Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫННЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1.Қазақстанның экономикалық.географиялық орны. Табиғат жағдайлары мен табиғат байлықтарын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Халқы және еңбек ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3.Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.4.Өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.5.Сыртқы экономикалық байланыстары.Туризм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

ІІ. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІНІҢ СЫРТҚЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1 ТМД құрылуы және ТМД.ғы Қазақстан республикасының экономикалық.әлеуметтік рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.2 Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.3 ТМД.ғы интеграция тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.4 Біртұтас экономикалық кеңістік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

ІІІ. 10.СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА АРНАЛҒАН ҚАЗАҚСТАННЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯСЫНАН САБАҚ ЖОСПАРЫ
3.1. 10. сынып оқушыларына арналған «Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуы» тақырыбында сабақ жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
        
        Жоспар
Кіріспе.......................................................................................................................3
І. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫННЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1.Қазақстанның экономикалық-географиялық орны. Табиғат жағдайлары мен табиғат байлықтарын бағалау.........................................................................4
1.2. Халқы және еңбек ресурстары........................................................................7
1.3.Ауыл шаруашылығы.......................................................................................11
1.4.Өнеркәсібі.........................................................................................................14
1.5.Сыртқы экономикалық ... ... МЕН ТМД ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1 ТМД құрылуы және ТМД-ғы Қазақстан республикасының экономикалық-әлеуметтік рөлі.......................................................................................................21
2.2 Қазақстан мен ТМД ... ... ... байланыстарының дамуы......................................................................................................................25
2.3 ТМД-ғы интеграция тарихы...........................................................................36
2.4 Біртұтас экономикалық кеңістік....................................................................43
ІІІ. 10-СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА АРНАЛҒАН ҚАЗАҚСТАННЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯСЫНАН САБАҚ ЖОСПАРЫ ... 10- ... ... ... ... сабақ жоспары.................................................................................................................46
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................50
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................................................51
Қосымшалар...........................................................................................................53
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі:
Бұрынғы Кеңес ... ... жаңа ... ... ... кейін осы мемлекеттердегі экономикалық және әлеуметтік-демографиялық жағдайдың түбегейлі ... ... жаңа ... ... ... ... тәуелсіздік алуының және оны әлемдік қоғамдастықтың мойындауының нәтижесінде пайда болған жаңа экономикалық және саяси ... ... ... және оның аймақтарындағы экономикалық үдерістердің түрі мен бағытына едәуір маңызды өзгертулер енгізді. ... ... ... ... өмір ... ... ... қамтудың, оның табысының және экономикалық дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу мәселелері маңызды болып табылады. Дамудың объективті факторларынан туындаған Қазақстанның аймақтарының ... ... ... ... ... ... ... талап етіп отыр. Қазақстан Республикасы үшін экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыстар болып келеді. Сыртқы сауда айналымы, экспорт пен импорт көрсеткіштері еліміздің экономикалық дамуына тікелей ықпалын жасайды. ... ... ... ... мен ТМД ... ... экономикалық байланыстарының дамуына сипаттама беру, зерттеу. Кедендік одақтың, біртұтас экономикалық кеңістіктің құрылу алғышарттарын талдау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
Тақырып бойынша ... ... ... және оны ... ... сұрақтарын және мақсатын аңықтау;
Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуын кешенді зерттеу;
Осы ... ... ... ... ... ... мақсаты: Бұл тақырыпты орта білім беретін мекемелерде 10 сыныпта ... ... ... ... жұмысының құрлымы мен көлемі.
Курстық жұмыс 61 беттен тұрады. Жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен және қосымшадан ( карталар, суреттер, таблицалар, дианраммалар, презентация ) тұрады.
І.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫННЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1.Қазақстанның ... ... ... жағдайлары мен табиғат байлықтарын бағалау.
Ел аумағының ең басты сипаты - оның географиялық жағдайы болып ... ... ... үшін ... ... (ЭГЖ) маңызы зор. Экономикалык-географиялық жағдай - елдің, әлемнің экономикалық картасындағы орнын көрсетеді. ЭГЖ-ға баға беру дегеніміз, оның жағдайын:
* әлемдік экономиканың ... ... ... ... ... жағдайы);
* көрші елдерге (көршілік жағдай);
* халықаралық көлік жолдарына (көліктік-географиялық жағдай) қатысты анықтау.
ЭГЖ тиімді немесе тиімсіз, қолайлы немесе қолайсыз болуы мүмкін. ... ... АҚШ, ЕО, ... ... ... ... ... орталықтарының маңызы зор. Олардың нарықтары алдыңғы қатарлы технологиямен, сыйымдылығымен, төлем қабілеттілігімен тартымды. Көршілік жағдайда Қытай мен Ресейді ... ... Олар ... ... жөне ... орындағы экономикалар. Олар біздің ірі сауда серіктестеріміз болып саналады. ... ... және ... ... ... ... Қазақстаннан артта. Алайда, болашақта олармен де бірлесіп жұмыс істеудің бірнеше бағыттары ... ... ... ... ... - ... ... аумағын үшінші бір елмен байланыс орнату үшін пайдалану. Оның ... мен ... ... ... ... Ең ... - ... жағдай. Қазақстанда ашық теңізге тура шыға алатын мүмкіндік жок (ішкі құрлықтық жағдай). Бірақ оның 2000 км-дей ... ... ... ... ... [22]
Жер үсті байланысы құрлықтағы шекараның ерекшеліктеріне тәуелді. Оның жалпы ұзындығы 13,3 мың км. Ресеймен шекара (7,5 мың км) ... ... ... өтеді. Онда табиғи кедергілер жоқ. Ел арасындағы шекараны көптеген ... жол мен ... ... ... ... ... ... шекараның көп белігі таулар арқылы өтсе, Орталық Азия мемлекеттерімен ... ... ... ... Бұл ... арқылы әзірге 4 темір жол етеді: біреуі - Қытайға, үшеуі - Орталық ... ... ... ... ... ... жүгі мен ... тасымалдау (транзиттік жағдай) қосымша кіріс әкеледі. Транзиттік көлік дәліздерінің дамуы ішкі құрлыктық жағдайдың минустарын азайтады.
Табиғи-ресурстық әлуетке табиғи жағдайлар мен ... ... ... жағдай - қоршаған табиғаттың сипатын береді. Мысалы, климат (жұмсақ, қатал) немесе жер бедері (жазық, таулы). Табиғи жағдайлар шаруашылық ... ... ... оны ... немесе керісінше, ауырлата алады. Олар қолайлы немесе қолайсыз болуы ... ... ... жер ... ... ... үшін қолайлы болып келеді. Климат, керісінше, айтарлықтай қиындықтар туғызады. Ол, ең алдымен, жауын-шашынның аз түсуіне байланысты. Кең-байтақ аймақтар тұщы су ... ... ... Бұл ... ... кері ... тигізетін ең басты себеп осы. Еліміздің ең үлкен ... бірі ... ... ... ... ол өнім ... ... тигізеді.
Табиғи жағдайлар - халықтың өмір сүру жағдайларының құрамдас ... ... ... Адам өмір ... үшін ... ... қолайлы болып келетін аумақтар Қазақстан жерінің [1]/3 бөлігін ғана алып жатыр. Ол жерлерге сумен жеткілікті қамтамасыз етілуі, қыстың жұмсақ, ... жылы ... тән. Ол ... ... тығыз орналасқан. Құрғақ, су тапшы ішкі аудандар өмір сүруге қолайсыз. Соған қарамастан бұл жерлерге 1,5 млн казақстандыктар немесе халықтын, [1]/10 ... ... ... - ... ... болып саналады. Мысалы, пайдалы қазбалар, су, топырақ, орман, шалғын өсімдіктері мен жайылымдықтар. Табиғи ресурстар тікелей шаруашылықта пайдаланылады. Олар ... ... және ... базасын құрайды. Маңыздылығына байланысты табиғи ресурстарды ұлттық (жалпы мемлекеттік), ... және ... ... бар деп ... ... ... ресурсты:
* өндірістің материалдық игілігі үшін (минералдық, жер, су, гидроэнергетикалық, орман);
* дем ... ... ... ресурстар (су, орман, тау) деп бөледі. Бұдан басқа, барлық ресурстар таусылатын және таусылмайтын болып бөлінеді.
Осы айырмашылықтар табиғи ресурстарды ... ... әр ... ... анықтайды. Таусылатын ресурстар (кейбіреуі болмаса) қайта қалпына ... ... ... ... ... ... ... компоненттерін алу;
* шығынды азайту;
* қалдықтарды сақтап, қайта өңдеу.
Таусылмайтын ресурстар қайта қалпына келеді. ... ... ... ... ... бар. Биологиялық және жер ресурстары үшін бұл - шаруашылық жұмыстарына шектеу қою. Содан соң - жасанды ... ... ... ... ... балық өсіру). Ауа мен су үшін қолданылатын шаралар - оларды ... ... ... ... ... ... (экономикалық) баға беру:
* ресурсқа деген қажеттілікті;
* олардың географиялық орнын;
* көлемі мен сапасын қарастырады.
Осыған байланысты ... ... яғни ... ... ... ... қайтарымдылық жылдамдығы есептеледі.
Табиғи ресурстардың аумақтық үйлесімінің (ТРАҮ) ... ... бар. Олар ... ... ... ... үшін қолайлы. Мысалы, Кенді Алтайдағы мырыш өндірісі полиметалл кендері мен су ... ... ... ... ... ... ... ең басты байлығы - минералдық және жер ресурстары. Онымен қамтамасыз етілуі жөнінен әлемдегі алдыңғы орындарды алады.
Қазакстан - ... ... ... ... ... ... 6-шы ... Олардың негізгі ерекшеліктері толық құрамдылығы мен ірі масштабтылығында. Еліміздің жер ... ... ... ресурсының 1/4-і, хромның 1/7-і, қорғасын мен мырыштың 1/10-і ... Осы және ... да ... ... түрі бойыншаҚазақстан Республикасы алдыңғы қатардағы мемлекеттер кіреді.
Қазакстанның ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ оның дамуына объективті қиыншылықтардың әсері бар. Өндірудің кен-геологиялық жағдайы мен шикізат санасы нашарлап келеді. Пайдалы қазбалар кен ... да ... ... ... ... бай кен ... ... қолайсыз аймақтарда орналаскан. Оларды игеру жаңа тәсілдер мен ... ... ...
Қазақстан аумағы 2724,9 мың км2-ге тең. Жерінің көлемі жағынан Қазақстан дүние жүзіндегі ең ірі ... ... ... ... ... АҚШ, ... Аустралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9-орын алады. Қазақстан Тынық мұхиты пен Атлант мұхитынан, сондай-ақ Үнді мұхиты мен ... ... ... ... ... ... орналасқан. Оның мұхиттардан шалғай жатуы әрі аумағының үлкендігі климатының өзіндік ерекшелігін қалыптастырады. Қазақстан батысында - Еділдің төменгі ... ... - ... ... ... дейін 3000 км-ге, солтүстіктегі - Батыс Сібір жазығынан, оңтүстіктегі Қызылқұм шөлі мен Тянь-Шань тау жүйесіне ... 1650 ... ... ... ... ... географиялық орны оның табиғат жағдайларын анықтайды. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. ... ... ... - ... ... Ол 5 ... біріктіреді. Аймақтағы шет елдерде 1,5 млн этникалық қазақтар тұрады. Еліміздің шекарасының 14-і осы елдерге сәйкес келеді. Олар ... ... ... бірлесіп пайдаланудағы, қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі маңызды серіктестер болып табылады.
Қазақстанда аумақты ұйымдастырудың үш буынды жүйесі қалыптасқан. Оның ... 14 ... ... Облыстар аудандарға, аудандар - округтерге бөлінген. Облыс, аудан, округ әкімшілік-аумақтық құрылымның үш басты буыны болып табылады. Бұдан ... ... ... ... жатады. Олардың ішінде ерекше орын алатындар - республикалық маңызы бар Астана және Алматы қалалары. [21]
1.2. Халқы және ... ... ... 1989 ... халық санағында 16199,2 мың адам тiркелдi. 1999 жылғы санаққа дейiнгi аралықта Қазақстан халқы 1246,1 мың адамға кемiген. Мұның басты себебi ... ... ... ... ... көшiрiлiп, қоныстандырылған өзге ұлт өкiлдерiнiң, әсiресе, орыстардың, украиндардың, немiстердiң, кавказ халықтарының, т.б. өз ата мекендерiне көшiп кетуi болды. Өсу тек Оңт. ... ... ... ... Алматы, Астана қ-ларында байқалды. Ерлердiң саны 7201,8 мың болса, әйелдер 7751,8 мыңды құрады.
Соңғы он жылда ұлттық құрамда да ... ... ... Мысалы, қазақ ұлты 1468,1 мың адамға (22,9%) көбейiп, республика халқының жартысынан астамын (53,4%-ын) құрады. Сондай-ақ, күрд ... ... ... ... 15,9%-ға), өзбек (12%-ға) халықтарының саны да өстi. Оның есесiне орыс ұлты өкiлдерiнiң саны 1582,4 мың ... ... ... немiстер 593,5 мың (62,7%), украиндар 328,6 мың (37,5), татарлар 71,7 мың (22,4%), беларусьтер 66 мың (37,1%) адамға ... 1897 ж. ... ... ... мәлiметi бойынша, қазiргi Қазақстан аумағындағы халықтың 80%-ын қазақтар, 12%-ын ... ... ... ... 1897 -- 1913 ж. ... ... халық саны қоныс аударған орыс, украин, беларусь, татар, ұйғыр, дүнген, т.б. шет жұрттықтар есебiнен 1 264,0 мың адамға көбейген.
Олар ... және ... ... ... ... ... 1944 ж. 13 ... Мемл. қорғаныс к-тiнiң қаулысымен Грузиядан көшiрiлетiн арнайы ... ... ... аумағына қоныстандару туралы Қазақстан үкiметiне өкiм берiлдi. 1944 ж. қарашада Грузиядан Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Талдықорған, Оңтүстік Қазақстан облыстарына ... ... мен ... күштеп қоныстандырылды. Бұдан кейiн Қазақстанға басқа халықтардың көп мөлшерде көшiп келуi тың және тыңайған жерлердi ... ... (1954 -- 56 ж.) және ... ... қарқынды салу жылдары (1959 -- 65) көбейдi.
1990 жылдан кейiнгi ... ... ... ... ... өз ... ... аударуы көбейiп, республика халқы едәуiр азайды, қазақ және басқа түркi ... ... ... ... сондай-ақ, нарықтық қатынастарға байланысты iшкi көшi-қонның әсерiмен қала тұрғындарының саны өсе бастады. Төңкерiске дейiн ... ... ... ... 9,7%-ы тұрды.
Соғысқа дейiнгi жылдарда қала халқының өсуiне ... бай ... ... ... игеру, iрi т. ж. құрылыстарын салу, т.б. факторлар әсер еттi. 1939 ж. қала халқы 3,3 есе өсiп, ... елдi ... саны 81-ге ... ... жылдарында жаңадан 28 қалалық елдi мекен пайда болды. 100 мыңнан астам тұрғыны бар ... ... ... 1939 ж. ... 1986 ж. ... ... 1986 ж. Қазақстанда 83 қала (21 iрi, 11 орта, 51 кiшi), 204 кентте жалпы халықтың 58,0%-ы тұрды. 1985 ... ... ... ... ... саны 1970 ... қарағанда 5,0%-ға артып, жалпы халықтың 42,9%-ын қамтыды. [37]
Қазақстан жер аумағы үлкен (2724,9 мың км2) болғанымен халық сирек ... елге ... Оның ... сәйкес түрде 1 км2-не 5,4 адамнан келедi. Тұрғындар үшiн табиғат жағдайы неғұрлым ... ... -- Оңт. ... ... ... ... ... қ-н қоса алғанда). Мұнда республика тұрғындарының 37,8%-ы ... ... ... 1 км2-ге 16,9; 6,9 және 7 адамнан келедi. Салыстырмалы түрде тұрғындары көп ... ... -- ... ... ... ... ... Қазақстан, Ақмола және Павлодар облыстарының аумағы. Мұнда ел ... 24,8%-ы ... ... ... 1 ... 5,2; 7,4; 5,7 және 6,5 адамнан келедi. Шығыс Қазақстанда республика тұрғындарының 10,2%-ы тұрады, тұрғындар тығыздығы 1 ... 5,4 ... Орт. ... ... ... республика тұрғындарының 9,4%-ы орналасқан. 1 км2-ге 3,3 адамнан келедi. Халық ең аз қоныстанған аудандар батыс ... -- ... ... ... ... Ақтөбе облыстары және Оңт. Қазақстан аймағындағы Қызылорда обл. ... ... ... 17,7%-ы ... 1 ... ... орташа тығыздығы, тиiсiнше, 1,9; 3,7; 4,1; 2,3 және 2,6 адамнан. 1999 жылғы санақ жүргiзiлген ... ... ... ... 84 қала, 200 кент, 2036 ауылдық округ, 7684 ауылдық елдi мекен болады. Ресми статист. мәлiмет бойынша, Қазақстан ... 56%-ы ... елдi ... 44%-ы ауылдық елдi мекендерде тұрады.
Қала тұрғындары ең көп ... ... ... ... үлесi 82,2%), Маңғыстау (78,4%), Павлодар (63,4%), Қызылорда (60,5%), Атырау (58,2%), Ақтөбе (56,2%), Қостанай (54,2%). Республиканың ең iрi ... -- ... (1129356 ... ... (43664), салыстырмалы түрде iрiлерi: Шымкент (360078), Тараз (330125), Астана (312965), Өскемен (310950), Павлодар ... ... ... ... ... Қостанай (221429), Петропавл (203533), Орал (195459), Темiртау ... ... ... ... ... ... (143396), Екiбастұз (127197), Көкшетау (123389), Рудный (109515). ... ... ... саны 100 мың ... кем (қ. ... Байырғы тұрғындардың үлес салмағы көп облыстар: Қызылорда (94,2%), Атырау (89%), Маңғыстау (78,7%), Ақтөбе (70,7%) ... ең азы -- ... ... (29,6%), ... (30,9%), Ақмола (37,5%), Қарағанды (37,6%) облыстары).
Әдетте қазақтар көбiнесе ... ... ... ... он ... ... ... көшу қарқыны жоғары болды. 1989 ж. қалада тұратын қазақтардың үлесi 38,3% болса, 1999 ж. ... ... ... қызмет департаментi басқармасының соңғы мәлiметi бойынша (2003) әрбiр үшiншi қазақ шет елдерде ... ... ... саны 3,5 млн. ... Алыс шет елдерде: Қытайда -- 1258500, Моңғолияда -- 83000, Ауғанстанда -- 28000, Түркияда -- 20000, ... 3450; ... ... ... -- 2500, ... -- 700, Жапонияда -- 400, ... -- 400. ... -- 28, Сауд ... 28, ... -- 20, Кубада -- 2 адам тұрады. Барлығы 1397028 адам. Сонымен бiрге Францияда -- 172, ... -- 51, ... -- 36, ... -- 23; ... -- 18, Швейцарияда -- 4, Данияда -- 4 ... ... ... шет ... 1814300 ... оның ... ... -- 966000, Ресейде -- 687800, Түрiкменстанда -- 87600, Қырғызияда -- 42600, ... -- 10500, ... -- 10000, ... -- 4000, ... -- 3000, ... -- 2000, ... -- 500, ... -- 300 адам тұрады. Қазақстанда ер балалардың дүниеге келуi басым болғанымен әйелдер саны 30 -- 34 ... ... ... ... 60 -- 69 ... 1,5 есе, 70 жаста 3 есе артады. Тұтастай алғанда, республикада әйелдер саны ерлерден басым.
Қазақ халқы жас ұлтқа жатады. Оның жас ... ... 9 ... ... ... 22,0%. Ал ... ... 19 жасқа дейiнгi жастар 43,9%; 60 және одан жоғары жастағы ... ... 6,1%. ... ... жас -- ... 25 жас. Яғни ... халқының басым бөлiгi жастар мен балалар. Қазақстан халқының бiлiмдiлiк индексi мен сауаттылық көрсеткiшi жоғары деңгейде. 1990/91 оқу жылы ... 55 ... оқу ... 287,4 мың ... ... болса, 1999/2000 оқу жылында жоғары оқу орындарының саны 163-ке, ал ондағы оқитындар саны 365,4 мыңға жеттi. Соңғы он ... ... ... бiлiм алуында серпiлiс пайда болды. Әрбiр 1000 адамның 126-сы жоғары бiлiмдi. Әсiресе, ... ... ... ... есебiнен күрт өсуi 90-жылдардың басынан басталды.
Қазiргi кезде жоғары оқу орындарындағы ... ... ... 67%. ... салаларында еңбек ететiндер арасындағы жоғары және арнаулы орта бiлiмдiлер үлесi айтарлықтай өстi: егер 1989 ж. 1000 адамға шаққанда жоғары ... саны орта ... 130 адам ... 1999 ж. 212; ... орта бiлiмдiлер тиiсiнше 234 және 296 болды. Қазiргi кезде жалпы бiлiм беретiн мемл. мектептерде 3101,4 мың оқушы ... ... 1661,3 мыңы ... ... бiлiм ... 1997 ж. ... жалпы бiлiм беретiн жеке меншiк (беймемл.) мектеп саны 124 болды, онда 13,5 мың оқушы оқыды. Қазiргi кезде 3455 ... ... ... жұмыс iстейдi. Онда 1530,1 мың оқушы оқиды. Сонымен бiрге ... орыс ... ... 2522 ... (1462,4 мың ... өзбек тiлiнде -- 78 мектеп (77,2 мың оқушы); ұйғыр тiлiнде -- 14 мектеп (22,3 мың ... ... ... -- 3 ... (2,5 мың ... ... тiлiнде -- 1 мектеп (0,1 мың оқушы) және аралас тiлде ... 2112 ... бар. ... үшiн ... өсiм ... саны ... негiзгi көзi болып табылады әрi қазақ халқы өсiмiнiң басты ... ... қала ... Мыс., ... табиғи оң өсiмi 1989 ж. Қазақстан тұрғындарының бүкiл табиғи өсiмiнiң 63,5%-ын құраған болса, бұл өсiм 1991 ж. -- 72,4%, 1993 ж. -- 88,2%, 1995 ж. -- 88,0% ... ... ... ... республикасындағы Қазақтардың пайыздық көрсеткіші 2005 жылы 60 ... таяп ... ... ... санының әр түрлі тарихи кезеңдердегі өсіп ... ... ... ... ... ... кемуі (-), өсуі (+), қарқыны (%-есептегенде)
1465ж.
1723ж.
1725ж.
1845ж.
1900ж.
1916ж.
1921ж.
1931ж.
1933ж.
1941ж.
1945ж.
1950ж.
1960ж.
1970ж.
1980ж.
1990ж.
2000ж.
2015ж.
2040ж.
2090ж.
2165ж.
2300ж.
2500ж.
1млн. 100 мың
3 млн. ... млн. ... млн. ... млн. ... млн. ... млн. ... млн. 450мың
3 млн. 400мың
3 млн. 750мың
3 млн. ... млн. ... млн. ... млн. ... млн. ... ... ... млн.000мың
18 млн.500мың
23 млн.000мың
26 млн.500мың
30 млн.000мың
33 млн.000мың
-
+0,8 %
-16,8 %
+0,5 %
+0,7 %
+0,8 %
-3,0 %
+1,3 %
-12,5 %
+1,3 %
-4,0 %
+2,0 %
+3,0 %
+4,0 %
+2,7 ... ... ... ... ... %
+0,2 %
+0,10 %
+0,05 %
Шет елдерде Қазақтар көптеп қоныстанған аймақтарпайда болды. Оған ... кінә - ... ... қазақтары қазір 700 мыңдай, негізінен орыстілді, Астрахань, Орынбор, Омбы және ... ... ... ... квотаны пайдаланбай, елге келмей отыр. Себебі Ресейде өмір сүру деңгейі Қазақстанға қарағанда әрқашан жоғары, және ол Ресей дамыған елдердің ... ... ... ... да ... ... қала ... Бұл қазақтардың орыс халқының құрамына сіңу қаупі бар. Негізі ... ... ... ғана ... ... Қазақстанғмен шекараны кезінде қалай бөлді. Қай жерде қандай халықтың саны басым болса, ... ... сол ... сол мемлекетке тастап кетіп отыратын. Егер шекараны бөлу қыста жүргізілсе, онда бұл аймақтарда орыстар басым болатын, себебі қазақтар ... ... Сыр ... ... ... ... Ал Орыс-Қазақ шекарасын жазда бөлгенде, бұл жақтарда әрқашан жайлауға көшкен ... саны ... ... ... ... ... Сыр бойы мен Ташкент маңында қыста қазақтар өзбектерден бірнеше есе басым болатын, ал Қазақ-Өзбек шекарасын ... ... онда ... өзбектер басым болып шығады, себебі қазақтар жазда Солтүстіккее Арқа мен Көкшетауға, Орал ... ... ... мен ... ... ... ойысып жайлауға көшіп кететін. Ал жасанған жайлаулар күз түсіп, . [37]
1.3.Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы -- шаруашылық салаларының ішіндегі ең ... және ... ... ... ... ... Сонымен қатар ауыл шаруашылығы -- неғұрлым көп тараған сала. Шындығында, дүниежүзінде халқы ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ел жоқ. Ауыл ... ... жерге таралуы оның алуан түрлілігіне байланысты. Ғалымдар шамамен онын 50-ге жуық түрін бөліп көрсетеді. ... ... ... ... бұл салада шамамен 1,3 млрд-тан астам адам еңбек етеді, оған ауыл шаруашылығындағы шаруа отбасыларын қосатын болса, онда ол көрсеткіш 2,6 млрд ... ... ... ... ер ... ауыл ... ... сәйкес елдер индустриялы, постиндустриялы және аграрлы болып жіктеледі. Дүниежүзінде экономикалық белсенді халықтың (ЭБХ) 46%-ы осы салада еңбек ... ... ... ... ауыл ... ... істейтіндер саны үлкен айырма жасайды. Мысалы, Батыс Еуропа елдерінде бұл көрсеткіш -- 8%, АҚШ- та -- 3%, ... -- 4%, ... -- 14%, ... 40%-ға жуық ... ал ... ... ол өте ... (44-сызбанұсқаға қараңдар).
Ауылшаруашылық географиясы климаттық, әлеуметтік және өндірістік факторлары ... ұзақ ... ... ... ... дамып отырды. Соңғы уақытқа дейін ауыл шаруашылығы климаттық факторларға ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығы; өсімдіктердің өсуіне мүмкіндік туғызатын 10°С-тан жоғары температуралар жиынтығы; жылдық жауын-шашынның мөлшері мен түсу мерзімі; ... ... ... мен ... сияқты мәселелер. Жер шарындағы ең құнарлы топырақ қатарына құрамында карашірігі мол қара топырақ, минералды заттары мол ... ... және ... ... ... өзен ... бойындағы топырақтар жатады. Қазіргі кезде ғылым мен техниканың озық ... ауыл ... ... ... ... ... климаттық жағдайға тәуелділік әлдеқайда төмендейді. Мысалы, Сауд Арабиясы көпшілік бөлігін шөлдер алып жатқанына қарамастан, соңғы жылдары бидаймен өзін ... ... ... ... оны ... ... бастады.
Бүгінгі таңда жерге иелік етудің бірнеше түрі қатар кездеседі. Олар: жеке-меншіктік, мемлекеттік меншік және ... ... Ең көп ... ... жекеменшік иелігі, олар дүниежүзіндегі тауарлық ауылшаруашылық өнімдерінің ... ... ... дамыған елдердің көпшілігінде жер қорының біраз бөлігі ірі жер иеленушілердің -- фермерлердің қолында ... ... ... ... жер мөлшері -- 40 -- 50 га. ... ... ... ... -- ... ... ... жер қорының 1/4-і мемлекет меншігінде. Дамушы елдерде аграрлық қатынастар түрліше сипатты болып келеді. Азия мен Африканың бірқатар ... ... және ... ... ... қаржыға негізделген ірі капиталистік шаруашылықтармен қатар феодалдық, тіпті ру-тайпалық ... өлі ... ... ... да ... ... Ал Латын Америкасы елдерінде жер қорының көпшілігін помещиктік шаруашылықтың негізін құрайтын ірі жер иеліктері -- латифундиялар ... ... ... ... жер ... -- 2 -- 3 мың га. ... ТМД мен ... Еуропа елдерінде меншіктің жаңа түрлері енгізілуде.
Қазіргі ауыл шаруашылығына тән басты белгі -- бір ... ... өнім ... ... ... ... өнімнің құрамы мен мөлшері сұранысқа, табиғи және әлеуметтік-экономикалық жағдайларға, көлікпен жабдықталуына, әр елдің экономикалық, географиялық жағдайына тәуелді.
Бүгінгі ... ауыл ... ... ... ... мен ... ... көбеюде. Географиялық еңбек бөлінісі нәтижесінде тауарлық қатынастардың кең етек алуы, өндірістің көлік және жоғары ... ... ... етілуі, ауыл шаруашылығының жекелеген ел шеңберінен шығып, ғаламдық деңгейге көтерілуіне себепші болып отыр. [10]
Қазір Қазақстанда ауыл шаруашылығы ... ... жеке ... ... мен жер ... ... 149,1 млн. га жер бар. Оның 25,7 млн. ... ... 3,6 млн. ... шабындық, 103,5 млн. га-сы жайылым (1998). Мемлекеттік ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын жекешелендіру және ... ... ... ... оң ... ... Жерге байланысты құқықтық қарым-қатынас жүйесі өзгерді, баға, ... ... ... ... басқару механизмі жеңілдетілді. 1997 жылы Қазақстанда жалпы саны 72335 ауыл шаруашылығы құрылымдары жұмыс істеді. Оның 1847-сі шаруашылық серіктестіктері, 601-і ... ... 3714-і ... ... 65 ... ... ... қожалықтары, 192-сі мемлекеттік кәсіпорындар. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын жекешелендіру меншік нысанын ғана ... ... ... жоқ, сонымен бірге оларды жедел дамытуға, өндірісті қайта құруға, тауарлы өнім өндіруді арттыруға мүмкіндіктер тудырды. Ауыл шаруашылығы салалары ... ... өнім құны 305, 4 ... теңгеге жетті (1997). Оның 41,5%-і мал шаруашылығы үлесіне тиеді. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 1997 жылы 21843,7 мың га, оның ... ... ... 15651,5 мың га ... ... 11512,2 мың га, ... 85, 2 мың га, жүгері 69 мың га, қант ... 13,6 мың га, ... 103,6 мың га, ... 223,9 мың га, ... 176,3 мың га, ... 87,1 мың га, мал-азық дақылдары 5445,6 мың га жерге ... ... ... ... ... -- 12,4 млн. т ... Оның ... бидай 8955 мың т, күріш 255,0 мың т, ... ұны 111,2 мың т, қант ... 139 мың т, ... 198 мың т, күнбағыс 66 мың т, картоп 1472 мың т, көкөніс 880 мың т. болды. Ауыл шаруашылығы ... әр ... ... ... ... дақылдардан 8,7 ц, күріштен 30,8 ц, қант қызылшасынан 126,5 ц, мақтадан 19,3 ц, күнбағыстан 3,5 ц, ... 84,1 ц, ... 100,6 ц ... 1997 жылдың аяғында ірі қара малдың саны 4405,7 мың (оның ішінде сиыр 2181,8 мың), қой мен ешкі 10896,6 мың, ... 881,5 мың, ... 1101,1 мың, құс 15858,2 мың ... Ет 1302,1 мың т., сиыр сүті 3220,4 мың т, жүн 32,4 мың т ... ... ... аумағын ауыл шаруашылығының сипаты немесе оны жүргізу ... ... ... ... ... ... бөлу; экономикалық аудандаудың бір түрі.
Ауыл шаруашылығы өндірісі ... ... және ... ... оның жеке ... мен аудандарда даму жағдайлары мен ерекшеліктерін анықтау мен талдауды коса ауыл шаруашылығы өндірісінің аумақтық саралануының ... мен ... ... географияның бөлімі; ауыл шаруашылығы өндірісін аграрлық-өнеркәсіптік кешеннің баска ... ... ... қарастырады. Ауыл шаруашылығы географиясының ауыл шаруашьшығы өндірісінің орналасуы мен аумақтық ұйымдастырылуының жалпы теориясын, ауыл шаруашылығының жеке ... ... мал ... және тағы да ... географиясын, әр түрлі аумақтарды аудандауды және типке бөлуді қамтиды.[10]
1.4 Өнеркәсібі
Өнеркәсіп - ... ... ... отын, энергия өндірумен, ағаш өнімдерін дайындаумен, өнеркәсіп және ауыл ... ... ... ... мен тұтыну заттарына өңдеумен (қайта өңдеумен) айналысатын кәсіпорындарды (зауыттарды, фабрикаларды, кеніштерді, шахталарды, ... ... т.б.) ... аса ... ... Екі ... ... - 1) өндіруші өнеркәсіптен - мұнай, газ, көмір, шымтезек, тақтатас, тұз, қара және түсті металл кентастарын, ... үшін ... ... ... ... ... ағаш дайындау, энергетикалық шикізат алу, т.б.;2) өңдеуші өнеркәсіптен - қара және түсті металдар, қақтама, машиналар мен жабдықтар, ... ... ... және ... ... материалдарын, ағаш өңдеу, жеңіл өнеркәсіп пен тамақ өнеркәсіпі өнімдерін өндіру, өнеркәсіп бұйымдарын жөндеу, т.б. ... ол ... ... ... өнеркәсіп ("А" тобы) пен тұтыну заттарын өндіретін өнеркәсіп ("Б" ... ... ... ... бір ... ... "А" ... жатады (станоктар, өнеркәсіптік тракторлар, жабдықтар, қара және түсті металл кентастары, минералдық тыңайтқыштар, т.б.), екінші бір ... ... "Б" ... ... киім, тоқыма бұйымдары, нан, нан-тоқаш өнімдері, тағамдық балық өнімдері, жиһаз, тоңазытқыш, телевизор, т.б.) жатады. ... ... ... ... ... ... түрлі салаларындағы кәсіпорындардың техникасы мен технологиясы, ұйымдастырылу деңгейі төмен екендігі байқалды. 20 ғасырдың 90-жылдары басталған экономикалық реформа нәтижесінде өнеркәсіп ... ... ... ... ... бастады. 2003 жылғы мәліметке қарағанда, Қазақстан Республикасындағы барлық меншік нысандары бойынша кәсіпорындардың саны және олардың үлесі ... ... ... ... кәсіпорындар саны 1184 (9,3%), жеке меншікте 11217 (88,3%), ал ... ... ... ... ... мен азаматтарының) меншігінде 306 (2,4%) кәсіпорын болды. Бірақ меншік нысандары бойынша ... ... ... қызметтің) жалпы көлеміндегі өнеркәсіптік өндірістің құрылымы тиісінше 1,3; 82,1 және 16,5% болды. Жаңа жағдайда ... ... ірі, ... ... ... және ... қызметті жүзеге асыратын бейөнеркәсіптік кәсіпорын түрлеріне жіктелді. Сондай-ақ нарықтық экономиканың ... ... ... корпоративтік құрылымдар да қалыптасты. Олардың тұрпаттары алуан түрлі: ұлттық және мемлекеттік компаниялар ("Қазақойл", "Қазтрансойл", "Қазатомөнеркәсіп", т.б.), мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ("Испат-Қармет", "Қазақмыс" корпорациясы", "Қазақстаналюминий", "Өскемен титан-магний комбинаты", "Маңғыстаумұнайгаз", "Ақтөбемұнайгаз", ... ҰАҚ", т.б.), ... ... ... ... ... жеке ... ("Қазкоммерцбанк", "ҚазақстанКаспийшельф", "Тұран Әлембанк", т.б.), ұлтаралық компаниялардың Қазақстандағы бөлімшелері ("Теңіз Шевройл", "OKІOK", "PeтроҚазақстан", "Алматы ... ... ... ... т.б.) мен ... ("АВВ LTD" - ... жабдықтар өндіретін компания, "PGS Onshore" - мұнай барлау, геофизикалық қызмет компаниясы, т.б.). ... ... ... ... ... қаржы салып, қыруар пайда табуда. Әйтсе де Қазақстан экономикасының корпоративтік секторында әлемдік деңгейдегі корпорациялар жоқ ... ... ... ... ... шығу ... зор екеніне қарамастан инвестиция тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мүлдем жоқ ... ... жеке ... ... ... мен ... ... басымдық алды. Республика экономикасында жүргізілген реформа барысында бұрын қалыптасқан өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... кен өндіру өнеркәсіпіне жұмсалды. Атап айтқанда, осы сала құрылымындағы инвестицияның ... 2000 - 2003 ... орта ... ... құрады. Бұл кезеңде өңдеу өнеркәсіпі саласында инвестиция ... ... ... оның үлесі орта есеппен 18%-дан аспады.
Қазақстан шетелдік инвестициялардың көлемі бойынша ТМД елдерінің ішінде ... ... ... Республикада шетел инвестицияларының негізгі капиталдағы үлесі негізінен Батыс Қазақстан (92%), Маңғыстау (66%) және Ақтөбе (75%) ... ... ... ... інің ... ... ... сай емес. Айталық, Қазақстанда 1 доллар ЖІӨ шығару үшін 2,8 ... қуат ... ... ... бұл көрсеткіш 0,2 - 1,2 кВт-сағ шамасында. Мұның басты ... ... ... ... ... ... ғана айналысады, ал шикізатты ақырғы өнімге дейін өңдейтін кәсіпорындар аз. ... ... ... озық ... да ... қасы. Сонымен қатар өнеркәсіптің біраз салаларында негізгі құрал-жабдықтар ескірген (50%-дан астам). Қазақстанда өнеркәсіп өнімінің ЖІӨ-дегі үлесі 2004 жылы 30%-дан ... яғни ... ... ... 3000 ... теңгеден астам болды, ал өнеркәсіптің негізгі қызметкерлерінің орташа айлық жалақысы 30 мың теңге шамасында. Негізгі қызметтен ... ... 402,2 ... ... ... және өнеркәсіптің пайдалылық деңгейі 23%-ға жетті. 21 ғасырдың басынан Қазақстан өнеркәсіпін ... ... ... ... ... ақпараттық технология, биотехнология, ядролық технология, автомобиль құрастыру сияқты өндірістің жаңа бағыттары пайда болып, әлемдік бәселестікке төтеп беретін өнім түрлерін кластерлеу ісі ... ... ... өнеркәсіпін 2015 жылға дейін жаңа индустриялық инновациялар даму өрісіне шығару, сөйтіп, өнеркәсіп ... ... ... ... оның шикізаттық бағыттағы даму үрдісінен сервистік-технологиялық экономика үлгісіне көшу көзделіп отыр.
Қазіргі кезде мұнай-газ өндіру секторы республика экономиакысның облыстағы ... ... ... бірі ... ... ... жалпы республикалық көлемнің 30% шикі мұнай және газ конденсаты өндіріледі. Жыл сайынғы мұнай өндіру көлемінің өсу қарқыны сақталуда. ... ... ... ... ... бірі. Еесптік кезеңде облыста 18,2 млн. тонна мұнай өндіріліді. Немесе бұл 2006 ... 102,7% ... газ ... 2,6 ... м 3 ... 2006 ... салыстырғанда 4,4% асып түсті.
Оң көрсеткіштердің болуына Индустриялық-инновациялық даму стратегиясы мүмкіндік берді. Ол ... ... ғана емес ... басқа да секторларын дамытуға түрткі болды. Облыс бойынша жалпы сомасы 1,5 млрд. АҚШ доллары болатын 24 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда.
Барлығы іске ... және іске ... ... ... есебімен 2008 жылдың 1 қаңтарындағы қалпы бойынша 3327 жұмыс орнын ашып, 440,9 млн. АҚШ доллары ... Жер ... ... ... ... ... және инфрақұрылымдық дамуына 49 млн. АҚШ долларын ... Бұл 2006 ... ... 40% көп. [21]
1.5.Сыртқы экономикалық байланыстары.Туризм
Сыртқы экономикалық саясат (СЭС) -- бұл ... ... ... (СЭБ) реттеу тәртібін анықтау және елдің халықаралык еңбек бөлінісіне қатысуын оңтайландыру ... ... пен оның ... ... ... бағытталған іс-әрекеттері. [22]
Сыртқы экономикалық саясаттың негізгі құраушыларына жататындар:
:: сыртқы сауда саясаты ... ... және ... ... ... шетел инвестицияларын тарту және шетелдегі ұлттық капитал салымдарын реттеу саласындағы саясат;
:: валюталық ... ... ... ... ... ... ... аймақтармен сыртқы экономикалық операцияларды жүргізудің географиялық теңестірілуі міндеттерін де шешеді, бұл іс елдің экономикалық қауіпсіздігін ... ... ... ... ... -- сыртқы экономикалық қызметті де (СЭҚ) реттейді, оның айрықша белгілеріне мыналар жатады:
:: ... мен ... ... ... ... ... ... және интеллектуалдық ресурстардың халықаралық қозғалысы.
Көптеген мемлекеттерде сыртқы экономикалық саясат құралдарының кең ауқымды жиынтығының болуы -- ... ... ... ... ... мен даму ... ... ғана емес, сонымен бірге басқа елдермен сыртқы экономикалық байланысы мен сыртқы экономикалық саясатын да белсенді түрде ықпал ... ... ... ... экономикалық саясат құралдарының бұл жиынтығын саудалық-саяси механизм ретінде ... ... ... ... ... саясатты кұру үшін оның негізгі принциптерін нақты түрде анықтап алу керек. Сыртқы экономикалық ... ... орын -- ... ... ... қатысушылардың іс-әрекеттерін экономикалық-құқықтық реттеуге берілген, оның себебі -- бұл реттеу жалпы ұлттық мүдделерге жауап беруі тиіс.
Енді сол төрт ... ... атап ... ... ... ... (жаңарту) қызметі. Бұл қызмет салалар мен аймақтардың даму ... ... Осы ... ... елдің сыртқы экономикалық ... да ... ... және ... ... үшін арнайы тәртіп бар) қалыптасады;
2) ұлттық фирмаларының сыртқы экономикалық саясатының, бір реттік сыртқы экономикалық байланыстардан сыртқы нарықтарын кеңейту мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатқа бағытталуы нәтижесіндегі өзгерісі;
1) үкімет тармақтары, ведомстволары сонымен бірге федерация және оның ... ... ... ... ... да ... ... қызметтерін айқын түрде бөлу;
4) сыртқы экономикалық саясат -- кез келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қызмет етпесе, онда саудаға қызмет етеді, сондықтан әлемдік нарықта ресейлік экспортерлар үшін қолайлы жағдайлар жасау -- ресейдің сыртқы ... ең ... ... бірі ... ... ... саясат -- сыртқы экономикалық қызметтің бүкіл жиынтығын, яғни тауарлар мен қызметтердің ... ... ... және ... ... ... ... реттейді. [20]
Ал сыртқы экономикалық саясаттың құрамдас бөліктеріне: сыртқы сауда саясаты, өндірістік жәнеғылыми-техникалық ынтымақтастық саласындағы саясат, несиелік саясат, ... ... ... ... технологиялармен айырбас жасау саласындағы саясат, жұмысшы күші миграциясы саласындағы саясат және тағы басқалар жатады.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... тарифтер, шеттен әкелу және шетке шығаруды реттеудің ... ... ... эмбарго, кедендік одақтар және еркін сауда аймағы; валюталық қатынастар саласына: ... ... ... операциялары, коммерциялық және басқа мақсаттардағы валюталық операцияларға шектеулік белгілеу жатады. Төлемдік қатынастармен несиелік саясат сферасында ... ... ... ... және экспорттық несиелерді сақтандыру бойынша есептеу мөлшерлемелері мен процентерінің деңгейлері реттеледі.
Шетел инвестициялары саласындағы ... ... ... формаларына жататындар: шетелдік капиталдарды енгізуге рұқсат беру шарасы, ... бір ... ... енгізілуіне тыйым салу және шектеу, ал кейбір салаларына қолайлы жағдай жасау, жергілікті компаниялардағы шетелдік қатысудың үлесін шектеу және т.б.[10]
Технологияларды ... және ... күші ... ... ... белгілі бір елдерге технологиялардың белгілі бір түрін экспорттауға тыйым салу немесе шектеу, шетелдік жұмысшы үшін ... шек қою. Бұл ... ... ... халықаралық келісім-шарттар мен келісімдерде бекітіледі.
Сыртқы экономикалық саясат құралдарының ... ... кең ... ... ... ... экономикалық байланыстарының құрылымы мен бағыттарының қалыптасуына, сонымен бірге басқа елдердің сыртқы саясаты мен экономикасын белсенді түрде ықпал етуге ... ... ... ... ... ... ... өз алдына белгілі бір мақсаттарды алға қоюға қабілетті. ... бір ... ... ... ... ... ... Сөзсіз түрде, ол мемлекет ретінде мақсаттарды алға қоюға және ... ... ... қабілетті болуы тиіс.
Техникалық революцияның жаңа толқыны кейбір елдерді айналып өтті яғни өз ... ... ... ... ... ... бара ... осы елдердің мүдделері мынада-қоғамдық қатынастарды жетілдіру негізінде ... ... ... жетілдіру қажеттілігі. [8]
Туризм. 2002 жылы республикада 430 туристiк ұйымдар, фирмалар мен әр түрлi бюролар жұмыс ... ... 6 мың ... оның ... 1500 кәсiптiк экскурсия жүргiзушiлер (гидтер) қызмет көрсетедi. Қазақстанның туристiк фирмалары дүние ... 80-ге жуық ... ... ... ... қ-ның 25 фирмасы және 5 облыс орталығы Үндiстанға, Түркияға, Бiрiккен Араб Әмiрлiгiне, Пәкстанға, ... ... ... ... т.б. ... ... әуе рейстерiн жолға қойған.
Қазақстанда туризмнiң барлық түрлерi (танымдық, ойын-сауық, этн., экол., денсаулық сауықтыру, ... ... аң ... ... ... ... серуендеу), т.б. бойынша жүргiзiледi. Бұл үшiн Қазақстан аумағы бойынша 700-ден астам саяхаттық ... ... ... ... ... сыйымд. 33 мың орынды 372 әр түрлi категориялы қонақ үйлер қызмет көрсетедi. Мыс., Алматы ... ... ... ... ... ... ... "Астана", "Анкара", "Hyatt Regency Almaty", "Интурист", т.б. қонақ үйлер сервистiк қызмет көрсетедi. Астанада 30 туристiк фирма және 25 ... үй ... ... iрiлерi: "Окан -- Интерконтиненталь Астана"; "Комформ -- Отель Астана", "Турист", "Есiл", "Жiбек жолы", "Алтын ... т.б. ... ... ... және ... ... Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тiлдерi ун-тiнде, Алматы мемл. ун-тiнде, Қазақ Ұлттық ун-тiнде, ... ... т.б. ... оқу ... ... ... Қазақстандағы туристiк ресурстарға -- туристiк қызмет көрсету нысандарын қамтитын табиғи-климаттық, тарихи, әлеум.-мәдени, сауықтыру нысандары, сондай-ақ туристердiң рухани қажеттерiн ... ... ... ... ... ... сергiтуге жәрдемдесетiн өзге де нысандар жатады. Олар мәдени-танымдық, экол., спорттық, әлеум., дiни, т.б. туризм түрлерiне бөлiнедi. Қазақстандағы туристiк нысандар ... ... ... ету, т.б. ... ... ... Солт. Қазақстан аймағындағы Көкшетау, Бурабай, Баянауыл, Ерейментау, Шығ. Қазақстан аумағындағы Зайсан, Марқакөл, қазақстандық Алтай, Оңт. Қазақстан ... ... ... ... Алтынемел таулары, Жетiсу алабы, Бат. Қазақстандағы Үстiрт, Мұғалжар, Каспий ойысы, Жайық ... Орт. ... ... ... ... ... т.б. ... нысандар жатады. Сонымен бiрге Алматы обл-ндағы ұлттық саябақтар мен қорықтардың туризмдi дамытуда маңызы зор. ... ... ... саябағы, Түрген-Шамалған өзендерi аралығындағы шатқалдар, Түрген, Есiк, Талғар, Алматы, Қаскелең, Шамалған елдi мекендерi ... ... ... ... ... ... ... дамыту мемлекет тарапынан қолдау тауып, дамып келедi. Қазақстан аумағындағы 9 мемл. ... да ... ... ... алғы шарттары қалыптасқан.
Бiрегей ғибадатханалар: Аңырақай тауының Таңбалы сайындағы, Көксу өз-ндегi Ешкiөлмес ғибадатханасы, сондай-ақ Шолақ, Кiндiктас, Баянжүрек тауларындағы ... ... ... ... ... ... 6 -- 3 ғ-лардан қалған сақ қорғандары, Бесшатыр қорымындағы жерлеу ... және сақ ... ... ... ... адам", 2001 -- 2002 ж. Шығ. Қазақстан обл. ... ... ... ... қорғанында табылған "Сақ патшайымы" археол. туристiк нысандарға жатады. Ортағасырлық Түркiстан, Отырар, Тұрбай, Құлан, ... ... ... ... т.б. елдi ... ... туристiк нысандар болып табылады. Түркiстан -- қазақ хандығының алғашқы астанасы. Онда Қожа ... ... ... ... ... iшi мен ... ... мемлекетiнiң негiзiн қалаған Тәуке, Тәуекел, Жәңгiр, Есiм, Абылай, Қазыбек би жерленген.
Қазақстанда Отырар, ... ... т.б. ... көне ... туристер үшiн тартымды нысандар.Тәуеп ету (дiни) туризм нысандары республика аумағында көптеп кездеседi. Оларға түркi әлемiндегi ... ... ... Қожа ... Иасауи кесенесi, Абаб-Араб мешiтi, Гауһар-ана зираты, Әли-Қожа бейiтi, т.б. жатады. Адамдар бұл қасиеттi жерлерге ... етiп, ... ... үшiн келедi. Одан басқа Қоғам а. маңында (Отырар ауд.) Арыстан баб кесенесi, Ибраһим-ата бейiтi, Қарашаш ана кесенесi, Тұраба а-нда -- ... ... ... ... ... -- Айша бибi ... мен ... кесенесi, Қызылорда облысында -- Артық, Айтман кесенелерi, Балқаш қаласы ... -- ... ата, Әуез ... т.б. ... ... ... тарихындағы құнды мәдени ескерткiштер қатарына: Қозы Көрпеш -- Баян ... ... ... Ш.Уәлиханов, Қ.Мұңайтпасұлы мемориалдары, Сұлтан Бейбарыс, Құрманғазы және Д.Нұрпейiсова, Абай, Абылайхан, Әлия мен Мәншүк, А.Иманов, I.Жансүгiров, С.Сейфуллин, М.Әуезов, т.б. ... ... ... ... әсем де ... ... ... туристiк базалар орналасқан. Оларға Iле Алатауындағы "Шымбұлақ" шаңғы базасы, Павлодар обл. Жасыбай к. жағасындағы "Баянауыл", Қарағанды обл-ндағы таулы-орманды ... Шығ. ... обл. ... ... ... ... мүйiсi", Орал қ. Жайық өз. маңындағы "Орал", Қостанай обл-ндағы орманды-тоғайлы Наурызым алқабы, Оңт. Қазақстан обл. ... ... ... ... ... ... "Золотой бор" базалары жатады. Қазақстанда белгiлi туристiк маңызы бар зоол., ботан. қорықтар да ... ... ... ... ... Iле атырауы (зоол.), Тарбағатай (зоол.), Жалтыркөл (зоол.), Ұлытау (зоол.), Бетпақдала (зоол.), Қарақия-Қаракөл (зоол.), ... ... ... Шарын каньоны (ландшафты -- палеонтол.) және Шарын өз-ндегi "Шетен тоғайы" (ботан.), Күмiс қылқанды орман (ботан.), Жаманшық тауы (геморфол.), ... ... ... ... тоғайы (ботан.), Бүркiттау шоқысы және Тұма бастаулар (гидрол.), т.б. [21]
ІІ. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІНІҢ СЫРТҚЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1. ТМД ... және ... ... ... ... ... ... тіл
Орысша
Түрі
Достастық
Мүшелігі
11 ел мүше1 ассоцияланған мүше
Басшылары
Орындаушы хатшы
Сергей Лебедев
Ұйымдастыруы
1991 Желтоқсанның 21
Жұрты
2007 сарап.
277,983,490
Тәуелсіз ... ... (ТМД) -- ... КСРО ... 1991 ж. 21 ... құрылған халықаралық ұйым.1991 ж. желтоқсанның 8-інде Минскіде (Беловеж) Ресей, Беларус және ... ... ... 1922 ж. КСРО ... ... ... істен жойылғандығы және ТМД құрылғандығы туралы келісімге қол қойды. 1991 ж.желтоқсаннның 13-інде Орта Азия мен Қазақстан басшылары Ашғабатта кездесіп, ... ... 1991 ж. ... ... Әзірбайжан, Әрменстан, Беларус, Гүржістан, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, Ресей, Тәжікстан, ... ... ... ... 21 желтоқсанда ТМД-ны құру туралы Келісім хаттамасына қол қойды.
Кездесуге қатысушылар ішкі және сыртқы саясаттың әртүрлі ... ... ... растайтын, бұрынғы КСР Одағының халықаралық міндеттемелерін орындауға кепілдік жариялайтын ... ... ... 1993 ... желтоқсанда Достастыққа Грузия қосылды, ал 2009 жылғы 18 тамызда аталған ... ... ... ... ... ... болып табылады. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы мемлекет болып табылмайды және ұлтүстілік өкілеттікке ие емес. Ол өзінің барлық мүшелерінің егеменді ... ... және 1993 ... 22 ... ... ... ... жасайды. Достастықтың мүше мемлекеттері халықаралық құқықтың дербес және теңқұқықты субъектілері болып табылады
Құрылымы:
Мемлекеттер ... ... ... ... ... министрлерінің кеңесі;
Экономикалық кеңесі;
Қорғаныс министрлерінің кеңесі;
Шекаралық әскер басшыларының кеңесі;
ТМД Экономикалық соты;
ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің парламентаралық ассамблеясы;
Достастықтың жарғылық және басқа да ... ... ... ... ... Тұрақты өкілетті өкілдері;
ТМД Экономикалық кеңесі жанындағы Экономикалық мәселелер жөніндегі комиссиясындағы Достастық мемлекеттерінің тұрақты Өкілетті өкілдері;
ТМД-ның Атқарушы ... ... ... ... 1991 жылы құрылды . Достастықтың құрылуы тәуелсіз мемлекеттердің бір мемлекеттен өркениетті формаға өтуін қамтамасыздандырып, олардың арасында толық егеменді мемлекет және ... ... ... ... жаңа ... ... көмектесті. Мұндай мемлекеттердің кеңесінде республикалар арасында еңбек бөлінісі қолайлы , яғни олардың әр ... өнім ... ... ... ... ... ... Белгілі салада арнайы территориялар арқылы өнімді орналастыру қоғамдық еңбек үнемді болады. Бұл ТМД елдерінде жақсы өткізіліп отыр. ТМД - ға ... ... ... ... өэ ... ... ... Қазақстанның жаңа тарихы 15 - жыл шамасымен есептеледі. Бір кеңестік уақыт кезінде республиканың экономикасы халық шаруашылығының кешені ... ... ... ... ал енді ... орны мен рөлін жаһандық экономикада толығымен айталамыз. Әлемдік экономиканың конценрациясының көлемі келесі ... ... ... ішкі ... ЖІӨ - нің көптен бір бөлігі 29 дамыған мемлекетке қатысты - 54,6 %, оның ... ... 7 - ке - 43,0% ... АҚШ - 20,9%, 12 - ... ... ... - 15,3% ... Әлемдегі 146 - мемлекеттен құрайтын жаңа құрушы нарық пен ... ... ... ЖІӨ - нің 7,2% ... оның ... 3,8% ТМД - ның 12 ... кіреді. Қазіргі уақытта Қазақстан әлемдік ЖІӨ - де 0,1% ... ... да, 1995 ... ... 1,75% ке өсті 1999 жылы осы ... ... ... яғни ол 2 факторға байланысты. Біріншіден, 1997 - 1998 ... Азия - ... ... ... ... ... 1999 жылдың сәуір айында республикада өткен ұлттық валюталық ... 2000 ... ... Қазақстан әлемдік ЖІӨ - мі тұрақты өсуде. Бірақта өсу қарқыны бойынша ... ... ... ... озуда. Тасмалдау экономикасының өсу динамикасының салыстырмалы анализінің көрсеткіші бойынша, 1999 жылдан бастап Орталық және Шығыс ... ... мен ... ... ЖІӨ - нің арқыны өзгеріс табуда. 90 жылдармен салыстырғанда, соңғы жылдары Қазақстандағы ЖІӨ - нің өсуі ірі ... ... ... ... ... көмірсутегі шикізаты негізі қайнар көзі болып есептелетін мемлекеттерде экономика динамикасының өсіуі ... ... ... ... емес мемлекеттермен салыстырғанда төмен. Әлемдік тауар және қызмет экспорты дамыған мемлекеттерде 71,8% құрайды, оның ішінде, осы ... 42,3% ... 7 ... ... ... ... әлемденгі тауарлар мен қызмет экспортының 21,2% дамушы мемлекеттерге ... ... ... ... ... 7%, оның ішінде ТМД мемлекеттеріне 2,7% кіреді. Қазіргі Қазақстанның әлемдік шаруашылықпен бірігіуін сыртқы сауда маңызды болып отыр. Соңғы 10 - ... ... ... экспорты мен қызметі 2 - есеге артты. Бұл 3 ... ... ... ... инвестициясының ағымының көлеміне қолайлы инвестициялық климат құру ықпалын тигізді, оның үлесі мемлекеттегі мұнай шығару саласының дамуына баңытталады. Өз кезегінде, бұл газ және ... алу ... ... Екіншіден, әлемдік нарықтағы көмірсутегінің шиказытының қолайлы конъюнкурасы ... ... ... ... ықпалын тигізді. Үшіншіден, соңғы он жылда, Қазақстандық тауар және қызмет ... ... ... ... ... ... ... өсті. [21]
Қазақстандағы тауар экспортының өсуі әлемдегі басқа мемлекеттермен салыстырғанда жоғары. Осы он ... ... ... 3,8% ... ал ... 3,3 % ... өсті. Қазақстанның тауар экспортының жоғары қарқынды өсуі соңғы 3 жылда білінді. Қазақстанның әлемдік экономикадағы интеграциясының (бірігуі) көлемін ... ... ... ... және ... ... оқуы негізінде жобалау керек. Республикадағы экономикалық реформалар негізігі бағыттарының бірі инвестициялықсаясаттың тартымдылығы болып қала ... яғни ол ... және ... ... үшін қолайлы жағдай туғызады. Қазақстандағы инвестициялық жағдай транзиттік мемлекеттер арасында тартымды болып отыр. Бұл республикамыз ТМД мемлекеттерінің ... ... ... ... ... бірінші болып алуымен расталады. Қазақстан потенциалдық инвесторлар үшін экономиканың тартымдылығы, саяси жүйенің тұрақтылығы және ... ... ... ... ... ... ... келе жатыр. Қазақстан транзиттік экономика мемлекеттірінің арасында шетел инвестициясының тура ... (ПИИ) ... ... ... ... ... ие. ... көлемі бойынша Қазақстанның шетел инвестициясының тура ағымына үлесі жылдан жылға өсу үстінде. 1999-2000 жылдары республикадағы шетелдік инвестицияның тура ... ... ... ... төмендеді, бірақта бұл көрсеткіш тез арада өзгерді. Соңғы 3 жылда жаөандық ... ... ... инветсициясының тура ағымы 0,35% деңгейінде тұр.бұл көрсеткіштің максималды мағынасы жағдайы 2000 жылдан белгіленді. Ереже бойынша инвестициялық климат қолайлы. ... ішкі ... ... ... ... ... олардың өндірісі мемлекеттегі экономиканың қарқынды өсуі қолдауды шешеді. Қазақстан, соңғы 9 жылда әлемдегі көптеген мемлекеттер мен аймақтардың шетелдік инвестициясының ағым ... ... ... ... 2003 жылы 1995 ... ... өсу 214,5% өсті. Дамушы мемлекеттерде бұл көрсеткіш 178,2 %-ке тең, ал ... ол 153,8 %, ... ... ... ... 147 %, ал ... 43,3 % түскені белгіленді.
1993-2004 жылдар аралығында шетелдік инвестициялық ағымының Қазақстан экономикасына бағытталған комулятивті ағымы $ 34 ... ... оның көп ... ... ... келеді. $ 18,9 млрд. немесе жалпы көлемі 55,1 % . Әлемдік көлемде ... ... ... ... перспективті дамуы үшін ірі потенциалдар бар, яғни ол ... ... бай. ... кезде 500 орында 1225 минералды шикізат түрі барын айтуы жеткілікті. Республика осы түрлері бойынша әлемдегі позицияда ... орын ... ... мырыш, вольфрам және бариттен әлемде бірінші орын алады, ал күміс, қорғасын, хромнан екінші мыстан, ... ... ... ... ... ... алтын бойынша бірінші ондыққа кіреді. Біздің мемлекет әлемде темір рудасы бойынша 8 % құрайды, ураннан шамамен 25 %-ын ... ... ... ... ... ... 13-ші ... ие. 2003 жылдың басында мұнай және газ барлау бойынша 4,6 млрд тонна құрады, оның ішінде газ 331,5 млн. тонна ... ... ... 1,6 млрд - қа бағаланады, ол 38% ... ... газ 3 трлн ... метрге тең. 1995-2004 жылдары ішкі сауда көлемі 3,6 есеге өсіп, 2004 жылы 32877,5 млн. АҚШ долларын құрады. 1999 ... ... ... ... өсу ... 10%, ал 2000 жылы 50 %, 2004 жылы 56 % ... Ішкі ... өсімі экспорт көлеміінң ұлғаюы секілді, импорт операцисынада ықпалын тигізді. Сыртқы сауда географиясы өндірістің әртүрлілігінің кеңеюі (диверсифицированность), яғни ... ... ... ... 2004 жылы Қазақстандағы сауда құрлымындағы бірінші орынға Европалық одақ, Ресей, Швейцария және Қытай шықты. Қазақстан ... ... ... 171 ... ... ... бар. ... жылдарда экспорт және импорт географиялық құрлымында өзгерістер болып, ТМД және басқа да мемлекеттер ... ... ... 2004 жылы ... ішкі ... ... ТМД ... 10 215,1 млн АҚШ долларын құрап, 2003 жылымен салыстырғанда 48 %-ға өсті, оның ішінде экспорт $ 4097,2 млн., импорт $ 6117,9 млн. ... ... ... мемлекеттермен сыртқы сауда айналымы 22662,4 млн құрап, 2003 жылмен салыстырғанда 57 % өсті, ал экспорт $ 15999,0 ... 61 % ... ... $6663,4 ... 49 % ... ... ... экспортын тауарлы құрлымының көбісін алып отыр. Минералды өнімдер мен ... ... ... ... ... ... ... да осы тауарлардың салыстырмалы салмағы өзгерді.
2003 жылмен салыстырғанда ТМД мемлекеттеріндегі экспорт 38% өсіп, 4097, $ 2 млн. құрады. Осы ... ... ... ... ТМД ... ... ... негізгі топтары бойынша көлем деңгейі өсті, олар: машина, құрал, транспорт, құбырлар және аппараттар. Металл өнеркәсібі, минералды өнім, химиялық өнеркәсіп өнімі ... ... түсу ... ... ... ... негізгі жеткізушілері: Ресей, Германия, Қытай, Украина, АҚШ, Италия, Жапония, ... ... ... Корея, Өзбекстан,Нидерланды болып табылады.
ТМД мемлекеттері Қазақстандық нарықта ... ... ... ... ... мемлекетіндегі импорттың жалпы 28,9 % түсуінен 50 % әр түрлі машина түрлерін әкелуден, ... және ... ... ... ... ... ... Италия жиһазынан өсті. Азия импортының өсуіне Жапония көлігі, Индия шайы, Қытай және Жапония құбыры, Қытай және Түркияның алюмин заттары әсерін ... 2003 ... ... АҚШ - тің ... 30 % ... ... негізгі бөлігі АҚШ-тан түседі.
ТМД жеріндегі халықтар сөйлейтін тілдер. ТМД-да тұрушы негізгі халықтардың тілдері 130-ға ... Ол ... ... ... халықтардың ТМД-даң тыс жерлерде өз мемлекеті бар. ТМД елдерінің тілдері шығу тегі, типологиясы, сөйлеушілердің саны, жазу дәстүрі жағынан бір-бірінен ... ТМД ... ... шығу тегі ... туыстығы) жағынан мынадай топтар мен семьялардан тұрады: [22]
2.2 Қазақстан мен ТМД ... ... ... ... ... ... және екі жақты ынтымақтастық үшін қолайлы жағдайлар жасау және осы бағытты келісімдеу мақсатында көптеген халықаралық, соның ішінде үкіметаралық және ... емес ... ... ... ... ... сауда тосқауылдарын жою бойынша маңызды мәселелерді шешеді, мемлекеттер арасындағы кең ... және ... ... жәрдемдеседі, басқа да сыртқы сауда мәселелерін қарастырады. Олар өзара тәуелді ... ... ... келе ... ... ... қайтару үшін және әр мемлекет пен оның субьектісіне халықаралық қызметке ... өз ... ... ... мақсатында құрылған.
Қазақстанның ТМД шеңберіндегі ынтымақтастығы. ТМД мемлекеттерімен қатынастың дамуы, соның ішінде көпжақты интеграциялы өзара әрекет - ... ... ... ... ең маңызды бағыттарының бірі. ТМД шеңберіндегі көпжақты ынтымақтастықтың қазақстандық әдістемесінің негізінде тығыз ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мүмкіндігінен туындайтын қарқыны әрқилы интеграция тұжырымдамасы жатыр. Қазақстан Достастық кеңістігіндегі субаймақтық бірлестіктер ... ашық ... ... ал олардың мақсаттары мен практикалық әрекеттері ТМД дамуының ортақ арнасында ұштасуын қолдайды. Достастыққа көпжақты өзара әрекеттестіктің түрлі салаларына мемлекеттердің іріктеліп ... тән, ... ... білдіретін тараптар форматында жүзеге асады. ТМД органдарының шешімдерінің күші тек оларды қабылдауға қатысқан мемлекеттер үшін ғана таралады. ТМД әрекетінің тиімділігін ... ... ... мақсатында қазақстан тарапының бастамашылық етуімен шын мәнінде ынтымақтастықтың барлық бағытын қамтитын ТМД-ны одан әрі даму ... мен оны ... асу ... ... ... ... ол 2007 жылғы қазанда Душанбеде мақұлданды.. Олардың негізінде ТМД-ның 2020 жылға ... ... ... ... ... қабылданды. Еркін сауда аймағын құру, сауда, ауылшаруашылық,электрэнергетика және т.б. нарықтарды қалыптастыру жұмыстарын аяқтау жоспарлануда. Саяси, гуманитарлық, көлік, ... және ... ... ... ... жалғасуда. Аталған Жоспарда бірлестік әрекетін жетілдіру жөніндегі нақты шаралар ... ... ... Атап ... осы ... сәйкес 2008 жылғы қазанда ТМД-да төрағалық ету туралы, Ұлттық үйлестірушілер туралы ... ... ... ... ... оңтайландыру бойынша жұмыс жүргізілуде, ТМД Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... рәсімдеудің жаңа ережесін қабылдау жоспарлануда. формуласы бойынша жұмыс принципін ескере отырып, 2007 жылы келісілген ... ... ... ұсыныстарды дайындауға арналса (2007 жылғы 5 қазанда Душанбеде тиісті Декларацияқабылданды), 2008 жыл келісілген ... ... ... ... ... ... дайындау жылы, ал 2009 жыл - энергетика саласындағы ынтымақтастық жылы.[8]
Ресей мемлекеті Қазақстанның ТМД шеңберіндегі ең ірі ... ... ... ... ... ... мен ... Федерациясы арасындағы ынтымақтастық туралы 1991 жылы Ресей Федерациясы Қазақстан Республикасының мемлекеттік егемендігін таныды. 1992 жылы ... ... ... ... мен ... ... арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. Ал 1992 жылы - Қазақстан Республикасында Ресей Федерациясының Елшілігі ашылды. 1992 жылы - ... ... ... ... ... ... ... Федерациясында Қазақстан Республикасының Санкт-Петербург қаласындағы Бас Консулдығы және Астрахань мен Омбы қалаларында Консулдықтары жұмыс ... 2009 ... 14 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Төтенше жән Өкілетті Елшісі - Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков таағайындалған болатын. 2006 жылдың қараша айынан бастап ... ... ... ... Төтенше жән Өкілетті Елшісі - Михаил Николаевич Бочарников ... Екі ... ... ... аспектісі сауда-экономикалық байланыстар болып табылады. Ресей Қазақстанның ең ірі сауда әріптесі болып табылады. Екі ... ... ... үлесі Қазақстан Республикасының бүкіл сыртқы сауда көлемінің 17 пайыздан астамын құрайды. 2009 жылдың қорытындысы бойынша тауар айналымы 12,4 млрд. АҚШ ... ... оның ... Ресейге қазақстан өнімін экспорттау 3,5 млрд. АҚШ долларын, ал ресей өнімін ... - 8,9 ... АҚШ ... ... 2010 ... ... ... мен Ресей арасындағы тауар айналымы 4,6 млрд. АҚШ долларын құрады ... ... осы ... салыстырғанда 32,6 пайызға өскен). Қазақстаннан экспорт 72,7% өсіп, 1686,6 млн. АҚШ долларын құрады, ал Қазақстанға ... ... - 17,1% және 2951,8 млн. АҚШ ... ... 2009 - 2010 жылдарға арналған Қазақстан және Ресейдің Бірлескен іс-қимыл жоспары ойдағыдай жүзеге асырылуда, оны өткен ... ... ... ... ... ... Ресей және Тәжікстан президенттерінің бейресми кездесуі барысында біздің мемлекеттеріміздің Басшылары ... ... ... ... ... ... екі жақты ынтымақтастықтың барлық саласындағы мәселелерді шешуді ... мен ... ... ... құбыр желісін қолдану арқылы қазақстандық көмірсутекті шикізатты тасымалдау мәселелерінде өзара ықпалдасуда, мұнай-газ өндіруші өндірісті бірлесіп жаңартуда. 2009 жылы ... ... ... ... мұнай тасымалдаудың көлемі 17,5 млн. тонна мұнайды құрады. 2009 жылы ... ... ... ... ... ... 34,6 млн. тонна мұнай тасымалданды, бұл 2008 жылмен салыстырғанда 9,9% көп болды. ... жылу ... ... ... одан әрі ... ... элементі Каспий құбыр желісі консорциумын жылына 33 тен 67 млн. тоннаға дейін ұлғайтудың принциптері туралы меморандумға қол ... ... ... мен Ресей екі жақты ауқымда Каспий теңізінің қайраңын бөлу туралы мәселені шешті. Жер қойнауын қолдану мақсатында ... ... ... ... ... ... тұратын түрлендірілген орта сызық жүргізілгендігі, сонымен қатар , және кен орндарының құрылымдарын жасау ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, Каспий құбыр желісі консорциумының негізгі акционерлері болып табылады. Бүгінгі күнде Қазақстан ОПЕК мүшесіне жатпайтын елдер арасынан ЕО ... ... ... арасында үшінші орында (Ресей мен Норвегиядан кейін). Қазақстан газын өндірудің және оны іске асырудың артуына байланысты Ресейде газ өңдеу бойынша ... ... және оны ... ... үшін ресей көлік инфрақұрылымын пайдалану белсенділігі арттырылды. Одан басқа, екі жақты қатынастардың маңызды құрамдарының бірі өзбек және түрікмен табиғи ... ... одан әрі ... мен ... ... ... ... (2009 жылдың қорытындысы бойынша газ тасымалының жалпы көлемі 25,1 млрд. ... ... ... 2007 жылдың желтоқсанында Қазақстан, Ресей және Түрікменстан Үкіметтері арасында Каспий маңы газ желісі құрылысындағы ... ... ... қол ... Ол ... Тараптар түрікмен және қазақстан табиғи газын Қазақстан Республикасы, ... ... мен ... аумақтары арқылы тасымалдау үшін қолданыстағы және газ желісін қайта құруды есепке ала ... ... ... ... ... (Ресей) газ өлшейтін бекетіне дейін Каспий маңы газ желісі ... іске ... ... ... Атом ... бейбіт мақсатта пайдалану саласы бойынша ынтымақтастық белсенді дамуда. МАГАТЭ-ның бақылауымен ... ... ... ... қатысуы үшін уран байытуды қоса алғанда, ядролық отын циклі қызметін көрсету жөніндегі Халықаралық орталық құрылып, ашылды. Ғарыш ... ... ... ... дамуда. кешенін бірігіп пайдалану саласында Қазақстан мен Ресей маңызды жұмыстар атқарды. Қазіргі заманға лайық ... ... ... жоспарлы жұмыстар жүргізілуде. 2008 жылғы мамыр айында Спутниктік навигацияның ғаламдық жүйесінің (ГЛОНАСС) ... ... ... ... ... туралы және де ғарыштық кеңістікті бейбіт мақсатта зерттеу саласында үкіметаралық келісімдерге қол қойылды. [7]
Қазақстан мен ... ... 1999 ... ... ... комиссия жұмыс жасайды, оның шеңберінде екі жақты ынтымақтастықтың мәселелері шешіледі. Дәстүрлі мәдени-гуманитарлық байланыс одан әрі ... 2007 жылы ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ), туризм және спорт, денсаулық сақтау, жастар ұйымдарының ... және тағы ... ... ... ... ... жүзеге асыру жөнінде 2007-2010 жылдарға арналған мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық саласы бойынша Мемлекетаралық бағдарламаға қол қойылды. Екі ... ... ... теңдігін, халықтардың мәдениетін дамытуды, білім алу, сонымен қатар ұлттық ерекшеліктерді ... және ... ... ... және ана ... ... қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасалды. Сонымен қатар, 2008 жылғы 19-21 ... ... ҚР ... Н.Ә. ... пен ... ... Президенті Д.А. Медведевтің екі жақты кездесуі барысында 2009 - 2010 жылдарға арналған Қазақстан мен Ресейдің Бірлескен іс-қимылы туралы жоспар ... ... ... ... ... ... белсенді түрде дамыды. Біздің сыртқы саясатымызда украиндық бағытқа үлкен мән беріледі. Халықаралық қоғамдастықта айта қаларлыктай экономикалық әлеуеті және саяси салмағымен ... ... ... үшін ... мүдде тұрғысынан маңызды.
Қазақстан-Украина байланыстарының негіздері Президент Н.Назарбаев-тың Украинаға (1994, 1999 және 2000 жж.) және Президент ... ... (1995, 1997 1998 жж.) ... деңгейдегі сапарлары барысында қаланды. Екі жақты қатынастардың ... ... ... ... құжаттарда белгіленді, олар: Достық пен ынтымақтастық туралы шарт Еркін сауда-саттық туралы келісім: Инвестицияларды көтермелеу және өзара қорғау туралы келісім: ... ... ... ... ... кеңістігін зерттеу және пайдалану саласындағы ынтымақтастық туралы келісім. Жалпы алғанда Қазақстан мен Украина арасында ... ... ... ... іс-қимылды көздейтін 50-ден астам құжаттар жасалды.
Өзара сауда айналысын ынталандыруда Украина Президенті Л Кучманың 1995 ... ... ... ... ... қол қойылған. Экономикалық ынтымақтастықты одан әрі кеңейту және дамыту туралы келісім үлкен рөл ойнады. ... ... ... ... ... ... үкіметаралық комиссия құрылды Осы органға отын-энергетика, тау-кен-металлургия кешендері химия өнеркәсібі, машина жасау, агро-өнеркәсіптік кешен көлік және коммуникация ... ... ... ... ... ... мен ... әзірлеу міндеті жүктелді. Комиссия шеңберінде тараптар электр энергетикасы, көмір өнеркәсібі мен машина-жасау саласындағы ынтымақтас-тық үшін жағдай ... ... және ... ... ... дәрі-дәрмектер мен медициналық жабдықтардың, ауыл шаруашылығының және басқа да өнімдердің өзара жеткізілімі туралы уағдаласты Президент ... 1997 ... ... ... ... ... ... одан әрі дамытуға жәрдемдесті. Келіссөздердің нәтижелері тараптардың өзара тиімдіынтымақтастықты дамытуға ұмтылыстарын қуаттады ... ... ... ... және құрал-жабдықтар, құбыр прокаты, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімдері (қант, спирт, ... ... ... және ... ... ... ... Еркін сауда-саттық туралы келісімді Украина Парламентінің 1998 ... ... ... ... ... ... ... әлеуетін тиімді түрде іске қосуға мүмкіндік береді деп күтілген болатын 1997 жылғы маусымда қол ... ... ... мен ... ... ... салықтарды өндіріп алу принциптері туралы келісімді іске қосу да сауда-саттықтың дамуына оң ықпал еткен болар еді. Алайда, ... ... ... ... екі ... ... ... мұмкіндіктеріне сәйкес келмейді. Оның үстіне 2000 жылы сауда айналымы біздің еліміз үшін оң ... (170 млн. ... ... да ... ... 348 5 млн долларға түсіп кетті [11].
Қазақстан ... 1999 ... ... ... ... ҚР мен Украина арасындагы 1999-2008 жылдарға арналған экономикалық ынтымақтастық туралы шарт және оның бағдарламасы. Кеден ісіндегі ынтымақтастық ... ... ... ... ... туралы ҚР мен Украина Ұлттық банкілері арасындағы ынтымақтастық туралы келісімдер сияқты ... ... қол ... саласындағы, агроөнеркәсіп кешеніндегі, жеңіл өнеркәсіптен, металлургия мен машина жасау саласындағы екі жақты ынтымақтастықтың перспективасы зор. Украина көмірсутегі шикізатының ірі импортері ... ... ... ... ... сондай-ақ оны Еуропаға транзит арқылы өткізуге мүдделілік танытуда. Біздің еліміз қазірдің ... ... ... 3,5 млн ... жуық ... шығарады. Бұл мұнай көлемі Херсон мұнай өңдеу зауытында мұнайды өңдеу көлемі ұлғайған ... ... ... өсуі мүмкін [10].
Украина Қазақстанға жоғары сапасымен және салыстырмалы түрде төмен бағасымен ерекшеленетін ауыл шаруашылығы ... ... ... ... бар (қант, өсімдік майы, жүгерінің сорттық тұқымдары). Қазақстан өз кезегінде Украинаға бидайдың қатты сорттарын жеткізуге ... ... ... Біздің елімізде украиндық "Лан" ком-байндарын шығару қолға алынды [7].
Қазақстан Республикасы мен Украина 1991 жылғы 17 желтоқсандағы Еуропалық ... ... мен 1994 ... 17 ... Энергетикалық хартияға Шарт негізінде энергетикалық салада өзара тиімді ынтымақтастықты ... ... ... атап ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған, соның ішінде екі ... ... ... дамуына жәрдемдесетін энергокөліктік дәліздерді дамытуға бағытталған өзара іс-қимылға ... ... және ... ... ынтымақтастықтың да перспективасы зор. Мұнай өнімдерін тасымалдау үшін лизинг ... ... ... ... мен ... ... пайдалану туралы келіссөздер жүргізілуде. Екі елдің үкіметтері бірқатар басқа да жобаларды қарауы керек, ... ... ... ... ... және ... флотын дамытуға Украина флотының қатысуы;
-екі ел арасындағы теміржол және ... ... ... ... ... ... ... жүктерді өзара тиімділікпен тасымалдау;
-Украинаның Қара және Азов теңіздеріндегі айлақтарын тиімді пайдалану. Киев Азия рыногына шығу үшін Қазақстанның көлік жүйесін пайдалануға ниет ... ... мен ... металлургия және машинажасау саласында әріптестер бола алады. Ол үшін осы салаларда ынтымақтастықтыңжаңа ұзақ мерзімді ... ... ... құжат Қазақстан экономикасын шикізат бағытынан түпкі өнімді өңдеугежәнешығаруға қайта бейімдеу процесінде пайдалы болатыны сөзсіз.
Екі достас мемлекеттердің сыртқы саяси мүдделері ... өз ... ... ... ал Киев ... Азия ... нығайтқысы келетін ниеттерінде тоғысын жатыр. "Еуропа мен Азия ... ... ... бір ... ... ... ... ниеті осы елдің еуразиялық көлік дәлізін құруға белсенді түрде қатысуынан, сондай-ақ Орталық Азиядағы өсе түсіп отырған белсенділігінен ... ... ... АҒСШК мен Орталық Азия Экономикалық Қоғамдастығында байқаушы ... бар. ... үшін Қара ... экономикалық ынтымақтастық ұйымы (ҚЭЫҰ). Орталық еуропалық бастама, Дунай комиссиясы сияқты ай-мақтық экономикалық ұйымдарға қатысу идеясы тартымды [10].
ТМД ... ... ... ... сақталып отырса да екі жақты қатынастардың ең жоғары құндылығы туралы өзара уағдаластық ынтымақтастықты нығайту үшін ... ... ... ... мен ... арасындағы сауда-экономикалық байланыстар динамикалық түрде дамып келе жатқанын айтуға ... ... кіші және орта ... ... және ... ... ... ақпаратына сәйкес, 2008 жылы Казақстан мен Румыния арасындағы ... ... 3 882,8 млн. АҚШ ... ... Соның ішінде, 3 800,9 млн. АҚШ долл. - ... ... ... ... 82 млн. АҚШ долл. - ... ... ... үшін ... сальдо 3 418,3 млн. АҚШ долл. құрады. Румыниядан жеткізілетін тауарлардың негізгі бөлігі металл және металдан жасалатын өнімдер (44,8%) және ... мен ... (45,5%), ал ... ... шикі ... (97,3%) ... табылады. 2009 жылдың қаңтар - шілде айларында тауар айналымы - 278,1 млн. АҚШ ... ... ... ... 256,7 млн. - ... ... 21,4 млн. - Румынияның импорты. Қазақстан-румын сауда-экономикалық ынтымақтастық келесі бағытармен дамып отыр мұнай бизнесі, машина ... ... ... ... ... ... ... (ТРАСЕКА бағдарламасы, тауарлар транзиті), жиһаз, аяқ-киім және жеңіл өндіріс (Румын жиһаздарын, аяқ-киім және киімдерді Қазақстанға жеткізу). Румын ... ... ... болу елінде бүгінгі таңда жиһаз, аяқ-киім, киім және ... сату ... ... 11 ... өнеркәсіп жұмыс жасап жатыр. Ал Қазақстанда мұнай-газ саласында қызмет атқарып жатқан 15 бірлескен ... ... ... жақты сауда-экономикалық қарым-қатынастар мәселесін шешу құралдарының бірі Қазақстан-Румыния сауда-экономикалық және ғылыми техникалық ... ... ... ... болып табылады. 2008 жылы 14-15 тамызда өткен Комиссияның 7-ші отырысының қортындысы бойынша әртүрлі саладағы екі-жақты қарым-қатынастарды тереңдету және кеңейту туралы ... қол ... ... ... және ... ... ... салалардағы өзара тиімді ынтымақтастықты нығайтудың негізгі мәселелері, екі елдің экономикаларына ... және жаңа ... ... ... ... ... екі жақты сауда айналымының динамикасы ерекше атап өтілді. Қазақстанда көпшілікке танымал румындық , , және т.б. ... ... ... кен ... зерттеу және өңдеу бойынша жұмыстарын атқарып отыр. 2007 жылғы тамыз айынан бері АҚ ... ... ... ... 75% ие болып отыр.
ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері ... ... мен ... арсындағы сауда айналымы 2009 ж. 229,77 млн. АҚШ долл. құрады (экспорт - 122, 25 млн. долл., импорт - 107,52 млн. ... 2008 ж. ол 179,8 млн. АҚШ ... ... ... - 61,4 млн. долл., импорт - 118,4 млн. долл.). Қазақстандық экспорттың негізгі түрлері минералды отындар, мұнай, қара ... ... ... ... өнімдерді, электромашиналар, теле- және радиоаппаратураны, және басқа да өндірістік ... ... ... ... ... қатысуымен 90 кәсіпорын тіркелген. Олар негізінде көтермелі және ... ... ... ... ақпарат және байланыс, көлік және логистика т.б. салаларда жүмыс істейді. Транзит-көлік ынтымақтастығы қазақстан-литва ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық мұнайды Литва транзиттік коридоры арқылы экспорттық ... үшін (ЛТК) және оны өз ... ... ... ... ... ... қазақстандық шикізаттың балтық порттары арқылы транзит мәселелерінде шешуші рөлді Ресейдің тарифтік саясаты атқарады. Бұл орайда Литва мен ... ... ... ... үлкен мән берілуде, олар Калининград - Клайпеда (2К) жобасын қарастыруда, бұл жоба ... ... ... ... ... мен ... ... мәселелер Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация министрі С.Ахметовтың 2008 ж. сәуірдегі Вильнюске ... және ... ... ... ... ... 2010 ж. ... Алматыда өткен атты халықаралық конференцияға қатысуы шеңберендегі сапары барысында талқыланды. 2009 ж. 16-18 ... ... ... ... көрмесіне өкілдері қатысты. Темір жол саласында Қазақстан үшін 2003 жылдан бері ОдессаИльичевск-Клайпеда бағыты бойынша жүре бастаған контейнерлі ... оны Поти мен Баку ... ... ... ... ... ... туғызады. Ауыр шаруашылығы саласының да келешегі мол. Ол, ... ... ... еуропа нарығына жеткізу тұрғысынан маңызды. Қазақстан-литва сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясы (ҮАК). Оның тең төрағалары - ҚР СІМ ... ... ... және ... ... ... министрі Д.Крейвис. Құрылғалы бері Комиссия бес отырыс өткізді. [7]
2009 ... ... мен ... ... арасындағы тауар айналымы 141 млн. АҚШ долларын құраған. Оның ішінде ... ... 97,218 млн. АҚШ ... ... 43,720 млн. АҚШ ... ... 2010 ... бірінші тоқсанында Қазақстан мен Латвия Республикалары арасындағы тауар айналымы 61, 557 млн. АҚШ ... ... Оның ... ... шығару (экспорт) 35,709 млн. АҚШ ... ішке ... ... 25,847 млн. АҚШ ... ... ... ... феррохром, қара металлдарды экпортқа шығару арқасында Қазақстаннның сауда балансы оң ... ... ... ... қомақты үлесін мақта мен рапс береді, үшінші орында оксиметалдық тұздардың қышқылдары және минералды тыңайтқыштары. Латвиядан Қазақстанға мұздалған ... және ... ... ... ... Қазақстанға импортының екінші орында фермент препараттары. 2000 жылдың маусым айында екі елдің ... ... ... ... ... ... қол қойылды. Латвия Республикасының Мемлекеттік реестрінің мәліметі бойынша Латвияда екі ... ... ... ... ...
ҚР Статистика агенттігіің мәліметіне сәйкес 2006 жылғы қаңтар-тамыз аралығында Қазақстан мен Грузия арасындағы сауда айналым 35,37 млн. долл. (экспорт - 30,37 млн. ... ... - 4,9 млн. ... ал 2005 жылы 59,2 млн. ... ... - 52 млн. долл., импорт - 7,2 млн. ... ... 2004 жылы ... ... 39,2 млн. ... ... - 31,8 млн. долл., импорт - 7,4 млн. ... в 2003 жылы - 19 млн. ... ... - 12,5 млн. ... импорт - 6,5 млн. долл.) құрады. Қазақстаннан Грузияға көмір, ақ темір, қара және түсті металпрокат, полипропилен, жеңіл және ауыр ... ... ... ... ... ... ... ұн, ет экспортталады. Грузиядан Қазақстанға металлургия, машина ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар болат трубалары, ферросплавтар, электрқайнау құралғысы, күштілік трансформаторлар, шай, шарап, темекі импортталады. Банкі-қаржы саласындағы ынтымақтастық. Қазақстандық 2005 ... ... ... ... ... 49 ... акциясын сатып алды (қазіргі кезде ВТА деп аталады). 2005 жылғы тамызда Тбилисиде өзінің өкілдігін ... ... ... 2006 ... 1 ... ... ҚР ... және коммуникация министрі А.Мамин және Грузия Энергетикалық даму министрі И.Чоговадзенің төрағалығымен қазақстан-грузин сауда-экономикалық мәселелері бойынша үкіметаралық комиссиясының екінші отырысы өткізілді. ... және ... ... ... ... ... бағытына жатады. Қазақстан мұнайының әлем нарығына шығуы бойынша көпбағытты саясатының құрамдас бөлігі ретінде жобасы атауға ... ... ... ол үшін бағыты пайдаланылады. Ауыл шаруашылығы. ҚР Статистика агенттігінің мәліметтеріне сәйкес, 2005 жылы ... 26,6 т. ... ... ... [16]
Қазақстан-Әзербайжан шарт-құқық базасы екі жақты ынтымақтастықтың кең ауқымын қамтитын ... ... ... ... Осы ... екі ел ... тарапынан 2005 ж. мамырда Бакуда қол қойылған Стратегиялық әріптестік пен ... ... ... Шарт ... ... ие. ... әрекеттестігі аймақтық тұрақты және қауіпсіз өркендеуін қамтамасыз ету бағытында жемісті түрде даму үстінде. Аймақтық және жаћандық пробдемаларды шешуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... түрлің шараларға белсене қатысуда. Бұл шаралардың мақсаты - терроризммен, экстремизммен, діни және ұлттық негіздегі шиеленістермен, сондай-ақ аймақтағы және ... ... ... ... ... ... да ... күреске қолдау көрсету. Әзербайжан Қазақстанда болып жатқан ішкі саяси үрдістерге жіті ... ... ... ... ... мәртебесін анықтау мәселесінде ұқсас ұстанымда болу екі жақты қатынастардың оңды нышандарының бірі болып табылады. Тараптар екі ел арасында Каспий ... ... ... ... келісімді, Каспий теңізінің түбі мен қойнауының учаскелерін белгілеудің орта сызығының географиялық өту координаттарын орнататын хаттаманы бекітті. қазіргі кезде ... мен ... ... ... ... мәртебесі туралы Конвенцияны әзірлеу жөніндегі Арнайы жұмыс тобы аясында Каспий маңы мемлекеттерінің сыртқы істер министрлері орынбасарлары деңгейінде жұмыстарын жалғастыруда.Экономика саласындағы ... ... ... ... ҚР ... ... Әзербайжанға жасаған сапарының барысында қол жеткізілген уағдаластықтар қосымша ... ... ... ... ... басым бағыттар белгіленді.
Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы арасындағы ... ... 1992 ... 15 қазаннан бастап қалыптасқан. Екіжақты ынтымақтастықтың шарттық-құқықтық негізі 150-ден астам құжаттардан тұрады және олардың негізгілері болып 1997 жылғы 8 ... қол ... ... ... ... Шарт пен 2003 жылғы 25 желтоқсанда қол қойылған Одақтастық қатынастар туралы Шарт болып есептеледі. ҚР Қырғызстанның басты ... ... ... ... 2009 ... ҚР мен ... Республикасы арасындағы сауда айналымы 507,0 млн АҚШ долл. құрады (экспорт-390,5 млн., импорт-116,5 млн.), бұл көрсеткіш әлемдік қаржы дағдарыстың ... 2008 ... ... ... төмен. 2010 жылдың І тоқсанында ҚР мен ... ... ... ... 2009 ... осы кезеңімен салыстырғанда 2,5%-ке көбейіп 103,7 млн.АҚШ долларын құрады (экспорт - 84,5 млн., импорт - 19,2 млн. АҚШ ... ... ... ... ... қатысуымен 400 бірлескен кәсіпорын жұмыс істеуде. Олар өз қызметтерін экономика, энергетика, газтасымалдау, өнеркәсіп, құрылыс материалдарын шығару, банктык сектор ... ... ... ... ... ... қатысуымен 250 өнеркәсіп жұмыс істеуде. Жұмыс салалары - сауда, ... ... суды ... және ... ... ... ... қарқын дамуда. Тұрақты түрде екі ел арасында көрмелер, халықаралық ғылыми симпозиумдар, , ... ... және ... ... мен қоғамдастық өкілдерінің қатысуымен семинарлар өтеді.2007 жылғы қыркүйекте Алматы қаласында Қазазақстан мен Қырғызстан ... ... ... ... ал 2008 жылғы 25-26 қазанда Бішкекте екінші Форумы өтті.Жалпы алғанда, Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы қатынастар ... ... ... ... ... ... және ... мәселелер бойынша ұстанымдардың ұқсастығымен сипатталады.
2009 жылда Қазақстан мен Түрікменстан арасындағы өзара сауда айналымының көлемі 170,3 млн. АҚШ ... ... - 108,9 млн.; ... - 61,4 млн.) ... 2008 ... ... екі жарым есе азайды. 2010 жылғы қаңтар-наурыз аралығында сауда айналым 19,5 млн. АҚШ ... ... - 18,0 млн.; ... - 1,5 млн.) құрады. Отын-энергетикалық секторында ынтымақтастық перспективалық болып саналады. Қазақстан мен Түрікменстан энергоресурстарды сыртқы нарыққа шығару (қазақстандық ... ... ... дейін оңтүстік бағытқа және түрікмен газын РФ, Украина, ЕО мемлекеттері және ҚХР-на қарай солтүстік бағытқа) бойынша ... ... ... ... ... ... Көлік және коммуникация саласындағы ынтымақтастық та өте маңызды бағыт. Темір жол, автомобиль және су көлігі ... ... ... ... бар. ... ... ... жолын жөндеу жүргізіліп, Каспий теңізі арқылы жаңа теңіз көліктік маршруттарын ашу мәселелері пысықталып ... ... Азия мен ... Еуропа елдерінің арасында Қазақстанның жетекші сыртқы экономикалық серіктестерінің бірі болып қалуда. ҚР мен ПР арасындағы ... ... ... ... 10 есе ... өсу ... ие ... ҚР статистикалық мәліметтері бойынша 2009 жылы елдеріміздің арасындағы ... ... ... ... рет 1,25 ... ... деген белгіге жетті, мұнысы 2008 жылдағымен салыстырғанда 35% жоғары (888 млн. ... Бұл ... ... ... ... 835,8 млн. ... Польшадан импорт - 421,6 млн.долл. құрады. Польшадан Қазақстанға импорттаудың негізгі баптары ретінде химия өнеркәсібінің өнімдері, машиналар мен жабдықтар, ... ... асыл емес ... және ... жасалған бұйымдар, целлюлоза, қағаз, синтетикалық материалдар және резеңкеден ... ... ... ... мал ... және ... тектес өнімдер, жиһаздар және солардың қосалқы бөлшектері, азық-түлік тауарлары қалуда. ... ... ... ... ... мен Алматыда өткізілген барлық ірі сауда-көрме шараларына қатысып отырды. Іскерлік байланыстардың ... ... 2008 жылы ... ... ... ... ... қызметі ықпал етуде.
Тәжікстанның сыртқы саудасында Қазақстан ТМД мемлекеттері арасында Ресейден кейін 2 орынға ие. ... мен ... 2009 ... ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда 8%-ке төмендеп 255,1 млн. АҚШ ... ... ... - 240,3 млн., ... - 14,8 млн. АҚШ долл). 2010 жылдың І ... ҚР мен ТР ... ... ... 4709 ... долларын құрады (экспорт - 45,3 млн., импорт - 2,5 млн. АҚШ ... Екі ... ... екіжақты экономикалық ынтымақтастық мәселелерін талқылау мақсатында Экономикалық ынтымақтастық бойынша Үкіметаралық қазақстан-тәжік комиссиясы жұмыс істейді және осы ... 7-ші ... 2009 ... 8-9 желтоқсанда Астанада өтті. Мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық екі мемлекет арасында даму үстінде. 2008 ... 20-24 ... ... ... ... күндері өтті. Оның барысында қазақстандық фильмдердің көрінісі, қазақстандық аспапты және би ансамблдерінің концерттері өтті. [38]
2.3. ТМД-ғы интеграция тарихы
Кеңес Одағының жетпіс жыл бойы ... ... ... ... орта ... ... бастады. Яғни, халық шаруашылығының экономикалық, саяси, әлеуметтік салаларында тек тоқталу, тоқырау ғана емес, сонымен қатар құлдырау да етек ала ... ... оның ... ... ... ... ... партиясының XXVII съезінде сол заман бас хатшысы болған М.С.Горбачев мырзаның баяндамасынан-ақ қоғамды қайта жаңартуға бет ... ... ... ... Олар: қайта құру, демократия, жариялылық, көп пікір таластығы т.б. болатын. Одан ... ... ... ... ... ... ... негіз болған экономикалық себептермен қатар, саяси себептерде бар еді. Оған Қазақстанда 1986 жылдың ... ... ... Одағы коммунистік партиясы саяси бюросының ел басшысы етіп Қазақстанда бұрын тұрмаған және халық ... ... жоқ ... аз Г. В. ... ... тағайындауын, Таудағы Карабахтағы ұлт аралық шиеленісін немесе Балтика Республикаларының экономикалық және саяси тәуелсіздікке жету ... ... ... ... ... жағынан алғанда Кеңес Одағының экономикалық жағдайы да мәз еместін. Жалпы алғанда, сексенінші жылдардың екінші жартысындағы ... ... ... ... ... ... мен ... негіз болса тоқсаныншы жылдарды бұрыңғы Кеңес Одағы республикаларының жаңа тәуелсіз ... ... ... алғашқы сатысы деп қарастыруға болады.
ТМД құруға экономикалық негіз ... ... ... сексенінші жылдардың ішінде КСРО экономикасының құлдырауы өз шегіне жетіп, халық шаруашылығының әр ... ... ... ... ... ... ... ниет білдірген мемлекеттер мынандай айғақтарды;
- жаңа Одақ шартын дайындау туралы келіссөздердің ... ... ... КСРО ... шығу және тәуелсіз мемлекеттер құру процесінің шынайы факторға айналғанын;
- ... ... ... ... ... және ... ... өндірістің құлдырауына, қоғамның бүкіл салалары бойынша өмір деңгейінің күрт төмендеуіне әкеп соққанын;
- бұрыңғы КСРО кеңістігінің көптеген аймақтарында әлеуметтік ... ... ... ... әкеп соққан ұлтаралық қақтығыстарға ұласқанын басшылыққа алған болатын.
Осы және ... да ... шешу ... ... ... және ... басшылары "халықтардың тарихи бірлігі және олардың арасында орныққан байланыстарды негізге ала ... ... ... мемлекеттер орнатуға ұмтыла отырып және өзара қарым-қатынастарды дамытуға бағыт ала отырып Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... қабылдады"/5, 26./.
Бұл құжаттың ТМД-ға мүше боламын деген мемлекеттер (бұрыңғы КСРО мүшелері де бар) үшін ашық ... ... Үш ... 1991 жылдың 8 желтоқсанында жариялаған арызының соңғы тармағында ТМД ... ... ... пен ... нығайтуға, бұрыңғы КСРО шарттары мен келісімдерінен тарайтын ... ... ... ... етуге, ядролық қару және оның таралмауын қажағалауға бағыт ұстайтынын да ашық ... ... ... ... ... ... ... Алғашқысы ретінде 1991 жылдың 8 желтоқсаны /Белорусь, ... және ... ... ... ... 1991 ... 21 ... белгіленуде. ... ... 1993 ... бас ... Достастықтың ұйымдастыру құрылымы - мемлекеттер басшыларының кеңесі, үкіметтер басшыларының кеңесі, ТМД парламент аралық ассамблеясы құрылды. 1993 жылдан бастап ... ... ТМД ... ... ... істейді. Бұл уақыт ішінде сыртқы істер министрлері кеңесі, қорғаныс министрлері кеңесі де құрылды.
1993 және 1994 ... ... ТМД ... ... ... ... негізін қалайтын жұмыстар жүзеге асырыла бастады. Жүздеген келісімдерге қол қойылды. Солардың арасынан ... бір ... ... 1993 жылы қол ... "Экономикалық одақ туралы" шартты атап өтуге болады. Дегенмен, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы дағдарыстан ... жол ... де, ... ... ... берді. [7]
Экспортқа шығатын шикізатқа деген баға саясатындағы келіспеушілікте үлкен мәселеге айнала бастады және мұның бәрі де ... ... кері ... ... ... Екінші жағынан алғанда, демпинг саясаты (рынокта бәсекелестерді ығыстырып шығару үшін тауарларды әдейі арзандатып сату) орнығып қалған ... ... ... енгізіп, бұл елдерді қажетті шараларды қабылдауына мәжбүр етті. Мұндай жағдай қазіргі ... де ... жылы ТМД ... ... екі ... ... ... оның қызметін тоқтату болса, екіншісі ТМД-ны дұрыс жұмыс істейтін ұйымға, бірлестікке қайта өзгерту. Соңғы ой, бірлестіктің қажеттігі ... ... ... ... ... ... ойлардан емес, экономикалық пайдалылығы тұрғысынан туғанды. Бұл кезенде бұрыңғы Кеңес Одағы кеңістігіндегі республикалардың даму бағытының салаларын анық та айқын әрі ... ... ... ... ... ... экономикалық жақындасу мәселелерін шешетін құжат ретінде 1995 жылдың 6 ... ... ... мен ... ... ... ... 1995 жылдың 20 қаңтарында Қазақстан республикасы қол қойған "Кеден одағы туралы" келісімді айтуға болады. Кеден одағын құрушы тараптар өздерінің мақсаттары ... ... атап ... ... ... мүше ... шаруашылық субъектілері арасындағы еркін экономикалық өзара ынтымақтастықты дамыту үшін қолдан келетін бар мүмкіндіктерді пайдалану;
- ... ... ... және ... ... ... ... кепілдік ету;
- өз елдерінің экономикалық саясатын ұйымдастыруды нығайту және ұлттық ... ... ... қамтамасыз ету;
- ортақ экономикалық кеңістіктің қалыптасуы үшін жағдайлар жасау;
- Кеден одағы мүше-мемлекеттерінің дүние жүзі рыногына ... үшін ... ... бар жағдайды жасау. Жоғарыда айтып өткен Келісімнің ... ... ... одақ құру ... шарттың ережелерін жүзеге асыруға талпынады, делінгенді. Сонымен қатар, тараптар Кеден ... -- ... ... ... мен ... нарықтық экономикасын ұқсас механизммен реттеуге негізделген, ... ... ... ... анықтайтындарын растайды.
Кеден одағын құруға бағытталған шаралар екі сатыға бөлінеді. Бірінші саты -- 1994 жылдың 15 сәуіріндегі "Еркін ... ... құру ... Келісім бойынша, өзара саудадағы тариф пен сан бойынша кездесетін шектеулерді алып ... ... ... ... ... ... сауда, кеден, валюталық-қаржылық, салық және басқа да ұлттық зандарды бір ... ... ... ... ... саты -- мемлекеттердің кеден территорияларын ортақ кеден аймағына біріктіру және Кеден одағының халықаралық құқық ... ... ... шешу ... ... ... ... болатыны жайында оған кейіннен қосылған Қырғыз Республикасы мен Тәжікстан Республикасы куә.
Кеден одағын және Ортақ экономикалық ... ... ... құқықтық негізі болып жалпыға танымал болған халықаралық құқықтың нормалары мен қағидалары, сонымен қатар, тараптардың ұлттық заңдары табылады. Алғашқыда Ресей, ... ... ... ... ... ... ... және Тәжікстан қосылды. Кеден одағы туралы Шарт жобасы дайындалып жатқан ... ... жағы ... ... ... ... ... қабылданатын шарттар мен шешімдерді дайындау, қабылдау және жүзеге асыру механизмін" ұсынған болатын. Бұл актінің негізгі мақсаты Кеден ... мен ... ... ... ... ... заң ... орындалу механизмін жүзеге асыру болатын, себебі, ТМД шеңберінде қабылданып, бірақ та іс ... ... ... ... аз ... [36]
"Ортақ экономикалық кеңістік" ұғымы қайдан пайда болды деген сұрақ туындауы мүмкін. 1998 жылдың қаңтар айында "төрттік" ... ... ... және ... ... ... Президенті Н.Назарбаев "қарапайым адамдарға деген 10 қадам" идеясын ... және бұл идея төрт ... ... ... ... да ... Қазақстан тарапынан 1998 жылдың ақпан айында "Ортақ ... ... құру ... ... жобасы ұсынылған болатын. Интеграциялық комитет (бұл органға жұмыстың екінші бөлімінде тоқталамыз) бұл жобаны талдай келе 1998 жылдың маусым айында Шарттың ... ... ... ... ... ... мен Ортақ экономикалық кеңістік (КО және ОЭК) туралы" Шарт ретінде мақұлдады. Мұндай шартты қабылдауға алып келген оқиғалар желісі ... ... 1993 ... ... ... -- ... одақ ... Шартты және 1994 жылғы сәуірде "Еркін сауда аймағын құру ... ... 12 ... ... 1995 ... қаңтарында - "Кеден одағы туралы" Келісімді Беларусь, Ресей, сәл кейіннен Қазақстан қабылдады. Бірінші саты - ... ... ... құру болса, екінші саты - ортақ кеден территориясын құру болатын. 1996 жылдың наурыз айында - "Экономикалық және гуманитарлық салаларда интеграцияны ... ... ... ... ... ... ... тауарлар, қызметтер, еңбек және капиталдың ортақ рыногын ... ... ... ... алға ... 1998 ... аяғында Кеден одағы мен Ортақ экономикалық кеңістік Шартына Беларусь, Қазақстан, ... ... және ... қол ... Бұл ... негізгі мақсаты, ортақ экономикалық интеграцияны дамыту болып табылады.[30]
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... ... қол ... жетістіктердің бар екеніне мына мысалдар дәлел бола алады. ... және ... ... ... ... елдері
Өнім көлемінің индекстері (%)
өндіріс
ауыл шаруашылығы
1995
1996
1995
1996
Қазақстан
91,8
100,3
77,1
99,2
Әзербайжан
82,8
93,3
93
105
Армения
102,4
101
105
107 ... ... ...
95
102 ... ... ...
113
115
Қырғызстан
82,2
110,8
.
103
Молдова
96,1
91,5
103
90
Россия
96,7
95
92
93 ... ... ... ... ... ...
117,9
82
98
Өзбекстан
100,1
106,0
103
93
Украина
88. 0
94,9
96
92
Бұл мәліметтерден Молдова мен Тәжікстанда өндіріс пен ... ... ... ұлғайғанын емес, керісінше кері кеткенін байқаймыз. Бұған бірден-бір себеп ретінде осы елдердегі қарулы қақтығыстарды және соның салдары болып ... ... ... ... ... Европалық Одақ елдерінде әр адамға шаққанда ішкі жалпы өнімнің өсуін байқайтын болсақ, ТМД елдерінде 1990 жылдардың бастапқы жылдарында керісінше ... ... 1998 жыл ... ... оның ... көз ... болады. Мұның өзі ТМД елдеріндегі жақындасудың сөз жүзінде емес іс ... ... асуы ... ... ... екеніне дәлел ретінде бола алады.
ТМД елдерінде әр адамға шаққандағы ішкі жалпы өнім көрсеткіші:
ТМД елдері
% бұрыңғы ... ... ... ... ... ... ТМД ... халықтарының өмір сүру деңгейі мен мүше-мемлекеттердің арасындағы экономикалық жақындасу жобамен алғанның өзінде көп алшақтық туғызбайтынын және ынтымақтастық та ... ... ... ... ... ... ... Достастық елдерінің территорияларындағы қақтығыстардың алдын алу мен ... ТМД ... ... ... салаларында және құқықтық ынтымақтастық пен қылмыспен күрес саласындағы бірігіп қызмет атқару жөніндегі келісімдердің алар орны ерекше. ... ... ... ... 1999 ... 25 тамызында Бішкек декларациясына /11, 1б./ қол қойған "Шанхай бестігі" атауына ие болған Қазақстан Республикасы, ... ... ... ... ... ... ... және Тәжікстан Республикасы басшыларының ғаламдық және аймақтық қауіпсіздікті нығайтуды ... ... ... жатқызуға болады. Мұның өзі, бұрыңғы жеке-дара өркендеу мен қауіпсіздік мәселелерінің қазіргі уақытта ұжымдық, дәлірек айтсақ, аймақтық сипатқа айналуда ... ... Ал екі ... ... ... ... ... жалпы саны мыңнан асып кетеді, солардың қатарына 1997 жылғы 14 қазанда жасалған Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... ... және пайдалану саласындағы ынтымақтастық туралы келісімді, 1997 жылғы 11 қарашада жасалған Қазақстан Республикасы мен Грузия Үкіметі ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық туралы келісімді немесе 1997 жылғы 10 маусымда жасалған жазасын әрі қарай өтеу үшін бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарды ... ... ... ... мен ... ... ... шартты (бұл келісімдерді Қазақстан Республикасы 1999 жылдың 30 желтоқсанында бекітті) және тағы да ... ... ... ... жатқызуға болады (12, 26.). 1999 жылдың 8 желтоқсаныңда Беларусь Республикасы мен Ресей Федерциясы арасында "одақтық мемлекет ... ... ... қол ... Бұл ... негізгі мазмұнын екі тарауға бөлуге болады. Біріншісі саяси болса, ... ... сала ... ... ... шарттың 6 бабына сай екі ел арасындағы саяси ынтымақтастыққа келетін болсақ, әр мемлекет ... ... мен ... ... ... ... Құрылымын, конституциясын, мемлекеттік жалау, елтаңбаларын және басқа да мемлекеттік нышандарын ... ... екі ... ... ... ... ... мемлекетке береді /13, 36/. Яғни, бұл ынтымақтастық негізінде (екі ел ... тіл, дін, ... ... т.б. ... ... ... ... ортақ ұлттық жүйе ынтымақтастығына көшу ниеті жатыр /14, 16/. Осы екі мемлекет арасындағы экономикалық ынтымақтастық ... ... мүше бес ... ... 1999 ... 26 ақпанында қол қойылған шарт мақсаттары мен ... ... ... олар ... ... ... мен ... ортақ рыногын құру, ортақ баға, көлік, энергетика, экономикалық саясат жүргізу болып келеді.[7]
Қазіргі күнде ТМД-ның терроршылдыққа қарсы ... ... ... өзі, ... ... ... ... мемлекеттеріне ғана күрделі мәселе емес, сонымен қатар, жаңадан ... ... ... дәуірлеу сатысында тұрған ТМД елдері үшін де ауыр да қиын, бірақ шешімін табу міндетті болып табылатын мәселе ... ... ... ... ... ... ... тану ешкімнің де құманын туғызбасы анық. Себебі, Достастық Біріккен Ұлттар ұйымында бақылаушы мәртебесіне ие. Бұл тұрғыдан келгенде, ТМД ... ... ... ... Мемлекеттер басшыларының Кеңесі мен Үкіметтер басшыларының Кеңесін жатқызуға болады.
Мемлекеттер басшыларының кеңесі мүше-мемлекеттердің ортақ мүдделі Қызметіне қатысты қағидалы ... ... және ... Бұл кеңес мәжілісі жылына екі рет шақырылады. Кезексіз мәжіліс шақыру кез-келген мүше-мемлекеттің ынтасы және талабы бойынша болуы мүмкін. Жарғының 22 ... сай ... ... кеңесінің негізгі мақсаты мүше-мемлекеттер атқару органдарының ынтымақтастығын экономикалық, әлеуметтік және баска да ортақ мүдде салаларында үйлестіру ... ... Бұл ... ... ... төрт рет ... Кезектен тыс мәжіліс шақырылуы кез-келген мүше-мемлекет үкіметінің қалауымен болады. Мемлекеттер басшылары ... ... және ... басшылары кеңесінің шешімдері ортақ келісім-консенсус негізінде қабылданады. Құжаттарды мүндай кеңшілік қағидасымен қабылдау қызықты салдарға да апаруда. ... ... ... бір ... ... қол ... басқа бір келісімге 10 немесе 6 мемлекет қол ... ... ... ... ... өзі ... ... және барлық мүше-мемлекет қабылдамаған қүжаттың орындалуы да жартылай болып, жоғарыда айтып өткен кеңестердің қызметіне де нұқсан келтіруде. Мемлекеттер басшыларының ... және ... ... ... ... ... ... алзды. Мемлекеттер басшылары және үкіметтер басшылары кеңестердің мәжілістерінде достастыққа мүше-мемлекеттердің орыс алфавиті бойынша атауларына қарай кезекпен төрағалық етеді. Және ... ... ... ... ... сай ТМД-ның кез-келген мүше-мемлекетінің астанасында өтеді. Қай кеңес болса да жұмысшы және қосымша органдарды ... және ... ... құра ... Бұл органдар мүше-мемлекет өкілдерінен қажетті өкілеттілік беріле отырып құрылады. Олардың мәжілістеріне қатысуға сарапшылар мен кеңесшілер тартылуы ... 1993 ... ... айында ТМД елдерінің басшылары ТМД төрағасы қызмет ... ... Бұл ... ... бір ... ... ... Біртұтас экономикалық кеңістік
2003 жылғы 19 қыркүйекте Беларусь, Қазақстан, ... және ... ... ... ... ... құру ... Келісімге келіп, оның Тұжырымдамасына қол қойды. Ол Достастық кеңістігінде экономикалық интеграцияның жаңа оңтайлы жолдары мен тәсілдерін қарастырудың нәтижесінде жүзеге ... ... ... ... ... әрі - ТМД) ... ... ішкі өнімінің 90% үлесіне ие экономикалық дамыған 4 ТМД ... ... жаңа ... әрі жоғары деңгейіне көшу туралы шешім қабылдады.
Қол қойылған құжаттар тек экономикалық сипатқа ие. Олар инфрақұрылымдық жүктемені төмендетуге бағытталған. Ал бұл өз ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын жеңілдетіп, бәсекелестік қабілетін көтереді. Біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру туралы келісімде және Тұжырымдамасына енген интеграциялық үлгі ... ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтың ғаламдану үрдісіне енеді.
Біртұтас экономикалық кеңістікті (бұдан әрі - БЭК) қалыптастыру туралы келісім 2004 ... 20 ... ... ... енді. Президенттердің 2003 жылғы 23 ақпандағы мәлімдемелеріне сәйкес БЭК-ті құру бойынша Жоғары деңгейдегі топ құрылды ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің және жұмыс күшінің еркін қозғалысын қамтамасыз етуге және экономиканың әртүрлі саладағы мемлекеттік Заңнамаларын үйлесімдендіруге бағытталған, ... ... және ... дайындау кіреді. Осыған орай БЭК-ті қалыптастыру жөніндегі негізгі шаралар кешені (құжаттар 22 бөлім мен 116 шарадан тұрады), техникалық ... ... ... ... жоспары дайындалып бекітілген.
Құжаттар өзара қарым-қатынастың негізгі бағыттарын - кедендік- тарифтік реттеуден жеке ... ... ... ... ... ... басты бағыттарды анықтайды.
2005 жылғы 27 тамызда Қазанда БЭК-ке қатысушы мемлекеттер басшылары жаңа мәлімдемеге қол ... Онда ... ... ... топ) 2005 ... 1 желтоқсанына дейін 29 келісімнен тұратын құжаттардың 1-ші пакетін қол ... ... және 2006 ... 1 ... ... интеграциялық үрдістердің тереңдеуіне бағытталған 15 құжаттан тұратын 2- пакеттің дайындығы туралы баяндау ... ... ... ... ... ... ... қатысу сатысын ДСҰ (Дүниежүзілік сауда ұйымы) нормалары мен ... ... ала ... әр түрлі деңгейлі және әр түрлі жылдамдықты интеграция принципіне сүйене отырып анықтайды делінген.
2006 жылғы 18 мамырда ... ... ... Біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі Жоғары деңгейдегі тобының кезекті мәжілісі барысында 2005 ... 27 ... ... ... ... ... ... басшыларының Мәлімдемесін іске асырудың мәселелері талқыланды.
Бірінші кезектегі келісімдер пакеті бойынша (38 келісімдер пакеті), үш мемлекет ... ... ... ... ... және ... Федерациясы) бойынша қол қоюға 24 келісім дайындалды, оның ішінде Украинамен бірге төрт мемлекет форматы бойынша - 8 ... ... БЭК ... ... ... жобасын талқылау барысында дауыстарды бөлу мен шешімдерді қабылдау рәсіміне байланысты кереғар пікірлер болды: ресейлік тарап шешім қабылдау кезінде 2/3 ... ... ... ... ... ... және ... тараптар мәмлеге келу (консенсус) принципін ұсынды.
БЭК шеңберінде дауларды шешу жөніндегі органды құру туралы келісім ... ... ... ... ... мен ... ... осыған байланысты, беларус және ресейлік тараптарға мемлекетішілік келісу ... ... ... ... қатысушы мемлекеттер азаматтарының жүріп-тұруы еркіндігі туралы келісім жобасы бойынша. БЭК ... ЖДТ ... ... ... ... отырысының қорытындысы бойынша (2006 ж., 18 мамыр, Минск) ... ... ... Келісім аты болып өзгертілді.
Тараптардың сарапшыларымен Келісімнің мәтініне қосымша өзгерістер енгізілді және келісімге қол қоюдың үкіметаралық ... ... ... ... ... БЭК-ке қатысушы мемлекеттердің шекаралары арқылы азаматтардың және көлік құралдарының қозғалысын бақылау рәсімін жеңілдету тәртібі туралы келісімнің жобасы бойынша ... ... мен ... ... ... ... және ... тараптары талқылау барысында ресейлік тарапқа мәжіліс кезінде тараптар жасаған ескертулер мен ... ... ... өз ... пысықтауды ұсынды.
Қазіргі уақытта БЭК-ке қатысушы мемлекеттердің шекаралары ... ... және ... ... қозғалысын бақылау рәсімін жеңілдету тәртібі туралы келісімнің жобасы Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... Мемлекетішілік рәсімдер аяқталған соң Келісім жобасы белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының Үкіметіне енгізіледі. Осы кездесулердің қорытындысы бойынша, бірінші кезектегі келісімдердің ... қол ... ... ... ... рәсімдердің бәрі аяқталған жағдайда Жоғары деңгейдегі топ мемлекет басшыларына ЕурАзЕҚ-тың Мемлекетаралық кеңесін өткізу барысында (2006 ж., 23-24 маусым, Минск) осы ... қол ... ... ... хабарлайды.
2003 жылғы 19 қыркүйекте Беларусь, Қазақстан, Ресей және Украина президенттері Біртұтас экономикалық кеңістікті құру туралы Келісімге ... оның ... қол ... Ол ... ... ... ... жаңа оңтайлы жолдары мен тәсілдерін қарастырудың нәтижесінде жүзеге асырылды. Осылайша Тәуелсіз ... ... ... әрі - ТМД) ... ... ішкі ... 90% ... ие экономикалық дамыған 4 ТМД мемлекеті интеграцияның жаңа ... әрі ... ... көшу ... шешім қабылдады. Қол қойылған құжаттар тек экономикалық сипатқа ие. Олар инфрақұрылымдық жүктемені төмендетуге бағытталған. Ал бұл өз ... ... ... ... өндірушілердің өзара қарым-қатынасын жеңілдетіп, бәсекелестік қабілетін көтереді. ... ... ... ... ... ... және ... енген интеграциялық үлгі әлемдік экономиканың қазіргі заманғы талабына жауап беріп, әлемдік шаруашылықтың ғаламдану үрдісіне енеді. Біртұтас экономикалық кеңістікті (бұдан әрі - БЭК) ... ... ... 2004 жылғы 20 мамырда заңдық күшіне енді.Президенттердің 2003 жылғы 23 ақпандағы мәлімдемелеріне сәйкес ... құру ... ... деңгейдегі топ құрылды (ЖДТ).Жоғары деңгейдегі топтың міндетіне тауарлардың, капиталдың, қызмет көрсетудің және жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... саладағы мемлекеттік Заңнамаларын үйлесімдендіруге бағытталған, құжаттарды, тетіктерді және институттарды дайындау кіреді. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... 22 бөлім мен 116 шарадан тұрады), техникалық тапсырма, ... ... ... жоспары дайындалып бекітілген.
Құжаттар өзара қарым-қатынастың негізгі бағыттарын - кедендік- тарифтік реттеуден жеке тұлғалардың қозғалыс еркіндігін ... ... ... ... бағыттарды анықтайды. ЖДТ-да (жоғары деңгейдегі топ) Қазақстан тарапын 2006 жылғы қаңтар айынан бастап ҚР сауда және ... ... ... басқарады. 2004 жылы 24 мамырда Ялтада БЭК-ке қатысушы мемлекеттер басшыларының ... ... ... онда ... ... ... ... баса назар аударды. Әр тарап ұлттық экономикалық мүдделерді есепке ала отырып, бұдан әрі ынтымақтастық туралы пікірлерін айтты. Украина әр ... ... ... ... ... ... ... отын -энергетикалық кешендер) және ең алдымен еркін сауда аймағын құрайтын құжаттарды дайындауды ұсынды. Ресей, өз кезегінде, ағымдағы күрделі ... ... ... шешу және ... пен капитал нарығына қол жеткізу тәртібін ырықтандыруды ұсынды. Қазақстан кедендік және ... ... ... ... ... байланысты президенттер ЖДТ-қа (жоғары деңгейдегі топ) бірінші ... ... ... тапсырды. [36]
ІІІ - бөлім. 10-СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА АРНАЛҒАН ... ... ... ... ... 10- ... ... арналған тақырыбында сабақ жоспары
Тақырыбы: ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІНІҢ ... ... ... ... ... 10
Сабақ мақсаты: Оқушыларға Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуы туралы мағлұмат беру
Сабақ міндеті:
1.Білімдік: ... ... ... ... ... ... ... ТМД ұйымының құрылуы мен шарттары, Еліміздің ТМД елдері арасындағы рөлі туралы мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ояту, өз елін, өз жерін мақтан ету, жетік білуге ... ... ... ойлана білуіне, сабаққа деген қызығушылықтарын арттыруға, өздерінше іздене білулеріне, т.б. үйрету.
Сабақ түрі: аралас
Сабақ ... ... ... ... ... ... жеке жұмыс, топпен жұмыс, карточкамен жұмыс;
Құрал-жабдықтар: Дүние жүзінің саяси картасы, ҚР әкімшілік ... ... ... ... ... ... карточкалар, интерактивті тақта;
Барысы: : І. Ұйымдастырушылық ... ... ... сабаққа аудару
ІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) -- ыдыраған КСРО орнына 1991 ж. 21 ... ... ... ... ж. ... ... ... (Беловеж) Ресей, Беларус және Украина басшылары кездесіп, 1922 ж. КСРОқұрылуы туралы Келісімі істен жойылғандығы және ТМД ... ... ... қол ... 1991 ... ... Орта Азия мен ... басшылары Ашғабатта кездесіп, қолдайтындықтарын мәлімдеді. 1991 ж. ... ... ... ... ... ... Қазақстан,Қырғызстан, Молдова, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан басшылары Алматыда 21 ... ... құру ... ... ... қол ... ... қатысушылар ішкі және сыртқы саясаттың әртүрлі салаларында ынтымақтастыққа бейілділігін растайтын, бұрынғы КСР Одағының ... ... ... ... ... ... Декларациясын қабылдады. Келесі кестені дәптерлеріңе сызып алыңдар:
Штаб-пәтер
Минск, Беларусь
Қолданатын тіл
Орысша
Түрі
Достастық
Мүшелігі
11 ел мүше1 ассоцияланған мүше
Басшылары
Орындаушы хатшы
Сергей Лебедев
Ұйымдастыруы
1991 Желтоқсанның ... ... ... ... ... өсуі әлемдегі басқа мемлекеттермен салыстырғанда жоғары. Осы он ... ... ... 3,8% ... ал импорт 3,3 % есесге өсті. Қазақстанның тауар экспортының жоғары қарқынды өсуі ... 3 ... ... ... ... ... үшін экономиканың тартымдылығы, саяси жүйенің тұрақтылығы және қаржы ресурстары ... ... ... ... ... келе жатыр. Қазақстан транзиттік экономика мемлекеттірінің арасында шетел ... тура ... (ПИИ) ... бойынша жетекші орындардың біріне ие. . ТМД мемлекеттерімен қатынастың дамуы, соның ішінде ... ... ... ... - ... Республикасы сыртқы саясатының ең маңызды бағыттарының бірі. ТМД шеңберіндегі көпжақты ынтымақтастықтың қазақстандық әдістемесінің негізінде тығыз интергациясы астасып жатқан елдердің ... ... ... ... ... ... әрқилы интеграция тұжырымдамасы жатыр. Қазақстан Достастық кеңістігіндегі субаймақтық бірлестіктер әрекетінің ашық түрде жүргізілуін, ал олардың мақсаттары мен практикалық ... ТМД ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ТМД шеңберіндегі ең ірі сауда серіктестігі болып табылады. Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ... ... 1991 жылы ... Федерациясы Қазақстан Республикасының мемлекеттік егемендігін таныды. 1992 жылы қазан айында Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... қатынастар орнатылды. Ал 1992 жылы - Қазақстан Республикасында Ресей Федерациясының Елшілігі ашылды. 1992 жылы - Ресей ... ... ... ... ... байланыстарының негіздері Президент Н.Назарбаев-тың Украинаға (1994, 1999 және 2000 жж.) және ... ... ... (1995, 1997 1998 жж.) ... ... сапарлары барысында қаланды. Өзара сауда айналысын ынталандыруда Украина ... Л ... 1995 ... ... Қазақстанға сапары барысында қол қойылған. Экономикалық ынтымақтастықты одан әрі кеңейту және дамыту ... ... ... рөл ... ... басшыларының шешімімен Эконо-микалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия құрылды Осы органға отын-энергетика, тау-кен-металлургия кешендері химия өнеркәсібі, машина жасау, агро-өнеркәсіптік ... ... және ... сияқты салаларда экономикалық интеграцияның негізгі принциптері мен бағыттарын әзірлеу міндеті жүктелді.
Бекіту. 1-тапсырма. Оқулықтарды пайдаланып келесі ... ... ... ... ... индекстері (%)
өндіріс
ауыл шаруашылығы
1995
1996
1995
1996
Қазақстан
Әзербайжан
Армения
Беларусь
Грузия
Қырғызстан
Молдова
Россия
Тәжікстан
Түркменстан
Өзбекстан
Украина
2-тапсырма. Келесі терминдерге анықтама ... ... ... ... ... экономикалық кеңістік
6. Интеграция
7. Транзиттік экономика
8. Көршілік жағдай
9. ЖІӨ
10. Сыртқы сауда айналымы
3- тапсырма. Карточкадағы сұрақтарға ... ... ТМД ... ... оған мүше ... ТМД-ң штаб пәтері қайда және орындаушы хатшысы кім?
3. ... ... ... ... ... түрлерін экспорттайды?
4. Еліміздің импортының көп бөлігін қандай тауар түрлері құрайды?
5. Кедендік одақ қашан құрылды, мақсатын ... ... ... ... бар ... Қазақстанның ең ірі сауда серігі?
8. еліміздің қандай қолайлы экономикалық-географиялық ... ... ... Осы сабақтан не үйрендіңдер?
* Сабақ ұнады ма?
* Несімен ұнады?
ҮІ. Үйге ...
1. ... ... ... ... ТМД ... түсіріңдер
2. Тақырыпты оқу, мазмұндау
ҚОРЫТЫНДЫ
Курс жұмысы қойылған мақсат, міндеттеріне жеткізілген. Барлық жоспарланған жұмыс түрлері орындалған. Яғни, Қазақстан ... ... ... - ... ... беріліп, сыртқы сауда айналысы, экспорт пен импорт құрылымы, ТМД-ң ... ... ТМД ... ішінде еліміздің алатын орны, сауда-экономикалық байланыстары анықталды. ТМД-ғы интеграция тарихы, біртұтас экономикалық кеңістік бойынша толық мәліметтер ... ... ... 10 сыныпқа арналған сабақ жоспары жасалды. Презентация жасалып, түрлі суреттер, диаграммалар, сызбалар, кестелер берілген.
Осы ... жету үшін ... ... ... ... бойынша әдебиеттерге талдау жасадым және оны меңгердім; тақырыптың негізгі сұрақтарын және мақсатын аңықтадым; Қазақстан республикасына толық экономикалық-географиялық ... ... ТМД ... және ... ... ... экономикалық-әлеуметтік рөлін анықтадым; ТМД-ғы интеграция тарихы, біртұтас экономикалық ... ... мен ТМД ... ... ... ... дамуына сипаттама бердім; Осы тақырыпқа байланысты презентация құрып, сабақ жоспарын жасадым, қосымша ретінде түрлі суреттер, диаграммалар, таблицалар ... ... ... ... сыртқы экономикалық саясат құралдарының қазіргі кезде кең ... ... ... ... ... ... ... мен бағыттарының қалыптасуына, сонымен бірге басқа елдердің сыртқы саясаты мен экономикасына белсенді түрде ықпал етуге мүмкіндік береді. Әр ... ... ... экономикалық саясат векторларының тоғысуы кезінде мүдделерді түсінуі үшін біз халықаралық құқық нормаларын қолдануға мәжбүр боламыз, өйткені соңғы оншақты ... ... бұл ... ... ... ... құндылықтар кірді. Бірақ ұлттық деңгейде біркелкі емес мемлекеттерде мұндай заңдылықтың түсіндірілуі жеткіліксіз болып ... ... ... ... ... ... ... жағдайына тікелей ықпалын тигізелі. ТМД шеңберіндегі тұрақты өзара байланыстар, жалпы еуропалық ... ... ... ... белгілі бір жергілікті аймақта сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асыруда кәсіпорындарға жағдайлар жасау. Кез келген мемлекеттің қоғамы -- ... ... ... ... мойындауда ортақ, біртұтас. Қазақстан мен ТМД елдерінің экономикаларының тығыз байланысуы Қазақстанның ұллтық мүддесін айқын көрсетті. Кез ... ... ... ... әр ... ... ... мүдделері ықпалымен шектеледі. Ол халықтардың ұйымдасқан мүдделерге қол жеткізуі үшін мемлскеттердің күш-әрекеттер біріктіруге ұмтылуынан көрінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Акимбеков С. М. ... узел и ... ... ... ... Алматы, 1998
* Актуальные проблемы внешней политики Казахстана.- М., 1998
* А.Б. Оспанов. Қазақ ауыл шаруашылығын ... және ... ... ... ... ... ғылымын дамытудағы ролі.// Жаршы 2003 ж №10.
* Әбсаттаров Р.Б. Әлеуметтану. Алматы. 2003
* Байзакова К. И., ... М. Ш., ... Б. Л. ... ... ... ... в ... Азии: основные направления её деятельности// Вестник КазГУ.- Серия .- 2000.- № 1-2
* ... Г. ... ... и ... ... ... ... и услуг в условиях рыночной экономики.// Вестник с-х науки ... № 8.- 2003 ... // ... ... ... . -- 2006. - № ... ... политика Казахстана.- Алматы, Москва,- 1995
* Габричидзе Б.Н., Суслов Н.А. Таможенные ... РФ: ... ... и пути его ... ... ... и ... Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. ... т.б. -- ... ... 2010. -- 304 б.
* ... А. И. ... Азия: новые тенденции в экономике.- М.,
* Дитер Г. Региональная интеграция в Центральной Азии. Сб. ст.- ... ... ... 2011 ... 16 ... ... Р.Н. Халықаралық экономикалық қатынастар.Алматы. - 2002
* Исингарин Н. Проблемы интеграции в СНГ.- Алматы, 1998
* ... және оның ... №3 - 2000 жыл. ... ... ... және оның ... № 5 - 2000 жыл. Алматы. 2000.
* Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 2005
* Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ержан Қазыхановтың атты мақаласы
* Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме ... ... және ... -- ... ... баспасы, 2007. -- 264 бет. Назарбаев Н.А. Стратегия-2030.- М.,1997 г.
* Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... 9-сыныбына арналған оқулық /В. Усиков, Т. Казановская, А. Усикова, Г. Зөбенова. 2-басылымы, өңделген. - Алматы: ... ... ... энциклопедиясы
* Казахстан и его регионы. // Ежеквартальный ... ... ... Г.А. ... обеспечение развития АПК в Казахстане. // Вестник с/х ... ... № 5.- 2003 ... ... Г.Е. ... деятельности таможенных органов в 1997 году./ Таможенный ... ... ... агроөндірістік кешенін ғылыми- техникалық қамтамассыздандырудың басты бағыттары.// Жаршы 2003 ж №9.
* Лаумулин М.Т. Стратегичиские ... ЕС и ЦА// ... -- ... ... ... ... ... законодательства./ /Основы государства и права РК/ Алматы.-1997.-493б.
* Назарбаев Н.Ә. Қазақстан - 2030: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы/ ... ... 11 ... ... Б. ... Республикасының кеден ісі: сұрақтар мен жауаптар
* Назарбаев Н.А. На пороге ХХI века.- Алматы, 1996.
* Нурдавлетова С.М. Интересы Европейского Союза в ... ... ... ... ... ... производства на 2000-2002 годы. Республиканское совещание работников аг - ропромышленного комплекса (8 февраля 2000 г., г.Астана). // ... № 6.- 11 ... 2000 ... Регионы Казахстана, 2002. Статистический сборник/Под ред. А.А.Смайлова.- Алматы, 2002 г.
* Сарсембаев М.А. Международно-правовые отношения государств ... ... ... Н.Х. ... ... ... ... жолдарынан кеден жұйесіне дейін)./Алматы.-2001.
* Тәтімов М. Халықнама немесе Сан мен ... Т 27 ... ... - ... ... 1992. - ... Шомкекова Б. Кәсіпкерлікті дамыту мәселелері. // Қаржы-қаражат № 8-9.- 1999 ж.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан және аймақтық интеграциялық топтар10 бет
Қазіргі электр байланысы11 бет
Еуразиялық экономикалық қауымдастығының сауда қатынастары59 бет
Зоналық топырақтар9 бет
Орта азия мемлекеттерінің интеграциялық күш жігері5 бет
ТМД-елдерінің өзара ынтымақтастық қарым- қатынастарының маңызы6 бет
Шошқаларды экпорттау және импорттау кезінде қойылатын ветеринариялық талаптар11 бет
Эмбриондарды, мал шәуеттерін тасымалдау талаптары және оларға қойылатын ветеринариялық-санитариялық сараптау10 бет
Адамзаттың экологиялық байланыстарының тарихы4 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь