Түрлі топтарға экскурсия жүргізу ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1ТҮРЛІ ТОПТАРҒА ЭКСКУРСИЯ ЖҮРГІЗУДІҢ ЕРЕКШЕЛІГІ ... ... ..5
1.1 Экскурсияға кіріспе, оның құрылымы: ұйымдастырулық және ақпараттық бөлімдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Экскурсияның негізгі функциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3 Экскурсияның жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.4 Экскурсия жүргізуді даярлау үшін әртүрлі пәндер білімдерін
қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2 ЭКСКУРСИЯ ӨТКІЗУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.1 Экскурсияның жұмысты ұйымдастыру әдістерін зерттеу ... ... ... ... ...17
2.2 Экскурсия өткізу техникасын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.3 Мектеп оқушыларына арналған экскурсия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

3 МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНА АРНАЛҒАН ЭКСКУРСИЯЛЫҚ БАҒДАРЛАМА ҚҰРАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
...........................................3
1Түрлі топтарға Экскурсия жүргізудің ерекшелігі ..........5
1.1 Экскурсияға кіріспе, оның құрылымы: ұйымдастырулық және ақпараттық
бөлімдер....................................................................
...........................5
1.2 ... ... ... ... ... даярлау үшін әртүрлі пәндер білімдерін
қолдану.................................................................
...........................................14
2 ... ... ... ... ... әдістерін
зерттеу...................17
2.2 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы: Экскурсиялық іс - халық арасындағы мәдени
ағартушылық жұмыстың маңызды бөлігі. ... іске жүз ... ... болса да, оның тез қарқынмен ... XX ... 70-80 ... Бұл ... жыл сайын жарты млрд. адам экскурсияға қатысуы;
ондаған мың ... ... ... ... 70 ... экскурсиялық істің теориясы мен әдістемесінің дамуы дерек береді.
Экскурсиялық істің дамуы әдістемелік және теориялық негіздер ... ... ... экскурсиялық басқару туризм және экускурсиялық Кеңес
Орталығы және туристік экскурсиялық ұйым ... ... ... ... рөл ... ... ... болуы он мыңдаған саяхат жетекшілер мен
әдіскерлердің практикасын бірлестіріп, әр жердегі белсенді танымдық ... ... ... ... ... қазіргі экскурсиялық істің негізі
ретінде көзқарас, қойылым мен идеялар кешені ретінде көрінді.
Сонымен қатар экскурсия жасау ... ... үшін ... ... ... ... оқушылары көптеп экскурсия жасайтын
болғандықтан олар үшін де бағдарламалардың ... ... ... ... жасаған жұмыстарының бірден-бір жетістігі болды.
Зерттеудің мақсаты: Экскурсияның негізгі ұғымын анықтап, ... ... ... және ... техникаларын зерттеу арқылы
мектеп оқушыларына арналған экскурсиялық бағдарлама құрастыру.
Зерттеудің ... ... ... ... ... экскурсияның негізгі функцияларын анықтау;
- экскурсиялық жұмысты ұйымдастыру әдістерін зерттеу;
- әр түрлі топтарда экскурсия өткізу техникасын анықтау;
- мектеп ... ... ... ... ... пәні: Қостанай қаласындағы экскурсиялық объектілердің
бағдарламаларын зерттеу және ... ... ... ... ғылыми жаңалығы: Қостанай қаласы бойынша ... шолу ... ... ... ... ... бағдарлама
жасалды. Бұл еңбек арқылы мектеп оқушыларына арналған экскурсиялық
бағдарламаға алғаш рет ... ... ... ... ... жазу барысында құрастырылған
экскурсиялық бағдарламаларды, мектеп оқушыларына пайдалануға болады.
Зерттеу әдістемесі: Жұмыста ... ... ... ... ... ... ... Экскурсия жүргізудің ерекшелігі
1.1 Экскурсияға кіріспе, оның құрылымы, ұйымдастыру және ... іс - ... ... ... ... ... ... Экскурсиялық іске жүз жылдан астам уақытболса да оның тез қарқынмен
дамуы XX ғасырдың 70-80 жылдарында басталды. Бұл туралы жыл ... ... адам ... ... ондаған мың экскурсиялық тақырыптар; саяхат
жетекшілерінің 70 мыңдық әскері; ... ... ... ... дамуы дерек береді. Экскурсиялық істің дамуы әдістемелік ... ... ... талап етті. Ресейдің экскурсиялық ... және ... ... ... және туристік экскурсиялық ұйым
жұмысшыларының білім жетілдіру институты ... рөл ... ... ... ... он ... ... жетекшілер мен
әдіскерлердің практикасын бірлестіріп, әр жердегі ... ... ... ... ... ... ... қазіргі экскурсиялық істің негізі
ретінде көзқарас, қойылым мен идеялар кешені ретінде көрінді.
70 - жылдар соңында экскурсиялық істің 3 ... ... ... ... және практика. Бірлескен ережелер жинтығы болып,
экскурсиялық теория-өлкетану, ... ... және ... ... ... жаңа ғылым - экскурсиятанудың пайда болуына
негіз салады.
Экскурсиятанудың негізі - экскурсияның мәнін анықтайтын ... мен ... ... ... ... мен
тәрбиелеудің маңызды қалыбын) экскурсиялық теория.
Экскурсиялық әдістеме экскурсиятанудың ... бола ... ... ... ... мен ... қосындысы ретінде нақты
ережелер мен талаптар бірлестігі болып табылады. Экскурсиялық әдістеменің
басты ... ... ... естуге және көруге болатын
материалдарды көріп, тыңдап және ... ... ... ... - ... ... ... көмектесетін бағытталған оқыту, жүйелендіру, оқыту ... ... ... қалыптастыру және практикада қолдану.
Экскурсия сөзі латынның «экскурсио» сөзінен пайда болған. Орыс ... сөз XIX ... ... және ... ... «жүгіріп шығу, әскери жорық»,
кейіннен «жол жүру» «серуенге шығу» мағына береді. Кейінірек бұл сөзге «ия»
(экскурс+ия) жалғанып өзгерді. Мәні - ... ішкі ... ... түсінігін қарастырғанда экскурсиялық ... ... ... ескеру керек. Әр экскурсия маңызы нақты
заңдылықтармен (тақырыптық, мақсатқа ұмтылушылық, көрнекілік, эмоцияналдық,
белсенділік т.б) шартталған қызметтің ... ... ... ... ... ... рет 1978 жылы ... ғылыми
конференцияда айтылды. Экскурсиялық процесс және ... ... ... ... ... мүмкін: саяхат жетекшісі нысандар көмегімен
ықпал етеді, саяхатшыларға көруге, ... ... және ... ... ... етеді
________________
_көмектеседі___________ __________
Экскурсиялық процесс барысында саяхат жетекшісі саяхатшыларға тақырыпты
ашатын нысандарды көруге (бірінші мақсаты), олар ... ... ... ... мақсат), тарихи оқиғаның маңызын, ... ... ... ... өздігінен экскурсиялық нысанның анализін ... өз ... ... ... ... меңгертуге (төртінші
мақсаты) көмектеседі. Соңғы мақсаттың жүзеге асуында көре ... ... орын ... білу ... ... ... ... бейнелерді, бояуларды,
әр түрлі сызықтарды, бейнелер, сызықтар, топтары мен олардың көрініс,
жарық, ауа, көру ... ... ... ... Көре білу ... ... ... тұжырымдалады: біріншіден, экскурсиялық
нысанда ... ... мен ... ... мінез ерекшеліктерін таба білу
керек; екіншіден, экскурсиялық нысанда уақытпен жасалған ... ... ... ... алу ... ... монументтік және мұражайлық
тарихи ескерткіштерден тарихи факт таба алу - әрқашан ... ... мен ... ... ... ... ... жетекшісінің мазмұндауындағы кәсіби
шеберлігі ... ... ... керекті қорытынды жасауға мүмкіндік
береді. Бұл біліктілікті саяхатшыларға ... ... ... ... ... дағдыландырады. Бұл жағдайда саяхат жетекшісінің
белсенді көмекшісі болып ... ... ... Бұл туралы белгілі
теоретик, сыншы және педагог А.В ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік жоспары қабылдау мен
бағалаудың өз ... ... ... ... болу ... деді.
Баға беру - біреу немесе бір нәрсе туралы пікір құру, біреу немесе бір
нәрсенің маңызын, мінезін, рөлін анықтау, біреудің ... ... ... ... - бұл ... ... жетекшісі жетелеуінен
шыққан қорытындысы.
Экскурсия – ... ... ... тарихи және мәдени
ескерткіштерді сонымен қатар сол ... ... ... ... ... беріп жеткізе білу.
Экскурсия терминіне ең алғаш рет 1882 жылы В. Даль былай деп анықтама
белген: «Экскурсия - бұл ... ... алу ... ... саяхат». Аталмыш терминде М. П. ... ... ... ... ... шет ... кәсіпорындарға саяхат жасау барысындағы мәдени және ғылыми-
танымдық мақсатпен ұйымдастырылған ұжымдық саяхаттың бір түрі».
«Саяхатшы ... ... ... ... ... ... ... берді. «экскурсия – ... ... ... ... ... ... ... заводтарға, кинотеатрларға, тарихи
ғимараттарға) өздеріне белгілі бір ... алу ... ... жылғы Л.Н.Ушаковтың жетекшілігімен жасалған орыс ... ... ... мынандай анықтама беріледі, «экскурсия –
ғылыми - білім және ... ашу ... ... ... ... жол жүру ... ... даму тарихына үңілетін болсақ, біздің елімізде
экскурсанттарды алдын ала даярлау ... ... ... бөлінеді.
Экскурсилық теорияның дамуы 20 ғасырда бастау алып, қазіргі ... ... ... ... ... ... бірізді дәлелдемесі, оның
негізгі аспектілері, көрсетілім ... ... және ... іс-
әрекеттердің психологялық негіздері.
Экскурсияны қызметтің бір түрі ... де ... ... ... алға ... мақсатқа жету барысында өзінің қызметін ұсынады.
Экскурсия әрекеттері бір-бірімен өте ... ... ... ... ... экскурсовод кеңестері экскурсанттардың әрекеттерін
істейді. ... ... ... екі түрге бөлінеді:
экскурсанттардың және экскурсоводтардың іс-әрекеті.
Экскурсанттардың іс-әрекеті яғни ...... ... ... ... оның тарихын жақсылап тыңдап белсенді түрде өзінің
іс-әрекетін ... ... ... ... – оның ... сай қызмет қатарларынан
тұрады. Солардың ең ...... ... ... және ... өткізу. Экскурсия – экскурсовод мамандығының ерекше бір түрі болып
саналады.
Экскурсияны сонымен қатар қарым-қатынас ... ... де ... «Қатынас» түсінігі орыс тілінде «өзара, іскер-достық қарым-қатынас»
ретінде қарастырылады. Экскурсанттар практика жүзінде екі қарым-қатынасқа
ие болады, олар яғни тура және ... ... Тура ... формасы –
оқу орындарында кеңес, дәріс, пікірталас, пікірсайыс немесе ... ... ... ... Бұндай жағдайларда қоғамдық сезімдері, ... ... ... ... ... жақсы түсынып, жаңа
хабарларды меңгереді және өзара байланыстарды бекітеді. Жанама ... ... ... ... оқу, ... ... ... қарау болып табылады.
Бұндай жағдайда ақпараттарды алуында ... ... ... ... де, ... ... кері ... /1/.
1.2 Экскурсияның негізгі функциялары
Функция түсінік ретінде латын тілінен аударғанда орындау, жүзеге асыру,
атқару, қымет аясы, ... ... рөл ... білдіреді. Функция -
бұл кандай болсын бір объектің сыртқы көрінісі, мекеме, кәсіпорын жұмысының
формасы. ... ... - бұл ... ... ... білдіреді. Экскурсия
функциясы оның басты сипаты болып қаралады.
(Экскурсияның негізгі функциялары)
Ғылыми дәріптеу функциясы. Экскурсия саяси, ... ... және ... да ... ... және ... ... болады. Әр экскурсия дәріптеу функциясын атқару үшін нақты бағыты
болу керек. ... ... ... ... ... ... түсініктілік және сендірерлік принциптер алынған. Бұл принциптер
дәріптеу мәнін білдіреді, оның ішінен ... ... ... ... ... ... негізгі сапасы тәрбиелеу мен оқыту формасы
ретінде оның ғылыми мінезі болып табылады. Саяхаттың ... - ... ... ... ... ... мазмұны белгілі бір қазіргі
ғылым бөлігіне сай мазмұндалу керек, дүниеге көзқарас ... ... ... ... ... ... ... теоретикалық ережелер
беріледі, олар қазіргі ғылым ... ... ... ... Фактлар мен оқиғалар объективті ғылыми баға алу керек.
Идеялық ... Идея - бұл ... ... ... ... жоспары.
Ақпараттық функция. Экскурсияның өзінің нақты білім саласының
тақырыбына байланысты ... бар: ... ... ... жетістігі туралы; археологтардың ашулары туралы; шаруашылық және
мәдени ... ... мен ... ... ... Газет, радио,
теледидар, лекция сияқты маңызды ақпарат құралдарынан ... ... ... ... ... ... ... бекітілген
мәтін болып табылады.
Мәдени бос уақыт ұйымдастыру функциясы. Бос уақыт деп адамның жұмыстан
кейін қалған уақытын айтады. ... ... жыл ... бос ... өз ... ... шағармашылық немесе қоғамдық қызметке, өндірістен
үзбейтін оқуға ұнататын ісіне, ... ... ... ... және өз ... ... алу» ... терминмен аталатын топқа жатқызады.
Мәдени бос уақытты өткізу түрі бола ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етеді.
Ынта қалыптастыру функциясы. Экскурсия міндеті аудитория білімін
жеткізу және ... ... бір ... ... деген ынтасын туғызу.
Әдеби экскурсияға барғаннан кейін, оған қатысушылар ... бір ... ... ... ... көбі үшін өз ... ... алу
жұмысының бастамасы болады. Әрбір нақты экскурсия бір мезетте ... ... ... Бұл ... қай ... ... Балалар мен жастарға экскурсия - бұл қызмет мәдени ... ... ... ... ... ... ... функциясы; шетелдік туристер үшін - ... ... ... ... функциясы. Әр мәдени ой-өріс кеңейту ... ... ... ықпал етеді. Оған қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... Экскурсия - бұл
мәдени тәрбиелік ... ... ... ... Оған тақырыптық
қосылған және әдістемелік ақталған бөлік ретінде: а) ... ... ... фильмнен үзінді немесе хроникалы - деректі фильм толық; ә) оқиғаның
куәгері немесе қатысушысының сөз сөйлеуі, ... ... ... ... сөз ... б) өндірістік тақырыптағы экскурсияларда
өнеркәсіп немесе ауыл шаруашылық кәсіпорындарының басшыларымен, ... ... в) ... әртіс, музыканттардың өмірі мен
шығармашылығына ... ... ... ... г) ... және тарихи
- революциялық тақырыптағы экскурсияларда таспаға жазылған мемелекеттік
және қоғамдық қайраткерлердің сөзін ... ... ... ... ... - ... құбылыстарды, түсініктерді класс,
топ, бөлім т.б. ерекшеліктерге байланысты ... ... ... ... бөлу: мазмұнына қарай, өткізу орнына
байланысты, қозғалыс түріне қарай және ... ... ... ... ... ... ... бар. Мағынасы бойынша: ... тобы ... ... (көп ... ... Қамтыма экскурсия:
тарихтық және заманалық тақырыптар.
Бұндай экскурсиялар неше түрлі объектілермен таныстыруға арналады.
Қаланың, ... ... ... ... ... және тарих
мұражайлармен таныстыру, өнер мәдениет, табиғат ескерткіштерін таңғажайып
ерекше жерлерді ... және ... ... бар ... көрсету,
өндірістік, ауыл шаруашылық жетістіктері зор өндіріс құрылыс кешендерімен
таныстыру. Бұндай экскурсиялар ... ... ... ел ... бірталай
қызықты мағұлыматтар береді.
Тақырыптық экскурсия қандайда болмасын белгіленіп алған тақырып бойынша
экскурсия жасау, мысал ретінде тарихи ... ... ... ... ... ... ... тарихи, өндірістік, табиғи
(экологиялық), өнертанушылық, әдеби, ... ... алты ... ... ... мағынасы бойынша негізгі бөлімдерге бөлінеді:
Өлкетану тарихы, археологиялық, этнографиялық.
Тарихтық өлкетану: Қала ... ... ... ... ... ... кімнің аттары мен аталған? Мысалы. Амангелді көшесі ... ... ... ... ... батыры Амангелді Имановтың
атымен аталады. Оған бюст қойылған, ... ... ... ... ... ¥лы Отан ... батыр атағын
алған,кеудесімен пулемет дотын жапқан, ... ... Абай ... - ... ... ... ... топтарға бөлінеді:
- өндірістік-тарихи;
- өндірістік-экономикалық (мысалы, банкілік, биржалық қызмет, нарық
қозғалысы және ... ... ... үшін ... ... ... топтарға ажыратылады:
- тарихи-театралдық (мысалы, «І.Омаров атындағы қазақ драма театры»,
«Орыс драма театры» және т.б.);
- тарихи-музыкалық;
- халықтық көркем ... ... ... ... және өмір ... ... ... және суретшілердің шеберханаларындағы, мұражайлар,
қойылым залдарындағы және галериялағы суреттерді тамашалау;
Әдеби экскурсия мынандай топтарға бөлінеді:
- әдеби-библиографиялық. Экскурсия ... бір ... ... ... өмір жолы ... объекте өтеді. (мысалы,
Ы.Алтынсариннің мұражайы немесе ... ... ... ... Ахаң ... ... тарихи-әдеби, қазақ әдебиетінің даму жетілген дәуірінен бастап сыр
шертеді;
- көркем-әдеби – бұл ... ... ... ... ... ... ... белгілері тұрмыстық құралдары қару жарақтары өнер туындылары,
әшекейлері, таңбалары т.б. тарихтық ерекшеліктері экскурсияға қатысушыларды
осы заттармен таныстыру көрсетіп ... ... ... ... туралы қандай киім-
кешек жергілікті халыққа тән бұрынғы халықтың салт-дәстүрлі ... ... ... ... аспаптары қазіргі заманға жеткен салттар,
дәстүр, құрал-саймандар, тағамдар, өнер ерекшеліктері ... ... ... ... ... киім ... жасаулар, оюлар, тұрмыстық
қамшы, ертоқым құралдары жарақ, ... ... ... ... ... /5 ... ... табиғатпен танысу жергілікті өлкенің табиғаттық ерекше
жерлерін көрсету таныстыру ... ... ... бір ... мүшелерін өлкенің әдемі де әсем жерлеріне апарып бұлақтардан су
ішкізіп, қарағайлы жерлердің ... ... ... ... балық аулатып
естен кетпес экскурсия өткізіп және жол бойы ... ... ... ... ... тағы да басқа түрлері ... ... ... заводтармен конвейплардық фермаларды
көрсету, мал, өсімдік түрлерін ... бұл ... ... ... ... тарату, сату тәжірибие алмастыру еңбекке
тарту ... ... ... ... ... ұйымдастырылған экскурсиялар құрамы ... ... ... ... ... ... ... байланысты,
әркімге, әр түрлі маршруттар дайындалады. Олардың мән мағыналары да
әр ... ... ... ... студенттерге (оқу ... ... ... ... ... арналған танысу
демалыс балық аулау аң ... ... ... көкке
көтерілу, су асты ... ... ... ... өсімдіктер, көлдер, архелолгиялық - этнографиялық ... ... ... ... ... бейне ... ... шығу ... ... ... әр түрлі топтармен
туристік экскурсиялық маршруттар тәртібі қабылдаанды.
Экскурсияға қатысушылардың саны мен құрамына байланысты ... ... ... ... мен ... оқушыларына арналған түрлері бар.
Өткізу орындарына байланысты: қалалық, қала сыртындағы өндірістік
мұражайларда.
Қозғалыс түрлеріне байланысты: ... ... көл ... ... т.б.
Транспорттық экскурсия көбінесе автобус, поезд, электричка, речной-
плоты катерлер, параходтар, морской-круиздер арқылы жүргізіледі /6/.
1.4 Экскурсия жүргізуді ... үшін ... ... ... ... ең алғаш рет 1882 жылы В. Даль былай деп анықтама
белген: «Экскурсия - бұл ... ... алу ... ... ... ... ... М. П. Анциферовтың ... ... ... ... шет ... кәсіпорындарға саяхат жасау барысындағы мәдени және ғылыми-
танымдық ... ... ... ... бір ... ... даму тарихына үңілетін болсақ, біздің ... ... ала ... методикасына үлкен көңіл бөлінеді.
Экскурсилық ... ... 20 ... ... ... қазіргі таңға шекті
жалғасын табуда.
Экскурсиялық теория-бұл ... ... ... дәлелдемесі, оның
негізгі аспектілері, көрсетілім ерекшеліктері, методы және экскурсиялық іс-
әрекеттердің психологялық негіздері.
Экскурсиялық теорияның ... ... 70- ... айқын көрінді.
Негізінен, «экскурсия» сөзі латын тілінде «экскурсио» деп ... ... ... ... ХІХ ... ... ... шығу» деген мағынада
қолданылған болатын, бірақ ... ... ... ... ... жаңа ... ... «Саяхат» сөзін жеке алып қарасақ,
бір жерден екінші жерге жөнелу, зерттеу, ... ... ... ... ... экскурсияда өзінің объективті талаптары болады. Демек,
экскурсияны ... ... ... іс- әрекеттің процессі, ... ... ... қарастыратын тақырыпша, яғни ... ... ... қысқаша шолу.
Арнаулы ұжымдық экскурсиялардың адам психологиясына тигізетін әсері мол
десек қате ... ... ... ... жиындардың арқасында
коллективте қызмет етуге бағыттайды, берілген контингент жайлы қосымша
мағлұматтар алады және де ... ... адам ... ары қарай
өрлеуіне оң әсерін тигізеді.
Ағылшын ғалымы ... ... ... ... ... общения») атты
еңбегінде экскурсияның психологиялық әсері жайлы толық және айқын мәлімет
берілген. Ғалымның ... мен ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қарым- қатынас құралы ретіде рөл атқарады.
Экскурсия барысында адамдардың бір-бірімен тілдесуі, диалогы- қарым-
қатынастың ақпараттандыру типі деп те ... ... ... тағы бір ... ... ол-адамның қоғамдағы
тілдесуінің екі формада болуы. Олар: тікелей тілдесу және төлеу формада
тілдесу.
Демек, ... ... ... ... ... ... және ... Осындай тілдесуді негізінен экскурсия барысында қолданылады, себебі
осы жолмен ... ... жаңа ... ақпаратты тез ұғынады, жаңалық
ашуға құштарлығы ... ... ... ... ... ... қарым- қатынаста
болу қажет және де жеке немесе ұжымдық көзқараспен қараған жөн.
Экскурсиялық іс- әрекетте психологияның элементтерін қолдану.
Адамның психикалық күйі-бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... айқындалады.
Экскурсия жүргізуші мен экскурсанттардың әр түрлі психикалық күйде
болуының негізі, ол: өмір мен ... ... ... ... ... ... ... фактор және ... ... мен ... ... жүргізбес бұрын мінез-
құлық, темперамент, қабілеттілік, табиғи жетістіктері- ес, ... және ... ... адамның жан дүниесімен алдын ала таныстырған жөн.
Экскурсия барысында экскурсанттардың көңіл- күйі, психикалық жайы,
белсенділігі экскурсия ... ... ... болады. Соныен
қоса, танымдық процессті де ұмытпаған абзал болар.
Танымдық ... ... ... ... ... Экскурсия таныдық процесте 2- ге бөлінеді: сезімдік таным және
логикалық таным.
Экскурсия ... ... ... ... ... өзін- өзі
ұстай білуге, дұрыс мағлұматтандыру өнеріне ... ... ... қажет /7/.
Кез келген экскурсия экскурся жүргізушіден немесе жаңа ғасы терминімен
айтатын болсақ, гидтің тілдесуінен, белсенділігінен, коммуникативтілігінен,
өмірлік ... ... және ... ... ... ... ... экскурсия жүргізушілер келесі логикалы- психологиялық сұрақтарды
ешбір қиындықсыз, оңай жолмен шеше алады:
- Экскурсиондық материалдың айғақты ... ... ... Қоғамдық аргументтерді қиындықсыз қолдану;
- Тарихи оқиғаларды нақты логикалық жүйелікпен сараптай ... ... ... ... ... ... құлаққа жағымды етіп мәлімдеу;
- Кез келген контингент жайлы ... ... ... Әр ... ... ... тез тіл ... болсам, экскурсанттарды даярлау барысында логикалық
және психологиялық заңдылықтар зор рөл атқарады. Сондықтан да ... ... ... өзін- өзі логикалық тұрғыдан моральды дайындау қажет деп
ойлаймын.Менің ойымша, экскурсиядағы логикалық құрылым және ... ... тез ... ... ... ... тигізеді.
Назар аударуға ықпал ету, көңіл ... ... ... ... ... жүргізу уақытында ескерту.
Кез келген экскурсияның қызықты болуы керек екендігін ... да ... ... ... да ... ... үшін экскурсия жүргізуші
экскурсанттарға тек жақсы жағынан көрінуі қажет. Мысалы:
Экскурсанттардың назарын ... ... ... ... ... ... сөздерді қолданып қана қоймай, эстетикалық ұғынуына, мәдени
мағынасына көңіл бөлген дұрыс.
Экскурсияның қызықты болуының негізгі принциптері:
- Экскурсияның ... ... ... ... яғни 45 ... ... дейін созылуы;
- Экскурсанттардың жеке немесе ұжымы болуы;
- Қызықты гидтің болуы;
- Көрнекілік құралдары мен экскурсялық объектілердің ... ... ... ... мақсаты;
- Берілген контингент төңірегінде мәлімдемелер қорының болуы;
- Экскурсияға қатысушылардың белсенділік танытуы.
Статистика бойынша, назар аударушылықтың төменгі деңгейі 18- 21 ... ... ... 22-25 жас аралығында және ... ... ... ары ... ... /8/.
2 Экскурсия өткізу әдістері
2.1 Экскурсияның жұмысты ұйымдастыру әдістерін зерттеу
Практика барысында әдістердің көп ... ... ... аналитикалық, синтетикалық, абстракциялау әдістерін үлгілеу,
аналогты, сараптамалық және т.б. ... ... ... осы ... ... ... ... анықтамалары бар: 1) табиғат және қоғам
құбылыстарына ақиқатпен жақын келу; 2) ... ... ... ... алға ... ... практикалық тұрғыда жете білу және теориялық
дәлел барысындағы ... ... 3) ... ... ... ... /9/.
Экскурсия - экскурсанттардың көз алдында тұрған объектілерге ... ... ... ... ... және мәдениет ескерткіштерін
әдістемелік жағынан ... ... ... олар жайында шебер
әңгімелеу.
Экскурсиялық қызмет – азаматтардың уақытша болатын елдегі (жердегі)
туристік ресурстарды танымдық ... ... ... ұйымдастыру жөніндегі
кәсіпкерлік қызмет. Ол туристерді орналастыру жөніндегі ... ... - ... мақсатқа жетуге бағытталған адамның
белсенділігі болып табылады. Экскурсия ... ... ... ... ... ... қосындысы. Бұл әрекеттер әр түрлі болып
келеді: топтың маршрут бойынша қозғалысы, ... ... ... аралау), маршрутқа кіргізілген ескерткіштерді бақылау, түсіндіру.
Экскурсовод кеңестері экскурсанттардың ... ... ... ... ... ... ... және экскурсанттардың қызметі.
Экскурсанттардың қызметі бақылау, меңгеру, объектілерді зерттеу
сияқты ... ... ... ... қызметі бір қатар әрекеттерден тұрады, олардың бастысы
экскурсияны дайындау және өткізу. Экскурсия – экскурсовод-маман ... ... ... ... ... ... жұмысы, ал
экскурсанттар экскурсия кезінде демалады деген пікірді ұстанады. Бұл жансақ
пікір. ... ... ... өте қиын ... болып табылады, сондықтан
екі жаққа да оңай ... ... бір ... шығармасы болғандықтан, әдеби шығармаға
қойылатын талаптарды ескере отырып құрылады және барлық ... ... ... болады. Өзінің міндеттері мен ... ... шолу ... жол жүру ... ... ... ... Тематикалық экскурсия қалалық шолу экскурсияға қарағанда өзінің
құрылымы, мазмұны, өткізу әдістемесі бойынша қиынырақ болып табылады.
Алғашқыда экскурсия белгілі бір ... ... ... ... ... ... шөптерді іздеу. Кейін ғылыми міндеттерді ... ... ... ... үшін ... іздестіру. Тәрбиелік
жұмысты жақсарту ... ... ... ... ... ... ... экскурсия өзінің арнайы функциялары мен белгілері, өзіне
ғана тән жеке әдістемесі бар ... ... ... ретінде
қарастырылады.
Экскурсия функциялары оның негізгі қасиеттері болып табылады:
1. Ғылыми насихаттау функциясы
2. ... ... ... ... ... ... ... ой-өрісті кеңейту функциясы
5. Адамның қызығушылықтарын қалыптастыру функциясы
Әр экскурсия бір уақытта бірнеше функцияны атқара ... ... ... ... ... ... ... Балалар мен
жастар үшін экскурсия - ол мәдени-техникалық ой-өрісті кеңейту ... ... ... ... үшін - ол ... функциясы; шет ел туристері үшін - ақпарат функциясы және т.б.
Экскурсияның, мәдени-ағартушылық жұмыстың басқа да ... ... кеш, ... ... ... конференциясы) өз
ерекшеліктері және өткізу әдістері бар.
Барлық экскурсияларға ортақ функциялар:
1. Өткізу ... ... бір ... ... (45 минут) бір
тәулікке дейін.
2. Экскурсанттардың болуы (топ немесе жеке адамдар).
3. Экскурсия жүргізетін экскурсоводтың болуы.
4. ... ... ... ... ... орналасқан
жерінде көрсету.
5. Экскурсия қатысушыларының алдын ала құрастырылған маршрут ... ... ... ... ... ... ... Қатысушылардың белсенді қатысуы (бақылау, меңгеру, объектілерді
зерттеу).
Жоғарыда аталған жеті белгінің біреуі жоқ ... ... ... ... ... деу ... ... жалпы белгілерден басқа экскурсияның әр түрінің ... ... ... ... ... ескерткіштерге қарау үшін автобустан
шығу;
- ... ... ... ... ... өндірістік экскурсия кезінде әрекет үстіндегі объектілерді көрсету
(станоктар, агрегаттар, механизмдер).
Экскурсия өткізудің ... ... ... грек ... ... сөзінен шыққан, мағынасы «бір нәрсеге
бағытталған жол» дегенді білдіреді. Сонымен ... ... ... теория мен оқудың жолы.
Кеңірек мағынасы – алға қойған ... ... ... ... орындалуына көмектесетін жиынтық.
Әдіс тәсілдерді жалпы және жеке деп айырылады.
Жалпы әдіс ... ... ... оқу, ... ету ... ... әдістер обьектілерді зерттеуді, балалар мен ересек адамдарды
тәрбиелеуде, бақылау әдістерін анықтайтын әдіс ... әдіс ... ... ... ... ... ... ретінде
• процес ретінде
Әдіс, оқылатын дәрістен қарағанда, экскурсанттарға ... ... ... ... әдіс ... сүйене отырып, диалектикаға тіренеді.
Экскурсиялық жұмыстың әдісі ... ... ... ... Не үшін ... ... мен міндеті)
2. Экскурсия барысында қандай сұрақтар ашылады?
3. Экскурсияны қалай өткізу керек?
4. Экскурсанттардың назарын қалай аударту керек?
Экскурсия өткізудің екі ... ... ... ... ... әдісі
Экскурсиялық әдіс осы түсініктермен тығыз байланыста. Олар экскурсияның
негізгі элементтері, экскурсоводтың кәсіпкерлігінің түрлері.
Кез ... ... ... оны ... ... ... ... жүргізудің әдісіне келесі талаптар қойылады:
• Экскурсоводтың топпен танысуы
• Экскурсанттардың автобустан шығуы, автобусқа қайта оралуы
... ... ... ... ... ... сұрақтарына жауап беру және т.б
Экскурсия жүргізуші автобусқа кірісімен топпен танысады. Ол ... ... ... ... ... өзі ... экскурсия
мекемесін, экскурсанттарды көлік жүргізушімен таныстырады, яғни экскурсияны
кіріспеден бастайды.
Экскурсия ... ... ... ... ... қарым-
қатынас ережелеріне бағындыруы өте маңызды. Ол бірден сөйлей
бастамайды. 10-20 ... ... ... ... Бірінші танысу
басталады, одан әрі қарай болатын экскурсия жүргізуші мен топтың арасындағы
ара-қатынасы тәуелді ... ... ... ... өшіреді,
ыңғайланып отырады, олардың назары экскурсия ... ... ... ... ... ... оның қандай
қызықты әңгіме айта алатынын ойластырады, ал экскурсия ... ... ... қызықтыра алатынын, олардың назарын тақырыпқа қалай аудара
алатынын ойластырады.
Экскурсиялық жұмысты дұрыс ойластыру кезінде оған дайындық ... ... ... Мұны экскурсияны ұйымдастырушылар ... ... ... ... алдын-ала белгілі болуы тиіс. Экскурсант
экскурсия тақырыбын білуі тиіс. Жарнамалық қызмет пен ... ... алу ... 1-2 күн бөлек болғаны шұғыл маңызды. Бұл
уақыт аралығы ... ... ... ... ... ... Ол ... сюжетін ойлануға және түсінуге
үлгіреді.
Әрбір тақырыптың өз кіріспесі бар. Егер топ ... әр ... ... ... ... мен келуші туристтер, ересек адамдар және
балалар), бір ... әр ... ... ... Экскурсия жүргізуші
экскурсанттарға нақты бағдар беретін, олармен ... ... ... ... ... мен ... ... назар аударады.
Алғашқы бақылау және экскурсиялық жұмыстағы обьектілерді көрсету.
Обьектілерді ...... бір ... ... ... ... ... архитектуралық ескерткіштермен.
Көптеген топтарды көрсету әдістері құрайды. Обьектілерді көрсету оның
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... елестетіп, бақылауға алуға жеңілдік береді.
Обьектілерді көрсету – экскурсанттардың және экскурсоводтардың
мақсатты іс ... ... ... ... яғни ... ... ... жайлв түсінік ... ... ... көруді, қарауды, бақылауды және зерттеуді үйренеді. Бұл
көрсетудің басты міндеті /10/.
Экскурсияда көрсетудің ... ... ... ... Экскурсанттардың алдында тұрған экскурсиялық обьектілерді көрсету;
• Жоқ обьектілерді көрсету( суретте немесе фотода сақталған)
• Сол жерде болған ... ... ... Сол ... ... ... тұлғаның іс әрекеттерімен таныстыру(
жазушының, суретшінің және т.б)
... сол ... ... ... көрсету.
Алғашқы бақылау әдісі. Бұл әдіс экскурсанттардың обьектінің орналасқан
жеріне келгенде қолданылады. Ол өзімен алғашқы бақылаудың алғашқы ... Бұл ... ... екі ... бар. ... ... басталады: « Ал бұл мынандай ескерткіш, ... ... ... ... ... ... өздері танып көруге, алғашқы
бақылау жасауға шақырады. Кейін экскурсовод обьектінің мәнін түсінуге
экскурсанттардың ... ... Бұл ... мынандай
мүмкіндіктер береді:
• Обьектінің орналасқан жеріне байланысты тарихи ... ... ... ... ... ... ... баға беруге;
• Қоршаған ортасы жайлы түсінік қалыптастыруға.
Екінші ... ... ... ... сөздерінен басталады.
Экскурсовод экскурсанттарды дұрыс бақылау жасауға, ... ... мен ... ... ... деңгейлері. Кез келген ... екі ... ... ... ... ... және олар
жайлы әңгімелеу.
Бұл элементтердің үйлесімділігін ... үшін ... ... ...... ... ... мүлдем жоқ.
Эскурсоводтың әңгәмелеуімен жүретін, обьектілерге бақылау жасалынады.
Бұндай таныстыру деңгейі, ... ... ... ... ... тән. ... әдіс ... қолданылмайды.
Екінші деңгейінде әңгімелеу болады, дәріс ретінде, тақырыпты ашуға
көмектесетін әртүрлі суреттер, сызбалар қолданылады.
Көрсету әңгімелеуге бағынады, ... ... ... ... ...... әңгімелеу көрсетуге тең болады.
Бұл деңгейде обьектілерді көрсетудің маңыздылығы бар. Экскурсиялық ... ... ... ... ... ... мен әңгімелеуді экскурсанттарға әсер ету үшін ... ... ... енді олар тек қана ... ғана ... ... ... болып келеді.
Төртінші деңгей – Көрсету және әңгімелеу үйлесімділігі экскурсиялық
мінез қалыптастырады. Көрсету экскурсияда ... орын ... ал ... ... ... ... ... мәдени және тарихи
ескерткіштерді тереңірек зерттелінеді.
Бесінші деңгей – ... және ... ... ... ... кез ... ... өзіне ғана тән ерекше
белгілері болады. Экскурсияның негізгі принципі - ... ... ... ... де маңызды. Бірақ олар түрлі ... ... ... іс – халық арасындағы мәдени-танымдық жұмыстың басты
бөлімі болып келеді. Экскурсиялық іске жүз жылдан асып ... ... ... даму ... бполып осы ғасырдың 70-80 жылдары болып келеді.
Экскурсиялық мекемелер туристер үшін экскурсия ұйымдастярады. Жоспарлы
экскурсияның құны ... ... ... ... ... қалауы
бойынша олардың өздері қаржысы есебінен қосымша экскурсия ұйымдастырылуы
мүмкін. Оның басты маңызы мынада:
• Діни ... ... ... ... ... ... Шетел валютасының ел қазынасына түсуіне мүмкіндік береді;
• Халықты ... ... ету ... ... Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытады;
• Экспорттың дамуына оң ... ... ... ... оң әсер ... ... ... үшін мүмкіндіктерді зерттеу.
Діни туристер, бірінші орында қажылар саяхатқа өздері өмір сүретін
үйреншікті жағдайлардағы діни іс ... ... бір ... ... ... шығады. Ал адамдардың діни әулие орындарға сапарға
шығуы да әр түрлі себептермен туындайды: сиынып жалбарынуға, жеке ... ... ... ... ... ... ... бекіту,
елдің мәдени мұрасымен танысу /11/.
2.2 Экскурсия өткізу техникасын анықтау
Экскурсия жүргізушінің сөз шеберлігі, экскурсия жүргізу техникасы.
Экскурсиялық тақырыпты қабылдау ... және ... ... құрылады. Дыбыстық қатардың қайнар көзі экскурсия жүргізуші және
оның сөзі болып табылады.
Сөйлеу кезінде тілдің мүмкіндіктерін қолдану ... ... ... ... ... ... білдіруге мүмкіндік береді.
Сөйлудің түсініктілігі және нақтылығы бірқатар факторларға тәуелді ... ... және ... ... ... ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Сыртқы сөйлеудің ... бар, оның ... ... ... түсінуіне бағдарланған.
Экскурсия жүргізушінің әңгімесі – адамдардың ой-өрісіне және фактілік іс-
әрекетіне әсер ... ... ... ... ... бере ... ойында ақпарат туралы дұрыс бейнені қалыптастыратын сыртқы
сөйлеу үлгісі /12/.
Ішкі сөйлеу – аудиторияға хабарланатын ойды ... ... ... ... ... үшін ішкі ... дегеңіміз – барлық
экскурсияны немесе оның бөлігін іштей ... ... ... жүргізуші ішкі сөйлеудің мүмкіндіктерін толығырақ
қолдануы керек, себебі кез ... ... ... ... және
шешу - адамның өз өзімен араласудың мәні болып келеді.
Экскурсия жүргізуші экскурсия кезінде екі ... да ... ... ... ішкі ... қарағанда басымырақ қолданады. Ал
экскурсант экскурсия ... ... ... ... ... көбірек қолданады. Бұл қабылданған білімдерді түсінуге және есте
сақтауға, ... ... ... көзқарасымен келісуге мүмкіндік
береді.
Экскурсия жүргізушінің сөйлеу темпі мен ритмі әңгіменің ... Олар ... ... ...... ... Сөйлеу темптері тез, орташа, баяу, ақырындап ... ... ... ... Сөйлеу темпі әңгіменің мазмұнының тыңдаушыға
әсерлі жеткізуі тиіс.
Экскурсия жүргізуші үшін жақсы ... - ... ... және ... нақты, түсінікті айту өте маңызды.
2. Экскурсия жүргізу техникасының ұғымы, мақсаты және міндеттері
Кез келген экскурсияның әсерлілігі оны өткізудің ... ... мен ... ... тәуелді. Экскурсия өткізудің
техникасына бірқатар талаптар қойылған. Оның қатарына кіреді:
• экскурсия ... ... ... ... ... ... дұрыс орналастыру; экскурсанттардың
автобустан шығып, автобусқа ... да ... ... қайта
оралуы;
• экскурсия жүргізушінің микрофонды қолдануы;
• толықтай экскурсияға және тақырыпты ашуцға бөлінген уақытты
ұстану;
• экскурсанттардың ... ... ... ... жаңа ... бойынша жұмыс оның мақсатын ... Бұл ... ... болашақта жұмысты ұйымдастырылған
түрде өткізуге көмектеседі. ... ... ... – бұл не үшін
экскурсанттарға тарих және мәдениет ескерткіштері мен басқа да ... ... ... ... де сол ... ... ... мақсаттарды атап өтейік: Отанға деген отаншылдықты,
қоғамдық-пайдалы еңбекке, ... ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар ой-өрісін кеңейту, ғылым
мен мәдениеттің әр түрлі салалары бойынша қосымша білім алу және ... ...... ашу ... ... жету /13/.
Экскурсия жүргізушінің топпен танысуы, ұйымдастырушы нұсқаулар
Экскурсия жүргізуші автобусқа кірісімен топпен танысады. Ол ... ... ... ... ... өзі ... ... экскурсанттарды көлік жүргізушімен таныстырады, яғни экскурсияны
кіріспеден бастайды.
Экскурсия жүргізуші өзінің ... ... ... ... ... ... өте маңызды. Ол бірден сөйлей бастамайды. 10-
20 минут созылатын үзіліс болады. Бірінші танысу басталады, одан әрі ... ... ... мен ... арасындағы ара-қатынасы тәуелді
болады. ... ... ... ... ... отырады,
олардың назары экскурсия жүргізушіне ауысады. Экскурсанттар экскурсия
жүргізушінің мүмкіндіктерні бағалайды, оның ... ... ... ... ... ал экскурсия жүргізуші бұл адамдарды немен қызықтыра
алатынын, олардың назарын тақырыпқа қалай ... ... ... ... ... ... кезінде оған дайындық алдын ала
өткізілуі тиіс. Мұны экскурсияны ... ... ... ... ... ... белгілі болуы тиіс. Экскурсант
экскурсия тақырыбын білуі тиіс. Жарнамалық қызмет пен ... ... алу ... 1-2 күн ... ... ... маңызды. Бұл
уақыт аралығы кезінде ... ... ... ... маңызды, Ол экскурсия сюжетін ойлануға және түсінуге
үлгіреді.
Әрбір тақырыптың өз ... бар. Егер топ ... әр ... болса
(мысалы: жергілікті тұрғындар мен келуші туристтер, ... ... ... бір экскурсияның әр түрлі кіріспелері болады. Экскурсия жүргізуші
экскурсанттарға нақты бағдар беретін, олармен ... ... ... ... ... мен ... ерекше назар аударады.
Кіріспе, негізгі тарау, қорытынды кезінде экскурсия жүргізушінің орны.
Тақырыбына, түріне және өткізу ... ... ... ... бір: ... ... тарау, қорытынды.
Әдетте, кіріспе екі бөлімнен тұрады:
• Ұйымдастырушылық (экскурсия тобымен танысу және экскурсанттардың
жол кезінде ... пен ... ... ... ... нұсқаулықтар);
• Ақпараттық (тақырып туралы, маршруттың ұзақтығы мен ... кету мен ... келу ... ... жері туралы қысқа
хабарлама) /14/.
Негізгі тарауы нақты экскурсиялық объектілер негізінде, көрсету мен
әңгімелеудің ... ... Оның ... ... ... олар объекттерде ашылуы тиіс және тақырыпшамен біріктіріледі.
Экскурсия тақырыпшаларының саны 5-тен 12-ге дейін болуы ... ... үшін ... ... ... ... ... дұрыс таңдау
маңызды. Олардың саны ... ... ... және тақырыпшаның
маңыздылығына байланысты.
Қорытынды кіріспе сияқты экскурсиялық объектілермен байланысты емес. Ол
уақыт бойынша 5-7 ... ... тиіс және 2 ... ... ... ... негізгі мазмұнының шешімі, экскурсия ... ... ... ... ...... ... кеңейте және
тереңдете алатын басқа экскурсиялар туралы ақпарат. Қорытынды кіріспе,
негізгі тарау ... өте ... ... өз орнынан экскурсия кезінде әңгіме болатын
объектілерді жақсы көру керек және де ... ... оның ... болуы тиіс. Сонымен қатар экскурсанттар да экскурсия жүргізушіні
көру тиіс. әдетте, экскурсия ... орны – бұл ... ... ... бөлінген алдыңғы орын (көлік жүргізушісі артындағы кресло
басқа көлік жүргізуші үшін ... ... ... кезінде экскурсия
жүргізушіне (сонымен қатар экскурсанттарға) қауіпсіздік мақсатында ... ... ... ... кезінде экскурсия жүргізуші объектіге қатысты денесі
жартылай бұрылып ... ... Көру ... ... ... кезінде объектілер экскурсия жүргізушінің көз алдында болуы тиіс,
өйткені экскурсия ... ... көру ... негізінде анализ жасайды. Бұл
әсіресе қала сыртындағы эквкурсияларды өткізу кезінде маңызды. Қозғалу
кезінде ... ... өз ... ... теріс бұрылып
отырып, алдыңғы айнаға қарап, өзі ... ... ... енді көретін
объектілер туралы экскурсанттарға әңгімелеп береді /15/.
2.3 Мектеп оқушыларына арналған экскурсия
Оқушыларға және оқушы ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Ұйымдастырылуына және ... ... олар ... ... ... ... табиғи және т.б.). Оның
негізінде оқушылармен, оқушы ... ... ... ... ... сай, ... ... біліммен, балалармен жақсы жұмыс
жасай білетін экскурсоводтардың тәжірибесі болу керек. Секцияның негізгі
мақсаттарына ... ... ... ... ... ... дамудың үстінде және әртүрлі жас топтарға ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың, кіші
оқушылардың, орта және үлкен жас оқушыларының. ... ... ... ... жаңа және ... ... және ... ... ... ... ... экскурсиялардың тақырып
өңдеуі талқыланады. Мектепте кіреді «балғын экскурсант бұрышы » ... ... ... ... ... ... саяхат
жасаулардың сапар желілері, олардың өткізу уақыттары ... ... ... ... ... суреттердің,
фотографиялардың, экскурсиялық тақырыпқа оқушылардың жақсы шығармалары
шығарылады.
Мектептегі кіші балаларына арналған экскурсиялар 45 мин ... ... ... оқушыларға - 1,5 - 2 академиялық сағат, үлкен оқушыларға
экскурсия - 2,5 - 3 ... ... ... өз беттерімен еркін
демалуына байланысты шамалы үзілістер ... ... және әр бір 30-45 ... ... ... ... тұрады. Балардың экскурсиясы қызықты және
тартымды өту үшін әр ... ... ... ... жұмақтар, мақалдар,
көптеген викториналық сұрақтар қойылып балалардың қызықтыру мақсатында ойын
элементтері енгізіледі /17/.
Экскурсияларға жұмыстың олардың оқушыларға арналған ... ... ... және ... экскурсияға оқушылардың
дайындауын және ұйымды қосады.
Экскурсияға балалардың ... ... ... ... ... ... дайын болады оған, олар соншама қызықты және терең материалды
түсінеді және экскурсияларға белсенді жұмыс істеу жүктеледі.
Экскурсия барысында ауа райы ... ... ... ... ... қоса сырт киімдері қалын болған дұрыс. Тарихи ескерткіштерінің
байқауы жанында мінез-құлық ережелері туралы тиісті ... ... ... және мәдениеттер және табиғат ескерткіштерінің автобуста мінез-құлық
ережелері туралы, жол және ... ... ... ... не ... ... ... бір объектінің топ жылжуында қатаң тәртіп сақталуы
керек.
Бірінші сынып ... ... ... ... дайындаған
шофері жүргізеді яғни ол адам экскурсоводпен контактіде жақсы сапар желісін
білетін және жұмыс істеуші. ... ... ... ... ... Егер бір ... сапар желісінде бірнеше машина шықса, онда
милиция машинасыда ... ... ... ... ... экскурсоводқа
машина техникалық күй-жағдайы туралы жүргізушіде сұрауға ұсынылады. Мұғалім
міндетті топты шығарады. ... ... ... ... өте маңызды ие болу, лезде алып қалу және ертіп ... ... ... уақытына объектілерге қарау
үйретіледі [18].
3 Мектеп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... - әрі ... әрі ақын, әрі |Ы.Алтынсарин | ... ... әрі ... және ... ... | |
|ағартушы ... ... ... еңбегі |Қостанай |Сағ |
| ... ... ...... ... |
| ... атасы. ... | |
| ... екі ... ... ... ... | |
| ... ... ... | | |
| ... мектебінің макеті бар. Сосын | | |
| ... ... ... Бұл ... тек| | |
| ... ... Ал ... 1991 жылы | | |
| ... ... ... Мәриям | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... тұтынған | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... арнап бір ән| | |
| ... Ол ... ... ... | | |
| ... ... | | ... сыр |Бұл ... ... ... ... ... ... | ... ... ... атақты және оқушы |және өнер |Сағ |
| ... ... ... ... екі|галереясы |10³°-11³° |
| ... ... өте ... ... | | |
| ... ... қабатында көрсетілген. | | |
| ... ... ... бұл ... келген | | |
| ... ... ... | | |
| ... бір әсер алып ... біз | | |
| ... | | ... ү с к і а с сағ ... ... ... ... ... | | ... ... ... ғылым мен техниканың|А.Байтұрсынов |Сағ |
|публицист ... ... ... ... ... |14°°-15°° |
| ... ... оқу ... | |
| |да ... ... де | | |
| ... ... жүргізуде де | | |
| ... ... бар. | | |
| ... мен ... ...... | | |
| ... жиі қонақта болады. | | |
| |Бұл – ... және ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... Заң ... | | |
| ... полигон, трассология мен | | |
| ... ... | | |
| ... ... кіші | | |
| ... және ... | | |
| ... ... | | |
|2 күн ... ...... 1915 жылы 1 ... ашылды. |Облыстық | ... ... ... ... ... мен |тарихи-өлкетану|Сағ |
| ... ... ... ... қарулар |мұражайы |9°°-11°° |
| ... мен ... ... ... | |
| |1925 жылы ... 1936 ... 1 | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... қарқынды жүргізген | | |
| ... қор ... ... | | |
| ... жол ... Ұлы Отан соғысы | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... тарихи-мәдени мұраларды | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... сай ... бойынша геологиялық | | |
| ... ... ... жүргізіліп, | | |
| ... ... ... | | |
| ... үшін ... ... қорын | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... тұжырымдық ортада орналасуын | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... ... | |
| ... негізгі бөлімдері:  | | |
| ... ... ... ... залы,| | |
| ... ... ... (2008 жылы | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... «Туған | | |
| |жер ... ... ... | | |
| ... мен ... ... | | |
| ... ... «Қостанай облысының | | |
| ... ... ... Ұлы Отан | | |
| ... ... (екі зал), ... | | |
| ... мақтаныштары» (2008 жылы ашылды)| | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... президенті ... |Сағ ... ... ... ... ... |14°°-15°° |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... Жаңа ... кітапханаларды| | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... етпей бұл | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... біздің іскерлігіміздің басты | | |
| ... ... ... және оны | | |
| |көп ... ... ... | | |
| ... | | |
| |1936 жылы ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| |1949 ... бастап Л.Н.Толстой есімі | | |
| ... ... ... кітапханадан | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... барлық білім | | |
| ... ... ... ... артық | | |
| ... ... ... үш ... | |
| ... ... ... үшін барлық | | |
| ... ... орыс және ... | | |
| ... бар. | | ... үшін от ... ... өте демалуға да, бұрынғы ата|Жеңіс паркі |Сағ ... ... еске алып гүл ... | ... |
| ... ... және де ... | | |
| ... өөте ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... ... екі| | |
| ... соғыс ордендерімен марапатталған | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
- №24 ... ... ... ... Ы.Алтынсарин атындағы Қостанай қалалық мемориалдық мұражайы
- Л.Толстой атындағы облыстық кітапхана
- Көркем сурет және өнер ... ... ... ... ... ... атындағы мұражай
- Жеңіс саябағы
Қостанай қаласы бойынша мектеп оқушыларына арналған экскурсиялық
бағдарламалар басқа ... ... ... экскурсиялық
бағдарламаларынан өзгеше болады. ... ... ... ... ... ... ... облыстық тарихи-өлкетану,
Ы.Алтынсарин атындағы мұражайын және ... ... ... т.б. ... өнер ошақ ... алға ... Олардың жасайтын
экскурсиялық бағдарламаларын қарастыра отырып, өз бағдарламамды құрастырып
шығардым. Көптеген мұражайларда ... өз ... ... ... ... немесе студенттердің экскурсия жасауын
азайтады. Егер алға қойған, жақсылып қызықты түрде құрастырылған бағдарлама
болмаса ... ... ... ... экскурсиялық бағдарлама не үшін
керек? Ол экскурсанттар үшін өте тиімді. Өйткені нақты ... ... ол ... жасауға да, олардың сол объекті туралы соншалықты мәлімет
білуіне көп ... Ең ... ... экскурсия жасауға шығарғанда
қастарында міндетті түрде жетекшілері болу керек. Яғни ол оқушылардың
қауіпсіздігі үшін. ... ... ... оқушылар үшін бағдарлама 1-2
күнге немес 2-3 күнге жасалады. Ол кезде ең ... ... ... ... Экскурсия барысында ауа райы қолайсыз болған жағдайда
оқушылар мектеп формаларымен қоса сырт ... ... ... ... ... байқауы жанында мінез-құлық ережелері туралы тиісті
нұсқау берілген болу керек және мәдениеттер және табиғат ескерткіштерінің
автобуста ... ... ... жол және ... ... ережелері
туралы, не өте маңызды асулар жанында, бір объектінің топ ... ... ... ... ... сынып оқушылармен экскурсиялық автобуста өздерінің дайындаған
шофері жүргізеді яғни ол адам ... ... ... ... ... және ... істеуші. Автобусқа жазумен трафарет бекітіледі: «сақ,
балалар!» Егер бір уақытта сапар желісінде бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Экскурсия басында экскурсоводқа
машина техникалық күй-жағдайы туралы жүргізушіде сұрауға ұсынылады. Мұғалім
міндетті топты ... ... ... ... ... өте ... ие ... лезде алып қалу және ертіп әкету,
экскурсия ... ... ... ... ... ... ... /20/.
Қорытынды
«Қостанай қаласының және басқа аудандардың оқушыларын қабылдау үшін
экскурсиялық бағдарламаны жасау мүмкіншілігін сараптау» атты ... ... ... бұл ... экскурсияның негізгі ұғымын, оның
өткізіліу техникасын, негізгі ... оның ... ... ... экскурсия сөзі латынның «экскурсио» сөзінен пайда болған. Орыс
тіліне бұл сөз XIX ... ... және ... ... ... шығу, әскери
жорық», кейіннен «жол жүру» «серуенге шығу» мағына береді. ... ... «ия» ... ... ... Мәні - ... ішкі мазмұны.
«Экскурсия мәні» түсінігін қарастырғанда экскурсиялық процестің
объективті ... ... ... ... Әр ... ... нақты
заңдылықтармен (тақырыптық, мақсатқа ұмтылушылық, көрнекілік, эмоцияналдық,
белсенділік т.б) шартталған қызметтің ерекше процесі болады. ... ең ... рет 1882 жылы В. Даль ... деп ... ... - бұл ... ақпарат алу мақсатында арнайы ... ... ... оның басты сипаты болып қаралады. Оның негізгі
фнкцияларына мыналар жатады: ғылыми дәріптеу ... ... ынта ... мәдени ой-өрісті кеңейту және ... ... ... ... ... ... ... экскурсияларды топтарға бөлу: мазмұнына ... ... ... ... ... ... және өткізу түріне қарай. Айтылған
топтардың ... ... ... бар. ... ... ... тобы кіреді: қамтыма (көп жоспарлы), тақырыптық. Қамтыма экскурсия:
тарихтық және ... ... ... ... саны ... байланысты тұрғылықты халық, келуші туристер, жастар мен ... ... ... ... ... ... қалалық, қала сыртындағы өндірістік
мұражайларда.
Қозғалыс түрлеріне байланысты: жаяу-тауларға шығу, көл жағасы, ... ... ... ... автобус, поезд, электричка, речной-
плоты катерлер, параходтар, морской-круиздер арқылы жүргізіледі.
Экскурсиялық ... ... ... ... ... оның
негізгі аспектілері, көрсетілім ерекшеліктері, методы және экскурсиялық іс-
әрекеттердің психологялық негіздері.
Экскурсиялық қызмет – азаматтардың уақытша ... ... ... ... ... ... аралап көруін ұйымдастыру жөніндегі
кәсіпкерлік ... Ол ... ... жөніндегі қызметпен
айналыспайды. Қызмет - ... ... ... бағытталған адамның
белсенділігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... әрекеттердің қосындысы. Бұл әрекеттер әр түрлі болып
келеді: топтың маршрут бойынша қозғалысы, обьектілерге қатысты қозғалысы
(оларды ... ... ... ... ... ... ... экскурсанттардың әрекетін бағыттандырады.
Оқушыларға және оқушы жастарға арналған экскурсиялардың ... ... ... ... ... ... және ... байланысты олар мынандай тақырыптарға
бөлінеді: (тарихи-революциялық, әскери-тарихи, ... және т.б.). ... ... ... ... ... ... жұмыс жатады.
Ережеге сай, секцияда педагогикалық біліммен, балалармен жақсы жұмыс
жасай ... ... ... болу ... Секцияның негізгі
мақсаттарына кіреді: оқушыларға арналған ... ... ... ... үстінде және әртүрлі жас топтарға арналған
әдістеме ... ... ... жасына дейінгі балалардың, кіші
оқушылардың, орта және үлкен жас ... ... ... өңдеудің экскурсиялардың жаңа және ... ... және ... ... ... бірге экскурсиялардың тақырып
өңдеуі талқыланады. Мектепте кіреді «балғын экскурсант ... және ... ... ... ... тақырыптары саяхат жасаулардың
сапар желілері, олардың өткізу уақыттары ілініп ... ... ... ... ... ... тақырыпқа оқушылардың жақсы шығармалары шығарылады.
Осы шығармашылық жұмысым барысында мектеп оқушыларына ... ... ... отырып болашақта қолдануға болатындай
бағдарлама жасадым деп ойлаймын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Емельянов.Экскурсоведение М,,2003
2. Б. В. Емельянов «В ... ... М, 1976 ... ... ... тарихы және теориясы.
4. Қазіргі дуние географиясы.Алматы «Мектеп» 2007
5. Гецевич Н.А. Основы экскурсоведение М., 1988.
6. ... ... ... Основы экскурсоведения. М,
«Просвещение», 1985.
7. Романов А.А Гография туризма.М.,2002г
8. ... Г.Ф., ... З.В., ... А.А. ... А., 2001
9. Қалалық әдеби саяхат. Әдістемелік үлгілер, А, 1981 ж.
10. ... ... ... и ... ... ... ... – М.: ЦРИБ,
1980.
12. Герд В.В. Экскурсионное дело. Сборник статьи по вопросом по методики
для ... М., ... ... У.М. ... ... работы. (методические
рекомендации для руководителей музеев работающих на общественных
началах). Кустанай, 1985.
14. ... и их ... ... М.А ... М. М. Илюхин «Особенности и средства показа в ... М, 1980 ... ... « География бойынша оқу экскурсиялары» Алматы «Мектеп»
1984ж
17. М. М. ... ... и ... ... в ... 1980 ... Основы экскурсоведения: Учеб. пособие для слушателей фак. ... пед. ... ... ... ... ... Б.В.Емельянова. – М.: Просвещение, 1985. – 256с.
19. «Қазақстан музейлері» альбом-кітап Алматы.
20. ... ... ... қала ... бойынша экскурсия жасағанды ұнатасыздарма?
2. Сіздерге қандай объектілер өте қатты ұнайды? Мына 3 ... көп ... ... ... ... мұражайы;
б) Ы.Алтынсарин атындағы Қостанай қалалық мемориалдық мұражайы;
в) А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетіндегі
мұражайы;
3. Экскурсоводттар жоғары деңгейде, жаңаша үлгілерде экскурсия ... Мына ... ... ... жиі ... ... І.Омаров атындағы қазақ драма театры
б) Орыс драма театры
в) «Қазақстан» кино театры
4. Мына табиғи орындардың қайсысында көбірек экскурсия жасағанды
ұнатасыз?
а) Наурызым ... ... бор» ... Жайлау демалыс орны
-----------------------
Көруге
Естуге
Сезінуге
Саяхат
жетекшісі
Дағдыларын игеруге
Саяхатшыларға
ЭКСКУРСИЯ
Ынта қалыптастыру функциясы
Мәдени ой-өрісті кеңейту функциясы
Ғылыми дәріптеу функциясы
Ақпараттық ... бос ... ... функциясы
Экскурсия жүргізуші объекттердің көмегімен әсерін тигізеді
экскурсанттарға
Көруге
естуге
сезінуге
№5
№2
№4
№ 1
№24
Ы.Алтынсарин көшесі
Жеңіс көшесі
№6
А.Байтұрсынов ...

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер жұмыстарының технологиясы104 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Кіші топтар психологиясы2 бет
Киімнің адамның тіршілік қарекетін қамтамасыз ету рөлі және адам физиологиялық кейбір мәселелері4 бет
Саясаттағы кіші топтар психологиясы4 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру туралы3 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау мен топтау9 бет
Термопластардың жылу-физикалық қасиеттерінің өңдеудің технология параметрлеріне әсері3 бет
Топтар психологиясы.5 бет
Corel Draw программасын түрлі графикалық бейнелерді өңдеуге қолданудың әдістемелік негіздері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь