Радиоактивтілік түрлері және радиоактивті ластану туралы қазіргі жағдай

Жоспар:

Кіріспе

1. Радиация және радиоактивтілікке жалпы сипаттамасы
2. Радиоактивтілік түрлері және радиоактивті ластану туралы қазіргі жағдай
3. Радицияның ағзаға түсу жолдары және әсері мен жолдары
4. Радиациялық заттардың биологиялық әсері
5. Өткір сәуле
6. Өткір сәуле ауруының жіктелуі
7. Сәулелік ауру
8. Құтқару жұмыстары




Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Жоспар:
Кіріспе
* Радиация және радиоактивтілікке жалпы сипаттамасы
* Радиоактивтілік түрлері және радиоактивті ластану туралы қазіргі жағдай
* Радицияның ағзаға түсу ... және ... мен ... Радиациялық заттардың биологиялық әсері
* Өткір сәуле
* Өткір сәуле ауруының жіктелуі
* Сәулелік ауру
* ... ... ... ... ... ... радииоактивті сәулеленумен зақымдануы көбейе түсуде. Өйткені жыл сайын атом электр станциялары салынып, олар іске қосылып жатыр. Сондай-ақ неше түрлі ... ... атом ... ... жатады. Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян ... ... ... ... ... радиациядан қорғау осы кезде кезек күттірмейтін өзекті мәселеге айналып отыр.
Табиғатта адамзат баласы, жан - жануарлар дүниесі, ... ... ... ... ... ... және ішкі әсерімен шектелініп тұрады, яғни табиғи радиоактивтік фон деп аталатын жағдайда болады. Бұл жер ... ... ... табиғи қажеттілігі. Бірақ адамзат баласы өзін табиғи зат алмасу процестерінің ауқымынан шығарып, глобалды бірігей қызмет ететін жүйе ... ... ... ... ... нормаларды бұзуда. Осыларды белгілі бір жүйеге келтіру кезек күттірмейтін мәселелердің біріне ... ... ... ... ... ... жүзінде адамзат баласының қорғануға ешқандай мүмкіндігі жоқ. Ол 1000 км атмосфералық ... ... өтіп ... де жер ... түгелдей таралады. Космонавттарды да космос сәулесін қорғау оңай ... емес ... ... өзі ... ... Иондалған сәулеленуді ем-дом ретінде пайдаланып жатыр. Дерттерде диагностика қою үшін де таңбаланған атомды пайдаланады. Сәуле терапиясы мен қан, ... ... ... ... ісіктерді де емдеу үшін бета-сәулесін пайдаланады.
Адамдарды радияциядан қорғау - ... ... ... ... аса қүрделі мәселе. Қазақстан Республикасында адамдардың денсаулығына өте үлкен көңіл бөлінуде. Әсіресе ... ... ... ... да ... ... ... қатаң бақылауға алынған. Неше түрлі экологиялық проблеммалар, әсіресе радиациялық экология өз тұрғысынан шешімдерін тапқан жоқ.
1. ... және ... ... ... ... ... кейін бұл құбылыс ғылымда, техникада, медицинада, өнеркәсіпте кеңіне қолданыла бастады.
Табиғи жолмен пайда болған радиоактивті элементтерді қоршаған ортаның барлық ... ... ... ... ... ... ... мен атом энергетикасында қосымша өнім ретінде көп мөлшерде пайда болады. ... ... ... ( ... ... радинуклидтердің гидросферадағы, биосферадағы, ауадағы және топырақтағы мөлшері қосымшаның 4-кестесінде ... ... түсе ... ... тірі ағзаларға әсерін тигізеді. Олардың негізгі қауіптілігі де осында. Бұл қауіпті дұрыс бағалау үшін табиғи ортаның ... ... ... қосымша өнімі болып табылатын өнеркәсіп орындарының пайдасы, бұл кәсіпорындардардан бас тартқандағы келетін шығындар, радиацияның әсер ету ... және ... ... шаралары туралы айқын түсінік болуы шарт.
Радиация немесе иондаушы сәуле шығару - бұл ... мен ... ... ... әсер ету ... ... таңбалы иондарды туғызу үшін жеткілікті. Радиация құбылысын химиялық реакциялар көмегімен алу мүмкін емес.
Радиацияның бірнеше түрі бар:
Альфа бөлшектер - ... ... ... оң ... ... ... атомының ядролары. Альфа бөлшектер - кейбір радиоактивті заттардың ыдырауынан шығып, екі рет ... ... ... ядросы ( Не). Альфа бөлшектері бір-бірімен өте күшті байланысқан екі протоннан және екі нейтроннан тұрады. ... ... ... ... гр, ... ... зарядынан екі есе артық. Альфа бөлшектері нейтрон мен кейбір радиоактивті изотоптарды алуға ... ... ... ... ... ... ұзақ әсері нәтижесінде тірі организм сәуле ауруына шалдығады. Альфа бөлшектері парақ қағазға тұтылып, одан өте алмайды. Бірақ та, адам ... ... ... немесе ішкі органдарына тыныс жолымен, яғни жеген тағамы арқылы өтіп кетсе, өте қауіпті!
Бетта бөлшектер - жай ... Бета ... - атом ... бета ыдырау кезінде бөлініп шығатын электрондар мен позитрондар. Бета бөлшектері электрондар болса β - деп, ал ... ... β+ деп ... Бета ... ... ... үлкен. Олар адам ағзасына 1 - 2см тереңдеп ене ... ... ... миллиметр алюминий қаңылтыры оны толық жұтып алады.
Гамма - сәулелер - табиғаты жарықтың электромагниттік табиғатына жақын электромагниттік ... ... ... ... ... өте ... Негізінен жұмыс істеп тұрған атом реакторының маңында пайда болады. Гамма сәулелер - өте қысқа ... ... ... ... ... аз) ... сәуленің бір түрі. Гамма сәулелері атом ядросының радиоактивті түрленуі, микробөлшектердің зат ішінде кенеттен тежелуі, элементар бөлшектердің аннигиляциясы және әр түлі ... ... ... т.б. ... ... ... шығады. Гамма сәулелерді электромагниттік толқын ретінде де қарастыруға болады. Ұзын толқынды гамма сәулелердің толқындық қасиеті, ал ... ... ... ... ... яғни бөлшекке ғана тән қасиеті (фотоэффект, Комптон эффектісі) басым болады. Гамма сәулелердің ... Е=hν) ... ... Энергиясы Е=І ГэВ шамасындағы гамма сәулелер зарядты бөлшек үдеткіштерінде электронның кенеттен тежелуі кезінде бөлініп шығады. Гамма сәулелері - ең ... ... ... ... сәулелердің өткірлігі оның энергиясы мен сәуле өтетін ортаның ... ... ... ... сәулесін шығаратын радиоактивті заттар техникада түрлі ақауларды анықтауда, медецинада әр түрлі ауруларға диагноз қоюда және оны емдеуде кеңінен ... пен ... ... білу ... ... ... - ... заттар немесе ядролық - техникалық құрылғылар.(реакторлар, рентген сәулелері, құрылғылар т.б.) ... ұзақ ... өмір ... мүмкін, ал радиация тек өзі бір затқа жұтылғанға дейін өмір сүреді. Радиация Беккерельмен өлшенеді, ал 1 секунт ... бір ... ... ... ... өлшем бірліктері қосымшаның 2-кестесінде көрсетілген. Активтіліктің заттағы құрамын ... ... ... ... ... ... көлем бірлігіне Бк/куб.м сәйкес өлшейді. Сондай-ақ активтіліктің Кюри деген бірлігі де қолданылады. Активтілігі 1Кюри болатын радиоактивтілік кезінде 37 млрд. ... ... ... ... ... активтілігі оның қуат мөлшерін сипаттайды. Жоғарыда айтылғандай, бұл ыдырау прцесінде радиоактивті зат иондаушы әсер экспозициялық доза болып табылады. Ол көбнесе ... ... ... өте ... ... ... ... милиондық Мкр немесе мыңдық МР үлесін пайдалану ыңғайлы. Радиоактивтілікті өлшейтін құрал дозиметр деп аталады. Көп таралған ... ... ... біруақыттағы иондаудың,яғни экспозициялық доза деп аталатын радиоактивтіліктің иондаушы әсерін сипаттаушы шаманың қуатын өлшеуге бағытталады. Экспозициялық дозаның қуатының өлшем ... - ... ... ... Доза ... доза бір-бірімен автомобиль жүріп өткен ара қашықтық, яғни жол сияқты байланысты.
Адам организміне әсерін бағалау үшін эквиваленттік доза мен эквиваленттік доза ... ... ... Зивертпен (Зв) және Зиверт/сағатпен өлшенеді. Тұрмыста 1Зиверт - 100 ... тең ... Бұл ... ... ... ... немесе тұтас денеге берілгенін көрсету қажет.
Жоғарыда көрсетілген активтілігі 1Кюри нүктелік көз өзінен 1 метр қашықтықта жуық ... 0,3 ... ... ... ал 10м ара ... 0,003 ... ... доза қуатының азаюы әрқашан орындалады және сәулелену таралуының заңдары мен түсіндіріледі.
Изотоптар.
Менделеев таблицасында 100-ден аса химиялық элементтер бар. Олардың әр ... ... ... және радиоактивті атомдардың қоспасы ретінде келтірілген. Оны ... ... ... деп атайды. 2000-ға жуық изотоп белгілі, оның ішінде 300-ге жуығы ... ... ... ... ... радиоактивті изотоптардың екі тобы пайда болады. Оның ... ... ... ... изотоптар ( йод - 131, барий - 140 және ... ... Олар ... ... ... ең ... мерзімде және ядролық сынау жүргізілген жердегі ең ... ... өте ... өйткені өзінің пайда болуы мен құруы аралығында қысқа мерзімде алысқа тарап үлгермейді. Екінші топқа жартылай ыдырауы ... ... ... бастап бірнеше мыңдаған жылдарға дейін созылатын, ұзақ сақталатын изотоптар жатады. Олардың қатарына көміртегінің ... - ... 14-ті ... Оның ... ... ... 5 мың ... созылады.
Стронциялық изотопы - стронций 90 (St-90) ядролық жарылыстардың ұзақ сезілмейтін ... ... ... жатады. Оны жартылай ыдырауы 27 жылға созылады.
Цезийдің изотопы - цезий - 137 ... ... ... ... ... - 90-ға жақын. Оның организмде жинақталуы ауыр зардаптарға, тұқым қуалайтын кемістіктердің пайда болуына ... ... ... өзі ... ... ... ... изотоптарды радинуклиттер деп атайды.
Жартылай ыдырау периоды бір ... ... ... саны оның ... ... ... ... ыдырау периодымен сипатталады. Жартылай ыдырау приоды белгілі бір типті радиоактивті ядролар саны 2 есе азаю үшін ... ... ... ... ... периоды ұғымын келесі түрде түсіндіру өте қате болып табылады. Мысалы, деп түсіндіру дұрыс емес. Жартылай ыдырау периоды бірсағатқа тең ... үшін бұл бір ... ... оның сан ... бастапқыдан екі есе аз, тағы екі сағаттан кейін - 4, үш сағаттан кейін - есе ... ... ... ол ... ешқешан жойылмайды.
Әрбір радинуклидтің өзінің жартылай ыдырау периоды ... ол ... ... ... жылға дейін жетуі мүмкін. Берілген радинуклидтердің жартылай ыдырау периоды тұрақты және оны өзгерту мүмкін емес. ... ... ... кезінде радиоактивті болуы мүмкін.
2. Радиоактивтілік түрлері және ... ... ... ... ... екі түрі ... табиғи; 2) техногенді;
Табиғи радиоактивтілік миллиардтаған жылдар бойы өмір сүріп келеді және ол барлық ... ... ... ... жер бетінде тіршілік пайда болғанға дейігі кезеңде және тіпті жердің өзі пайда болмай тұрып-ақ пайда болатын. Радиоактивті материалдар жер ... ... ... ... оның ... ... Кез келген адамда белгілі бір мөлшерде адиоактивті болады. Адам ... ... ... ... көзі ... - 87, ... - 40 болып табылады. Қазіргі адам өз ... 80%-ін ... ... яғни үйде не кеңседе өткізеді де,радиацияның негігі дозасын сол жерде қабылдайды. Құрылыстар мен ғимараттар сыртқы сәулеленуден сақтағанмен, олар салынған құрылыс ... ... ... болады. Адамның ионды сәулеленуіне радон және оның ыдырау өнімдері әсер етеді.
Радон-бұл радиоактивті ... ... ... көзі - жер ... ... ... ... мен сызаттар арқылы радон бөлмелерге енеді және ұзақ мерзімге дейін сақталады. Радонның жабық бөлмедегі тағы бір көзі-бұл ... ... өзі ... ... Бұл құрылыс материалдарының құрамында табиғи радинуклиттер болады. Сондай - ақ радон үйлерге су арқылы да жеткізілуі мүмкін ... су ... ... ... болса). Радон табиғи газдың жану прцесінде және тағы басқа жағдайларда ... ... ... ... ... 7,5 есе ... ... нәтижесінде радонның концентрациясы биік үйлердің жоғарғы қабатында төменгі қабатқа қарағанда әлде қайда аз болады. Радонмен сәулеленудің ... ... адам ... желдетілмейтін орында отырып қабылдайды. Бөлмені күнделікті желдете отырып, радон концентрациясын бірнеше есеге азайтуға болады
Техногенді радиоактивтілік - ... ... ... ... ... Табиғи радинуклидтердің қайта бөлініп, концентрациялануы пайда болвтын саналы шаруашылық іс-әрекет процесінде табиғи радиациялық фонның өзгеруіне әкеліп соғады. Бұған тас ... ... ... және т.б. ... ... қазбалардың, фосфат тыңайтқыштарының, кен өндірілуі мен өңделуінің де кең әсері бар. Адамзаттық ... ... ... түрі өз ... ғарыштық сәулелердің жоғары әсеріне ұшыратады.
Әрине, сонымен бірге ядролық ... ... атом ... кәсіпорындары мен өнеркәсіп орындары бұған өте үлкен үлес қосуда. Радиоактивті көздердің таралуы мүмкін екендігі сөзсіз; ... ... ... ... ... және тағы басқалар. Қуанышқа орай бұндай оқиғалар жиі болмайды.
XX ғасырдың екінші жартысынан бері биосфераның радиоактивті ластануы ... ... Онда ... заттардың таралуы жыл сайын артып отыр. Географиялық қабықтың сан милион жылдар бойына тұрақты ... ... ... ... фон ... көтеріле бастады. Бұл процестің келешектегі барлық зардаптарын болжап білу қиын.
Радиоактивтілік ластайтын заттарды тарататын негізгі ... ... ... ... ... отыр. Осы жарылыстардың салдарынан 1945-жылдан бері атмофераға түрлі рдиоактивті изотоптар, оның ішінде ұзақ ... ... ... ... ... бастады. Олар атмосферадан топыраққа, беткі және грунт суларына, мұхиттар мен теңіздерге, тірі организмдерге түседі.
Айналадағы ортаны радиация қалдықтарымен ластау - ... да, ... да ... ... ... ... ... мен атомдық электор станцияларын салуда, уран өндіруде, олардан шығатын радиактивті қалдықтардан сақтануды ескеріп жеті рет ... бір рет ... жөн. ... энергиясын қауіпсіз өндіру адамзатқа қойылып отырған үлкен сын, онсыз өркениеттің өрге басуы мүмкін ... ... ... ... ... ... қауіп келтірместей етіп сақтау адамзат алдындағы ең күрделі мәселелердің біріне айналып отыр. Бұл мәселелерді оңтайлы шешу үшін ұлттық ... ... ... ... ... ... іске асырылуы керек. Кері жағдайда табиғатта үздіксіз жүріп ... зат ... ... ... ... жер бетіндегі тіршілік атаулыны бірте - бірте жоятын ... ... ... ... табиғи ортаның тазалығын сақтауда әр адамға зор жауапкершілік жүктеледі.
3. Радицияның ағзаға түсу жолдары және ... мен ... ... ... көзіне емес, радиацияға жауап береді. Радиоактивті заттар болып табылатын радиация көздері ішек жолдары ... ... және ... ... өкпе ... ... алу кезінде, аз мөлшерде тері арқылы, сонымен қатар мадициналық радиоизотопты диагностика кезінде адам ... түсе ... ... ішкі ... ... ... Радиация жануарлар мен өсімдіктерде де үлкен өзгерістер туғызады. әр организмнің радиосезімталдығы әр түрлі. Табиғатта радиосезімталдық бактериаларда байқалады. ... көп ... ... ... атом бомбасы жарылғанда бүкіл жәндіктер, жануарлар арасында сарышаян радиациямен әсерленбеген. Сарышаяндар гамма сәулелердің жүз мың ... күші бар ... ... ... ... өмір сүре ... Ал ... оның 700 рентген сәулесі қатерлі, неліктен сарышаяндардың радиосезімталдығының жоқ ... ... ол ... мәселелердің бірі екніне оқымыстылар көңіл бөлуде. Бұл мәселені зерттеп, шешу адамға радиацияның қаіпті әсерінен ... үшін ... жаңа ... ... ... еді. Ал, ... ... әсері жайлы сөз қозғасақ, радиацияның адамға әсерін сәулелену деп атайды. Бұл ... ... ... ... ағза жасушаларына берілуі құрайды. Сәулелену зат алмасуының ... ... ... ... әр ... ісік аурулары, сәулелік күю сәуле ауруына әкеліп соқтырады.
Сәулеленудің зардаптары бөліну үстіндегі жасушаларға қатты әсер етеді. Сондықтан ол үлкен ... гөрі жас ... үшін ... ... ... химиялық және шойын өндіру өнеркәсіптерінің үлкен нұқсан келтіретінін есте ұстау қажет.
Радиацияны радиоактивті заттар немесе арнайы құрастырылған құрылғылыр тұрғызады. Ал, ... өзі, ... әсер ете ... онда ... заттарды өндірмейді және оны радиацияның жаңа көзіне айналдырмайды. Осылайша, адам рентгендік флюрографиялық тексерілуден кейін ... ... ... жайт, рентгендік пленка немесе сурет те радиоактивті сәуле шығармайды. Бұл тұжырымға ағзаға радиоактивті препораттар (мысалы, қалқанша ... ... ... ... ... ) әдейлеп енгізген жағдай ғана бағынбайды. Алайда бұл ... ... ... радиоактивтілігін ыдырау есебінен тез жоғалтатындай етіп таңдап алынады.
Радиациялық сәулелену ағзаның гинетикалық жағдайына пайдалы және зиянды ... ... ... және ... ... ... ... әсері арқылы антибиотиктер түзетін саңырауқұлақтар табиғи қасиетін өзгерту үшін зерттеулер жүргізу.
- Тіршілік ету жағдайында ... ... ... В12 ... түзетін микроорганизмдердің жоғары активті штампаларын шығару және тағы басқалар.
- Сәулелену әсерінен ... ... ... ... ... ... ... өнімін, сапасын арттыру үшін сақтап, өндірісте кең пайдалану.
- Жануарлар мен өсімдіктер тұқымын жақсартуда және өнімін өсіруде сәулелену қолданылады (мыс, радиациялық ... ... ... ... ... ... ... органикалық қышқылдар, саңырау құлақтарды және микробтарды сәулелендіру үшін алады.
Зиянды әсері.
- Табиғи сәулелену, кейбір химиялық құрылымдар және сыртқы ... ... ... ... ... құрылымына әсер ету нәтижесінде ұрпақтарға таралатын табиғи мутацияға келтіреді.
- Табиғи ... ... ... құрылымдар және сыртқы ортаның температурасы және ядролық сынақ әсерлерінен өмір сүру ортасына қарай ұрпақтарда 500-ден астам түрлі аурулар пайда ... ... ... ішінде, мысалы ергежейлілік, гемофолия, дальтонизм, заттардың алмасуынан ... ауру ... ... дене және ой ... ... ... тіршілік етуге қабілеті әлсірейді, өмір сүру мерзімі қысқарады және т.б.
- Иондық сәулелену немесе химиялық заттар әсерінен болған мутация ... ... ... ... доминантты мутация кездеседі және ол тым жақын уақытта ұрпақта байқалады.
Иондаушы радиацияның тірі ағзаға әсері әлемдік ғылымды ... ... ... бастауының алғашқы қадамдарынан қызықтырған. Бұл кездей соқтық емес, себебі басынан бастап зерттушілер радиоактивтіліктің зиянды әсерімен кезікті.
Сонымен, 1895 жылы Рентгеннің ... В. ... ... ... ... ... ... қолын күйдірді, ал радиоактивтілікті ашқан Француз ғалымы А. ... ... ... ... тері күйігін алды.
Радиацияның адамға әсерін клиникалық зерттеулер 40 жыл бойы жүргізілуде, бірақ радиацияның адам мен қршаған ортаға ... ... ... ... ... жетпейді. Радиация шынымен де өте қауіпті. Ол үлкен дозаларда рак ауруын қоздырып, генетикалық ауруларды тудыруы мүмкін. Зерттеушілер бойынша Хиросима мен ... ... ... ... 5 жыл ... кейін барып бірақ байқалған. Бұл аурудың салдары тек 25 - 30 жылдан кейін ғанажойылған. өлім ... тек ... өте ... ... ... ғана ... ... мен Нагасакида II дүнйе жүзілік соғыста тасталған ядролық қарудың жарылуы нәтижесінде сол жердегі ... ... ... ... ... 1995 ж. ... ... облысының орталық бөлігінде жүргізілген аэрограмма, спехтографикалық суреттер жер бетіндегі цезий - 137 активтілігі 65-100 мкм/сағ. болғанын көрсетті.
Бұрын ... ... ... ... ... тек ... полигон зонасында ғана емес, оған жақын жатқан териториялардың да қалыптасуына теріс әсер етті.
XX ғасырдың ортасында ядролық қаруды Қазақстанда сынау адамдар ... ... ... тигізді. Көптеген адамдардың өмірі қиылып, балалар мүгедек болып өмірге келді.
Саясаттың құрбанына айналған жер-анаға тиген ... әлі ... ... сыр беруде. Сондықтанда радиоактивті заттарды қолдану кезінде де үлкен ... ... ... тек ... ... пайдалану қажет.
Радиация көзінен уақытпен, арақашықтықпен, сондай-ақ затпен қорғанады.
Уақытпен ... ... - ... ... ... аз уақыт өткізсе, қабылданатын сәуленің дозасы соғұрлым аз болады.
Ара қашықтықпен қорғану - ... ... ... ... кері ... болады. Егер 1 метр арақашықтықта дозиметр 1000 мкР/сағ болса, 5 метр ... ... ... көрсетеді.
Затпен қоғану - адам мен радиация көзінің арасында неғұрлым көп және тығыз заттың ... Бұл зат ... ... бір ... ... ... кеңістіктегі радиацияның негізгі көзі радонға келсек, бөлмені күнделікті желдетіп ... ... ... ... ... ... Одан ... үйдегі жөндеу жұмыстары мен құрылысқа келсек, радиацияның ... ... ... дұрыс. Адам ағзасы сәулелену өрісіне қорғансыз болып табылады. Сондықтан зиянды иондаушылар, яғни ағзаның сәулеленуіге деген қорғанысын арттырып, сәуле ауруының ... ... ... дерлікпрепараттар қолданылады. Бұл препараттар адам ағзасына сәулеленуден бұрын енгізіліп, сәулелену кезінде ағзада болса, олардың емдік қасиеті артатүседі. ... йод ... ... ... ... Сол ... егер ... йод-131 ағзаға түсу қаіпі бар болса, онда ағзаға тұрақты йод немесе ... ... ... ... жинала отырып, йодтың радиоактивті емес түрөзгерістері онда йод 131 радиоактивті элементінің жинақталуына кедергі жасайды.
Стронций - 137 ... ... үшін ... ... бар азық - түлік өнімдерін тұтыну крек. Олар асбұршақ, сүт, орамжапырақ және т.б.
РС - 1 ... тез әсер ... ... ... ... Қорғау эфектісі 40-60 минуттан кейін байқалады да 4-6 ... ... ... Б -190 препараты өте тез әсер ететін препарат. Оның әсері 5-15 ... ... ... 1 ... ... ... - 77-ұзақ уақыт әсер ететін продиопротектор. Оның қорғау әсері екі тәуліктен кейін байқалып, 10-12 тәулікке дейін ... ... ... ... жеміс жидектер де бар. Бұл сары өрік, жүзім, ... ... алма және т.б. ... радинуклейдтер аз болатын өнімдерге рафинадталған өсімдік майы, крахмал, қант, қарақат жатады.
Ең алдымен өнімдердің ... ... және ... ... ... қабілетін білу қажет. Тіпті, ішкі өнімдерді қарапайым механикалық өңдеу олардың құрамындағы радинуклейдтер мөлшерін 20-дан 60%-ке дейін төмендетеді. өнімдердің радиоактивті ... ... 4 ... (л) ... 8*10^-7 ... ... ... Азық өнімдерінің радиоактивті ластануы байқалса дереу қалалық санитарлық - эпидемиологиялық қызмет орындарына хабарлау қажет.
Халықаралық радиациядан қорғау ұйымдар.
XX ... ... ... радиациядан қорғау жөніндегі халықаралық комиссия (МКРЗ) құрылған болатын. 50-жылдардың басынан бастап әлемдік қауымдастық иондаушы сәулелердің адам ағзасына, қоршаған ортаға ... ... ... бөле ... Бұл Хиросима мен Нагосакидегі бомбалау, сонымен қатар ядролық қаруды сынаудың радиоактивті материалдардың бүкіл жер ... ... ... соғуына байланысты еді.
Радиоактивті жауындардың биологиялық объектілерге әсері бойынша жеткіліксіз болғандықтан, 1995 ж. БҰҰ - ның бас ассамблейясы ... ... ... ... ... ... ... Оның негізгі қызметі әлемдік масштабта сәулелену дозасын, әсері мен салдарын бағалау еді. МА ГАТЭ - нің ... ... ... бірі - атом станцияларының қауіпсіздігі мәселе болып табылады.
Өз елімізге келсек, ... ... ... және ... ... ... ... құрылған. Радиациялық қауіпсіздік мәселелерімен Атом энергиясы жөніндегі комитет,
Денсаулық сақтау министірлігі, төтенше жағдайлар агенттігі сияқты құзырлы органдар ... ... ... ... ... ... ағзаға ас қорыту, тыныс алу және тері арқылы ... Бұл ... ... ... радиациялық гигиенистер, радиотоксикологтар және физиктер - ... ... ... ... - ... тыныс алу (ингаляция) жолы арқылы түсуі. Бұған ... ... ... ... зор ... алу ... оның ... шамамен 100 м2 (терінің аумағынан 50 есе көп).
Ауаның радиоактивтілігі оның құрамында радиоактивтік газдар немесе шаң (аэрозолей), тұман, түтін ... ... ... ... ... ұсталынып қалған радионуклидтің мөлшері оның түйіршіктерінің көлеміне, олардың физико - химиялық қасиеттеріне және ағзаның жүйелерінде тасымалдануына ... ... ... ... Жақсы еритін түйіршіктер біренеше ондаған минут ішінде қан тамырлар жүйесіне ... ... ... нәтижесінде белгілі бір мүшелерде және мүшелер жүйесінде жинақталады немесе ... ... ... ... ... ... ... радиоактивтік заттар мұрын қуысында сілімей бөлігімен қарын - ішек жолына түсуі мүмкін, одан соң ішектердің қабырғасына ... өкпе ... ... түскен түйіршіктерді фагоциттер залалсыздандырып, сыртқа бөлінуіне әсер етеді,немесе лимфа түйіндеріне өтеді. Лимфа түйіндері бұл бөлшектерден бірнеше ... ... ... ... ... ... ... айтылғандай, аз және ұзақ өмір сүретін радиоактивтік заттар тыныс жүйесіне өтеді. Егер қысқа өмір сүретін және ағзада тасымалдана алмайтын радиоактивтік ... ... ... ... онда ол өте ... жағдай тудырады. Ал ұзақ өмір сүретін және ағзада тасымалдана алатын радиоактивтік заттар өкпе ... ... ... ... ... кезінде біразы қан тамырларға өтеді.
Тамақ және су құрамымен түскен радионуклидтер ас қорыту жүйесінің әр ... РН ... ... ... орталықта еритін немесе ерімейтін құрамдар түзеді. Мысалы, плутоний ішектің сілтілі РН орталығына ерімейтін гидрооксидтерге айналады.
Ішекке түскен радионуклидтердің тек біраз мөлшері ғана ... өте ... ал көп ... ... ... бөлінеді. Радиоактивтік заттардың ас қорыту жүйесінде болған кезінде ішектерге сәулелену ... ... және бета ... ішектің қабырғаларын сәулелендіреді, ал гамма - кванты ішкі мүшелерге (негізінен құрсақ) және кеуде қуысындағы мүшелерге ... ... ... Егер тамақпен және сумен радиоактивтік заттар түскенде сәулеленуді шығаратын бөлшектердің энергясы ішектің кейбір бөлігі көбірек сіңірсе, онда ... - шек жолы ... ... ... және адам ... ... ... және газ тәрізді қоспа құрамымен радионуклидтер өте жылдам және көп ... ... ... ... ... және газ түріндегі иод жарақаттанбаған теріден өтуі олардың тыныс жолынан өту жылдамдығына сай, ал тері ... ... ... ерітіндісінен ағзаға өту мөлшерінің қарынға өту жылдамдығынан кем ... ... ... ... 20 ... алғанда тері арқылы 4% Rn ағзаға өтеді.
Теріні құрғататын, маймен сылануын жоятын ерітінділер эпидермис үсті жарақаттанғанда, жара пайда болғанда ... ... және ... ағзаға өтеді. Сыртқы ортаның температурасы және ылғалдылығы радионуклидтердің тері арқылы өтуіне әсерін тигізеді. Тері сыртқы ортадан ағзаны қоршап қана ... ол ... және ... мүше. Тері - бірнеше сезім жасушаларының(температура, сипап - ... ... сезу және т.б. ... май және тер ... ... ... Тері ішкі ... тікелей байланыс жасап, ағзаның физиолгиялық жағдайына әсер етіп отыратын мүше. Тері ... ... ... ... ішкі мүшелерге әсерін тигізетіні қарын - ішек және өкпе арқылы өткендегі әсерлерден кем болмайды. Бұл әсерлер ... және ... ... ... ... Ағзаға түскен радионуклидтер өздерінің қасиеттеріне және химиялық түріне қарай өзгеріске түседі. Радионуклидтер ағзада негізінен үш түрлі түрде ... ... түр, ... түр және ... ... түр. Қаңқалық түрде нуклидтер (Ca, Sr, Ba, Ra) сүйектің минералды бөлігінде, ал плутоний және ... ... ... ... ... ... ... - Ce, Pr, Pm, Zn, Th, Am және уран ... ... ... K, Na, Cs, Rb, H, C, Po элементтері таралады.
Радионуклидтер ... ... ... ... ... ... ... сипатталатын элементтер бар ұлпаларға жинақталады. Адам ағзасының химиялық құрамы аса жетік зерттелген. Сондықтан осы элементтердің қайсы қай ұлпада, мүшеде ... ... ... ... ... ... ... және биохимиялық құбылыстардың бұзылуы. Жоғарыда айтылғандай, ДНК молекуласына сәулелену әсері тиген ... ДНК ... ... оның ... ... болып жинақталу фазасында болады. Жасушада бұл құбылыс ферменттің қатысуымен өтеді. Сәулеленген жасушада ДНК түзілуіне жауапты фермент - полимерпезаның ... ... ДНК ... ... ... тотығу құбылысы кезінде бейорганикалық фосфорды байланыстырып алуды тоқтатады.
Сәулелену жілік майында эритроциттердің ... ... ... ... иммунитеттердің барлық түрін әлсіретеді. Үлкен мөлшермен сәулеленгенде жасуша жарғақшасының калий ионының өткізгіштігіне үлкейіп, калийдің жасушадан өтіп кетуіне себеп ... ... ... ... ... байланысты түрде болып, бұлшық еттің қозу құбылысына қатысады. Сәулеленген жануарлар ағзасының салмағы азаяды, ол ақуыздың ыдырауына, май ... май ... ... ... ... толып жатқан биохимиялық өзгерістер өтіп, ағзада әр жақты өзгерістер болады. Креатин құрамында азот бар, үш аминқышқылының ... ... ... ... өз ... креатин құрамына береді) бауырда түзілетін күрделі зат. Бауырда түзілген креатин қанның құрамына өтіп, қанның ағымымен бұлшық етке жетеді. ... ... етте ... қышқылымен қосылып фосфокреатинді құрады.
Креатиннен су молекуласының ыдырап бөлінуінен креатинин пайда болады. Қалыпты жағдайда креатинин зәрдің құрамымен ағзадан ... ... ... креатининнің ағзадан бөлінуі көбейеді. Сәулеленген бұлшық ет бауырда көптеп түзілген креатининді ... ... ... ... ... ... ... маңызы ерекше - ол химиялық энергияны механикалық жұмысқа айналдыруға қатысады.
5. Өткір радиация (сәуле)
Өткір радиация (орыс. Проникающая ... -- ... ... ... ... ... сәулелер (гаммасәулелер мен нейтрондар).
Ядролық жарылыс кезінде пайда болып, лезде жан-жаққа тарайтын, ... ... және ... ... ... ... Өткір радиацияға атом жарылысы энергиясының 10-15 пайызы кетеді. Өткір радиацияның әсері 10-15 ... ... да, ол ... ... иондап, оған зиянды биологиялық әсерін тигізеді.
Оның әсерінен тірі ... ... ... ... да, сәуле ауруына шалдығады. Аурудың дәрежесін радиоактивті сәулелендірудің мөлшері ... ... оны ... ... ... эквиваленті 20 мың тонна ядролық бомба ашық ... ... ... 600 м ... ... дозасы 10 мың рентгенге, 1 км қашықтықта 1000 рентгенге, 1,5 км ... 100 ... ... ... ... ... (оның ішінде ауадан да) өткенде гамма-сәулелер мен нейтрондардың күші кемиді. Радиацияның әсері жабулы блиндаждардан, ... тік ... ... ... ... мен танкілердің корпусынан өткенде азаяды. Бұлар сәулелерден де қорғайды. Жер ... ... су ... ... ... ... әсерін жер қабаттары (немесе су) едәуір азайтады, қауіпсіздендіреді. Мыс., 10 см бетон, 14 см жер қабаты, қалыңдығы 25 см ағаш ... ... ... екі ... ... ... да жарылыс кезінде арнаулы орындарға жасырынған адамдар бірдей қашықтықта тұрғанның өзінде радиацияның мөлшерін ашық жерде қалғандардан ... аз ...
6. ... ... ... ... сәуле ағзаға еніп, өз энергиясын бере отыра денедегі заттың кез келген молекуласын иондайды, олардың химиялық ... ... бұл ... ... ... ... ағысы мен зат алмасуын бұзады. Бұл мидың, асқазанның, қалқанша бездің, орталық жүйке жүйесінің және ... ... ... ... алып ... ... ауруына ұшырайды, оның ауыртпалы деңгейі сәулеленудің қуаты мен мөлшеріне байланысты. Сонымен қатар ағза ұлпаларында ... ... ... болуына алып келетін өзгерістер өтеді.
Өткір сәуле ауруы - 1 дүркін немесе 4 тәуліктен аспайтын уақыт ішінде 100 рентгеннен (Р) ... ... ... ... немесе радиоактивті заттардың (1Гр) ағзаға түсуінен болатын ауру.
І дәрежелі сәуле ... ... - 1-2 Гр (100-200 Р) ... мөлшер кезінде пайда болады. Жасырын мерзімі 3-5 апта, бұдан кейін әлсіздік, бастың ауруы, ... ... ... ... ... Ауруды емдеуге болады.
II дәрежелі сәуле ауруы (орташа) - 2-4 гр (200-400 Р. Жасырын мерзімі 3 ... Ауру ... анық ... Дер ... ... жағдайда 2-3 ай ішінде сауығады. 20 процент жағдайда адам өледі.
III дәрежелі сәуле ауруы (ауыр) - 4-6 гр (400-600 Р). Алғашқы ... анық ... 20-30 ... кейін қайта-кайта құстыртып, дененің температурасы 38 градусқа жетеді. Ауру жедел және ауыр әтеді. Алғашқы аптаның өзінде ауыз кілегейі зақымдалып ... ... ... ... Қан кету (мұрыннан, бүйректен және т.б.) пайда болады. Ауызы мен жұтқыншақ зақымданады, тері ... ... ... мерзімі 10-20 күн одан кейін қайта-кайта құстыртып, бас ... ... іш ... ... айырылады. Сәтті жағдайда 6-8 айда сауығуы мүмкін. 20-70 процент жағдайда адам өледі.
IV дөрежелі сәуле ауруы (өте ... - 6 ... ... ... ... ... (600 Р ... 20-30 минуттан кейін алғашкы белгілері біліне бастайды. Дене температурасы 38 градустан асып, тері зақымданады. Жасырын кезең айқын білінбейді. Ауру ... ... ... бас ... ... іш ... есінен айырылады. Емдеусіз 2-3 апта бойында өледі. ... ... ... ... ... ... ауру
Сәулелік ауру - әр түрлі иондауыш сәулелердің әсерінен пайда болатын ... ... ... жануарлар, микроорганизмдер және өсімдіктерге жер қыртысынан бөлінетін гамма-сәулелер және космос сәулелері сырттан, организмде болатын радиоактивті ... ( К, Ra, Rn, С т.б.) ... ... әсер ... Егер бұл сәулелер тірі организмге артық мөлшерде өтсе клеткалардың, органдардың тіршілігіне қауіпті ауру туғызады. Адамда ... ... және ішкі ... ... ... алу жолы ... ... ішек-қарынға радиоактивті заттардың өтуінен пайда болады. Сәулелік ауру жедел және созылмалы деп екіге бөлінеді. Жедел түрі бір ... ... ... өте көп ... ... жағдайда пайда болады. Ал созылмалы сәулелік ауру сәуленің аз ... ... ... ... түрі созылмалы түрге айналуынан болады. Сәулелік ауруының белгілері организмге өткен сәуленің мөлшеріне байланысты 100p өткенде ауру жеңіл өтеді, организмдегі өзгеріс ... ... ... ... ... ... 100p-нен артса, организмде аурудың белгілері анық білінеді, мұндайда, мысалы, сүйек кемігінің қызметі бұзылады, қан азаяды, ... ... ... ... ауру ... микробтарға қарсы қабілеті нашарлайды. Егер организм 600p мөлшерінде сәулеленсе, 1 - 2 айда өледі. Сәулелік ауруына шалдыққан адамның бірнеше ... ... ... ... ... әлі кетеді. Мұндай жағдай 3 - 4 тәуліктен кейін басылып, науқас 14 - 15 күн, ... 4 - 5 ... ... ... ... науқастың жалпы жағдайы нашарлайды, кейбір органға қан құйылады, дене температурасы көтеріледі, іші ... ... ... ... ... ... түбі ... шашы түсе бастайды. Мұндай жағдай 15 - 20 күнге созылады. Организмнің әр түрлі ауруларға қарсы тұратын ... ... өкпе ... ... ... жара ... Егер ... сәуленің 1000 - 5000р мөлшері өтсе, сәулелік ауруына ішек - ... ... зат ... ... тұз және су алмасуы бұзылады да, ол қан айналысына әсер етеді. Сәулелік ауруының бұл түрінен адам алғашқы 1 - 2 ... ... ... мен ... ... ... ... алмайды. Сәулелік ауруының қай түрінде болмасын организмнің қан айналыс, нерв, ас қорыту жүйесінің қызметі бұзылады. Емі: қан ... ... ... ... ... қан ... ... құнарлы тағам беріледі, витаминмен емдеу, таза ауа, емдік физкультура, организмді әлдендіретін препараттар қолданылады. Сәулелік ауруына үй ... мен ... де ... Сәуленің мөлшеріне қарай сәулелік ауру жануарларда жеңіл (150-200р), орташа (200-400p), ауыр (400-600p) деп бөлінеді. Өсімдіктер сәулелік ... ... ... май, ... қышқылдарының алмасуы бұзылады. Жануарларға адамды емдегенде пайдаланатын дәрілерді береді, ал өсімдікдің ауруына ем әлі ... ... Адам ... улы ... қарсы күресінің жолдары
Зиянды заттар организмге түскен соң, әр түрлі химиялық өзгеріске ұшырайды: биотрансформация немесе метоболизм. Улы зат ... ... ... құрылымымен және клетканың басқа да құрылымдарымен тінаралық ортамен қарым - қатынасқа түсіп өзгереді - бұл удың әр ... өз ... ... ... жол - удың ... ... ... жол - улы заты уақытша бір органдарға бөліп қоюы (депонирование). Бұл жол - ... ... ... ... удың көлемін азайтады. Мысалы, ауыр металлдар (қорғасын, кадмии) сүйекте, ... ... ... улы ... ... ... жиналады. Бұл процесс өте күрделі және уды жоюдың ... ... жолы ... ... ... у қан айналымына кез келген уақытта қайта түсуі мүмкін.
Үшінші жол - организмнен шығуы - бұл әр ... ... ... ... алу ... арқылы, асқорту, бүйрек, тері, темір. Мысалы, ауыр металдар ішек - ... ... ... ... ... термен де шығуы мүмкін.
Радиацияға қарсы қорғаныс. Медициналық көмек көрсету. ... ... ... қауіп жөнінде құлақтандыру керек; ұжымдық және жеке қорғаныс құралдарын пайдалану туралы хабардар ету ... ... ... ... аймақтың тұрғындарын өздерін қалай ұстау керектігін мүмкіншілігінше түсіндіру қажет, радиацияның деңгейін анықтаудың маңызы зор, дозиметрлік бақылауды тұрақты жүргізу ... су мен ... ... ... зерттеу жасау керек.
Өткір радиация - әр түрлі нәрселерден өткенде гамма сәулелері әлсірейді, неғұрлым кедергі көп болса, ... ол ... ... Мысалы, ашық траншея - 3 есе азайтады; жабық траншея - 7-10 есе ... бір ... ағаш үй - 10-15 есе; Жер ... үй - 7-15 есе (земляка), арнай дайындалған жер асты үйі - 400 есе; Көп ... үй ... - 100-400 есе; ... ... ... - 1000 есе; ... бетоннан салынған баспана, шахта, тау қуысы - ... ... еш ... ... ... келген күштердің жүрер жолын барлау;
* жолдағы немесе апат орнындағы өрттің жайылуына жол бермеу;
* апат болған жердегі баспаналардағы ... ... ... ... ау ... ... іздеу, баспананың үстін ашу;
* құлаған үйлер астындағы қалған адамдарды іздестіру,
* оларды шығару;
* зардап шеккендерге дәрігерлік көмек ... ... ... халықты химиялық және радиацияланған аудандарды, су басқан аудандардан көшіру;
* адамдарды, олардың киімдерін санитарлық тазалықтан өткізу;
* территорияны, ... ... ... ... ... улы ... ... тазарту.
Құтқару жұмыстарымен қатар кейінге қалдыруға болмайтын қалпына келтіру жұмыстары жүргізіледі.
Бұл жұмыстарға мыналар жатады:
* ластанған учаскелерге баратын жолдарды тазалау;
* апаттың одан әрі ... жол ... ... газ, су ... және басқа да жүйелерді уақытында жұмысқа қосу;
* қираған үйлерді қалпына келтіру немесе ... жою ... көше ... ... қозғалысты және құтқару жұмыстарын қамтамасыз ету;
* құтқару жұмыстары үшін тез ... ... ... ... ... болса халық қауіпсіз ауданға көшіріледі, мысалы, Чернобыль атом станциясы 30 км ары көшірілді. Барлық жағдайы анықтағаннан ... тез ... сол ... ... ... ... кірісетіндер /байланыс, медициналық, өртке қарсы, радияцияға, химиялық қаруға қарсы, қоғамдық тәртіп сақтаушылар т.б./ келтіріледі. Оларға осы жерде нақты ... ... ... ... ... ... ... жөнелту, құтқарушылар жұмысқа кіріседі.
Осындай кезде жұқпалы аурулардың алдын алу жұмыстары, халықты таза ауыз сумен, тамақпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... құрылыстардың астында қалып зардап шегіп жатырған адамдарды құтқару жұмыстары тез ұйымдастырылады.
Бұл жұмыс еш үзіліссіз адамдарды толық ... ... ... Ол үшін ... басқа көмекке келген құтқарушыларды кезекпен істетіп, жұмыс үзілмеу керек.
Апатқа ... ... ... ... ... көп ... бөлінеді. Комендатура жұмыс жасайды.
Қорытынды.
Радиоактивтілік - адам өміріндегі маңызды орын алатын үлкен ғылым ... ... ... Ал бұл ... ... ... ... зор болса, оның ағзаға, табиғат пен қоршаған ортаға, жер бетіндегі барлық тіршілік иелеріне келтіретін ... да бар ... ... ... ... ... ... толғандыратын, бүгінгі таңдағы өте өте өзекті мәселелердің бірі. Ол - жеке ... ғана ... ... ... проблема. Сондықтанда тұрғындарды қорғау жөніндегі мемлекеттік шаралар ластану ... ... ала ... ... ... ... отырып жүргізілуі қажет.
Әрине, біздің қоғамымыз ұлы державаларды ... ... ... ... ... ете алмас. Бірақ, халықтың радиациялық проблемаларды шешуге белсенділік таныту біздің қолымызда.
Өткір сәуле аурулары - шегі жоқ, ... жас ... ... ... ... зиян келтіретін құбылыс әрқашан білінбей әсер етеді және жылдар бойы ... ... ең ... ... көрінеді. Ал бұл сәтте шаралар қолдануға өте кеш болуы мүмкін.
Дұрыс экологиялық сананың экономикалық қажеттіліктердің ықпалына түспеуі адам мен ... ... ... жер ... ... ... бағыты болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ... ... ... ... іс. ... ААҚ , 2001
2. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат ... ... ... ... - түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ... ... ... ... ... профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. - Алматы: баспасы>> ЖАҚ, 2002. - 456 бет. ISBN ... ... Н. ... - 2003-№
4. - 2003 г. 1- ... ... Ж. - 2002 - № ... ... Н. Алматы 1999ж.
7. Сагимбаев Г.К. Алматы 1997ж .
8. Радиоактивное ... ... 2002 ж. ... - 2003 ж. ...
10. ... М.С. Алматы 2003 ж
11. Ә.Т.Мейірбеков., Т.П.Раимбердиев., Г.Ю.Башбенова "Тіршілік қауіпсіздігінің негіздері". Алматы,2010

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Радиацияның әсері, пайдалы және зиян жақтары16 бет
Радиоактивтіліктің ашылу тарихынан21 бет
Радияция көздері7 бет
Табиғи радиоактивтілік,радиация көздері15 бет
Қоршаған ортаның радиоактивті ластанудың көздері3 бет
Қоршаған ортаның радиоактивті ластануы көздері51 бет
Ауаның радиактивті ластануы6 бет
Ауыз судың радиоактивті элементтермен ластануы6 бет
Жер бетінің радиоактивті ластануы (семей ядролық полигоны)12 бет
Радиациялық ластану13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь