Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ МӘМІЛЕ ТҮСІНІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1 Мәміленің түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Жарамды және жарамсыз мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

2 АЗАМАТТЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАР МӘМІЛЕНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.1 Шарт ұғымы және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2 Азаматтық . құқықтық шарттардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

3 ҚАЗІРГІ АЗАМАТТЫҚ . ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ....................................................................................................................3
1 АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ МӘМІЛЕ ТҮСІНІГІ.................................4
1.1 Мәміленің түсінігі және ... ... және ... мәмілелер...............................................................7
2 АЗАМАТТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАР МӘМІЛЕНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ.............................................................................................12
2.1 Шарт ұғымы және оның маңызы...................................................................12
2.2 Азаматтық - құқықтық шарттардың ... ... ... - ... ШАРТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ...........................................................................................................21
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................................... 26
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасында адам мен азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделері ... ... ... қанағаттандыру барысында азаматтар мен заңды тұлғалар үнемі өзара әр түрлі қатынастарға түсуге мәжбүр болады. Адамдар арасында ... ... ... сан ... ... әр ... ... нормалар, атап айтқанда, моральдық және этикалық нормалар реттеп отырады. Мұндай қатнастардың бөлігін құқық нормалары реттейді, олар құқықтық ... ... ие ... Яғни ... ... - бұл ... ... қатнастардың нысаны ғана.
Қоғамдық қатнастарды құқықтың түрлі салаларының нормалары реттеп отырады. Азаматтық ... ... ... ... қалыптасатын қатнастарды реттейді. Азаматтық құқық нормалары реттеген қоғамдық қатнастар-құқықтық қатнастар , атап айтқанда, азаматтық-құқықтық қатнастар ... ие. ... - ... ... ... ... нормаларын реттеген қоғамдық қатнастар.
Қазіргі таңда азаматтық құқықтық қатнастардың ішінде шартқа отыру ерекше орын алып ... ... ... ... ... тақырыбын таңдауға себеп болды. Азаматтық құқық субъектілері шарт ... ... ғана ... ... ие бола алады. Қазақстан Республикасының меншігін қорғау азаматтық-құқықтық тәсілдері, азаматтық ... ... ... ... ... ... бірі ретінде Конституцияда жазылған: . Әрдайым тізімге ілініп жүрмесе де, осылардың ішіндегі ең қажеттісі жеке меншік екені белгілі. Бұл адам ... мен ... ... ... деп ... ал ... міндетіне оны орын орындауды жүктеумен, жеке меншікке деген қызуғышылықты сақтап қалумен тікелей меншікке ... ... ... арналған. Мемлекетімізде меншіктің барлық түрлерін қорғайды.
Менің курстық жұмысымның тақырыбы азаматтық құқықтық қатнастағы шарттың түсінігі мен оның маңызына ... ... ... ... ... ... қатнастардың негізгі реттеушісі бола отырып, барлық қатнастардың ... ... бола ... ... ... ... ... жасалуында.
Жұмыстың мақсаты шартқа құқықтық сипаттама беріп, сонымен қатар мазмұнын қалыптастырып, маңыздылығын зерттеу.
Жұмыстың ғылыми негізін белгілі ғалымдардың еңбектері мен ... ... ... ... ... реттеу туралы заңнамалары және іс-тәжірибе материалдары құрайды.
1.Азаматтық құқықтағы ... және оның ...
1.1 ... ... және ... - ... ... мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекет болып табылады.
Мәміленің ең көп тараған түрі - ... яғни екі ... ... көп ... ... ... ... Бір адамның еркін білдіретін бір жақты мәміле болып саналады. Бір адамның ... ... бір ... ... де ... ... ... анықтамасы Азаматтық кодекстің 147 бабынан туындайды. Нақтылы айтар болсақ мәміле дегеніміз - заңды факті. Заңды ... ... ... ... ... белгілі. Мәміле соның ішінде әрекет болып саналады. Әрекет болғанда да ол ... ... ... ... ... Міне осы ... ... белгілері мен өзіндік ерекшелігі көрінеді. Мәміленің басты ерекшелігі оны ... ... ... ... - ... бір ... мен ... белгіленіп, өзгеріп, тоқтатылып жататынында.
Мәміленің өзіне тән бірқатар белгілері бар. ... - ... ... ... ... ... азаматтық құқық қатнастары қатысушыларының еркі көрінеді . Оны біз ... ... ... және ... тыс ... оқиғалардан ажырата білгуіміз керек. Бұл арада ерік саналы мақсатқа жету үшін белгілі бір құқықтық салдарды туғызуға бағытталған. Атап айтқанда, мәселен, ... ... ... ... және ... да ... ... үшін адамдардың тұрмыстық, өндірістік, азық - түлік тауарларын сатып алуы және т.б. әрекеттері.
Мәмілеге қатысушылардың ішкі ... және оның ... ... ажырата білу керек. Егер ішкі ерік сыртқа көрінсе, бірақ басқа тұлғаларға ... онда ол ... ... ... ... Осы сияқты, егер сыртқа байқалған ерік мәміле қатысушы ішкі еркімен ... ... ... жасалмаған болып саналады. Мысалы, кіріптарлық мәміле. Ол Азаматтық кодекстің 159 ... ... ... ... ... ... ... нысанда жасалады.Жасалған кезд атқарылатын, жетон, билет немесе әдеттегідей қабылданған өзге де растайтын белгі арқылы жасайтын мәмілелер ауызша ... ... ... ... оның ... жасау еркі айқын көрініп тұрған ретте де жасалған деп саналады. Үндемей қалу заңдарда немесе тараптардың келісімінде ... ... ... ... ерік ... деп ... ... жәй және нотариалдық болып екіге бөлінеді.
Мынадай мәілелер:
- кәсіпкерлік үрдісінде жүзеге асырылатын;
- ... ... ... ... ... басқа, жүз еселеген есептік көрсеткіштен жоғары сомаға;
- ... ... ... ... ... өзге ... жазбаша жасауы тиіс.
Заң мәміленің қандай жағдайларында жазбаша түріде жасалатын айқындайды.Бірақ мәміле жасасудың ауызша нысанын қолдану мүмінкіндіктері үшін ... заңи ... жоқ. ... бұл ... баршаға тән мынадай ереже қолданылады: заңдардың белгілі бір нормаларына немесе тараптардың келісіміне қайшы келетін ... ... ... ... ... ... ... жасасуға рұқсат етіледі.
АК-ның 151- бабына сәйкес, мәміленің ... түрі ол ... ... ... ... ... Бұл ... ауызша мәміленің ең жоғары шегі қызметін атқаратын мәміленің сомасы белгіленбейді, АК 152б, 1т. ... ... ... құны ... ... затты сатып алуға болады. Бірақ мұнда тараптар уағдаласқан соң біріне-бірі затты да, ақшаны да қолма-қол береді. Алайда, егер, нақ сол зат ... ... ... ... ала ... арқылы сатылса, сатып алу-сату мәмілесі жазбаша түрде жасалуы тиіс.
Қарыз беру ... ... ... ақша, әдетте, борышқордың несие иесіне қолхат беру жолымен жазбаша түрде ресімделеді, ал шарттың орындалуы - ешқандай жазбасыз , ... ... ... ... ... ... кең мүмкіндіктер беретін АК-ның 151-бабынан өзгеше, оның 52-бабы жазбаша мәміле қажеттігін едәуір қатаң шекарасын белгілейді.
52 ... ... ... ... ... ... ... тиіс:
* егер мәмілелердің жекелеген түрлері үшін заңдарда өзгеше жағдай арнайы көзделмесе немесе іскерлік қызмет өрісінің ... ... ... ... ... ... өзінде орындалатындарынан басқа, кәсіпкерлік қызмет үрдісінде жүзеге асырылатын;
* мәмілелердің жасалу кезінің ... ... ... 100 ... ... ... астан сомаға;
* заңдарда немесе тараптардың келісімінде көзделген өзгеде реттерде. ... ... ... ... ... ... көрсетілген реттерде мәміленің жай жазбаша түрін сақтамау, оның жарамсыз болып қалуына ... ... ... ... ... ... талап ететін мәмілелер болуы мүмкін, бұлар нотариалдық куәландырғаннан кейін ғана жасалады деп саналады.
Мәміле жарамсыз деп танылған жағдайда тараптардың әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... беруге, ал заттай қайтарып беру мүмкін болмаса, құнын ақшалай өтеуге міндетті.
Негізгі және қосымша (акцессорлық) мәмілелер ... ... ... ... ... бар.
Акцессорлық мәміле негізгі мәмілені толықтырады, қамтамасыз етеді және ... Егер ... ... ... не ... ... ... жағдай туындамаса, акцессорлық мәміленің тағдыры негізгі мәміленің тағдырына тәуелді болады.
Заңдар кейбір мәмілелер үшін тараптар қол қоятын құжатты ... ғана ... ... ... ақ мәміленің мазмұнын белгілі бланкіде баяндауды, қойылған қолдарды мөрмен куәләндіру және т.с.с. талап ете отырып, мәміленің жай жазбаша ... ... ... Егер олар заңда не тараптардың келісімінде көзделсе, мәміленің жазбаша түріне мұндай талаптар қою міндетті болады. Қалған ... егер ... ... ... ... жасайтын болса да, аталған талаптардың сақталуы міндетті емес. Мұнда мәмілені жазбаша түрде жасаудың жалпы ережелерінің бұзылмауы жеткілікті болады.
Егер азамат дене ... ... ... ... ... құжатқа өзі қол қоя алмайтын болса, онда оның өтініші бойынша мәмілеге ... ... қол қоя ... Егер заңда өзгеше көзделмесе, басқа адамның қойған ... ... ... ... ... әрекеттер жасауға құқөылы басқа лауазымды адам мәміле жасаушының оған тікелей өзі қол қоя алмауының себептерін көрсете отырып, куәләндыруы тиіс.
Жазбаша ... ... ... ... ... ... ... да орындағанын растайтын құжатты талап етуге ... ... ... ... ... ... ауызша жасалған кәсіпкерлік мәмілені орындаған тарап та осындай талап қоюға құқылы. Қолхат, квитанция, жүк қағаздары, ... ... ... бола ... ... ... тараптардың келісімімен белгіленген реттерде жазбаша мәмілелер олрды нотариат куәләндырғаннан кейін жасалады деп саналады.
Мәмілелерді ... ... ... туралы талаптарды заң мәммілелердің нақты түрлеріне ғана қояды. Мысалы, АК-ның 58-бабының 5 тармағы шаруашылық серіктестік құру ... ... ... ... ... талап етеді. Заң талап етілетін нысанды оны қарапайымдату жолымен бұзуға тыйым салады. Мәмілені ... ... ... ету ... оны жай ... ... ... не жазбаша түрде жасаудың орнына ауызша түрді қолдануменшектелуге болмайды. Керісінше, мәмілеге қатысушылардың өзара келісіп ... ... ... оны ... ... ... ... күрделі және ол тараптар үшін ешқандай теріс зардаптар туғызбайды. Мысалы, заң ауызша ... ... жол ... реттерде де, тараптар мәмілені жазбаша түрде жасауға ... заң мұны ... ... де, ... ... ... нотариалдық куәләндыруға құқылы.
Мәмілелердің түрлері. Мәмілелердің тараптардың санына, жасалды деп саналған уақытына, өтелмелілігіне т.б. ... ... ... ... ... үшін бір ... ерік білдіруі қажет және сол жеткілікті болатын мәмілелер - бір жақты мәмілелер деп ... ... ... ... бас тарту(Азаматтық Кодекстің 250бабы), сенімхат беру (Азаматтық Кодекстің 167бабы) сияқты мәмілелер жатады. Бірақ, біржақты мәмілені екі ... одан да көп ... ... да ... ... ... үшін екі ... ерік білдіруі талап етілетін мәмілелер екі жақты мәмілелер деп танылады. Шарттар деп ... ... көп ... ... ... ... алу-сату, мүлікті жалдау т.б. шарттар жатады.
Әрбір қатысушысы дербес тарап болып табылатын үш және одан да көп тараптар жеке ерік ... ... - көп ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 228-бабы бойынша жасалатын бірлескен қызмет туралы шартты атап өтсек болады.
Осылармен қатар, ... бір ... ... да ... Бұл белгі бойынша мәмілелер: казуалдық және абстрактылы болады.
Казуалдық ... ... оны ... ушін ... болған нәрсеге байлансыты болады. Жасалғандығының ешқандай негізі жо, әншейін көз алдау үшін жасалған мәмілеледің әсіресе ... күші ... ... ... шынайы еркі көрінбесе онда олар абстрактілі мәмілелерге жатады.
1.2 Жарамды және жарамсыз мәмілелер.
Мүліктік қатынастарда өкілдікті жүзеге асыру Азаматтық кодекстің 5 ... ... ... ... өкіл ... ... ... атынан әртүрлі іс-жүргізу әрекеттерін жасай алады. Әсіресе, ол айғақтар, сотқа ауызша және жазбаша ... бере ... сот ... ... ... ... және бейбіт келісім жасауға құқығы бар.
Өкілеттік деп басқа адамның атынан бір адамның сенімхатқа, заңдарға, сот ... не ... ... негізделген өкілеттігі күшімен жасалған мәмілесін айтамыз. Өкілдік берушінің азаматтық құқықтары мен міндеттерін тікелей туғызады, өзгертеді және тоқтатады.
Өкілеттік ... ... ... жүйесіндегі сатушы, кассир) әрекет жасаған жағдайынан көрінуі мүмкін (АК-тің 163-бабы).
Өкілдік институтының маңыздылығы сонда, ол ... бір ... ... ... оның ішінде шетелде жұмыс істеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ істің көзін білетін әрі ұйымдастыра алатын мамандарды тартуға ... ... ... ... ... ... бола ... Заң бойынша кейбіреулер үшін оның өзі қатысуы керек болады. Заңдылық әрекеттерді өзі ғана жасауы ... ... ... немесе сол әрекеттердің сипатынан тумаған жағдайлардың бәрінде де өкілдікке рұқсат беріледі. Мәселен, өсиет қалдыру мәселесіне өкілдік болмайды, өйткені, ... ... ... өзі қол қоюы ... ... ... оқу, ... ойнау тәрізді жеке өзіндік міндеттерді орындағанда арада өкілдік жүрмейді (АК-тің 163-бабы,5-тармағы).
Өкілдік институтының мазмұны субъектілер құрамы ... ... ... ал ол ... ... мен ... пайда болуына, олардың мазмұндарына, қорғану түрлеріне негізделеді. Аталған негізгі элементтердің сипаты өкілдік ұғымы арқылы ... ... ... ... ... ... үш ... беруші, өкіл және үшінші жақтан тұрады. Өкілдік беруші өкілге іс-әрекеттерді жасауды тапсырып, тиісті сенімхат берген болса ғана немесе ... ... ... бойынша істейтін болса ғана өкілдің іс-әрекеттері өкілдік беруші үшін құқықтар мен міндеттер тудыра алады. Азаматтық құқықтың кез ... ... ... ... бар ... жоқ адам да, ... тұлға да өкілдік беруші бола алады. Өкілеттікті жүзеге асыру кезінде екі бірдей ... ... ... ... ... беруші мен өкіл арасындағы ішкіқұқықтық қатынас, өкіл мен үшінші жақ арасындағы сыртқы құқықтық қатынас. Алайда екінші құқықтық қатынаста өкіл ... өз ... ... азаматтық құқық субъектілерінің бәрі бірдей өкіл бола алмайды. Азаматтық әрекет қабілеттілігі бар кез-келген тұлға, яғни азаматтар мен заңды тұлғалар өкіл бола ... ... өзі ... ... 18 ... толу ... көрсетеді, бұл жаста оған азаматтық әрекет қабілеттігі толықтай тән, ал заңды тұлғадағы өкілдік жарғымен айқындалған құқықтық ... ... ... тиіс. Азаматтық Іс жүргізу кодексі сотта өкіл бола алмайтын тұлғалар тобын белгілейді. Олар: судьялар, ... ... істі ... ... бар лауазымды тұлғамен туыстық қатынасы бар тұлғалар.
Өкіл беруші кез-келген азаматтық құқық субъектісі бола ... ... ... ... ... тек ... ... өкілдік үшін қажет.
Үшінші жақ - азамат немесе заңды тұлға. Өкілдік ... ... ... ... өкілдік берушінің азаматтық құқық қатнастары белгіленеді, өзгереді және тоқтатылады.
2. Өкілдік ... ... ... Азаматтық кодекстің әрекет қабілетсіз азаматтар атынан заңды өкіл болу шартын қарастыратын ... ... ... ... ... өкіл ... ереже қарастырылған. АІК 38-бабында әрекет қабілетсіз ... ... ... ... жоқ ... әрекет қабілеттігі шектеулі деп танылған азаматтардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін сотта олардың ата-аналары, асырап ... ... мен ... сотта өздерінің өкілетті құжаттарын көрсете отырып қорғай алады. Қазақстан Республикасының "Неке және ... ... ... 111 - ... ... ... мен қорғаншылар заң жүзінде қамқоршылыққа алынғандардың өкілдері болып ... және ... ... ... ... ... және ... мүдделерін көздеп жасайды.
Қамқоршылар өздерінің қамқоршылығындағы адамдардың өз бетінше жасауға ... жоқ ... ... ... ... ... өз құқықтарын жүзеге асыруына және міндеттерін атқаруына жәрдем көрсетеді, сондай-ақ оларды үшінші бір ... ... ... ... ... ... ... мен міндетінен туындайтын қандайда бір әрекеттер өкілдік беруші үшін жасалады. ... ... ... өкіл ... үшін ... салдарлар туғызады.
4. Өкіл өкілеттік негізінде әрекет етеді. Өкілеттік бұл - өкілдің жасай алатын әрекеттер ... ... ... ... ... негізінде белгіленген мүмкіндіктерінің шектері.Өкілдіктің түріне қарай өкілеттік әртүрлі тәсілдермен қалыптасады. Ерікті өкілдікте өкілеттік екі жақтың ... ... ... ... ... шарт немесе сенімхат мәтінінде көрсетіледі.
Өкілдік негізі бір тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... өкілеттікті бөлісуі жатыр. Мұндай өкілеттік болмаған және өкілдік қатнасын асыра пайдаланған ... ... ... ... ... ... жасалған мәмілесі жарамсыз болып табылады. Бірақ Азаматтық кодекстің 165-бабына сәйкес өкілдігі жоқ ... бір ... ... ... ... ... ... жасаған мәмілесі өкілдік беруші кейін осы мәмілені кейіннен мақұлдаған ретте ғана үшін азаматтық құқықтар мен міндеттерді ... ... және ... Әрі ... ... ... ... мақұлдауы мәмілені оны жасаған кезінен бастап жарамды етеді.
Өкілеттік туындауының негізі - заң ... ... ... ... ... ... ... бар: шартта немесе алдын-ала келісімде көрсетілген өкіл ... ... ... ... ... еркі; заңда көрсетілген фактілер; мәселен ата-ана өздерінің балаларының заңды өкілдері бола алады, әрі ... ... мен ... кез ... жеке және ... ... алдында қорғай алады, сондай-ақ балалары үшін сотта арнайы өкіл болып қатыса алады (АК-тің 164-бабы); уәкілетті органның актісі-тұлғалар өкіл болып қатысуға ... ... акт. ... өкілеттік міндетті атқаруды талап ететін лауазымға тағайындау өкілеттік сондай-ақ өкілдің (бөлшек сауда жүйесіндегі сатушы, кассир және т.с.с.) ... ... ... да ... ... ... 163-бабының 1-тармағы).
Өкілдік заңды және ерікті деп бөлінеді. Заңды өкілдік тікелей заңнан туындайды, әрі ол өкілдік берушінің ... ... ... Теңіз жолы сауда кодексі бойыншакеме капитаны қызмет бабында жасалған мәмілеге байланысты кеме иесінің және жүк ... ... ... ... ... не ... жерінде кеме иесінің немесе жүк иесінің өкілдері болмаса, жағдайға байланысты талап қою мәселесін өзі шеше береді, кейбір мәмілелерге билік етеді ... ... ... ... өкілдік ерікті өкілдік деп атайды. Мұның өзі өкілдік берушінің еркіне байланысты болады. Өкілдік беруші өкілдік ... қана ... оның ... де ... ... тапсырма шарты).
Заңды өкілділік сот шешіміне немесе әкімшілік актіге негізделеді. Азаматтық хал актілерін тіркеу органында тіркелген туу ... ... ... өз ... өкілі бола алады. Балаларды асырап алу жағдайында дәл солай тіркеу жүргізіледі және асырап алушыларды ата-ана ... ... және жаңа туу ... ... ... ... ... органның әкімшілік шешім-актісі негіз бола алады.
Азаматтық кодекске сәйкес ... ... жоқ ... әрекет қабілеті шектеулі азаматтарға, жасөспірімдерге, психикалық ауыратын азаматтарға қамқоршы, ішімдікке салынған азаматтар мен нашақорларға сот қорғаншы тағайындайды. Бұл ... ... ... ... сондықтан олар заңды өкілдер деп аталады.
Өкілетсіз екінші бір тұлғаныңмүддесі үшін әрекет еткен тұлға өкіл болып ... ... ... АК ... өкілеттікті асыра пайдаланушыларды да жатқызады. Өкілеттікті ... ... ... ... ... жүзеге асыру жатқызылады. Мысалы, пәтерді мәміле бойынша жалға алу керек болса, өкіл оны сатып-алуға келісімге отырады. Өкіл ... ... ... салдарын өкілдік беруші қолдаса, онда әрекет негізінде туындаған құқықтар мен ... осы ... ... ... ... өкіл берушіге тиісті болады. Егер өкіл беруші әрекетті қолдамаса, оның ішінде өкілеттікті асыра пайдалану негізінде жасалған мәмілелерді ... деп ... онда ... жақ ... жауапкершілікті өкіл ретінде қатынасқа түскен адам алады.
Рыноктық ... өту және ... ... ... ... ... ... коммерциялық өкілдік маңызды орын алады. Коммерциялық өкіл - бұл шарт ... ... ... атаныан тұрақты және еркіті өкіл бола алатын тұлға. ... ... ... тарабы кәсіпкерлік жүйеде шарт жасасқан кезде олардың атынан үнемі және дербес өкілдік етуші болмаса, онда ... ... ... ... ... 1- тармағы). Мұндай жағдайда коммерциялық өкіл өкілдің өкілеттігі көрсетілетін жазбаша шарт негізінде, ал ол ... ... ... ... әрекет жасайды. Коммерциялық өкілдік екі түрге бөлінеді: өз өкілдігі және бөтен тұлғаның алдында болатын өкілдік.
Өз атынан болу - ... ... ... өз құрылымына тағайындайды және ол арқылыөзінің құқықтарымен міндеттерін орындап, мүделерін қорғайды. Мұндай өкілетте бір субъект болады, сырттан бөтен тұлғаны ... ... ... ... 1- ... Мысалы, жұмыс беруші атынан басқа субъектілермен құқықтық қатынаста ... ... ... ... ... ... ісін жүргізуші немесе сауда мәмілесін жасаушы кәсіпорын қызметкері сәйкес заңды тұлғаның өкілі болып табылады. (дүкен сатушысы, кәсіпорынның ... ... ... ... өкіл болу ... ... басқа да тәсілмен жасалуы мүмкін. Әсіресе, олар заңды тұлға өз қаржысы есебінен қосымша құрылымдық бөлімдерді құру кезінде пайда болады. ... оған ... ... ... ... және шаруашылық серіктестіктерін жатқызуға болады. Олар өздерін құрушылардың мүддесі үшін мәмілеге қатысқан кезде бұл құрылған жаңа ... ... ... тең ... ... ... қажет. Бірақ олар заңды тұлға бола алмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті органдыры тағайындайды және олар сенімхатта көрсетілген функцияларды ғана атқара алады.
Коммерциялық өкілдіктің екінші ... ... үшін ... да өз ... ... ететін адамдар (коммерциялық делдалдар, мұрагерлік кезінде өсиетті орындау тапсырылған адамдар және т.б.). Өкілдіктің бұл түрі бизнес сферасында ... ... ... түрі ... ... ... айналымда бұл өкілдік арнайы делдалдық түрі ретінде қолданылады.
Рыноктың қажеттілігіне сәйкес делдалдық қызметтің дамуын өкілдікті жүзеге асыру жолы нормативтік актілермен ... ... ... "Тауарлық биржа туралы" Жарлығында биржалық сауда қатысушыларының ... ... ... мен ... атынан және оның есебінен биржалық мәміле жасай алатын брокерлер аталған.
Коммерциялық өкілдің өкілеттігі жазбаша ... ... ... тиіс ... оған ... ... да жазылады. Коммерциялық өкіл бір мезгілде өзінің қатысуымен жасалатын шартың түрлі тараптарын мүдделерін білдіре алады. Бұл орайда ол ... ... ... ... ... орындауға міндетті.(АК-тің 166-бабының 4-тармағы).
Кәсіпкерлік қызметтің жекелеген салаларындағы коммерциялық өкілдіктің ерекшеліктері заңмен ... ... ... ... ... ... көрінеді:
1) коммерциялық өкілдердің өкілеттігі сенімхаттарда жазбаша көрсетілуі тиіс;
2) коммерциялық өкілге өкілдік беруші атынан өз мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... жол берілмейді, сонымен қатар бір уақытта өкілге оның қатысуымен жасалған шарттың әртүрлі тараптарының мүдделерін білдіре ... ... ... мен ... алушының, жалға беруші мен жалға алушының және т.б.).
3) комерциялық өкіл ... ... ... көрсетілген болса, шарт тараптарынан сыйлық ақы алуға құқылы;
4) коммерциялық ... ... ... жаса ... мәлім болған құпияларды сақтау міндеті жүктеледі.
2 АЗАМАТТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАР МӘМІЛЕНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЫСАНЫ ... Шарт ... және оның ... ... ... шарт ... ... Шарт адамзат тарихында адамдардың арасында туындайтын қатынастарды реттеудің ежелгі дәуірлерден келе жатқан, кеңінен тараған әдістерінің бірі. Шарт - сату - ... алу, ... ... ... ... беру, сақтау және т.б. қатынастар негізінде жүзеге асырылады.
Шарт дегеніміз - екі немесе одан да көп ... ... ... мен ... ... өзгерту немесе тоқтату туралы келісім.
Шарт еркіндігі - шарт жасаудың басты әрі айнымайтын ... Шарт ... ... шартты жасау еркіндігі;
* шартты жасауға итермелеуге жол бермеу еркіндігі;
* жасалатын ... ... ... ... тараптар өз қалауы бойынша шартқа әр түрлі жағдайларды енгізе
алатындығын;
* тараптар заңда көзделген және көзделмеген шарттарды да жасаса
алатындығын білдіреді.
Шарттар, негізінен, екі ... ... ... көп ... ... да ... ... екі жақтан көп тарптар қатысады және келісілген еріктеріне байланысты ... ... ... ... заңда көрсетілген реттерден басқа тараптардың ортақ келісімі бойынша анықталады.
Тарптардың еріктері белгілі бір нысанда жүзеге асырылуы тиіс. Шарт екі ... ... және ... ... ... ... ... жіктеудің маңызы өте зор. Шарттың дұрыс анықталуы тараптардың мүдделерін қорғауға ... ... ... жасалу уақытына байланысты (күшіне енуі) реалды және консенсуалды болып бөлінеді.
Консенсуалды шарт бойынша шарт ... ... ... ... бұл ... ... білдіреді және сол сәттен бастап күшіне енеді. (Мысалы, сату және сатып-алу, мүлікті жалға алу, т.б.)
Реалды шарт бойынша шартты жасасудың ... - ... ... ... ... Яғни, зат берілген уақыттан бастап шарт жасалынды деп есептелінеді. (Мысалы, несие шарты.)
Жеткізіп беру шарты - бұл ... ... ... ... пайда болу сәті тараптардың келісімімен анықталады. Бұл жерде бір келісімге келу жеткілікті, мәселен, мүдделі тараптар келіскен мерзімде шарт бұзылса, екінші ... ... ... ... шығындардың орнын толтыруды, айыппұлды үстемелеуді және т.б. талап ... ... ... - бұл ... шарт, құқықтар мен міндеттер несие алушының ақша қаражатын алғаннан бастап пайда болады.
Шарттарды ақылы және ақысыз деп екіге бөліп қарауға ... ... ... ... ... ... ... шарт бойынша өзінің міндетін атқарған жақ тиісті ақысын алуы қажет. Белгілі бір қызмет көрсеткен адам сол көрсеткен ... ... ... Ал егер бір ... екінші тарапқа одан ақы алмай немесе бірдеңе бермей затты ұсынуды міндетіне алған болса, онда мұндай шарт ... шарт ... ... Оған біреуге бір нәрсені сыйға беруді, т.б. жатқызуға болады.
Шарттарды сонымен қатар, ... ... және ... ... деп ... ... ... басым көпшілігі өзара келісілген, яғни құқықтар мен міндеттер екі ... да ... ... алу - сату шарты бойынша сатушы ... ... ... ... және оның ... ... ... құқылы, екінші тарап - сатып ... ... ... етуге құқылы және оны қабылдап ақысын төлеуге міндетті. Көріп отырғанымыздай екі тарапта да ... мен ... бар, яғни ... мен сатып алушының арасындағы шарт өзара келісімді. Сыйға беру шарты керісінше, бір жақты міндеттеуші шарт. Сыйға алушының ешқандай ... жоқ, тек ... ие және ... ... ... ... өзі шешеді.
Жария шарт. Коммерциялық ұйыммен жасалған және өз қызметінің сипатына қарай оған ... ... ... ... ... ... жұмыстарды атқару немесе қызмет көрсету жөніндегі оның міндеттемелерін белгілейтін шартты ... шарт деп ... Бұл ... ... ... қызметін көрсету, энергиямен қамтамасыз ету, медицина, мейманхана, банк қызметін ... ... ... көлікпен тасымалдау, т.б. салаларда қолданылады.
Коммерциялық ұйымдардың шарт жасау немесе жария шартын жасау барысында бір ... ... ... бас ... ... бір тарапқа жеңілдік беруге құқығы жоқ.
Жария шартының талаптары барлық тұтынушыларға бірдей қойылады. Яғни, жария шартын жасауға ниет ... ... тең ... ... - бір ... ... білдіруші) екінші тұлғаға (сенім білдірген) өзінің атынан жазбаша өкілеттік беруі.
Сенімхаттың мынадай түрлері болады: негізгі, ... және бір ... ... ... - 3 жыл. Егер ... жарамды мерзімі көрсетілмесе, онда ол берілген күннен бастап 1 жыл бойына ... ... ... ал егер ... берілген күні көрсетілмесе ол жарамсыз деп танылады.
2.2 Азаматтық - құқықтық шарттардың түрлері
Шарттың ұғымына ... ... ... ... ... ... екі ... одан да көп адамның азаматтық құқықтар мен міңдеттемелерді белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы ... шарт деп ... ... ... заңнамада әртүрлі мәнде қолданылады: өзінен міндеттеме туыңдайтын заңдық факты; сол шарттық міңдеттеменің өзі; шарттық міндеттемені ... ... - ... қатынастың туыңдауына, өзгеруіне немесе тоқтауына негіз болатын заңдық факт. Сондықтан да, шарт азаматтық құқықтар мен міндеттемелерді туындататын негіздердің бірі ... ... ҚР ... ... ... 148-баптың 1-тармағына сәйкес мәмілелер бір жақты және екі немесе көп ... ... ... мүмкін. Сол себепті, шарт мәміле болып табылады және шартқа екі және көп жақты мәмілелер туралы (373-баптың 2-тармағы), атап айтқанда, мәміленің ... және оны ... ... мәмілені заңсыз деп тану туралы және т.б. ережелер қолданылады. "Бір ... және көп ... ... ұғымын "бір жақты және өзара шарттар" ұғымынан ажырату керек. Бір жақты мәміле шартқа жатпайды, себебі ... ... үшін ... ... ... ... бір ... ерік білдіруі жеткілікті. Шарттың басқа мәмілелерден және басқа заңдық ... ... сол, шарт ... ... келісімі. Сондықтан, азаматтық кодекстің 148-бабының 3-тармағына сәйкес, шарт жасасу үшін екі тараптың (екі жақты мәміле) не үш ... одан да көп ... (көп ... ... ... ерік білдіруі қажет болып табылады[45].
Шарттардың басым көпшілігі екі жақты мәміле болып табылады, себебі шарттан, әдетте, міндеттемелік құқық ... ... ал ... үшін ... ... ... екі ... болуы керек: біреуіңде талап ету құқығы (несие беруші), екіншісінде -- сол ... ... ... ... ... ... ... шарт көп жақты мәмілеге мысал бола алады ол ҚР АК-ның 228-бабында айқындалған.
Бұл шарттың ... ... оның ... ортақ шаруашылық мақсатқа қол жеткізу үшін бірлесіп әрекет жасауға ... және осы ... ... ортақ меншік пайда болады. Бірлескен қызмет (жай серіктестік) туралы шарттың "Міндеттемелік құқық" туралы бөлімде емес, меншік құқығына арналған бөлімде, ... ... ... тараудан кейін орналасуы бекерден бекер емес.
Көп жақты ... ... шарт ... ... ... қолдануға болады. Дегенмен, көп жақты шарттардың жоғарыда айтылған ерек-шеліктеріне байланысты кейбір нормаларды қолдануға болмайды. Атап ... ... шарт ... (387-бап), үшінші жақтың пайдасына шарт туралы (391-бап) ережелерді көп жақты шартқа қолдануға бола қояр ма екен, шарт ... ... ... ... да қандай да бір ерекшелік болуға тиіс.
"Шарттан міндеттемелік, заттық, ... ... өзге ... ... ... ... ... ережені Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне кіргізу елеулі жаңалық болып табылады. Бұл ереже бұрынғы заңнамада болмаған. Ол ТМД-ға мүше басқа ... ... ... ... шартты, әдетте, міндеттемелік құқық қатынас-тарымен байланыстырады. Көбіне солай да. Бірақ, ... ... ... ауқымына зорға сиатын құқықтық қатынастар да бар. Мысалы, бірлескен қызмет туралы ... ... ... объектісін бірлесіп иелену және пайдалану жөнінде оның қатысушылары арасында қатынастар туындайды, ал олар міндеттемелік емес ... ... ... ... ... ... ... меншіктің қатысушылары мен барлық басқа адамдар арасында болатын заттық абсолюттікке қарағанда) [49].
Шарттан авторлық қатынастар (бірлескен ... ... ... ... ... ... ... және т.б. туындаған жағдайда осылай бағалауға болады.
Құқықтық ... ... ... және міндеттемелік) заңды тұлғаның пайда болуына негіз ... ... ... ... ... ... міндеттемелер туралы жалпы ереже қолданылады (268-377-баптар), себебі АК-ның шарттар туралы жалпы ережеге арналған 22-тарауының ... және ... ... ... ... ... жайындағы ережеде (379-баптың 2-тармағы) өзгедей көзделмеген.
ҚР АК-ның 379-бабының 2-тармағы міндеттеме тек шарттан ғана емес, басқа заңдық фактылардан да туындайды ... ... ... шарттық міндеттемелерге міндеттемелер туралы жалпы ережені қолдану АК-ның шарттар туралы ... ... ... ... талапқа көну және борышты аудару туралы кейбір ережелер (339-348-баптар) шарттардың кейбір түрлерінде (лизинг, факторинг) басқаша шешіледі. Демек, ... осы ... ... нормалар қолданылады. АК-ның 379-бабының 3-тармағына басқа формула енгізілген: шарттан (бірлескен қызмет туралы шарт, құрылтай ... ... шарт және ... ... ... ... немесе өзгедей (міндеттемеліктен басқа) құқықтық қатынастарға, егер заңнамадан, шарттан немесе құқықтық қатынастардың мәнінен ... ... онда ... ... ... яғни шарт ... және оның ережелері қолданылады.
Мысалы, бірлескен қызмет туралы шарттың немесе құрылтай-шартының мәнінен шарт жасасумен, оны өзгертумен және бұзумен байланысты көптеген ерекшеліктер ... олар ҚР ... 2 және ... ... ... ... ... қарағанда басқаша шешіледі.
ҚР АК-ның 379-бабы заттық, авторлық немесе шарттан туындайтын ... ... ... ... туралы ережелерді қолдану туралы мәселені шешпейді, мұны АК-дағы елеулі олқылық деп санауға болады. Заңнамада немесе шартта тікелей реттелмеген мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... міңдеттемелер туралы ережелер қолданылады (5-баптың 1-бабы).
Шарт еркіндігі. ... мен ... ... шарт ... еркіндік берілген. АК-да, заң құжаттарында немесе өз еркімен ... ... шарт ... ... көзделген жағдайларды қоспағаңда, шарт жасасуға мәжбүрлеуге жол берілмейді (АК-ның 380-бабының 1-тармағы).
Шарт еркіндігі туралы норма ҚР АК-ның ... ... мен ... ... ... ... азаматтық құқықтарды өз қалауынша пайдаланады деген ережесіне ... ... ... ... ... ... ... еркіндігімен және тұтынушылардың тауарлар иеленуге, жұмыстар мен қызметтер пайдалануға шарт жасасу еркіңдігіне құқығымен үйлестікте болады.
Егер ҚР АК сүйенетін ... онда ... ... ... жаңа, себебі жоспарлы-бөлу экономикасында шарт еркіндігі болмады, барлығын жоспарлы қорлар мен бөліп тарату анықтады, ... ... ... жасалыңды. Шарттарда формальдық сипат болды, ең басты маңыздылық ... ... ... Мұның барлығы заңнамада, оның ішіңде Азаматтық кодексте мұқият реттелді.
Қазір шарт жасауға ... ... ... ғана ... ... Міндетті түрде шарт жасасу туралы жалпы ережелер АК-ның арнайы бабында (АК-ның ... ... ... ... міндеті АК-да, егер мұндай шарт жария шарт болса, коммерциялық ұйым үшін көзделген (387-бап).
Сатып алу-сату шартын ... ... ... ... ... ... ... және Мемлекеттік сатып алу туралы Заңның 23-бабында бекімін тапқан. Мемлекеттік мүлікті сатушы мен ... ... сату ... ашық ... ... ... шарт жасасуға міндетті.
Шарт жасасу міндеті еркімен қабылдаған міндеттемеден туындайтын жағдайларға алдын ала шарт ... ... ... 306-бабының 1-тармағына сәйкес, кепіл ұстаушыға оның иеленуіне берілген кепілге салынған мүлікті сақтандыру міндеті шартпен немесе заң актілерімен жүктелуі мүмкін. ... ... ... қалатын кепіл мүлкін сақтандыру кепіл берушіге жүктеледі.
Шарт еркіндігі принципі тараптардың ... ... ... да, ... ... да ... ... көрініс табады ҚР АК-ның 380-баптың 2-тармағын қараңыз. АК-ның Ерекше бөлімі ... ... ... заңнамада көзделген шарттарға арналған. Айта кететін бір жағдай -- 380-баптың 2-тармағында әңгіме заң актілері жайында емес, ... ... ... ... жаңа ... ... ... Үкіметінің қаулылары және ондай құқық берілген мемлекеттік оргаңдар белгілей алады. Ондай ... ... ... ... ... ... туралы шартты алуға болады[43].
Тараптар занда көзделмеген шарттарды да жасаса алады. Бұл ереже туындайтын ... ... ... ... мен ... ... көзделген негіздерден, сондай-ақ, азаматтар мен заңды тұлғалардың әрекеттерінен пайда болады, өйткені ол әрекеттер азаматтық заңнамада көрсетілмегенімен, олардың жалпы негіздері мен мәні ... ... мен ... ... ... ... азаматтық құқықтың жалпы бастауына негізделген, ол жаратылысынан диспозитивті және бар қатынастарды да, болашақта болуы мүмкін қатынастарды да реттеуді ... ... ... ... өтпелі кезеңі үшін аса маңызды, себебі күніге бір жаңа ... ... ... ... отырмыз. Негізінде азаматтық құқықтың принципі болып табылатын шарт еркіндігі өзінің негізгі қызметін сақтап қала ... ... бұл ... еркіндігі) әрбір азаматтың өзіне тиесілі сбьективтік құқығы болып табылады.
Шарттың мазмұнын оны жасасқан кезде тараптар құрастырған ... ... ... ережелерін, егер тиісті ереженің мазмұны заңнамамен міндеттелген болмаса, тараптар өз ... ... ... ... ... принципі шарт еркіндігінен туындайды. Тараптар шарттың заңнамада тікелей тыйым салынғанынан ... кез ... ... анықтауға құқылы.
ҚР АК-ның баптарына жүгінсек 382-баптың 1-тармағыңда императивтік және диспозитивтік нормалар ... ... ... ... ... ... ... міндеттелген болса (императивтік норма), тараптар оны өзгертуге құқылы емес. Олар ол нормаларды шартта қарастыруы да, қарастырмауы да ... ... оған ... олар оны ... ... ... орыңдауға міндетті[76].
Шарт мазмұнына қатысты мысал келтіретін болсақ, АК 282-бапта ақша ... ... ... теңгемен көрсетілуге тиіс делінген немесе АК 304-бапта ортақ меншік болып табылатын мүлік кепілге тек барлық меншік иелерінің келісімімен ғана ... ... деп ... ... да, ... ... ... көзделмегеннен басқа реттерде) есеп-қисапты АҚШ долларымен жасау туралы немесе мүлікті кепілге басқа меншік иелерінің келісімінсіз беру туралы ... ... ... ... шарт ... ... норма көзделген болса тараптар оны қолданбауға немесе одан өзгеше ереже белгілеуге құқылы.
Мысал келтірейік, АК-ның 285-бабына сәйкес екі немесе ... ... ... ... міндетті борышкерге, егер заңнамадан немесе міндеттеменің шарттарынан өзгеше туындамаса, таңдау құқығы беріледі. Сондықтан тараптар балама ... ... өзге ... ... ... ... шартта осы ережеге қатысты ешнәрсе қарастырмаған болса, онда заңмен белгіленген норма қолданылады.
Азаматтық заңнамада императивтік нормалар көп емес. Негізінен алғанда олардың ... ... ... ... болып келеді. Ол шарт еркіндігіне сүйене отырып ... оның ... ... ... анықтай алатындығымен байланысты. Тараптар шартта кез келген жағдайды қарастыруға құқылы, егер олар оны істемесе (білместіктен ... ... ... онда ... ... ... да бір ережені тараптардың өздері де, диспозитивтік нормалар да қарастырмаған жағдайлар кездесуі мүмкін. Онда, іскерлік ... ... бар ... оны ... ... болса, сол жағдайда дағды басшылыққа алынады.
Дегенмен, мұндай жағдайлар өте ... ... және ... дау туғызады. Бұған байланысты дауларды сот шешеді.
Шарттың елеулі ережелерін ... ... Шарт ... екі ... ... ... ... екі немесе бірнеше адамның келісіп ерік білдіруі. Әр шартта көптеген ережелер болуы мүмкін, ... ... егер ... шарт ... деп ... ... алу қажет. Бұл -- шарттың елеулі ережесі. АК-ның 393-бабына сәйкес, тараптар арасында шарттың барлық елеулі ережелері бойынша тиісті ... ... ... ... келісімге қол жеткен кезде шарт жасалынды деп есептелінеді[3].
Жалпы алғанда ҚР АК 393-бабы елеулі ережелердің тізбесін бермейді, тек ... ... ... ... атап ... ... ... табылатын үш тобын бөліп алуға болады, олар:
1) шарт нысаны туралы ережелер. Шарт нысаны ... ... бір шарт ... ... ... ... елеулі деп танылған ережелер. Олар брокер-диллер мен оның клиенті арасында жасалған брокерлік шартта мыналар болуға ... шарт ... ... ... ... ... ... бойынша брокер-диллердің өз қызметін жүзеге асыруы;
б) тараптардың, оның ішіңде брокер-диллердің, клиенттің есепшоты туралы коммерциялық ... ... ... қоса ... ... мен міндеттері;
в) брокер-диллердің қызметін төлеудің мөлшері мен тәртібі;
г) брокер-диллердің клиент ... есеп ... ... мен ... ... шарт ережелерін бұзғандық үшін жауаптылығы;
е) бағалы қағаздар бойынша ... ... және оны ... ... ... ... ақша қаражатын клиенттің бұйрығы бойынша төлеудің шарттары мен тәртібі (Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 5 наурыздағы "Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... шарттардың осы түрі үшін қажетті ережелер, мысалы, мүлікті жалдау шартындағы жалдау ақысының мөлшері;
4) ... ... ... ... оған ... ... ... тиіс ереже
Шарттардың түрлерінеде тоқталып талдау жасайық. Оларды атап өтетін болсақ ... және ... ... ... және ... ... бір жақты және өзара шарттар, бір типті және аралас шарттар, ... және ... ала ... ... және міндетті шарттар, өзара келісілген шарттар және қосылу шарттары және ... ... ... жасалған шарттар мен үшінші жақтың пайдасына жасалған шарттар болып бөлінеді.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... Міндетемелер туралы мәселені қарастырғанда жүргізілген топтастыру да, атап айтқанда, ... ... ... ... ... көрсету сияқтылар шарттарға да қолданылуы мүмкін. Шарттарға мәмілелер топтастырулары да қолданылады.
Біз шарттардың заңнамада және заң әдебиетіңде ... ... ... ... ... ... ашып көрсетейік.
Нақты және консенсуальдық шарттар. Егер, заң ... ... шарт ... үшін мүліктің берілуі қажет болса, шарт тиісті мүлік берілген кезден ... ... ... ... кодекстің 393-бабының 2-тармағында нақты шарттың жасалу кезі туралы айтылған. Шарттардың көпшілігі консенсуальдық болып табылады, (лат. consensus -- ... яғни ... ... үшін ол ... ... болса жеткілікті. Бұған мысал, сатып алушы мен сатушы арасындағы келісімге қол жеткен кезден бастап сатып алу-сату шарты жасалды деп ... ... ... ақша ... және ... ... ... қойған шартты орындау мақсатында атқарылады.
Бірақ, кейбір шарттар (мысалы, сыйға тарту, сақтау, заем, жүктасымалдау) шарт ... ... ... ... қана ... деп ... Мұндай шарт нақты (лат. res -зат) деп аталады, ол заң актілерінде ... ... ... консенсуальдық немесе нақты сипаты, әдетте, шарттың анықтамасының өзінде көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады: сатушы затты беруге міндеттенеді, ал сатып алушы ақша төлеуге міндеттенеді. Болашақта шарт осылай орындалуы тиіс[44].
Нақты ... ... ... ... ... Оған ... ретінде сақтау шарты бойынша сақтаушы зат иесінің өзіне тапсырған затын сақтауға міндетті, тасымалдау шарты бойынша тасымалдаушы өзіне ... ... ... ... жерге жеткізуге міндетті яғни, шарт бойынша міндеттеме екінші тарап затты бергеннен кейін ғана туыңдайды. Бұл ... ... кезі мен шарт ... ... ... ... Консенсуальдық шарттарда олар, әдетте, сәйкес келмейді, бірақ тараптар ... ... ... бойынша зат беру кезін шарт жасасу кезімен сәйкестендіруге келісе алады. ... ... ... ... ... ... шарт бола ... және ақысыз шарттар. Шарт бойынша тараптар өз міңдеттемелерін орындағаны үшін ақы алуы ... ... бірі ... ... ... болса, бұл ақылы шарт болып табылады. Бір тарап екінші тарапқа одан ақы ... ... еш ... ... бір ... ... міндетіне алған шарт ақысыз шарт болып табылады (АК-ның 384-бабы).
Ақылы және ақысыз шарттар арасындағы айырмашылық -- шарт бойынша өз ... ... үшін ... ... бір нәрсені ұсыну-ұсынбауында.
Бір нәрсені ұсынуға (төлеуден басқа) материалдық құндылықтар беру (бартерлік операция), біріне бірі қандай да бір міндеттерді ... ... ... ... баға ... ... кез келген әрекетті жасау жатады.
Бір нәрсені ұсыну ұғымы ағылшын-американ құқығында "considaration" деген атпен кең ... ... ... кез ... ... ... ... болып табылады; онсыз шарт заң күші бар шарт деп танылмайды.
Шарттардың ... ... ... бекімін тапқан ақысыз шарттардың ішінен сыйға тарту шартын, мүлікті ақысыз пайдалану және пайызсыз заем шартын ... ... ... заң бойынша ақылы да, ақысыз да болуы мүмкін (тапсыру, сақтау, заем). Сондықтан да, ... ... ... да бір күдік туса, шарт ақылы деп танылады деген ... ... Шарт ... деп ... егер ол заңнамадан, шарттың мазмұнынан немесе мәнінен туындайтын болса.
Азаматтық айналымда ақысыз шарттардың болуы елімізде қалыптасып келе ... ... ... ... келмейді. Мысалы, қайырымдылық, мәдени, білім беру және басқа қоғамдық қорлардың қызметі (АК-ның 107-бабы), демеушілік ... ... ... беру және ... ... ... әлеуметтік маңыз алуда, ақысыз сыйға тарту шарттары көбіне олардың құқықтық ... ... ... және өзара шарттар тараптардың құқықтары мен міндеттерінің бөліну сипатына қарай ажыратылады. Бір жақты шартта бір тарапта тек құқық, екіншісінде тек ... ... ... заем ... ... ... ... әрқайсысында құқық болады, олар міңдеттемелер де көтереді ... ... ... ... сатушы берген заты үшін сатып алушының ақша төлеуін талап етуге құқылы және өзі сол затты сатып алушыға беруге міндетті, ал ... ... ... ... ... ... етуге құқылы және сол зат үшін ақша төлеуге міндетті) [55].
Бір типті және аралас ... Бір ... ... сан алуан қыры бар (жеткізу, тұрмыстық мердігерлік, жалдау, рента және т.б.) ... бір ... ... ... ... ... ... көрсету) міндеттемелерді тудырады. Аралас шарттарда заңнамада көзделген әртүрлі шарттардың элементтері болады.
АК-ның 381-бабының қағидалары 380-баптың ... ... ... де, ... де шарттарды жасаса алады деген қағидасынан орынды туындайды. Соңдықтан да, олардың мазмұныңда заңда көзделген әртүрлі шарттардың элементтері бар шарт жасаса алуы ... ... ... - ... ШАРТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ
Жауапкершілік барлық құқық қатынастарына тән нәрсе. Азаматтық құқықтық қатынастың негізгі бөлігін міндеттеме құрайтын болғандықтан ... ... ... ... ... жалпы ережелерінде қаралады. Бірақ та бұл арада айтылған мәселе міндеттемелерден тыс құқық ... да ... ... ... ... дегеніміз - заңмен немесе шартпен қаралған ... ... ... ... бұзатын азаматтық құқықтық қатынастардың субьектілеріне қолданылатын мүліктік өндіртіп алу немесе мүліктік салмақ салу болып табылады. Оған ... ... орай ... ... мүліктік шығынының орнын толтыру да жатады.
Жауапкершілікке тарту, азаматтық құқық бұзушылық жағдайында құқықтық нормаларға санкцияны жүзеге асыруға ... ... Ең ... ... жауапкершілікте мемлекеттік және шарттық тәртіпті нығайтуда, осы мақсаттың алдын алуда ... ... ... ... ... қатынасының субьектілері болып табылатынтараптар өзіне жүктелген міндеттерді орындамауы ... ... ... ... шығынға және жеке тұлғалар мен бүкіл қоғамды қолайсыз жағдайларға әкеп соқтыратынын білуі тиіс әрі өзінің міндетін бұзбауға күш салуы керек. ... ... ... ... егер, әлгі айтқан құқық бұзушылыққа жол берілетін ... онда ... ... оны ... қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Сондықтан да, борышқор өзі ... ... ... ... ғана ... оны орындаудан өз бетімен бас тартқан кезде де оған жауапкершілік бәрібір мойындатылады. Азаматтық құқықтық қосымша мүлікті өндіртіп алу тәрізді өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... жалтарған борышқорға жазалау шарасын қолдана алмайды және оның іс-әрекетін өз дәрежесінде реттеп отыруы ... ... ... өзіне тән қасиеттері:
- борышқордың міндеттемені бұзғанынан туындаған мүліктік шығындарды несие берушіге қайтару;
- борышқордың ... ... ... ... қадағалау;
- борышқорды міндеттемесін орындамағаны немесе тиісті дәрежеде орындамағаны үшін жазалау;
- белгілі бір дәрежеде несие берушінің міндеттемеге қатысуына ... болу ... ... ... ... пайла болатын шығынды өтеуді қамтамасыз етеді);
- борышқордың тәртіпсіздік фактілерін басқа тұлғалардың көзінше айғақтау болып табылады.
Ықпалы әр ... ... бола ... да, міндеттемелердің бәрінде жауапкершіліктің мұндай қасиеттері кездеседі. Мұндай ... ... ... бұзылмауын реттейтін заңнан ( мысалы, міндеттемені бұзғаннан келетін залалдың ... ... ), әр ... өзара жасасқан шарттарынан, міндеттеменің келісілген жағдайларынан туындайды. Жауапкершілікті белгілеу қосымша келісімдер арқылы да жүзеге асады. Мысалы, оған міндеттеменің мерзімін бұзғаны үшін ... ... орай ... ... ... ... ... - Азаматтық құқықтың Жалпы бөлімінің институты болып табылады, өйткені, жалпы ереже ... ... ... ... ... ... тән ... кездеседі.
Жауапкершілікті түсінуде көп жағдайда ретроспективті көзқарас белең алады, сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... ... ретінде ұғындырылады. Оның үстіне тәртіп бұзушылықтағы жауапкешіліктің мән-маңызын ұғынуда екі бағыт ... тиек ... Бұл ... ... ... ... заңды жауапкершілік тәртіп бұзушылар үшін қосымша ауыртпалық түсіру мен (қолайсыз жеке және ... ... ... ... ... деп ... ең ... - ол жауапкершілік, сондықтан заңдық, жауапкершілік те - міндет, алайда олмәжбүрлеу арқылы орындалады. Осыдан ... ... ... адамға тәртіп бұзуға жол бергенге дейін болмайды деген қорытынды жасалады.
Жауапкершілікті ретроспиктивті көзқарас ретінде түсінудің гносеологиялық ... ... ... ... ... жауапкершілік жазалаумен, құн алумен байланыстырылады. Құқықтық ұғымда қоғамдық пікір мен ғылым неліктен міндеттеуге, ... ... ... ... ... ... тек ... пен тиым салынғын тенденцияларға тән қарапайым құбылыс болғаны ... және ... ... ... бұл ... ... жауапкершілік теориясындағы қиғаштық себептерін мемлекеттік құбылыстың тарихи тәжірибелерінен, басқарудың өміршеңдік, биліктік-әкімшілік, бюрократтық тәсілдерінің белең алу ... ... ... ... ... жүйеміздің қазіргі реформалары ең алдымен оны орнықтыру тәсілдерін жаңғыртуды көздейді. Бұл жерде ең басты гуманизм ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, олардың заң алдындағы құқықтары мен бостандығын, ... ... ... ... өз ... үшін жауапкершілігінің заңдылығын мойындау.
Заңдылықты нормативті-мәжбүрлеуді шектен тыс арттырудан сақ ... жөн. ... тар ... ... ... ... гуманистік потенциялының жан-жақты ашылуын барлық қоғамдық соның ішінде құқықтық құбылыстарды орталықтандыруды қамтамасыз ете алмайды.
Нақты алғанда құқық ... ... Оның ... ... ... олардың творчестволық дербестігінің мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін компоненттер маңызы мен құқықтың мінез-құлқын механизміне ықпал ету мүмкіндік беретін ... және ... беру ... үлес салмағы арттырылуда.
Сонымен, заңдық жауапкершілік міндеттерді орындалмағаны үшін санкцияларды, айып салуды, жазалауды күшейту ... ... ... келісім-шарт міндеттері мен заңдылықты қатаң сақтаудағы позитивті жауапкершілігін, салалы қатынастарын күшейту жолымен жүргізген жөн. Бұл ... ... ... ... ... даму жолы.
Қ. Мұздытаев атап көрсеткендей жауапкершілік ретроспиктивті бағыттан перспективті көрінеді. Бұл ретте адамдардың болашақ іс-әреетінің ... ... ... ... ... ... ... ортаны қайта жаңғыртуға белсенді қатысу жөніндегі ұмтылыстары да ... ... Бұл ... біз заңды жауапкершілікті моральдық, ішкі жауакершілікпен шатастыруға қарсымыз. Тек позитивті заңдық жауапкершіліктің бір-бірімен тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... келеді.
Позитивті заңдық жауапкершілікті негіздеуге және оның табиғатын ашып ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ісінде және азаматтық-құқықтық белсенділікті қалыптастыруда
методологиялық маңызға ие жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... ұғымы күштеу мен және жазалаумен сәйкес келмейді. ... ... ... өзі ... құқықтың жауапкершілікті құқық бұзушылықтың және санкцияны іске асырудың салдары немесе мемлекеттік күшпен қорқыту ретінде түсінбегені жөн. Біздің социологиялық зерттеулеріміз көрсетіп ... ... 21 ... ... тар ... ретроспективті деңгейге түсінеді. Бір қызығы сол, респонденттердің арасында қылмыстыры үшін бас ... ... және ... пен түзеу мекемелерінің қызметкерлері болады. Сонымен бірге қазірге дейін ... өзі ... ... ... ... деп ... ... бұзушылыққа жол бергені үшін сотқа тартылуды таниды және оны санкциялармен, адамдардың мүдделеріне нұсқан келтіру мен тығыз байланыстырады. Олардың пікірі бойынша ... ... ... ... ... ... ... пен қоғамның айыптауын адамдарға сезіндіру болып табылады. Кейбіреулер азаматтық-құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік оргондар құқық бұзушыға қолданатын құқықтық нормаларды сақтауға мәжбүрлеу шаралары ... ... ... ... ... белгісі.
Әрине, мәжбүрлеудің мүмкіндігі заңдық жауапкершіліктен міндетті түрде тыс тұрады (сондықтан бұл категориялар бір-біріне сәйкес келмейді), мәжбүрлеу жауапкершіліксіз де бола ... ... ... ... ... де жүзеге асуы мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, мәміле-бұл тектік ұғым,ал шарт-түрлік ұғым. Кез келген шарт - бұл мәміле, ал кез келген ... ... ... ... және тіпті ресми тәжрибеде шарт басқа терминдермен де белгіленеді: келісім-шарт, тараптардың келісімі. Бірақ мұның ... ... ... ... ... ... Кодекстың 150-бабы шартпен жасалған мәмілелерге, яғни шартты мәмілелерге арналған.
Егер тараптар өздерінің құқықтары мен міндеттерін ... ... ... ... мәнжай мәміле жасалғанға дейін орын алған болса, оның қатысушылары бұл жөнінде білмеген болса да, ол мәмілеге әсер ... ... ... ... ... ... ... тараптардың іс-әрекеттері және т.с.с. шарт болуы мүмкін. Бірақ заңға қайшынемесе ... ... шарт ... анықтауға болмайды.
Өзінің сипаты жөнінен шарт оң болуы ... ... ... Мұндай қызметті мәміленің екі қатысушысы да немесе оның тек біреуі жүзеге асыратынына қарамастан, кәсіпкерлік қызмет барысында жасалатын ... ... ... ... ... ... ... жылдардың тәжірибесінде, әсіресе бір жолғы, қысқа мерзімдік және т.с. шарттарды жасасуда факсимилелік ... ... ... ... ... кең ... ... 152-бабы жалпы ереже ретінде факсимилелік көшіру құралдарын ... ... ... ... ... ... үшін ... стандартты немесе үлгіге келтірілген нысандары (тасымалдау, сақтандыру, тауарларды несиеге сату және т.с.с.) ... Бұл, ... ... ... ... ... шарттарын жасаудың әдеттегі тәжірибесі (АК-ның 389-баптары).
Мұндай жағдайларда мәмілені білдіретін құжат стандартпен, үлгі ережемен, үлгі ... ... ... қарастырылады. Мұндай құжаттарды, әдетте, сатушы, жұмысты орындаушы немесе қызмет көрсетуші жасайды. Тараптардың өзара келісімі бойынша ... ... ... ... ... ... жарияланған үлгі шарттары керекті талаптар сақталғанда іскерлік айналым салттары ретінде қарастырылуы мүмкін.
Мәміленің жазбаша түріне қойылатын талаптарды АК-ның 382,388 ... ... 1997 ж. 11 ... ... 15-бабын ескеру керек, ол бойынша Қазақстан Республикасындағы жеке және заңды тұлғалардың жазбаша түрде жасайтын барлық мәмілелері қажетті жағдайларда басқа ... ... ... ... және орыс ... баяндалады. Шетелдік жеке және заңды тұлғалармен жазбаша түрде жасалатын мәмілелер мемлекеттік және тараптар үшін қолайлы тілде баяндалады.
Қорытындылай ... ... ... көптеп құрылуы елдің экономикасының дамуына зор үлес қосады. Экономикада әртүрлі заңды тұлғалар ... ... олар ... ... ... ... ... дәрежесімен, ұйымдастыру тәсілімен, механизация және автоматизация ерекшеліктерімен, ұйымдастыру - құқылық ... т.б. ... ... ... ... ... ... жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлікпен өз міндеттемелері бойынша жауап беретін, өз атынан ... және ... емес жеке ... мен ... ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... З.О. ... Б.З. ... Қазақстан Республикасының құқық негіздері., -Алматы, 2003ж
* Оспанов. Қ. И. ... ... ... 2007.
* ... ... ... кодексі , Алматы:, 2008.
* Қазақстан Республикасының азаматтық құкығы., Алматы, 2001
* Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Академиялық ... ... ... ... / Ғ. ... - ... Жеті ... 2004.
* Толеугалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқықғы. - ... ... бет
* ... к гражданскому кодексу Республики Казахстан (общая, особенная часть) /Отв. редактор М.К. Сулейменов, Ю.Б. Басин. - ... , 2000. 800 ... ... право. Учебник / Под ред. Сергеева А.П., Толстого Ю. К- Т. 1,2 и 3 - М., ... ... ... ... ... ССР. ... пособие.- Т.1 - Алма- Ата, 1978 ... ... ... ... ССР. ... ... Ч.1 - ... Ата, 1980 г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық-құқықтық мәміле туралы жалпы34 бет
Азаматтық құқық бойынша өкілдік беру60 бет
Азаматтық құқық7 бет
Азаматтық құқық негіздері жайлы20 бет
Азаматтық құқықтағы мәмілелер5 бет
Азаматтық құқықтағы мәмәле және оның маңызы17 бет
Мәмiленің құқықтық жағдайы80 бет
Мәміле20 бет
Мәміле туралы ақпарат10 бет
Мәміле туралы жалпы ұғым, оның жіктелуі туралы ақпарат26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь