршылыдыққа қарсы ... ... рет ... жер ... (1909). 1913-17 ... ... ... 1918-19 жылдары Алашорда қатарында, ал 1919 жылдан
қазақ өлкесін басқаратын әскері – революциялық ... ... ... ... ... ... комиссариаты жанындағы Ғылыми әдеби
комиссиясының ... ... ... комиссары, 1925-29 жылдары Қазақ Халық
ағарту институтында және ҚазПИ-де оқытушылық қызмет атқарды. 1938 ... жауы ... ... өлім ... ... 1988 жылы ел ... кінәсі жоқ екендігі анықталып, толық ақталды.
А.Байтұрсынов өзінің ... ... ... ... ... ... ... мектеп ағартушылық ... ... ... Ол ауыл ... семинарияларда бала оқытты, оқу тәрбие
жұмысын жетілдіру саласында көп ізденді, «Әліпби», «Тіл ... ... атты ... ... ... табиғаты, өзгешеліктері, араб
алфавитінің жайы, терминдер, қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ағартушылық ой-пікірлері сонау 1913-17 жылдары Орынборда
шыққан «Қазақ» газетінде жарияланған мақалаларынан ... ... Ол ... ... ... әр қазақтың ең болмаса ... ... ... ... тіл, құлақ қандай керек болса, бастауыш мектепте
үйренетін білім де сондай керек»-деп жазды.
Байтұрсынов ... ... ашып ... оқу ... ... ... айта келе, ондай оқу орындары қазақ даласында
жоқтығын ескеріп, орыс мектептерінен де ... ... оқып ... ... ... жұмысқа қоса пайдаланайық деген ұсыныс
жасайды. Медреседе оқығандардың педагогика, әдістемеден хабарсыз, ал орыс
мектептерінде оқығандардың ... хат ... ... сөз етеді.
Олардың білімін жетілдіру үшін жаз айларында 1-2 айлық қысқа мерзімді ... ... ... қатар ол бастауыш ... ... ... ... ... арнайы тоқталып, ол пәндерді оқу, жазу, ұлт, дін,
ұлт тарихы, есеп, қолөнер, ... ... болу ... ... көрсетті. Байтұрсынов осы пәндердің оқулықтарын шығарудың қолға
алынғанын, алайда арнайы ... ... ... ... ... ... ... баяндайды.
Ол қазақ мектептеріне ең зәру ісі – оқулық жазумен ... ... ең ... ... тілінің фонетикалық жүйесін зерттеумен ... ... ... ... ең ... жазу ... ... алудан
бастаудың қажеттігін сезінген Байтұрсынов 1912 жылдан ... ... мен ... ... ... араб ... ... терминдерді тілге енгізу (дыбыс, әріп, жуан, жіңішке, т.б.)
туралы ой-пікір қозғады.
Оның араб ... қаза ... ... ... ... ... мұғалімдер жылы лебізбен қабылдады. ... бұл ... ... ... яғни ... ... ... ғылыми түрде
жасалған еді. Сондай-ақ Байтұрсынов ұсынған емле 1913 жылдан ... ... де, ... ... де ... ... 1926 жылы «Әліпбидің» жаңа түрін осы ... ... ... ... ... Ал бұл ... жылы
Қызылордада шыққан 3-басылымы қазақ тілінде басылған кітаптар арасында
былай бағаланды: «Жаңа құрал ... ... ... ... ... 7 рет ... ... «Әліпбиі» қазақ жұртына орасан зор пайда
келтірген еді... Мынау жаңа ... ... ... ... ... жағдайына сай болып шыққан. Әңгімелері бала үшін қызықты, жеңіл,
заманға лайық.»
1912 жылы мектеп ... ... ... «Оқу ... соң, көп ... енді ... ... тілін пән ретінде үйрететін
оқулық жазуға кіріседі. Бұл оқулықтың фонетикаға ... ... ... ... атпен алғаш рет 1915 жылы жарық көрді. ... ... 1914 ... ал ... арналған 3-бөлімі 1916 жылы басылып
шығарылды.
«Тіл құралы» - қазақ мәдениетінде бұрын соңды ... ... ... ... үшін мүлде тың дүние екендігін оқулықтың кіріспесінде
автор арнайы атап көрсетті. Ол осы ... ... ... ... ... ... ... терминдерді ұсынады. Күні
бүгінге ... ... келе ... «зат ... ... ... баяндауыш,
етістік, сан есім, одағай, есімдік» деген т.б. сан алуан ... ... ... ... ... ... шешеден, он екі жасында әкеден жетім қалған ол 1897 жылы
Торғайдағы орыс-қазақ мектебіне түсіп, оны 1902 жылы ... ... ... ... бала ... ... ... Қарқаралы қалаларына
барады, Петерборда шығатын ... ... ... ... өлеңін
бастырады. 1909 жылы Уфада «Оян қазақты», Қазандағы ағайынды Кәрімовтар
баспасынан ... ... ... ... шығарады, «Айқапқа» түрлі
тақырыптартөңірегінде (оқу-ағарту, мәдениет, тіл) ... ... ... Осы жылдары А.Байтұрсыновпен бірлесіп, «Қазақ» газетін шығаруға ат
салысады. Қазан төңкерісіне дейін, сондай-ақ ... ... ... рет ... ... Алаш ... мен партиясының басшыларының
бірі болғаны белгілі. Ол 1920 жылдардан ... жаңа ... де ... ... 1922-26 ... ... Қазақтың ағарту институтында
оқытушы болады. 1922 жылы екі ... ... ... құралын», 1924 жылы
«Қирағат» кітабын, қазақ ... ... ... 1928 ... ... бір топ қазақ оқығандарымен бірге тұтқынға
алынып ату жазасына кесіледі, онысын кейіннен 10 жыл ... ... 1935 жылы ... жүріп, Балтық каналының бойындағы Сосновец
деген жерде қайтыс болады. 1988 жылы ... ... ... коллегиясы
қылмыс құрамы болмағандықтан оны біржола ақтайды.
Әмбебап ағартушының артына қалдырған рухани мұрасында кешегі көшпелі
қазақ елінің әдет-ғұрпы, ... ... ... ... ... ... тән ... эстетикалық ұнам-талғамдары ұлттық
колоритқа толы сан алуан ... ... ... ... ... «Оян ... атты ... орны бөлек. Ұстазы Ы.Алтынсариннің
оқу-ағарту мәселесіне байланысты идеяларын әрмен қарай дамыта ... ол ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан қарауға, ... ... жаңа ... ... жаңа ... білім алуына, ғылыми дидактикалық қағидаларға сәйкес сабақ жүргізуге
ерекше мән берді. Бұл айтылғандарды оның ... атты ... ... ... ... алғы ... ... байқауға болады: «...
балаларды,- дейді ол, - ... өз ... бір ... ...... ... бірінші орын алған нәрсе қирағат, баяндап оқыту...
Қирағаттың мақсатын ... ... үміт ... ... бере алмайды...
Жас балаларды оқыған нәрсесі хақында ойлануға, оның ... ... ... ... керек? Баланы оқыған ... ... ... оқып ... ... жадында ретті һәм толық
мағынасымен қалдыруға әдеттендіруі керек.» (М.Дулатов, Шығармалары, ... 1991 жыл, ... Ол орыс ... ... К.Ушинский
айтқандай, оқу-тәрбие процесіне (жазу, сызу, есептеу, оқу, ... ... ... (көз, ... т.б.) ... қатыстырып отыру
қажеттігін орынды аңғарып, мұны тәлімгерлердің жадына салуды ойластырады.
Осыған орай ол былай деп ... ... ... сөз ... дәптерге,
тіпті ауызекі сөзді де) жазушының сезінуімен, естуімен, көруімен «шыққан
нәрсе».
Табиғатынан тәлімгерлік қасиеті мол жазушы ... ... ... ... ... де ... жүрген ғылым-білімге, өнерге, зерек, дарынды
балаларды оқытып тәрбиелеудің мәні жайында сөз ете ... ... ... ... ... Осы жәйт ... мына ... жақсы көрінеді: «Туысында қанша зеректік болса да, - деп ... ... ... ... жетпейді. Кімде-кім өзінің табиғатына не
нәрсеге шеберлік барлығын сезіп, өз жолына ... ... ... ... ... адамның сыртқы түрін айнытпай сала білсе, жақсы жазушы да
адамның ішкі ... ... ... ... ... ... ... да
көріп тұрғандай боласын...»
Халқымыз егемендікті аңсап жатқан қарбалас шақта жас өркендерді жерге
шырылдап тұскен кезден есейіп, есі ... ... ... ... ... уызына жарытып қана қоймай, олардың ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударуымыз қажет. Бұл
жөнінде де Дулатов былайша жеріне жеткізе айтқан еді. ... ... ... ... күшті, сіңімді болуы қай халықтың мектебінде болса
да оқу кітаптары ана ... өз ... ... һәм табиғаттан
жазылып, баяндап оқытудың асыл мақсатына муафик үйретуден, ... ... ... ... жас ... ойына, қанына, сүйегіне ұлт ... ана ... анық ... ... ... алып ... ... бастауыш мектепті бітіргеннен кейін қай жұрттың ... ... да, қай ... ... жүрсе де, »сүйегіне сіңген ұлт
рухы жасымайды. Қайда болса да тіршілігінде қандай ауыртпалық өзгерістер
көрсе де ұлт ұлы ... ... ... мақсат жалғыз құрғақ білім үйрету
емес, ... ... ... ... қоса ... ... «Қирағат» кітабы (1924) өзінің ... ... ... ... ... ... тілде, табиғатпен байланысты
әңгімелерден (жылдың тқрт ... ел ... ... ... ... ... экология, салт-дәстүрден хабар беру көзделген. ... ... ... ... ... ... ... әңгімелер топтап берілген. Мысалы, «оқымысты бала» деген әңгімеде
қаладан оқып ... ... ... келген соң еріншектік жасап, тырнауыштың
сабын басып қалғанда оны ... ... ... ... аяқ ... ... ... екен» деп ашулануын сықақ етеді. «Қонақ кәде» атты
әңгімеде қазақтың әдет-ғұрыптарын сөз ... ... ... ... әке тілін алмай өлмелі шал-кемпірді мазақтайтын әдепсіз балалардың
қылығы айтылады.
Дулатовтың тәлңм-тәрбиелік тағылымдарынан қазіргі күн ... тағы бір ... ойды ... Ол жас ... ... ... қазақ жастарының тәрбиесінде көлеңкелі, келеңсіз
жақтардың белең алуы ... ... жас ... ... ... ... баулып трбиелеу қажеттігін күн тәртібіне қойып отыр. ... ... ... кітабы, «Құранның» үлгі-өнегеге толы
тағылымдарына да баса назар аудару қажеттігі газет-журналдарымызда сан ... ... Ал осы ... ... 80 жыл ... ... ... та
көтерген екен. Ол жұртты оқуға, білім алуға ... ... бір ... ... да ... ... дейді. Автор орысша оқып, орыс ... ... ... ... ... оқып, дінді танып, оны өмірлік қажетке
пайдаланса кісі ... ... ... ... ... ... ... ауыл мектептерінде ғылыми пәндерді, түрлі тілдерді ... діни ... да ... ... ... былай түсіндіреді: «Медреседе
сыйласып екі молла. Бірі оқытсын ... бірі ... ... ... ... кетер едің сонда алға... Риза қазақ халқы болар
еді, хүкімі шриғаттың тұрса қолда...». Біздің ойымызша аса ... ... осы ... ... тәлім-тәрбие процестерін жүзеге
асыру жағдайында да еске ... жөн ... ... да ... ... ... «кто не имеет религии и не чувствует ... тот ... не ... детей...», ал осы халықтың екінші
бір ... ... ... психология» атты
кітабының бір тарауын «Діни тәлім-тәрбиеге» арнаған болатын.
Осы іспеттес пікірді қазақ оқымыстыларының көпшілігі айтқан. Мәселен,
М.Жұмабаев ... ... ... ... ... сезімдері күшті адам,
яғни тәңірінің барлығына, құдіретіне сеніп, оның маххабатын алуға, қаһарына
ұшырамауға ұмтылатын адам өмір бойы ізгілікке ұмтылып, ... ... ... ... ... көзге түсуі жиырмасыншы
жылдардың орта шеніндегі латынша немесе арабша әріпті алу ... ... ... ... ... 1924 жылы Орынборда болған
қырғыз-қазақ ағартушыларының тұңғыш съезінде баяндама жасап, араб әрпінің
ерекшелігі мен ... ... ... Оның ... ... ... мұрасы араб әрпімен жазылған, егер де дүрмекпен латынға көшсек біз
бұл байлықтан мұлде қол ... ... ... ... ... бүгінде
дау айтатын адам болмаса керек.
Қорытынды.
Бұл рефератта қарастырып өткеніміз А.Байтұрсынов, ... және ... ... ... ... зор ... ... тәлім-тәрбиелік ой-пікірлер тарихының түп тамыры көне
мәдени мұра-халықтық педагогика мен Орхон-Енисей ... ... ... ... ... парасатты тәлімгерлік ой толғаныстарымен толысып,
ХІV-XIX ғасыр ақын-жыраулардың терме, толғауларында жалғасып, ал ... ... ... өмір ... ... ұлы ... ... ұлдары : Шоқан, Абайа, Ыбырай еңбектері арқылы өркен ... ... ... ... дейін педагогика ғылымы дербес ғылымдық
дәрежеге көтереліп жетпегенін көре ... Оның ... ... ... ... сан ... тараулары бір-бірінен
дараланып бөлініп шығып, ғылыми ... ... ... ... әр ғылымның салаларын жеке ғылыми тұрғыда зерттеуші ғалымдардың
жоқтығы, үшіншіден, ғылым салаларын өрісттетерлік ... ... ... ... да, Ыбырай да, Міржақып пен Ахмет те келешегінен үміт күткен, өз
халқын жан-тәнімен ... ... ... ... өсуі үшін ... ... ... жұмсаған нағыз патриот азаматтар еді. Бұл ... өз ... ... ірі ... ... ... ... мен іс-әрекетінен қазақ халқының ... ... ұлт ... ... ... ... ... оқыған ел
болуын көксеген біртуар асыл ... ... ... ... ... ат ... мынадай
үлес қосты: А.Байтұрсынов «Тіл құралы» - қазақ тілін үйрететін оқулық,
«Баяншы»- мұғалімдерге арналған ... ... ... ... орыс ... ... ... тіліне аударды; М.Дулатов «Есеп
құралы» - математикадан оқу құралы, «Қирағат» - ... ... ... жазып шығарды, Ы.Алтынсарин – қазақ балаларына алғаш мектеп ... ... ... ... мектеп-интернат ашты, ... ... орыс ... ... ... құралын» жазып
шығарды.
Қорыта келе, қазақ халқының абзал ұлдары, ХІХ ғасырдың екінші ... ХХ ... бас ... ... ... ... зиялыларының ең
ірі, ең беделді көшбасшылары қазақ ... мен ... ... ... ... ... зор ... тарихтан өшпес орын алатынын
бүгінгі демократия мен ... ... ... ... өмір ... отыр.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Жарықбаев Қ., Қалиев С. «Қазақ тәлім-тәрбиесі», Алматы, «Санат»,
1995.
2. Жарықбаев Қ., Қалиев С. «Халық педагогикасының ... ... ... 1990 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
М. Дулатов шығармашылығындағы азаттық рухы32 бет
М. Дулатовтың өмірі10 бет
Міржақып Дулатұлының педагогикалық негіздері11 бет
Қоғам қайраткері Міржақып Дулатовтың өмірі мен қызметі58 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь