Қазақстандағы қолданыстағы ГМО өнімдеріне көзқарастар
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Биология және Биотехнология факультеті
СМӨЖ Тақырыбы: Қазақстандағы қолданыстағы ГМО өнімдеріне көзқарастар.
Орындаған: Қарабаев Тұрар
Алматы-2021
Жоспар:
Кіріспе
ГМО
Негізгі бөлім
ГМО адамға әсері
Модифицирленген организмді алу жолдары.
Трансгенді жануалар түрлері, қолдану аймағы
Қортынды
Қолданылған интернет ресурстар
Мақсаты: ГМО өнімдерін қолдану аймағын білу.
ГМО өнімі дегеніміз не?
Генетикалық модифициленген организм (ГМО) - генотипі гендік инженерия әдістерінің көмегімен жасанды түрде өзгертілген организм. Бұл анықтаманы өсімдіктерге, жануарларға және микроорганизмдерге қолдануға болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы генетикалық модифициленген организмдер -- генетикалық материалы яғни ДНҚ өзгертілген организмдер, мұндай өзгерістер табиғатта көбею немесе табиғи рекомбинация нәтижесінде мүмкін емес деген анықтама береді.
Генетикалық өзгерістер, әдетте, ғылыми немесе экономикалық мақсаттарда жасалады. Генетикалық модификация табиғи және жасанды мутация процесіне тән кездейсоқ емес, организмнің генотипінің мақсатты өзгеруімен сипатталады.
Қазіргі уақытта генетикалық модификацияның негізгі түрі трансгенді организмдерді құру үшін трансгендерді қолдану болып табылады. Мұндай организмдердің ДНҚ табиғи емес, жасанды түрде жасалады. Мұндай ДНҚ-ны құру технологиясы: "Заманауи биотехнология", "Гендік инженерия", "Рекомбинантты ДНҚ технологиясы". Бұл технология бірегей гендерді бір организмнен екіншісіне, тіпті туыс емес түрлерде де, олардың сипаттамаларын жоғарылатып, таңдауға және ауыстыруға мүмкіндік береді.
Генетикалық модифициленген өнім дегенде адамға зиянды қауіпсіз деп ойлайды. Бірақ бұл өнімдер соншалықты қауіпсіз бе, әлде біздің денсаулығымызға зиян ба? деген сұрақ туындайды.
Қазіргі уақытта халықаралық нарықтағы азық-түлік өнімдерінің гендік модификациялары қауіпті бағалаудан өтті және адам денсаулығына айтарлықтай қауіп төндірмейді. Мұндай өнімдерге қауіпсіздікті бақылау және тексеру үшін жоғары талаптар қойылады.
Бірақ-та ГМО-ның зияны әлі дәлелденбегенімен, ГМО-ны қолдануға қарсы көптеген пікірлер бар. Кейбір мемлекеттер толығымен ГМО-дан бас тартты. Генетикалық модифициленген өнімдерді пайдалану болашақта адам денсаулығына қалай әсер ететінін айту қиын. Себебі адам ағзасы - үнемі зерттеуді қажет ететін күрделі жүйе. Мүмкін, ГМО қолданудан бастап адам ағзасына теріс әсерді ғалымдар әлі толық зерттеген жоқ. Әлемдегі көптеген елдерде ГМО өндірісін реттейтін заңдар жоқ. Адамдар қандай өнімдерді сатып алатынын білмейді, және денсаулыққа қандай әсер ететінін білмейді. Әзірге кез-келген ГМО зауыты қоршаған ортаға қалай әсер ететінін ешкім білмейді. Мысалы, генетикалық түрлендірілген жүгері жәндіктерді оның егініне зиянды ма, жоқ па, қарамастан жоятыны белгілі.
Сонды зияны бар ма әлде жоқпа әліде белгісіз, неліктен генетикалық модифициленген өнімдер шығарылады? деген сұрақ туындайды. Осы сұраққа жауап беретін болсам.
Көбінесе гендік инженерия генетикалық модифициленген өсімдіктер мен тамақ дақылдарын өсіру үшін қолданылады. Бұл өсімдіктердің өнімділігін, дәмін, зиянкестерге төзімділігін едәуір арттыруға, пестицидтермен емдеу қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді. ГМО көмегімен жасалған жануарлардың жаңа тұқымдары өте тез өсуімен, сонымен қатар өнімділігімен ерекшеленеді.
ГМО бар өнімдер сөзсіз, өндірушілерге де, тұтынушыларға да пайдалы. Мұндай өнімдер төмен бағамен шығарылады, ал олардың ең жоғары қоректік құндылығы мен сақтау ұзақтылығы бар.
Гендік инженерия әдістерінің көмегімен ғалымдар жоғары өнімді және әртүрлі жағдайларға төзімді мәдениеттер жасайды. Мұндай дақылдарды құрғақ, тұзды және тозған топырақтарда өсіруге болады, бұл адамның қоршаған ортаны ластауына байланысты маңызды.
Жоғары өнімді ГМ-дақылдардың көмегімен, әсіресе дамушы елдерде, аштық проблемаларын шешу көзделеді. Сонымен қатар, Жер халқы үнемі өсіп келеді, сондықтан болашақта аштық мәселесі басқа елдерге әсер етуі мүмкін.
Өзімде ал Қазақстанда генетикалық түрлендірілген дақылдар өсіріле ме? деген сұрақ туындады.
Қысқа жауап беретін болсам жоқ. Бұған көз жеткізу үшін Халықаралық Агробиотехнологияны Бағдарламалық Бағалау Қызметінің бастапқы дерекқорымен танысыңыз. Бұл мәліметтер базасында ГМ дақылдары өсірілетін елдер көрсетілген, ал Қазақстан ол жерде жоқ.
2014 жылы халыққа жолдауында Нұрсұлтан Назарбаев үкіметке ГМ-дің дақылдарын өсіруді тапсырды. Президент біртіндеп барлық жерде ГМ дақылдары енгізілетінін, өйткені халық саны өсіп келе жатқанын және адамзаттың азық-түлік көлемін үш есеге арттырудың басқа жолы жоқ екенін баса айтты. Сондықтан ГМ дақылдары Қазақстанда да өсірілуі мүмкін.
ГМО өнімдері Қазақстанда кездестіруге немесе сатыла ма?
Иә, олар имортпен келеді. Барлық импорттық өнімдер мемлекеттік тіркеуден өтеді. Заңды талаптарға сәйкес құрамында 0,9% -дан астам ГМО бар өнімдер тиісті белгілерге ие болуы керек.
ГМО құрудың негізгі кезеңдері:
Оқшауланған ген алу.
Генді ағзаға беру үшін векторға енгізу.
Ауыстыру ... жалғасы
Биология және Биотехнология факультеті
СМӨЖ Тақырыбы: Қазақстандағы қолданыстағы ГМО өнімдеріне көзқарастар.
Орындаған: Қарабаев Тұрар
Алматы-2021
Жоспар:
Кіріспе
ГМО
Негізгі бөлім
ГМО адамға әсері
Модифицирленген организмді алу жолдары.
Трансгенді жануалар түрлері, қолдану аймағы
Қортынды
Қолданылған интернет ресурстар
Мақсаты: ГМО өнімдерін қолдану аймағын білу.
ГМО өнімі дегеніміз не?
Генетикалық модифициленген организм (ГМО) - генотипі гендік инженерия әдістерінің көмегімен жасанды түрде өзгертілген организм. Бұл анықтаманы өсімдіктерге, жануарларға және микроорганизмдерге қолдануға болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы генетикалық модифициленген организмдер -- генетикалық материалы яғни ДНҚ өзгертілген организмдер, мұндай өзгерістер табиғатта көбею немесе табиғи рекомбинация нәтижесінде мүмкін емес деген анықтама береді.
Генетикалық өзгерістер, әдетте, ғылыми немесе экономикалық мақсаттарда жасалады. Генетикалық модификация табиғи және жасанды мутация процесіне тән кездейсоқ емес, организмнің генотипінің мақсатты өзгеруімен сипатталады.
Қазіргі уақытта генетикалық модификацияның негізгі түрі трансгенді организмдерді құру үшін трансгендерді қолдану болып табылады. Мұндай организмдердің ДНҚ табиғи емес, жасанды түрде жасалады. Мұндай ДНҚ-ны құру технологиясы: "Заманауи биотехнология", "Гендік инженерия", "Рекомбинантты ДНҚ технологиясы". Бұл технология бірегей гендерді бір организмнен екіншісіне, тіпті туыс емес түрлерде де, олардың сипаттамаларын жоғарылатып, таңдауға және ауыстыруға мүмкіндік береді.
Генетикалық модифициленген өнім дегенде адамға зиянды қауіпсіз деп ойлайды. Бірақ бұл өнімдер соншалықты қауіпсіз бе, әлде біздің денсаулығымызға зиян ба? деген сұрақ туындайды.
Қазіргі уақытта халықаралық нарықтағы азық-түлік өнімдерінің гендік модификациялары қауіпті бағалаудан өтті және адам денсаулығына айтарлықтай қауіп төндірмейді. Мұндай өнімдерге қауіпсіздікті бақылау және тексеру үшін жоғары талаптар қойылады.
Бірақ-та ГМО-ның зияны әлі дәлелденбегенімен, ГМО-ны қолдануға қарсы көптеген пікірлер бар. Кейбір мемлекеттер толығымен ГМО-дан бас тартты. Генетикалық модифициленген өнімдерді пайдалану болашақта адам денсаулығына қалай әсер ететінін айту қиын. Себебі адам ағзасы - үнемі зерттеуді қажет ететін күрделі жүйе. Мүмкін, ГМО қолданудан бастап адам ағзасына теріс әсерді ғалымдар әлі толық зерттеген жоқ. Әлемдегі көптеген елдерде ГМО өндірісін реттейтін заңдар жоқ. Адамдар қандай өнімдерді сатып алатынын білмейді, және денсаулыққа қандай әсер ететінін білмейді. Әзірге кез-келген ГМО зауыты қоршаған ортаға қалай әсер ететінін ешкім білмейді. Мысалы, генетикалық түрлендірілген жүгері жәндіктерді оның егініне зиянды ма, жоқ па, қарамастан жоятыны белгілі.
Сонды зияны бар ма әлде жоқпа әліде белгісіз, неліктен генетикалық модифициленген өнімдер шығарылады? деген сұрақ туындайды. Осы сұраққа жауап беретін болсам.
Көбінесе гендік инженерия генетикалық модифициленген өсімдіктер мен тамақ дақылдарын өсіру үшін қолданылады. Бұл өсімдіктердің өнімділігін, дәмін, зиянкестерге төзімділігін едәуір арттыруға, пестицидтермен емдеу қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді. ГМО көмегімен жасалған жануарлардың жаңа тұқымдары өте тез өсуімен, сонымен қатар өнімділігімен ерекшеленеді.
ГМО бар өнімдер сөзсіз, өндірушілерге де, тұтынушыларға да пайдалы. Мұндай өнімдер төмен бағамен шығарылады, ал олардың ең жоғары қоректік құндылығы мен сақтау ұзақтылығы бар.
Гендік инженерия әдістерінің көмегімен ғалымдар жоғары өнімді және әртүрлі жағдайларға төзімді мәдениеттер жасайды. Мұндай дақылдарды құрғақ, тұзды және тозған топырақтарда өсіруге болады, бұл адамның қоршаған ортаны ластауына байланысты маңызды.
Жоғары өнімді ГМ-дақылдардың көмегімен, әсіресе дамушы елдерде, аштық проблемаларын шешу көзделеді. Сонымен қатар, Жер халқы үнемі өсіп келеді, сондықтан болашақта аштық мәселесі басқа елдерге әсер етуі мүмкін.
Өзімде ал Қазақстанда генетикалық түрлендірілген дақылдар өсіріле ме? деген сұрақ туындады.
Қысқа жауап беретін болсам жоқ. Бұған көз жеткізу үшін Халықаралық Агробиотехнологияны Бағдарламалық Бағалау Қызметінің бастапқы дерекқорымен танысыңыз. Бұл мәліметтер базасында ГМ дақылдары өсірілетін елдер көрсетілген, ал Қазақстан ол жерде жоқ.
2014 жылы халыққа жолдауында Нұрсұлтан Назарбаев үкіметке ГМ-дің дақылдарын өсіруді тапсырды. Президент біртіндеп барлық жерде ГМ дақылдары енгізілетінін, өйткені халық саны өсіп келе жатқанын және адамзаттың азық-түлік көлемін үш есеге арттырудың басқа жолы жоқ екенін баса айтты. Сондықтан ГМ дақылдары Қазақстанда да өсірілуі мүмкін.
ГМО өнімдері Қазақстанда кездестіруге немесе сатыла ма?
Иә, олар имортпен келеді. Барлық импорттық өнімдер мемлекеттік тіркеуден өтеді. Заңды талаптарға сәйкес құрамында 0,9% -дан астам ГМО бар өнімдер тиісті белгілерге ие болуы керек.
ГМО құрудың негізгі кезеңдері:
Оқшауланған ген алу.
Генді ағзаға беру үшін векторға енгізу.
Ауыстыру ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz