Қазақстан Республикасындағы несиелік ақшалармен жүргізілетін операцияларды талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I.Тарау: НЕСИЕЛІК АҚШАЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Несие ақшалардың пайда болуы және олардың мәні ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Несиелік ақшалардың негізгі түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

II.Тарау: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... 13
2.1 Қазақстан Республикасында несиелік ақшаның түрі ретінде вексельмен жүргізілетін операцияларды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2.Электронды ақшамен есеп айырысудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... 19

III.Тарау: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАЛАРДЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
3.1 Қазақстан Республикасы ақша айналысындағы несиелік ақшалар және оларды жетілдіру шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
        
        МАЗМҰНЫ: 
 
КІРІСПЕ
............................................................................
................................3 
I-Тарау:  НЕСИЕЛІК АҚШАЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
............................................4
1.1 Несие  ақшалардың пайда болуы және  олардың  мәні
..........................4
1.2 Несиелік
ақшалардың негізгі түрлері..................................................
......5
 
II-Тарау:  ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАЛАРМЕН
ЖҮРГІЗІЛЕТІН ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ  ТАЛДАУ................13
2.1 Қазақстан  Республикасында несиелік ақшаның түрі ретінде вексельмен
жүргізілетін операцияларды талдау...........................................
.....13
2.2.Электронды
ақшамен есеп айырысудың ерекшеліктері........................19
III-Тарау:  ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК 
АҚШАЛАРДЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ......................................................
..............23
3.1 ... ... ... ақшалар және
оларды жетілдіру шаралары...................................................
....................23 
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
....................31
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
...........................................................32
 
 
 
КІРІСПЕ
     Ақшаның өмір сүруіндегі объективтік қажеттілік ол тауар өндірісі
мен тауар айналысының болуына негізделеді. Кез-келген ... ... ... ... ... ... Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді.
Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да ... еді. ... ... ... оның ... ... ... өткізуде, сондай-ақ тауарлы  емес
төлемдерді  және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ... ... ... ақша ... ... қозғалысын – ақша
айналысы деп атайды.Егер айналымдағы ақша көлемі ... ... ... ақша массасынан артық болса, онда қоғамда ақшаның құнсыздануы ... ол өз ... ... ... ... ... алып ... ақша айналысының тұрақтылығын бірқалыпты айналысын реттеуге
мүмкіндік беретін ақша түрі және ... ... ... ету ... пайда болатын қызметтер мен
өнімдердің ақысын кешіктіріп төлеуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... табылады. Несиелік ақшалар – тауар 
өндірісінің дамуымен, яғни тауарларды сатып алу және сатудың уақытын 
кешіктіріп ... ... ... ... ... шығуы банктердің несиелеу операцияларымен  байланысты. ... ... ... ақша ... ... ... ақша ... мүміндік
береді. Несиелік ақшалардың мынадай түрлері бар: вексель, банкнота және
чек.
     Сондықтан  мен курстық жұмысымның  ... ... ... ... Өз ... несиелік ақшалардың негізгі түрлеріне вексель,
чектер және банкноталар жатады.Бұл несиелік ақшалардың  дамуы еліміз ... ... отыр ... олар осы ... ... ... көрсетеді.
     Осы  ақша айналысының тұрақтылығын, бірқалыпты айналысын реттеуге
мүмкіндік  беретін ақша түрі және ... ... ... ... ... ... ... төлеуге мүмкіндік беретін
айналыс құралдары несиелік ақшалардың маңызы зор болып табылады.
     Бұл тақырыптың өзектілігі басқа нарықтар секілді ақша нарығында да
ақшаға сұраныс пен ұсыныс болады. Ақша ... ... ... үшін ... болып табылады. Сондықтан осы ақша, аша айналымын тиімді
ұйымдастыру арқылы ақша ... ... ... ... өз ... енді
ғана алған еліміз үшін ең маңызды атқарып отыратын шаралардың бірі болып
табылады. Ал осындай ақша ... ... ... үшін ... маңызы ерекше болып табылады.
 
I. НЕСИЕЛІК АҚШАЛАР  ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ  НЕГІЗДЕРІ
1.1 Несиелік ақшалардың  пайда болуы және олардың мәні 
     Ақша  тауардан  дами  отырып,  тауар  болып  ... ... ... ... ... ерекше  тауар,  онда   барлық
басқа тауардың  құны  бейнеленедi және ... ... ... ... ... өнiмдерiнiң айырбасы үздiксiз жасала
бередi.
     Несие ақшалай капиталдың ... ... ... ... берушілер мен қарыз алушылар арасындағы ... ... ... жеке тұлғалардың
уақытша бос қаражаттары  ... жүйе ... ... және ... ... ... ... функциясындағы ақшаның дамуы болып
табылады. Ал ... ... ... құн ... ... ерекше қозғалыс формасын жасайды.
Сондықтан  қазір мәмілесін сатып алу-ату бір түрі деп ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Несиелік қатынастардың  пайда болатын экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бар сияқты. ... ... ... Бірақ 
бұл жерде ақша мен несиенің әр түрлі ұғымды білдіріп, әр ... ... ... ... ... нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру.
Қазіргі несиелік шаруашылықта мұндай орын алмастыруға толық мүмкіндік ... ... іске асу ... тек қана тауар айналысын емес, сондай-ақ
нақты нақты ақшалардың ... ... ... ... ақша ... ... бұл қызметі несиелік ақшалар:  чектер, ... ... ... ... асады.
     Ақша  өзiнiң дамуы барысында екi түрге  бөлiнедi:  толық ... ... ... ... құны ... ... ... келетiн ақшалар.  Мұндай ақшаларға  металл
ақшалар жатады. Металл ақшалар  әр ... ... ... ... ... ... –  ... – “реверс” және жаны “грунт” деп аталады.
     “Монета”  сөзiнiң шығуын римдiктердiң жүрегi саналатын шiркеу
құдайы Юнона-Монета есiмiмен байланыстырады, яғни сол  ... ... ханы ... ... аңыз ... ... VII ғ. ... Қытайда  және ертедегi
Лидия мемлекетiнде  ... ... ... қатар күмiс  монеталар да қоса жүрдi.
     Алтын айналысы тұсында құнның қағаздай белгiлерiнiң  пайда болуының
мынадай объективтi қажеттiлiктерi болған:
• алтын ... ... ... ... ... ... ... ақшаға деген қажеттiлiктi толық өтей алмады;
• жоғары құнды алтын ... ұсақ ... ... ... ... ... алтын стандарты, жалпы алғанда өндiрiстi және тауар айналымын
ынталандырмады.
     Толық ... ... ... – номиналдық құны нақты
құнынан, яғни олардың ... ... ... ... жоғары болып
келетiн ақшалар.
     Оларға  мыналар жатады:
• құнның металдық белгiлерi – арзан бағалы ... ... ... ... жез, ... т.б. ... ... қағаздан жасалған белгiлерi, ол екiге бөлiнедi: қағаз ақшалар
және несиелiк ақшалар.
     Металл  ақшалардың қағаз және несиелік ақшаларға  ауысу себептер
келесiдей:
... ... ... алып жүру қолайсыз;
• металл ақшалардың мемлекттiк билiк ... ... ... яғни ... ... ... алу ... металдық
құрамын төмендетуi барысында бiлiнуi;
• бағалы металдарды өндiрудiң қағаз және несие ақшаларды өндiруден
қарағанда ... ... ... ... жабу және ... ақшаларды реттеу мақсатында
қағаз және несиелік ақшалардың шығарылуы.
     Несиелiк  ақшалар – тауар өндiрiсiнiң ... яғни ... алу және ... ... ... төлеуге берiлуiмен байланысты
пайда болған ақшалар.
     Несиелiк  ... ... ... ... ... ақша
айналымын  икемдi ету; нағыз ақшаларды үнемдеу; қолма-қолсыз ... ... ... ... ... вексель, банкнота, чек
және несиелік карточкалар.
     Өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни өнімді өндіру, оны сату
және ... ... ... ... қаржы қорының жетіспеуі  сияқты жағдайларға душар болады.
Сол кезде өнімді ... ... есеп ... ... несиеге сатылады. Несиені  қайтару кезінде несие 
ақшаларының бір түрі – вексель  пайда болады.
     Қолма-қолсыз төлем құралы – вексель болып ... ... ... ... – мерзімі өткеннен ... ... ... ... талап етуге құқық беретін нақты қатаң формада
құрастырылған қарыздық міндеттемелерінің бірі». Д.М. Мажитов,  осы ... ... ... қолдай отырып «вексель – бұл ... ... ... ... ... көрсетілген соманы қарыз
алушыдан талап етуіне құқық беретін жазбаша түрдегі ... ... ... ... ... ... Ол ... қағаз. Вексельді борышқор, яғни
вексель беруші тауарды несиеге  алғанда тауар сатушыға, яғни ... ... мәні ... соманы
төлем уақыты жеткенде келісілген жерде өтеу үшін тауар сатып алушының
(вексель берушінің) ... ... ... ... ... ... ... көрсету нарығының басты бағыттарының бірі
болып келеді. Себебі, ... мәні ... ... ... сонымен бірге  саудалық қарым-қатынастардың тиімділігін 
арттыру мақсатында осы төлем  ... ... ... ... Сондықтан вексель иемденуші  төлемнің
түсуін күтпей ай вексель  сатып алушына немесе оны тауар  сатып алу үшін,
не ... ... ... Бұл жадайларда вексельді банк сатып алады.
     Вексель – тауар-ақша ... және ... ... ... ең ... ... Қаржы 
жүйесі дамыған елдердің ақша айналымында  вексель елеулі орын алады.
Қазіргі  ... ... ... 1 ... ... ... бар (мысалы,
Германияда вексель ақша айналымының 20-25% құрайды).
     Егер  кәсіпорын өз ісін ... ... ... ... уақытша жетіспегендігін вексельмен толтыру онша қиын
емес. Ол үшін ... ... ... ... ... ... төлем дағдарысын реттеп, заттық қорлардың  айналысқа түсуін
жеделдетіп, кәсіпорындағы  тауар-зат құндылықтарының қорын  азайтып және
халық шаруашылығындағы есепті тездетеді. Вексель айналымы ... ... ... ... ... арқылы ақша
қаражатын  бөлу. Вексель айалымының ... ... ... және бірін-бірі бақылауы мен жасалатын несиелік келісім.
Вексельді шығару мен оны  айналымға түсіруге ... мәні және ... ... ... ... байланысты болғандықтан ол
вексель берушіге ... ... ... ... құралы
ретінде қабылданады. Егер вексель  беруші ... ... ... ... және ... ... ... ол
вексель иемденуші серіктестің  ... ... ... ... ... оның ... ... дейінгі болашақтағы  қаржы мүмкіншілігінде бақылайды.
Вексель келісіміне ... ... ... және ... ... олардың қабылданған  міндеттемені
нақты орындауға ұмтылуы  нарықтық ... ... ... ... үш ... бар:
• Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не
мақсатқа алғандығы көрсетілмейді;
• Екіншіден, оның даусыздығы, яғни ... ... ... алғандығына
қарамастан міндетті түрде өтеу керек;
• Үшіншіден, вексельді айналмалылығы,  яғни вексель иемденуші оны ... ... ... Бұл ... ... ... қаржысы
ретінде қолма-қол ақшаның орнына пайдалануға мүмкіндік береді. Сол
себепті вексельді сауда ақшасы деп те атайды. 2
     Вексель – белгiлi бiр ... ... ала ... ... және
белгiленген жерде төлейтiндiгi туралы борышқордың қарыздық мiндеттемесi.
Вексельдiң  екi түрi бар: жай және ... ... ... ... ... ҚР заңында мынадай түсiнiктемелер
берiлген:
     Жай вексель  (соло) – вексельдi ұстаушыға вексельде көрсетiлген
соманы белгiлi бiр ... ... ... етуге байланысты төлеу ... ... еш ... ... мiндеттемесiн сипаттайтын
вексель.
     Аудармалы вексель  (тратта) – вексельде көрсетiлген соманы ... ... ... ... ұстауыға (ремитентке) төлеу туралы үшiншi бiр
тұлғаға (трассатқа) вексель ... ... еш ... ... сипаттайтын вексель.
  
 1-кесте:  Вексельдің жіктелуі
|Белгілеріне ... ... ... ... ... | | ... табысына |Дисконттық   |Номиналдық құнынан төмен  ... | ... ... |
| ... ... алынатын|
| | ... ... ... ... |3 ... ... ... |Орта мерзімді |3 айдан  1 жылға дейін  |
| ... ... |1 ... жоғары  |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... | ... |
| | ... ... (трассанттың)|
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... бір тұлғаға |
| | ... ... |
| | ... ... |
| ... ... алу - сату мәмілесі |
| | ... ... |
| | ... ... ...... ... ... | ... қаражатты |
|және қамтамасыз |Қаржылық  ... ... ... ... ... |Қазынашылық  |үшін мемлекеттің айналымға  |
| | ... ... ... |
| | ... вексель. |
| ... ... ... |
| ... ... ... | есепке алу мақсатында |
| ... ... |
| | ... ... ... |
| ... |бір жыл ішінде төлеуге |
| |  ... ... ... ... ... | ... мерзімді қысқартуы мүмкін.|
|байланысты |Нақты күні ... ... |
| ... ... |
| | ... ... |
| ... ... ... ... |нақты бір күнде ... ... ... ... ... |
|дұрыстығына қарай | ... |
| ... ... ережесінің |
| | ... ... ... ... түрi ... ... ( ағыл.
сөзiнде “Bank-note” аударғанда “банк билетi”) – орталық ... ... әр ... номиналдағы ақша бiрлiктерi. 
    Банкнота  вексельден және қағаз ақшалардан ... ... ... ... ... егер де вексель мерзiмдiк ... ... ал ... – мерзiмсiз қарыздық мiндеттеме;
• кепiлдiгiне қарай, вексельдi айналысқа жеке кәсiпкерлер шығарады және
оның жеке кепiлдiгi болады, ол банкнотаны қазiргi кезде ... ... оған ... ... ... ... түрi бар. Ол: классикалық  ... ... бұл ... ... ... ... формасы
ретiнде алтынға еркiн алмастырылатын, яғни алтынмен қамтамасыз етiлген
Орталық банктiң билетi.
    Жай банкнота – бұл ... ... ... ... ... ... Олар металға алмастырылмайды, тек қана ... ... ... қамтамасыз етiледi. Ендеше қазiр айналыста жүрген орталық
банктен ... жай ... ... ... етiлмейдi, бiрақ
олардың белгiлi бiр дәрежеде тауарлық немесе несиелiк негiзi ... олар ... ... ... ... – ағымдағы шот иесiнiң чектi ұстаушыға белгiлi бiр ақшалай
соманы төлеу ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң
банкiсiне берген жазбаша бұйрығы. Алғашқы чектер тарихта 1683 жылы англияда
пайда болды. ... ... ... ... ... Ақшалай чек – банктен қолма-қол ақша алуға арналған төлем құралы;
• Атаулы чек – аударуға құқысыз белгiлi бiр тұлғаның атына ... ... чек – бiр ... ... ... ... индосамент бойынша
басқа бiр тұлғаға беруге құқық бередi;
• Есеп ... чегi – ... ... ... ... ... қолданылады;
• Жол чегi – туристiк сапарларға арналған төлем құралы;
... чек – ... ... ... ... ... сипаттайтын төлем құралы.
• Жирочек – қолма-қолсыз есеп айырысу үшін қолданылады.
     Чекпен  есеп айырысу.  Чек – бұл шот ... яғни чек ... ... ... ... чек ... ... өзінің банкісіне
берген жазбаша бұйрығын білдіреді.
     Чек арқылы есеп айырысудың қолайлылығы  мынада:
• Егер де төлеуші тауарды алғанға дейін ... ... ал ... кепіл бергенше тауарын жібергісі келмеген жағадайда;
• Сатушы белгісіз болған жағдайда.
Чек берілген күннен бастап он күн ішінде банкке ... Чек  ... ... 5-ші ... ... ... ...... ... банкке чектік кітапша беру туралы өтінішін жасап,
оған қосымша төлем тапсырмасын береді; 2 – банк оған чектік ... ... ... ... ... жеке бір шотқа аударады; 3 – жабдықтаушы
тауарын жөңелтеді; 4 – ... мен ... үшін ... есеп ... 5
– жабдықтаушы чекті банкке көрсетеді, ал банк сатыпалушының шотынан ... ... оны ... ... ... карточкалары (электронды ақшалар). Чектердің жаппай таралуы
банктердің ... ... ... ... ... ... ... карточкалар пайда болады. Бұл банк немесе сауда фирмасы
шығарған, банктегі шот ... жеке ... ... және ... мен ... ... сауда да қолма-қол төлемсіз алуға құқық
беретін атаулы ақшалай құжат.
     Әлемде  пластикалық карточкалардың ... ... ... бар: ... ... ... алу, бөлшек сауда есептеу үшін және т.б.
     Дебеттік (төлем) карточка – банкте арнайы карточкалық  қаражаты
бар, клиент арасындағы келісімшартқа  сәйкес ... ... ... ақша ... ... ... мен қызметтер 
үшін төлеуге арналған төлем құралы.
     Кредиттік карточка – оның эмитенті мен карточка иесі арасындағы
келісімшартқа сәйкес, несиелік ... мен  ... не ... ... ... ... ... және
электронды ақшаларды қолдану - бұл өркениетті әлемге ену үшін жасалған
маңызды қадам. Оларды ... банк ... ... қолдайды.
     Қазақстан Республикасында несие карточкаларын  ... ... ... кезінде Әлембанк (казіргі Тұран Әлем
Банк) өзінің "Виза" ... ... ... ... ... Сонымен қоса Тұран Банк
қызметкерлерінің несие карточкалары бар.
     Қазақстан Ұлттық банкінің бұл жердегі ролі ... ... болу ... ... ... жағдай туғызады. Ұлттық банкпен бірлескен 
IBM Корпорациясының пластикалық карточкаларды пайдалана отырып есеп ... ... ... ... Қазакстанда жұмыс жасап жатқан пластикалық
карточкаларды айырбастау жұмыстары жүргізілуде, ол да өз ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем
жүйелерімен байланысуға мүмкіндік ... ... ... ... ақша ... ... Бірақ бұл
"ақшасыз шаруашылықты" жүргізудін мүмкіндігін білдірмейді.
     Электрондық ақшалар – компьютер торабының, ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асыратын банктер және ... ... ... төлемдер жиынтығы.
     Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктер дебеттік және
кредиттік  карточкалардың ... ... ... ... “Euro card”, ... Card”, “Visa”, ”ALTYN”,
“Maestro” және т.б. жатады.
     Қазіргі ... ... ... карточкалар да
кеңінен қолдануда. Мұндай карточкалардың шоттары көбіне теңгемен ашылады 
2- кесте: Пластикалық  карточкалардың жіктелуі
|Жіктелуі  ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |А) ... |
| |Ә) ... |
| |Б) ... ... ... |А) ... |
| |Ә) ... |
| |Б) ... |
| |В) ... |
| |Г) ... ... ... ... |А)екі жақты  жүйе |
| |Ә) көп  ... ... ... |А) ... ... карта |
| ... коды ... |
| |Б) ... |
| |В) ... ... |
| |Г) ... ( ... ... ... |А) ... |
| |Ә) ... ... ... |А) ... |
| |Ә) ... |
| |Б) ... ... |
|8.Қолдану  аясы: |А) ... |
| |( ... ... |
| |Ә) жеке ... |
| |( ... ... ... ауқымы: |А) ... |
| |Ә) ... |
| ... |
| |В) ... ... |А) GOLD |
| ... |
| ... |
| |B) STANDART ... ... ... ... Қазақстан Республикасында  несиелік ақшаның 
түрі ретінде вексельмен  жүргізілетін операцияларды  талдау 
 
     Қазақстан Республикасындағы қазіргі нарықтық ... ... ... ... ... ... ... байланыстарының нашар дамуы және
үлкен мөлшерде өтелмеген  төлемдер ... ... ... ... арта түсуде. Сондықтан вексель
шаруашылық өмірге кең көлемде енуде. Қазірдің өзінде вексель ... ... ... ... ... ... вексель айналысы туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның  Заңына
сәйкес ... ... ... ... мәміле бойынша төлемнің мерзімін ұзарту үшін ... деп» ... ... Заң 1930 жылғы 7 маусымдағы Аударым және жай вексельдер туралы
бiрыңғай заңды  белгiлейтiн конвенцияға, Аударым  және ... ... ... мақсатын
көздейтiн конвенция мен Аударым  және жай вексельдерге ... ... ... Республикасындағы вексель
айналысын реттейдi және төлем құралы мен несие қаражаты ретiнде вексельдiң 
қызметiн белгiлейдi.
     Аударым векселi вексель берушiнiң бұйрығымен ... ... ... Ол вексель берушiнiң өзiне берiлуi мүмкiн.
• Ол үшiншi тұлғаның есебiнен берiлуi ... ... ... ... ... ... жерiнде немесе басқа бiр жерде төленуге тиiс 
болуы мүмкiн. Ұсынылған мерзiмде немесе ұсынылғаннан ... ... ... ... ... ... ... вексель берушi вексель сомасына
процент есептеуге шарт қоя алады. Мұнан басқа аударым вексельдерiнде ... ... деп ... ... ... тиiс; ... нұсқау
болмаған жағдайда, шарт ... ... Егер ... ... ... жасалған күннен бастап
есептеледi және векселiндегi сома жазбаша  да, ... ... ... ... ... ... күшiнде болады. Егер аударым векселiнде 
сома жазбаша түрде не цифрмен  бiрнеше рет көрсетiлсе, ... ... ... ... сомаға ғана күшiнде 
болады.
     Егер аударым векселiнде  аударым векселi бойынша мiндеттi бола
алмайтын тұлғаның қолы, жалған ... ... ... ... ... оған ... барлық басқа негiзде мiндеттей 
алмайтын, немесе бiреудiң атынан қол  қойылса, басқалардың қойған қолдары 
дегенмен де күшiн жоймайды. ... ... ... ... өз қолын қойып куәландырушы адамның еркiн бiлдiретiн ресми 
түрде куәландырып жазған өтiнiшi арқылы ғана ... ... ... ... ... ... қандай да бiр  соған тең мағынадағы сөздi ... ... ғана ... және ... ... ... вексельдi акцептегенiне немесе акцептемегенiне де қарамастан, тiптi
соның пайдасына немесе ... ... ... қандай да бiр басқа  тұлғаның пайдасына индоссамент 
жасалуы мүмкiн. Бұл тұлғалар өз ... ... ... жай  және ... шарт қойылмаған болуға тиiс.
Оны шектейтiн шарттың кез-келгенi ... ... ... ... ... ... болады. Индоссамент аударым векселiне немесе
соған қосымша параққа (аллонжға) жазылуға тиiс. ... өз ... ... ... ... ... мүмкiн немесе онда бiр
индоссанттың ғана қойған қолы болуы тиiс (бланктiк индоссамент). Бұл ... ... өз ... ... үшiн ол ... ... сырт
жағына немесе аллонжға жазылуға тиiс. ... ... ... ... құқық берiледi. Егер индоссамент бланктiк индоссамент
болса, вексель ұстаушы:
1. бланктi не ... ... ... ... бiр ... атынан
толтыра алады;
2. өз кезегiнде вексельдi бланк арқылы немесе қандай да басқа бiр
тұлғаның атына индоссациялай алады;
3. вексельдi ... ... және ... жасамастан үшiншi
тұлғаға бере алады.
     Аударым векселi кiмнiң  қолында болса, тiптi соңғы индоссамент 
бланктi ... егер ол өз ... ... ... сол  ... ... сызылып  тасталған индоссаменттер жазылмаған
болып есептеледi. Бланктiк индоссаменттен ... ... ... бланктiк индоссамент бойынша  вексельдi
сатып алған деп есептеледi.
     Егер  индоссаменттiң "валюта ... ... ... ... ескертпесi немесе жай тапсырманы
бiлдiретiн  қандай да ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыра алады, бiрақ оны ол қайта  тапсыру тәртiбiмен ғана индоссациялай 
алады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... Индоссаментке 
берiлген тапсырма қайта кепiлдiк берушiнiң қайтыс болуы немесе оның iс-
әрекетке қабiлетсiздiгiне ұшырауы  салдарынан тоқтатылмайды.
     Вексель ... ... да ... аударым векселiнде мерзiмi
белгiленген немесе белгiленбеген ... ... ... шарт ... Егер ... ... тиiс болатын
аударым векселi туралы, немесе төлем төлеушiнiң тұратын ... ... ... ... ... ... ... ол
вексельде оны акцептке ұсынуға тыйым сала алады. Ол ... ... ... ... да шарт етiп қоя алады. Егер
вексель  берушi вексельдi ғана ... ... ... ... вексель мерзiмiн белгiлеп немесе оны белгiлемей вексельдi
акцептке ұсынуға тиiс екенiн шарт етiп  қоя алады. Ұсынудан кейiнгi ... ... ... тиiстi аударым вексельдерi берiлген күнiнен бастап бiр
жыл iшiнде акцептке табыс етiлуге тиiс.
     Вексель берушi бұл соңғы мерзiмдi қысқартуы  ... ... ... ... ... ... ... бiрiншi ұсынудан кейiн вексельдi келесi күнi өзiне
қайталап ұсынуды талап ете  ... ... ... ... айтылған
талап орындалмаған жағдайда ғана ол талаптың орындалмағанына сiлтеме
жасай алады. Вексель ұстаушы  ... ... ... ... ... емес. Аударым  векселiнде акцепт белгiленедi. Ол
"акцептелген" ... ... ... ... мағынадағы сөзбен
бiлдiрiледi; оған төлем төлеушi қол қояды. Вексельдiң  бет жағына төлем
төлеушiнiң қойған ... ... ... ... кейiн белгiлi бiр  уақытта төленуге
тиiс болса немесе ерекше жағдайға байланысты белгiлi бiр  мерзiмде акцептке
ұсынылуға тиiс  ... ... оның ... күнi ... ... ... оның ... күнмен көрсетiлуiн 
талап етпеуi керек. Күнi ... ... ... ... ... ... ... қалу үшiн бұл олқылықты мезгiлiнде  наразылық жасаумен куәландыруға
тиiс. Акцепт жай және ешқандай шарт қойылмаған болуға тиiс, алайда ... оны ... бiр ... ... ... аударым векселiнiң мазмұнына  жасалған қандай да болмасын
өзге өзгерiс  акцепт ... ... ... ... Алайда
акцептант өз акцептiнiң  мазмұнына сәйкес жауап бередi. Егер вексель берушi
аударым векселiнде төлем ... ... ... өзге ... жасайтын
жердi көрсетсе, бұл орайда төлем жасалуға тиiс ... ... ... төлем төлеушi мұндай тұлғаны акцепт жасалған ... ... ... ... ... жағдайда, акцептант төлемдi төлем төленетiн жерде
өзi жасауға мiндеттендi деп ұйғарылады.  Егер ... ... ... ... төленуге жататын болса, соңғысы акцепте сол жердегi
төлем жасалуы тиiс болатын қандай да бiр ... ... ... ... тұрады:
   1) мәтiннiң өзiне енгiзiлген және  осы құжат жасалған тiлдегi
"вексель"  атауы; 
   2)белгiлi бiр ақша сомасын төлеуге ештеңемен шарттастырылмаған ... ... ... ... ... жасалған күнi мен орнының көрсетiлуi;
7) құжатты  берушiнiң (вексель берушiнiң) қойған  қолы.
     Алдыңғы бапта көрсетiлгендердiң  қандай болса да бiрi жоқ құжат,
төмендегi ... ... ... ... ие бола ... ... ... жай вексель  ұсыну бойынша төленуге
тиiстi вексель  ретiнде қарастырылады.
     Ерекше  нұсқау болмаған ... ... ... ... ... ... жерi ... жай вексель - вексель 
берушiнiң атауымен қатар көрсетiлген жерде қол қойылған деп қарастырылады.
     Жай ... бұл  ... ... ... ... төлем мерзiмiне төлемге акцептемеген немесе
төлем төлемеген жағдайда талап қоюға делдалдық тәртiбiмен ... ... ... ... ... есептеуге және жеңiлдiк  берiлген күндерге тыйым салуға
қатысты  қаулылар қолданылады.
     Жай ... ... ... ... төлеушiнiң
тұрғылықты жерiнен  өзге жерде төленуге ... ... ... ... ... ... ... жазудағы
келiспеушiлiктерге көзделген шарттармен қол қоюдың ... ... ... ... iс-қимыл жасайтын немесе ... ... ... ... ... ... осылай жай вексельге авальға қатысты  қаулылар ... ... егер ... оның ... онда ол ... ... үшiн қойылған
деп есептеледi.
     Жай вексель бойынша вексель берушi де, аударым векселi бойынша
акцептант  сияқты мiндеттi.
     Ұсынылғаннан  кейiн белгiлi бiр уақыт мерзiмiндегi жай вексельдер 
көрсетiлген ... ... қоюы ... ұсынылуға тиiс.
Ұсынылғаннан бастап есептелетiн мерзiм вексель берушi вексельге белгi
қойған күннен ... ... ... белгiнi қоюдан
бас тартуы наразылық  бiлдiрумен куәландырылады, ол күн  ұсынылғаннан
бастап есептелетiн мерзiмнiң  ... ... ... ... ... ... ... ... оның ... ... ... ... ... талап ету құқығын берудi, осындай 
вексельдер жөнiндегi мiндеттемелер  ... ... ... оларды есеп ... ... ... ... ... ... қамтиды.
     Қазақстан Республикасындағы  вексель айналысы жөнiндегi қатынастар
«Женева вексель конвенциясынан», осы Заңнан, Қазақстан ... де ... ... ... сәйкес шығарылған
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... вексельдердi қайта есепке алу тәртiбiн және Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң коммерциялық ... ... ... ... вексель айналысын бiрiншi болып  ... ... ... Бұл  банк 1996 ... ... ... ... өзiнiң 500, 1000 және 5000
АҚШ долларындағы “астық” вексельдерiн  айналымға шығарып, ... ... ... ... ... осы банк 2003 жылы домицилиант ретiнде “Қазақстан
темiр жолы”  ҰК-ның 200,0 млн теңгеге бағалаған  вексельдерiн өтедi.
      Мұндағы, “домицилиант” – вексельде көрсетiлген төлемдi ... ... ... ... ... ... ... борышқор
болып  табылады. Аудармалы вексель келесі бетіндегі индосамент ... ... ... жүре ... ... ... ... байланысты вексель айналысы ұлғая түседі және мұндағы
әр индосамент вексель бойынша міндеттемеге бірлесіп жауап береді.
     Жай және аудармалы вексель – коммерциялық ... ... ... ... ... керек:
Вексельдің түрі; Вексель берушінің аты-жөні, вексель ұстаушының аты-жөні;
вексель төлеушінің аты-жөні; вексельді  ... ... ... ... ... Вексель бойынша төлеуге келісім
берушінің қолы мен мөрі; Вексельді беруші тұлғаның қолы мен  мөрі ... ... ... ... белгісі; Төлем бұйрығының 
номері мен күні және айы; Вексельді  ... ... ... ... ... және тағы ... ... банктер вексель операциясымен 
жұмыс жасамағаннан кейін, бірақ  осы жылдың аяғы мен 2000 ... ... ... ... вексельді  есепке алу, қайта есепке алу  және авальдау
жатады. Елімізде  вексель нарығының жандануына  әсер ететін негізгі фактор
қабылдаған Заң актілері.
     Вексельмен  ... ... ... ... ... Активтік операциялар: вексельді есепке алу; пассивтік
операциялар:  вексельді  қайта есепке алу ... ... ... ... аваль, вексельді кепілге ала  отырып
ссуда беру; Коммиссиондық  операциялар: вексельді инкассалау ... ... ... ... ... кеңінен тараған вексель  операциясына -
вексельді есепке алу  операциясы жатады. Вексельді есепке алу операциясы
басқа операцияға қарағанда дамыған. Банктер есепке ... ... ғана ... Банк ... ... ... ... құжаттарды талап  етеді  және вексельді  мәтіні
мен тұлғаның төлемқаблеттілігін тексереді. ... ... ... «вексельдік құжаттаманы» жүргізеді. Есепке ... ... ... беру құжаты ретінде  сақталады.
     Қазақстанда банктердің ... ... ... ... және ... коммерциялық банктері осы  операцияны
жүзеге асырады. Бұл операцияның  дамымай отырған себебі біріншіден
осы операцияға ... ... ... үшін тәуекелдің
жоғары деңгейде болмауы, үшіншіден коммиссиондық  мөлшердің жоғары болуы.
     Акцептік  операцияға қарағанда авальдеу банк үшін ... ... ... ... ... немесе аваль арқылы вексельдегі  ... ... ... ... ... ... кімнің шотынан берілгендігі
көрсетілуі керек.  Ал көрсетілмеген жағдайда вексель берушінің есебімен
берілді  ... ... ... ... банктік операциялар қатарына жатады. Ал Қазақстанның тәжірибесінде
бұл операция кездеспейді.
     Вексель бойынша жасалатын операция ... ... ... есепке алуы жатады. Қайта қаржыландыру мүшелері бойынша
Ұлттық банк ... ... ... ... ... белсенді жүргізуі
болашақта вексель  нарығын жетілдіруге, есеп айырысу  және несиелік
құрал ретінде жабдықтаушылар ... ... және ... ... ... вексельді  есепке
алу көлемін ұлғайтуға  есептігін тигізеді. Ұлттық банк  үшін ... ... ... ... ... ақшамен есеп айырысудың  ерекшеліктері.
 Электрондық ақшалар – бұл алтыннан, металлдық  ақшадан және
қағазды банкноттан ... ... ... ... ... ... ақшасыз бір нәрсе сатып
алуға  немесе қызметке төлеуге мүмкіндік  беретін құрал. Немесе онымен
банкоматта қолма-қол ақшаға айырбастауға ... ... ... ... жыл – ... қағаз карточкалары американдық ... ... ... ... жыл - Farrington Manufacturing Бостондық компаниясы бірінші
металлдық пластинкаларды шығарды;
     1946 жыл - Джон ... ... банк ... ... мамандығы, “Chargeit” атты несиелік схема бойнша ... жыл - Diners Clab ... ... ... ... жыл - Franklin National Bank бірінші банктік несиелік карточка
шығарды;
     1967 жыл – АҚШ-та бірнеше аймақтық ... ... ... ... ... ... Master Card ... атағын
алды. Бүгін – бұл жулдегерлердің бірі;
     1970 жыл - Bank of America несиелік карталармен ... Bank ... Inc. (NBI) ... ... жыл - NBI - VISA USA Inc. атын ... ал сосын - VISA
International. ... ол 25000 ... ... Оның ... ... ... ... жыл – үш европалық “карточкалық” компаниялар Europay
International компаниясын ... Бұл жаңа ... ... ... ... Eurocheck Master Card Int. маркаларымен жұмыс істеуге
құқық ... ... ... ... ролі ... ... |
|     EuropayCard/MasterCard ... ... Express ... |
|     Diner Club ... ... Card ... ... ... ... ... банк-эквайер, процессинговый орта, расчетный  банктер
кіреді.
     Пастикалық  ... ... ... ... карточкалар банктің  өзінде қалады, ... ... ... ... ... алар ... өзінің
шотын ашады. Карточканы бере ... ... ... ... беру ... ... иесі туралы
ақпарат енгізіледі.
     Авторизация карточканы қабылдау ... ... ... ... ... карточка иесінің мүмкіндігі туралы
сұраныс істейді. Егер де бәрі дұрыс болса система төлеуге  құқық береді де,
авторизация кодын  береді.
     Сонымен, пластикалық карточка стандартты ... (85,6 мм. ... 0,76 мм) ... ... механикалық және термикалық
әсерден сақтайтын арнайы пластмассадан  жасалған. Олар ... ... және ... ... ... ... ... идентификациялау үшін ламинирленген 
қағаз карточкалары ... ... ... сондықтан  бұндай карточкалар қауіпсіз емес. Пластикалық
карточкадан металлдыққа  қарағанда иесі туралы ... ... ... ... жаңа ... төлем  жүйелері: VISA ... AMERICAN EXPRESS, DINERS CLUB ... ... VISA ... – ең ... ... төлем жүйесі. әлем
нарығындағы үлесі 50%-дан астам. 1972 жылы Bank of America ... ... ... ... ... ... ... 19 мыңнан астам әлемнің ірі қаржылық организацияларының
мүшелері қатысты. Директорлар советінің қалауы ... ... ... ... ... болып келеді.
Карточкалар әлемнің 190 елдерінде, 12 млн. Астам кәсіпорындарда және 180
мың банкоматтарда қолданылады.
2. ... – екі ... ... ...... және европалық Europay. әлем нарығында екінші орында – 30 ... Ішкі ... ... ... ... саны ... AMERICAN EXPRESS – ... нарығында көлемі бойынша үшінші орын
алатын компания. Шамамен 18%. ... 100 ... ... ... ... әлемде 3,5 млн. кәсіпорында қолданатын 33 ... ... Бұл ... ... ... қызмет етеді.
4. DINERS CLUB INTERNATIONAL – 1949 жылы Нью-Йоркте мейрамханаларға
арналып шығарылған ең алғашқы американдық ... ... ... ... ... әлемге тарады. Қазіргі уақытта 100% Citicorp-қа
жатады.
Diners Club әлем нарығында кішкене ғана  ... ... ... 7 ... шығарылды.
5. JCB INTERNATIONAL – 1961 жылы негізделген. Карточкаларды бірнеше ірі
жапондық банктер шығарады. Бұл ... ... елде ... ... ... базасында. Жапониядан тыс карточкалар АҚШ
пен Ұлыбританияда шығарылады, ... сол ... ... ... ... болашағымыз.
     Электрондық ақшалар – бұл банктердің компьютерлеріндегі шоттарда
сан түрінде жазылған ақшалар. ... ... ... Яғни бұлар көрінбейді, оны ұстай да алмайсың. Ал ... ... ... ... тұр. Жаңа
цивилизация құрылып жатыр  – ХХ ғасырдың ... ... ... ... қандай болатынын әлі де адамдарға шешуге тура
келеді. Компьютердегі ақшалар  – олар тек универсалды сандардың  логикасы.
Олар теңге де ... ... де ... ... да емес ... тек  сандар,
оны компьютер есептейді, түзейді, іздейді, біржерге жібереді, салыстырады.
Мұндай ... ... ... ... жеңілдетер еді. Сондықтан, ортақ валюта тек компьютерлік
учеттың талабы ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... көпжақты жүйе бізге ақшаны оңай басқа  жерге, басқа мемлекетке,
тіпті жер  шарының басқа бетіне жіберуге ... ... ... саяхатына  тек бір ғана карточкамен шыға алады.
     Әлемге  ашық ақша адамдарға, тауарға, идеяларға  да ашық болады.
Электрондық ақшалар  ғана адамзаттың ғасырлақ арманын орындай  алады.
     Онда  ... емес ... ... ... ... оқитын, еске сақтайтын заң бақыламайды.
Электрондық ақша кезеңінде көптеген ... емес ... ... ... ... төлемді  қабылдамай қояды.
     Сонымен, электрондық ақшалар – бұл  бостандық қоғамы. ... ... ... ... ... ... адам ... ойландыра алмайсың, алдай  алмайсың, жұмсарта
алмайсың немесе ақша бере ... Ол ... ... –  ... сатушы болсын, президент  болсын аула
сыпырушы болсын. Адам тіпті  оған ренжи де алмайды. Заңдылық және ... ... ... ... осындай. 
Электрондық ақшалар – банктік  құрылым
     Банктер ең басты, ... ... олар ... және ... ... болады. Сонда 
банктер осы әлемде бірінші басшылар болады, ал ... ... және ... банк ... ... компанияаға бір мезгілде қызмет
ете алмайды. Сондықтан банктер  клиенттер құрамы бойынша бөлінуі  тиіс.
Банктік жүйелердің ... ... ... ... ... ... ... Яғни бұл банктер мақсатына  табысты
алуды қоя алмайды, олар қоғамның пайдасын ойлау керек болады.
     Азаматтық банк болуы керек. Ондай банк халыққа  жақын және өте көп
болуы керек. ... 500-1000 ... 1 ... ... әр ... банк иеленушіснің бірі болады,
ол табысының тарату проблемаларын  өзі шеше алады.
     Егер  де қағаз ақша ... ... ... ... онда ... ... ал
электрондық ақша жүйесінде адам, барлық ... ... ... Сол 
адамның ақшасы барлық халық шаруашылығында жұмыс істейді. Сонда мемлекет
тек ақша жүйесін қолданатындардың біреуі болады.
     Тағы  бір қызық нәрсе, біз қазір  ... ... ... ... ... ... сенуге болады? деп күнде
ойланамыз. Ал теледидарда, жарнамаларда тек әр банк ... ... ... ... ... ... ... өйткені банк
таңдамай кез-келген азаматтық банкке сала аласың.  
Электрондық ақшалар – соғысты толығымен  ... ақша не ... не ... ... ... ... Ал ... менде де, тағы басқасында бола алады. Мұнда аумаққа, мемлекетке
күресетін құрал жоқ. Мысалы екі  ... ... бай  ... ... ... несиені қажет етпейді, ... ... ... ресурс болуы мүмкін, онда ... ... ... ... ... ... емес
деп айта алмаймын, бірақ мағынасыз.
     Электрондық ақшалар ортақ болғандықтан, бүкіл  әлемде бағалар да
бірдей болады.
     Әлем  үлкен көлемдегі орта шаруашылықжүйе болады. ... ... баға ... онда ... ... ... үлгермеген көрші елден оларды сатып алады. Ал ... ... ... ... қиын. Міне
сондықтан бағалар тұрақты  болады. 
III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕЛІК АҚШАЛАРДЫҢ  ДАМУ БАРЫСЫ.
3.1 Қазақстан Республикасы  ақша айналысындағы несиелік ақшалар және
оларды жетілдіру шаралары
     Қазақстанда есеп ... ... ... жете ... ... ... Дамыған елдердің
төлем механизмінің артықшылықтарын  негізге алған есеп айырысу төлем 
қатынасында елімізге өсу потенциялы ... ... ... ғана көрініс тауып  отыр.
     Қаржы жүйесінің және Ұлттық банктің негізгі  міндеттерінің бірі
болып еліміздегі айналыста жүрген және ... енді ғана ... ... ... және оның ... ... ... ... ... үшін зор. Оның ... себебі соңғы жылдардағы ақша айналысымызда 
қолма-қол ақша массасының өсуі, жалпы  ... ... ... ... ... ... және ұлттық
қаржы секторының әлемдік стандарттарға ... ... ... ... ... қолма-қол  ақшасыз есеп айырысудың
мынадай  негізгі формаларының пайдаланылуы ұйғарылады:
     - ... ... ... ... вексельдер;
     - пластикалык карточкалар.
     Жабдықтаушылар  мен сатып алушылар есеп айырысудың формаларын
шаруашылық ... ... ... Есеп айырысу бойынша бір-
біріне коятын талаптарды (притензия) екі жақ банкті ... ... ... ... сотта және төрелік сотта шешіледі.
     2011 жылы екінші деңгейдегі банктер  мен АҚ «Қазпочта» үшін 36,0
триллион теңге сомасына 57,0 млн ... ... ... шотыман  алушының шотына тапсырмада
көрсетілген  белгілі бір соманы аудару туралы банкке беретін жазбаша өкімін
білдіреді. Төлем тапсырмаларымен алынған  тауарлар ... ... ... емес ... ... ... ... төлемдер бойынша  есеп
айырысулар ... Есеп ... ... күралдарының күрылымы
|Төлем аспаптары ... %-нен |
| |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... банкілерін тікелей дебеттеу ... ... |
| ... өкім ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... карточкалары ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... сатып алушының тапсырмасы
бойынша жөнелтілген ... ... ... ... басқа жағдайларды растайтын құжаттарды негізге ала отырып
жабдықтаушыға төлем аудару ... ... ... ... (депозиттік) және ашык
(кепілдікті), қайтарып ... ... ... ... жабдықтаушы есеп айырысу үшін каражатты  алдын-ала
сақтап коятын, әрекет яғни алғашқысының қаражатты өз есеп ... ... ... ... ... ... аккредитив
деп саналады.
     Ашық  аккредитив орындаушы банктен өзінің шотын жүргізетін эмитент-
банктен аккредитивтің барлық сомасын есептен  шығарып тастауын білдіреді.
     Қайтарылып  алынбайтын аккредитив жабдықтаушының-қаражатты алушының
келісімінсіз күшін  жоймайды немесе өзгертілмейді. Мұндай ... ... ... ... ... деп саналды.
     Чек берушінің чекті ұстаушыға чекте  көрсетілген ақша сомасын төлеу
туралы төлеушіге беретін сөзсіз ... ... - бұл ... үшін төлемдерді төлейтін немесе толтырылып, қол
қойылатын чек аркылы төлемдерді ... ... жеке және ... ... - бұл чек бойынша төлемді алатын заңды тұлға. ... ... ... ... ... ақша төлеу үшін колданылады - мысалы,
еңбекақы шаруашылыққа ... ... ... ... ауылшаруашылық
өнімдері сатып алу.
     Вексель сатылған тауардың төлем мерзімін ұзарту түріндегі сатып
алушышың сатушыға ... ... ... несиесін
ресімдейтін құрал, сондай-ақ, ... ... ... ... ... құнды қағаз болып табылады. Вексель борышқорлық
мімдеттеме болып табылады.
     Енді, пластикалық картамен есеп айырысуды  қарастырайық.
     Есеп  айырысуда пластикалық картаны  пайдаланатын ... ... ... ... - ... ... ... карта  эмиссиясын (шығаруды) жүзеге
асырады;
     - эквайер-банк (acguirer) - ... ... ... ... ... ... олардың өз қаражат есебінен есеп
айырысуды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... процессингтік орталық – төлем жүйелерінің технологиялық ядросы
болып табылатын мамандандырылған есептеу орталығы.
     Микросызбалық пластикалық карта  ... ... ... ... тексеру процесінде ғана, ол on ... ... ... ... ... ... ... сауда
нүктесінде дербес (of line) жүзеге асырылады.
     Пластикалық карточкалармен есеп айырысу. Қолма-қол  ақшасыз есеп
айырысуды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... есеп ... Қолма-қол  ақшасыз есеп
айырысуды ұйымдастырудың прогрессивті ... ... ... ... ... электрондық ақшаның қолма-қол  ақша және қолма-
қол ақшасыз түрлеріндегі кейінгі төлемі бойьнша банктің  нақты несиелік
міндеттемесі болып  ... ... ... карточкамен төлей отырып, сатушыға тиісті
соманың несиелік міндеттемесін  береді.
     Картаны пайдалану және несиелік ... ... ... ... ... етеді. Несиелік пластика ... ... ... яғни ... ... ... беруді
ұйгарады.
     ІІластикалық  карталарды пайдалану арқылы есеп айырысудың
артықшылығы қандай да ... ... ... ... ... ... алып жүрдің қажеттілігі болмайды; карточка
жоғалған жағдайда оным жоғалғандығы туралы банкке хабарласаңыз жетіп жатыр,
банк бұл карточка бойынша барлық есеп айырысуларға тосқауыл қояды.
     Шетелдік  ... ... ... ... ... ... ... бар СВИФТ халықаралық банк ... ... ... ... ... ... жетілдіру бойынша жұмыстар жүргізіп келеді. ... және ... ... ... ... жүйесіне көшудің бірлескен осы екі жолы шаруашылыкты жүргізуші
субъектілер қаражатының айналымын көп жылдамдатады. Электрондық ... ... ... ... банктер мен клиенттер арасындағы
есеп айырысулар күн сайын ... ... Егер ... ... есеп айырысу жүйесінің аясында жүргізілетін болып, ал клиеит
аймақтан тыс жерде жүрген болса, оның ... есеп ... ... ... ... ... ... - кассалық орталықтары қағаз  тасымалдауда банк
құжаттарын ... ... ... ... ... ... ... технологияның басты артықшылығына - ол (жаңа технология)
өңделген және ... ... ... ... ... айналымын
ұйымдастыратын болсак, бұл банктердің тауар, қызмет, кұнды қағаздар үшін
халықпен есеп айырысу барысында ... мен ... ... енгізу
есебінеен банк қызметінің спектірін ұлғайтуына, есеп айырысудың  клирингтік
жүйесін дамытуға ... ... Бұл өз ... ақша ... ... ... ақша ... елде азаюына ықпалын тигізеді.
     Еліміздегі  болашағы бар есеп айырысу құралдарының бірі несиелік
ақшаның негізгі түрлерінің бірі ... чек, ... ... бұл ... есеп айырысу барысында қолданылатын төлем
құралы болып табылады, яғни ... ... ... мен ... асыруға негіз болатын құралды айтамыз. Чекпен есеп айырысу ... ... ... ... және жеке ... ... ... Чекті
пайдалану, банктен алатын чектік кітапша негізінде іске ... ... ... шот иесі ... чектік кітапша алуға өтініш жасайды.
     Шетел тәжірибесінде, яғни АҚШ, ... ... есеп ... ... келе ... біздің елімізде чек, вексель  мен банкнотаға қарағанда коммерциялық
банктердің құрылып, олардағы ағымдық  ... ... ... ... және ... ретінде біршама 
кеш пайда болды.  Біздің елімізде чек арқылы төлемдерді жүргізу 90 жылдың
ортасынан бастап ... ... ... ... ... қатысты екі нормативтік құжатты 
әзірлеген болатын, яғни ... ... ... ... клирингін жүргізу үшін Қазақстан  Ұлттық
Банкінің клирингтік палатасы туралы» ереже. Чекті өңдеу барысында  еңбектің
көп қажеттігі, жалған чектің болуы, банкке бару ... ... ... құралдың қорғаныс деңгейінің төмендігі және чектің өңделу
мерзімінің ұзақтығы ... ... ... ұзаққа
созылмады. Тез арада  ақшалай  аударымдар ... ... ... ... ... ... чек арқылы есеп
айырысуды дамыту және ... ... ... ... ... ... чектердің клирингтік ... ... ... ... ... ... деген сенімділікті арттыру, түрлі
жарнамаларды ... ... ... ... қамтамасыз ету;
4. Шетел тәжірибелерін өзіміздің ұлттық ... сай ... мен іске ... ... ... пайдалану барысы 1998 жылы
5 желтоқсандағы  ҚР Ұлттық банк Басқармасының №266 қаулысымен бекітілген
«ҚР-ның территориясында  ... ... ... ... ... ... ... ... ... чек берушінің банктегі шотындағы қаражатының
көлеміне байланыссыз чекте көрсетілген ... ... ... ... беретін кепілін көрсететін чек;
o Кепілдендірілмеген чек – чек берушінің ... ... ... ... етілген чек – банкке алдын ала салған депозитпен
қамтамасыз етілмеген чек.
     Келесі  қарастырылатын қолма-қолсыз ... ... ... «ҚР-дағы вексель айналысы туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның ... ... ... ... қағаз болып табылмайды. «Тауарды жеткізу
туралы мәміле бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ... 80-бабында көрсетілген.
     Классикалық вексель айналымының негізін  ... ... ... вексельдің
түрлеріне – жай және аудармалы вексель жатады. ... ... ... ... ... ... туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның  Заңына
сәйкес жай және аудармалы  вексельді қарастырайық.
     Жай вексель (соло) – вексельді ... ... ... белгілі бір уақытта немесе талап етуге ... ... ... ... еш ... негізделмеген міндеттемесін сипаттайтын
вексель. 
       1
       2
       3
       4
       
 
     3–  сурет: Жай вексельдің айналысы  
1. Вексельді тауар сатып алушы сатушыға ... ... ... ... тиеп қояды немесе тапсырыс бойынша қызмет көрсетеді
(вексель ... ... ... ... вексель бойынша төлем өтеуді ... ... ... ... ... ... ... ақы төлейді, яғни
вексельді өтейді;
     Жай ... ... ... ... яғни вексель беруші өзі  делдалды қатыстырмай ақ
белгіленген  ... ... ... ... ... пайдаланылса, онда ... жеке ... ... - ... ... одан да ... ... вексель (тратта) –  вексельде көрсетілген соманы белгілі
бір уақытта алғашқы вексельді ұстаушыға (ремитентке) төлеу туралы ... ... ... ... ... ... еш нәрсемен
негізделмеген ұсынысын сипаттайтын вексель.
     Аудармалы ... ... ... көре көре ... ... ... 5
  ... ... ... беруші (трассант) төлеушіге (трассатқа) яғни қарызға тауарды
және траттаны ... ... ... ... (трассат) вексель бойынша акцепт беріп оны вексель берушіге
(трассанқа) ... ... ... ... ... ... ремитентке –
аудармалы вексель бойынша ақша алушыға жібереді;
4. ремитент аудармалы вексельді трассатқа ... ... ... ... ... ... төлеуге үкім беріп және сонымен бірге
вексельдің сырт жағына оның төленгені жөнінде белгі ... ... ... ... ... жібереді;
7. несие беруші вексельді ақшаны өз шотына ... үшін ... ... ақша ... несие берушіге несиені өтеу ретінде түседі.
     Қазақстанда ... ... ... тәжiрибесiн атап өтуге болады. Бұл  банк 1996 жылы
ҚР Үкiметiнiң астық жинау  бағдарламасына сәйкес өзiнiң 500, 1000 және 5000
АҚШ долларындағы “астық” вексельдерiн  ... ... ... ... ... ... осы банк 2003 жылы домицилиант ретiнде “Қазақстан
темiр жолы”  ҰК-ның 200,0 млн теңгеге бағалаған  вексельдерiн өтедi.
      Мұндағы, “домицилиант” – вексельде көрсетiлген төлемдi төлемдi
жүзеге асыратын, вексельде  ... ... ... ... бергеннен бастап борышқор
болып  табылады. Аудармалы вексель келесі ... ... ... жүре ... Аудару
туралы қолдардың  көбеюіне байланысты вексель айналысы ұлғая түседі және
мұндағы әр индосамент вексель бойынша міндеттемеге ... ... және ... ... Вексельдің мынадай реквезиттері болуы 
керек: ... ... ... ... ... ... ... аты-жөні; вексельді  толтырған күн; Вексельді өтеу
күні мен жері; ... ... ... ... ... тұлғаның қолы мен  мөрі
(3-ші ... ... ... ... ... ... ... және айы; ... және ... ... ... және тағы ... болуы мүмкін.
     90 жылдың басында және ортасында  банктер вексель операциясымен 
жұмыс жасамағаннан кейін, бірақ  осы жылдың аяғы мен 2000 ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған Заң актілері.
     Вексельмен  жасалатын коммерциялық банктердің операциясы мындай
түрге болуға ... ... ... ... ... ... қайта есепке алу ... ... ... операциялары: аваль, вексельді кепілге ала 
отырып ссуда беру; Коммиссиондық  операциялар: вексельді инкассалау ... ... ... ... ... ... ... -
вексельді есепке алу  операциясы жатады. Вексельді есепке алу операциясы
басқа операцияға ... ... ... ... ғана ... Банк есепке алу үшін вексельді қабылдау
барысында клиенттен  тиісті құжаттарды талап  етеді  және ... ... ... ... ... ... ... «вексельдік құжаттаманы» жүргізеді. Есепке алу үшін
қабылдаған вексель  ... беру ... ... ... ... ... ... дамымаған.
Ұлыбритания, Германия және Францияның коммерциялық банктері осы  операцияны
жүзеге асырады. Бұл операцияның  ... ... ... ... ... үшін тәуекелдің
жоғары деңгейде болмауы, үшіншіден коммиссиондық мөлшердің жоғары болуы. 
ҚОРЫТЫНДЫ 
      Қорыта  келгенде, экономикадағы ақша айналысының  тиімділігін
қамтамасыз ету, оны  ... ... ... ... етудегі бірден бір қолданылатын ақша түрі –
несиелік ақшалар болып ... ... ... ... яғни ... ... алу және сатудың уақытын кешiктiрiп төлеуге
берiлуiмен байланысты ... ... ... Оның ... етуі ... ... ... келеді. Яғни, несиенің айналыстағы нақты ақшалардың
орнын уақытша алмастыру қызметінің көрінісі. Қазіргі несиелік шаруашылықта
мұндай орын ... ... ... бар. Бұл ... іске ... тек қана ... ... емес, сондай-ақ нақты нақты ақшалардың
уақытша орнын ауыстыра отырып, ақша ... ... ... ... ... ... ... вексельдер, несиелік карточкалар
көмегімен жүзеге асады.
     Несиелiк  ақшалардың ... ... ... ... ... ақша ... икемдi ету;
нағыз ақшаларды үнемдеу; ... ақша ... Өз ... қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың
және ақшаға байланысты қылмыстың дамуына  алып келеді.
     Сонымен жүмысты аяқтай келе, несиелік ... ... есеп ... ... ... ... Қазақстанда  бүгінде несиелік ... ... ... ... ... ... еліміздегі ақша
айналысының негізгі түрлері  ретінде  бүгінгі таңда дамытудың  қажеттілігі
жоғары болып отыр. Осыған орай елімізде осы несиелік ақшаларды дамытуға ... ... ... ... ... ... ... / Ғ.С.Сейітқасымов.- Алматы: Экономика,
2001 ж.
2. Ақша, несие, банктер: Оқулық / - Алматы, ... ... Ақша ... және несие: Оқу құралы /- Алматы, Қазақ Университеті,-
2004 ж.
4. Деньги ,кредит, банки. ... ... ... ... ... ... банки. О.И. Лаврушиннің жетекшілігімен.- М., 2002ж
6. Ақша, несие, банктер: Оқулық / М.С.Саниев.- Алматы Қаржы ... ... ... Деньги ,кредит, банки, ценные бумаги. Практикум. Е.Жуковтың
жетекшілігімен.- М.Юнити, 2001 ... ... ... ... / - СПБ., ... 2001 ж.
9. Индустрия банковских пластиковых карточек. Ауриемма Майк Дж., Роберт
С.Коли./ Оқулық, ... ... ...... 1997 ... ... несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу құралы / ... ... ... 2000 ... «ҚР- ғы вексель айналысы туралы» ҚР – ның 1997 ж. 28 ... ... «ҚР – сы ... ... ... ... ҚР –сы ҰБ – ... 1998 ж. 5 желтоқсанындағы № 266 қаулысы.
13. « ҚР –да пластикалық карточкаларды ... және ... ... ... ҰБ – і басқармасының 2000 ж. 24 тамыздағы   №331 қаулысы.
14. « Ұлттық ақша өлшемінің валюталық бағамын реттеу жөніндегі ... // ... ... ... № 1, 2007 ... «Электронные деньги : проблемы и перспективы» // ... ... ... 2009 ... ... ... // Банки Казахстана, 2010 ж. №5
17. «Статистикалық мәліметтер»  // Банки Казахстан, 2011 г. ... «О ... на ... ... // ... ... №9, - 2007 г. 2-
7 стр.
19. Итоги развития ... ... ... за ... 2011 /
Аналитический журнал
-----------------------
Сатып алушы
Бенефициар
БАНК
Вексель ұстаушы (сатушы, төлемді алушы)
Вексель беруші (сатып алушы, төлеуші)
Трассат (төлеуші)
Ремитент ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұйымның қаржы қызметі3 бет
Авариялық-құтқару қызметi мен құрамаларының мiндеттерi4 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі39 бет
Григорий Уманов-Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)3 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
Есту қабілеті зақымдалған балалардың дауысының ерекшеліктері28 бет
Жаз айларында оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру4 бет
Жастардың әр түрлі категорияларымен әлеуметтік жұмыстың халықаралық тәжірибелері және оның мәні19 бет
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь