Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарасы

Абай Құнанбаев . қазақ халқының ұлы классик ақыны, ағартушы демократы, ұлтымыздың рухани мақтанышы. Абай өз ауылында арабша хат танығаннан кейін, он жасында Семей қаласындағы Ахмет Ризаның медресесінде 3 жыл оқиды. Оқуға зерек, ұғымтал Абай діни сабақтармен қоса өз бетінше араб, парсы тілдерін үйреніп, шығыс классиктері: Низами, Сағди, Хафиз, Науан, Физули еңбектерімен танысып, тағылым алады.
Абай ақыл.ой санасы толысқан шағында ел билеу ісінен аулақтанып, ақындық өнер жолына түседі. Өз бетінше шығыс, батыс, орыс елдері ақындарының, ойшыл оқымыстыларының еңбектерін оқып, білімін толықтырады. 1870 жылдарда Петербургтен айдалып келген революционер Михаэлиспен танысып, дос болады. Михаэлис Петербург университетінің студенті, Чернышевскийдің жолын қуушы, демократ.революционер еді. Михаэлис арқылы Абай айдаудағы орыс демократтары: доктор Долгополовпен, табиғат зерттеушісі, тарихшы Леонтьевпен танысады. Солар арқылы ол орыстың белгілі ақын.жазушылары: Пушкин, Лермонтов, Толстой, Салтыков.Шедрин, Некрасов; сыншыл, ойшыл.демократтары Белинский, Герцен, Чернышевский, Добролюбов; Батыс Еуропа ақындарымен: Гёте, Байрон, философ ойшылдарынан: Спенсор, Спиноза, Дарвин, т.б. еңбектерімен танысып, тәлім.тәрбие алады.
        
        Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарасы.
(1845-1904)
Абай Құнанбаев – қазақ халқының ұлы ... ... ... ... ... ... Абай өз ауылында арабша хат
танығаннан кейін, он жасында Семей қаласындағы Ахмет Ризаның медресесінде ... ... ... ... ... Абай діни ... қоса өз бетінше араб,
парсы тілдерін үйреніп, ... ... ... ... Хафиз, Науан,
Физули еңбектерімен танысып, тағылым ... ... ... ... ... ел ... ... аулақтанып,
ақындық өнер жолына түседі. Өз ... ... ... орыс ... ... ... еңбектерін оқып, білімін толықтырады.
1870 жылдарда Петербургтен айдалып келген революционер Михаэлиспен танысып,
дос болады. Михаэлис ... ... ... ... қуушы, демократ-революционер еді. Михаэлис арқылы Абай айдаудағы орыс
демократтары: доктор Долгополовпен, ... ... ... ... ... ... ол ... белгілі ақын-жазушылары:
Пушкин, Лермонтов, Толстой, Салтыков-Шедрин, Некрасов; ... ... ... ... ... ... ... Еуропа
ақындарымен: Гёте, Байрон, философ ойшылдарынан: Спенсор, Спиноза, Дарвин,
т.б. еңбектерімен танысып, ... ... Ш. ... ... ... 1958, ... өзінің өлең-жырларында ел ішіндегі ұрлық, зорлықты, алтыбақан
алауыздықты, күштілікті, жатып ішер жалқаулықты өлтіре сынап, ... ... ... ... ... шақырады.
Шығыс пен Батыс классиктерінің ағартушылық ой-пікірлерінен мол нәр
алған ұлы ақын бала ... ... де ... ... ... мен қара ... ... көзқарасын білдіреді. Адам
мінезіндегі орынсыз мақтан, ойсыздық, салғырттық, күншілдік, ... ... ... ақыл мен ойды ... айта ... ... ... көргеннен үлгі-өнеге алу, жаман әдет-дағдыдан бойын аулақ
ұстау, нәпсіні ақылға ... ... болу ... ... ... ... есті кісінің қатарында болғың келсе, күнінде бір
мәртебе, ... ... бір, ең ... айында бір, өмірді қалай
өткізгенің жайында өзіңнен өзің есеп ал»,-дейді. Яғни, ... ... ... ... мен ... ... ... сана-сезімді тәрбиелеудегі қоғамдық ортаның ролін материалистік
тұрғыдан түсіндіре білді. Адамның жақсы-жаман болуы, ... ... ... байланысты, ақ сүйек тұқымынан шыққандар ақылды, батыр,
алғыр болады деген ... ... ... ... ... Абай адам ... ... тәрбиеге, ортаға байланысты екенін
дәлелдеді. Өзінің отыз жетінші қара сөзінде: «Мен, егер заң ... ... кісі ... адам ... түзеп болмайды деген кісінің тілін кесер
едім»,-деді.
Абайдың поэтикалық шығармалары мен қара сөздері пәлсапалық, ... ... және ... ой-пікірлерге толы. Абай
түсінігінше, табиғат біздің санамыздан тыс және бізге тәуелсіз өмір ... ... бен ... ... айналадағы ақиқат шындық
өмірдің сәулесі ғана.
Абай түсінігінше, табиғат біздің ... тыс және ... ... сүреді. Адам баласы «көзімен көріп, құлақпен естіп, қолмен ұстап,
тілмен татып, мұрнымен иіскеп тыстағы ... ... ... ... баласы анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. Бірі – ішсем, жесем,
ұйықтасам деп туады. Бұлар – тәннің ... ...... екен ... ... ... сөз) деп ой түйіндей келе, «адам бойына жан
құмарлығы арқылы жиналатын ... аты ... ... ол ... пен
ерінбей еңбек еткен адамның қолына түседі» ... ... ... ... ... жөніндегі көзқарасында диалектикалық сарын
басым. Ол ... ... ... бір-бірімен байланыста, үнемі
өзгерісте, дамуда болады, ... ... ...... ішкі ... арқылы білуге болады деп қарастырады.
Ұлы ағартушы өзінің көптеген ... ... ... ... және ... ... Қара ... қамын ғана ойлайтын,
яғни тән қажеттігін өтеуді ғана ... ... ... ... ... ... ... күн көрушілерге, өзінен күшті әкімдер алдында
жағымпаздықпен көзге түсіп қалуға тырысушыларға Абай мейлінше қарсы болды.
Ондағы мақсат ... адал ... ету деп ... ойлама, ар ойла
Талап қыл артық білуге.
Артық білім кітапта
Ерінбей оқып көруге, - деп ... ... ... шақырды.
Сол кездегі кейбір оқыған жастардың білімді шен алу, шекпен кию ... ... ... ... ... ... ... жоқ олардың
Салтыков пен Толстой
Я тілмаш, я адвокат.
Болсам деген бәрінде ой,- деп сөкті. Жастарға ... ... ... мен ғалымдарды үлгі-өнеге етіп, ... ... ... кез ... ... -дейді. Тіршіліктің тұтқасы еңбек пен білімже
деп ұққан Абай:
Түбінде ... ... егін ... оқу ... ... ... ... болыс болған мақсат емес,
Өнердің бұдан өзге бәрі жалған.
Ел болу үшін қала салып, ... болу ... ... ... ... ... алу қажет, тіршіліктің тұтқасы еңбек пен білімде ғана тұр деп
жар салды. Өнер-білімсіз ... ... ... ... мүмкін емес
екендігін, терең түсінген ол: «Барыңды салсаң да балаңа орыстың ғылымын
үйрет… өнер де, ... ... тұр. ... ғылымы, өнері – дүниенің кілті
оны білгенге дүние арзанға түседі»1,-деп озық мәдениетті орыс халқын өнеге
етті.
«Ақыл – ардың ... деп ... ... ... ... ар ... үшін күресуді дәріптеген ұлы ағартушы –
Ынсап, ұят, ар-намыс, сабыр талап,
Бұларды керек қылмас ешкім қалап…
Терей ой, терең ... ... пен ... ... ... - деп ... ... іс-әрекетін
қатты сынға алады. Абай қазақ қоғамындағы жас ... ... ... ... ... ... ойын ... күлкі
қымбат», «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» т.б.) ... ... ... артта қалушылығын, надандығын мінеп, әдебиет пен ағарту халыққа
қызмет етуі, жалқаулыққа, ымырашылдыққа ... ... ... ... ... прогресшіл орыс ... ... ... ... ... міндеттерді шешудің жолдарын іздестіре келе,
Абай өзінің «Қырқыншы сөзінде» жалпыға бірдей білім беру ... ... да ... білім алу керек деп есептейді.
Ұлы ағартушы өз айналасын қоршаған әділетсіздік қазақ ... ... ... жас ұрпақты тәрбиелеуге теріс ықпалын тигізетіндігін ... ... ... ... ... ерекше көңіл
аударды.
Ал жастар бойына дарытуға тиісті жоғары ... ... ... елге ... сүйіспеншілік пен ерлік, табандылық пен адалдық,
парасаттылық пен сыпайылық, адамдарға ... ... ... ... ... ... т.б. атап ... 1886 жылғы бір
өлеңінде ақын:
Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман,
Шошимын кейінгі жас балалардан.
Терін сатпай, телміріп көзін ... ... бәрі ... ... деп өз ... ... ... мінездері н қатаң сынға алды. Абай уақытын ... ... ... ... ... қасиетке
ұмтылмайтындарды мейлінше жек көрді. Ондайлар туралы:
Осындай сыйдаң жігіт елде мол-ақ,
Бәрі де шаруаға келеді олақ.
Сырын түзер біреу жоқ, ... ... ... – қу ...... шолақ-деп, күйзеле жазады ұлы ақын.
Гуманист – ақын Абайдың ХІХ ... ... ... ... ... ... ... ала отырып, айтқан ойларының, көтерген
өзекті мәселелерінің бүгін де маңызды, күн ... ... ... ... ... ... айтқан ойлары бүгінгі Мақатаев сияқты
ақындарымыздың ойларымен үндесіп жатыр.
Табиғатты айтсын мейлі, махабатты айтсын, ... ары мен ... жан ... міні мен ... ... ... қазақтың ақиық
ақыны Мұқағали ағынан жарылып ... ... өлең ... ақынның жүрек
лүпілін естіп, жан айнасын көреміз, адам бойында әлі де арылып ... пен ... ... жамандықтан түршіге түңілеміз. Сондықтан
да ол:
Мамсапқорлардың қасынан
Шықпайтындарға ашынам !
Жалданып өскен жасынан
Жағымпаздарға ашынам !
Өзіңе ғана бас ұрам,
Сенесің бе, Отан осыған ... ... ... тасынам
Құнымды несін жасырам, - деп адам бойындағы жағымсыз мінез құлықты
ашына сынға алды. Мұқағали ... осы ... ... да ... ... бой көрсетіп қалады.
Сол кезде Абайдың көтерген мәселелері ... де ... ... айта ... ... ... ең алдымен кемеңгер ойшыл ақын, ағартушы ретінде енді.
Абай өлеңдері мен қара сөздерінің ... мәні зор, ... ... ... ... ... ... ермек үшін,
Жоқты-барды, ертегіні термек үшін»,
- деп ақынның өзі айтқандай оның өлеңдерінің әлеуметтік, этикалық мәні
мейлінше ... Ең ... ол өз ... ... қара ... ... ой ... оның көкірегін оятып, оны надандықтан, жаман ... ... ... ... ... ... ... бәрінде:
«Қалың елім қазағым, қайран жұртым,
Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың,
Жақсы мен жаманды айырмадың
Бірі қан, бірі май боп енді еккі ...... ... ... ... Бұл ... Абай ... халықтың жанына тие айтады. Сондай-ақ, Абай
бос даурығуға, бекер сал ... ... өсек ... ... ... «Бес нәрседен қашық бол, Бес нәрсеге асық бол, адам болам десеңіз»,
- дей ... Абай ... ... ... еріншек, бекер мал шашпақ, Бес
дұшпаның білсеңіз, Талап, еңбек, терең ой, қанағат, ... ... қой, ... іс, ... - ... ... ... өнер-білім алуға шақырды, өмірде өз орныңды тап, пайдалы ... ... «Сен де – бір ... ... ... тап та, бар ... ... соның айғағы. Қазақ елінде ойын-сауыққа көп әуестеніп, ... бір ... бір ... бір ... ... ... ... келеңсіз
әдет селтеңдеп, қыдырып жүретін келеңсіз әдет барын ашына ... ... ... ... ... ... жұмысы жоқтық,
Аздырар адам баласын», - деп жағымсыз қасиеттерден ... ... мен ... ... ... ... өлеңдерін,
И.А.Крыловтың мысалдарын қазақ тіліне аударды. Мәселен, «Татьянаның хатын»,
«Онегиннің хатын» аударып қана ... жоқ, оған ән де ... жылы ... Гетенің «Жолаушының түнгі әні» деген өлеңін
«Горные вершины спят во тьме ночной» деген атпен аударған ... ... ... ... ... композиторларға әсер етті. Ол Абайдың да
жүрегіне ұялады. «Қараңғы түнде тау ... ... ... ... деп
аударды. Сонымен қатар, Абай шығыс мәдениетінен де нәр алды. Фирдоуси,
Науан, Низами, ... ... ... ... жылы ... еліміз Абайдың 150 жылдық мерекесін ЮНЕСКО шешімі
бойынша әлем болып тойлады. Ұлтымыздың рухани ... ұлы ... ... ... ... ... зерттелу жайы туралы және
Қазақстанда төңкеріске дейінгі педагогикалық ой-пікірдің даму тарихында
алатын орны ... ... ұлы ... ойшылдың педагогикалық мұрасын
алғашқы зерттеушілер, педагогика тарихы саласындағы көрнекті қазақстандық
ғалымдар, педагогика ... ... ... ... ... ... ... және т.б. ғалымдардың
еңбектерін ерекше атап өткен жөн.
Ұлы гуманист-ақынның педагогикалық, тағылымдық мұраларының мәні ... ... ... да ... ... ... дәлелдейді.
ХХ ғасырдың басында бір кезде Шоқан, Ыбырай, Абай көтерген ағартушылық
қозғалыстың туын Ахмет ... ... ... ... Аймауытов,
Міржақып Дулатовтар жалғастырды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары7 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет
А.Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарасы мен қызметі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь