Қазақстан халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінде

Мазмұны:

1 тақырып. Ұлттық экономиканың әлемдік шаруашылықпен ара қатынасы.
2 тақырып. Әлемдік шаруашылық: негізгі белгілері, даму кезеңдері және қазіргі ерекшелігі.
3 тақырып. Белгілі бір елдердің әлемдік шаруашылыққа қатысуы.
4 тақырып. Әлемдік шаруашылықта трансұлттық корпорациялар (ТҰК).
5 тақырып. Қазақстанның халықаралық экономикалық ұйымдар мен одақтарға қатысуы.
6 тақырып. Қазақстанның сыртқы экономикалық байланыстарының факторлары, тенденциялары және даму проблемалары
7 тақырып. Қазақстан және оның әлемдік экономикалық қоғамдастыққа кіру проблемалары. 8. тақырып. ҚР миграция саясаты 9. тақырып. ҚР интеграциялық үрдістер 11. тақырып. ҚР еркін экономикалық аймақтар 12. тақырып. Қазақстанда бірлескен кәсіпорындардың дамуы
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым Министрлігі
І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінде
Мамандық: 050506 «Экономика», 050508 «Есеп және аудит»
Құрастырған: Казиева Л.Ж.
Талдықорған 2012ж
Мазмұны:
1 тақырып. Ұлттық экономиканың әлемдік шаруашылықпен ара ... ... ... ... ... ... даму ... және
қазіргі ерекшелігі.
3 тақырып. Белгілі бір елдердің әлемдік ... ... ... ... ... ... ... (ТҰК).
5 тақырып. Қазақстанның халықаралық экономикалық ұйымдар мен одақтарға
қатысуы.
6 тақырып. Қазақстанның сыртқы экономикалық байланыстарының факторлары,
тенденциялары және даму ... ... ... және оның әлемдік экономикалық ... ... ... ... экономиканың әлемдік шаруашылықпен ара қатынасы.
1. Халықаралық экономиканың (ХЭ) ерекшеліктері және негізгі ... Ашық ... ... ... ... ... ... мәні, факторлары мен нысандары.
1. Халықаралық экономиканың (ХЭ) ерекшеліктері және негізгі нысандары
Әлемдік экономиканың 20 ғ-ң екінші жартысындағы ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... болып табылады. Әр
түрлі елдер, елдер тобы, экономикалық топтар, жеке ... мен ... ... ... ... ... түседі. Бұл үрдістер
халықаралық еңбек бөлінісінің ... ... ... ... ... ... ... бір-
бірін толықтыруынан, бір-бірімен біте қайнасып жақындасуынан, аймақтық
халықаралық құрылымдардың ... мен ... ... ... ... экономика дегеніміз ұлттық
шаруашылықтардың жиынтығы.
Дүниежүзілік шаруашылық - ... ... ... ... және маңызды бөлігі.
Халықаралық экономикалық қатынастар – жалпы экономикалық жүйенің басты
компоненті. Халықаралық экономикалық ... ... ... ... қатынастардың өзі, яғни әр түрлі ... ... ... арасындағы экономикалық байланыстар,
екіншіден, бұл байланыстарды іске асыратын тетіктер жатады.
Халықаралық экономикалық қатынастар ... жеке ... ... сонымен қатар жеке кәсіпорындар арасындағы материалдық
игіліктер мен қызметтерді өндіру, ... ... ... және ... бойынша
өтелетін қатынастар тетігі кіреді.
Халықаралық экономикалық қатынастардың (ХЭҚ) ... алғы ... ... ... ... ... ресурстардың, техникалық құралдардың,
негізгі және айналым капиталының, ғылыми-техникалық әлуеттің ... және ... ... теңсіздік болып саналады.
Осы замаңғы ХЭҚ елеулі, тұрақты, мемлекет аралық реттеуді талап етеді.
Экономикалық қатынастардың жүзеге асу ... ... ... құқықтық нормалар;
- оларды жүзеге асыратын құралдар (халықаралық экономикалық мәмілелер,
хартиялар т.б.)
- ХЭҚ-ды дамыту мақсаттарына жетуге бағытталған халықаралық экономикалық
ұйымдардың ... ... ... ... ... ... бөлінісі.
2. халықаралық сауда.
3. капиталдар мен шетел инвестицияларының ... ... ... жұмыс күшінің миграциясы.
5. халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастары.
6. халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... дейін де болған. Мысалы, жеке
елдер арасында, аймақтар ... ХЭҚ ... Бұл ... ... ... ... ... Әлемдік шаруашылықтың пайда ... ... ... ... ... ... әрекет ету шеңберін
кеңейтіп және тереңдетіп, ғалама сипатқа ие болады.
2. Ашық экономика принциптері.
Дүниежүзілік ... 20ғ-ң ... ... даму
ерекшеліктерінің бірі – ... ... ... жүргізу
практикасының бірте-бірте сыртқы рыноққа бағытталып, ашық типтегі экономика
тенденцияларының басым сипатқа ие ... ... ... соғыстан
кейін Батыс Еуропа елдері белсенді түрде автаркиялық (Автаркия грек сөзі ... ... ету) ... ... ... ... АҚШ ... сауда», «экономиканың ашықтығы» сияқты
тезистерді алға тартып, халқаралық рыноққа ... ... ... ... «Еркін сауда» деген тезис, осы замаңғы экономистердің
жаңалығы емес, ол өз ... ... ... ... ... ... түсінігі «еркін сауда» ... ... кең ... Оған ... ... ... ... факторларының,
ақпараттың еркін жылжуы, ұлттық валюталармен айырбас кіреді.
Ашық экономика принциптеріне сәйкес жұмыс істеу – ол ... ... ... оның ... ... ... ету. Ашық ... шаруашылыққа, әлемдік нарыққа интеграцияланған біртұтас экономика
кешенін қажет етеді. Ашық экономика дегеніміз – бұл біріккен ... ... ... ... ... кәсіпкерлік аймақтарын ұйымдастыру,
сыртқы саудаға мемлекет монополиясын жою, ХЕБ ... ... ... ... ... ... қалыптастыру барысында мемлекет белгілі де, белсенді
қызмет атқарады. Бұл кезеңде мемлекет экспорттық өндірістерді ... мен ... ... ... шетелге шығару, шетел фирмаларымен
кооперациялану, сөйтіп сыртқы ... ... ... өз ... ... ... ... негіз қалыптастыру арқылы
шетелдерден инвестицияның, технологияның, жұмыс күшінің, ... ... ... елдердің ашық экономикаға ... ... (ТҰК) ... ... жеделдетті. Жаңа рыноктарды игеруді
көздеген ТҰК бірқатар мемлекеттердің ... ... ... ... жекелеген елдердің протекционистік кедергілеріне
қарамастан ХЭ ... ... ... ... ... ... яғни өзін-өзі қамтамасыз ету принциптері
мен өз ... ... ... қарамақарсы.
Ашық экономиканың артықшылықтарына мыналар жатады:
- өндірістің мамандануы мен кооперациясының тереңдеуі;
- ресурстарды пайдаланудың тиімділігі мен ... ... бай ... ХЭҚ арқылы таралуы;
- дүниежүзілік рыноктағы қатаң бәсекенің ықпалымен ұлттық өндірушілер
арасындағы бәсекенің күшейюі;
Ашық экономика ... ... өз ... ... ... байланыстар емес. Оның механизмдерін қалыптастыру процесіне
мемлекет елеулі түрде әсер етеді. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қатер төңдіреді. Ұлттық
қауіпсіздік, бәселелік пен капитал қозғалысына, ... ... ... несие және инвестициялық саясатқа икемді ашық экономика ғана ... ... ... ... ... ішкі өнімдегі экспорт пен импорттың үлес
салмағы көрсетеді. Бұл көрсеткіш ұлттық экономиканың әлемдік рынокпен
байланыстарының ... ... ... ЖІӨ ... ... үлес деп атасақ, онда
былай жазылады –
Эү = Э * ... Эү 10% ... онда ... ... деңгейі жеткілікті деп
есептеледі.
Иү = И ... ... ... ең ... сыртқы сауда үлесі:
ССү = СС *100%
ЖІӨ
Экономиканың ашықтық дәрежесіне және ХЭҚ даму ... әсер ... ... ішкі ... ... оның ... даму ... халықаралық өндіріске қатысуы жатады.
Кейбір экономистер мынадай заңдылықты келтіреді, экономика құрылымында
неғұрлым базалық салалар үлесі жоғары ... ... ... ... және т.б) елдің ХЕБ ... және ... ... ... төмен болады.
3. Халықаралық еңбек бөлінісі: мәні, факторлары мен нысандары.
ХЕБ халықаралық экономиканың негізін, ... ... ... бірі ... табылады. Барлық елдер ХЕБ ... ... ... күштердің дамуымен анықталады, оған өз кезегінде ... ... әсер ... Еңбек бөлінісі тарихи анықталған қоғамдық
еңбектің жүйесі. ХЕБ- әр түрлі елдердің халықаралық айырбасы үшін ... ... мен ... ... мамандануы зерттеледі. ХЕБ жеке елдердің
өндірісінің мамандануына негізделген. ХЕБ әлемдік шаруашылықта кеңейтілген
ұдайы өндіріс үдерісін іске асыруда ... роль ... ол ... ... байланысын қамтамасыз етеді;
- халықаралық салалық және аймақтық-салалық ... ... -
- ... ... ... ... ... саны,
халық құрылымы ,шаруашылық тәжірибесі, салттары бойынша әртүрлі)
- табиғи-климаттық (климаттық жағдайлары, жерлері, пайдалы ... ... т.б ... әр ... технико-экономикалық (ғылыми-техникалық дәреже әр түрлі)
- ғылыми-техникалық прогресс
ХЕБ теориясы саяси экономия классиктері А.Смит және ... ... ... Смит ХЕБ «Халықтардың байлығының себептері
мен табиғатын зерттеу» 1776ж деген еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... еркіндігіне шек қою әр
түрлі аймақтар мен ... ... ... ... бөлінісінің тереңдеуіне
кедергі жасайды деген пікір айтқан. Бұл кедергілерді жою және ... ... ... ұлттық шаруашылықтардың мамандануына және олардың
өзара байланыстарының артуына, жалпы әлемдік ... ... ... Смит ... ... ... ... сауда түсінігін ұсынды.
2 тақырып. Әлемдік шаруашылық: негізгі белгілері, даму кезеңдері және
қазіргі ерекшелігі.
1. Әлемдік шаруашылықтың даму кезеңдері.
2. Әлемдік экономиканың ... ... ... ... ... ... ... мен
глобализациясы.
1. Әлемдік шаруашылықтың даму кезеңдері.
Әлемдік шаруашылық ХЭҚ-дың объективтік негізі болып табылады. ХЭҚ-дың
кейбір ... ... ... ... ... ... пайда
болуына дейін болды. Мысалы, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... Африка; Еуропа-Таяу
Шығыс елдері және т.б.). Бұл қатынастар еларалық, тар аймақтық сипатқа ие
болды. Әлемдік шаруашылықтың пайда ... ... ХЭҚ жаңа ... ие бола ... ... ... экономикаларына немесе әлемдік
экономикаға негізделуі себепті ХЭҚ көп ретте оларға тәуелді болады. Бірақ
ХЭҚ жүзеге асуы барысында ... ... өмір ... мен дамуының
тәуелсіз түріне, оның ішкі механизміне айналып, ... ... ... өз ... ... ... ... мен қалыптасуы барысында әлемдік шаруашылық ұзақ та қиын
жолды өтті. ... ... ... ... жүйе ретінде
қарастырып, оның пайда болуын Рим ... ... ... ... әлемдік шаруашылықты 15-16 ғасырларда ашылған географиялық
жаңалықтар кезеңінен бастайды. Осы жаңалықтардың арқасында ... ... ... ... ... ... сауда жедел дами
бастады. Бірақ бұл кезеңдердегі әлемдік шаруашылық едәуір шектеулі болған
және тез ... ... ғана күш ... жүйе ... ... ... ... өндірістік төңкерістен кейін, капитализмнің
жаңа монополиялық сатыға ұласуы барысында пайда болды.
19 ғасырдың аяғы мен 20 ... ... ... шаруашылықтың 20
ғасырдың 60-70 жылдарындағы әлемдік шаруашылықтан көп ... ... ... және көп ... тенденцияларды сақтай
отырып, 21 ғасырға бағытталған әлемдік шаруашылық 20 ... ... ... ... ... тұтас, өзара байланысқан және
динамикалық сипатқа ие.
20 ғасырда әлемдік шаруашылықтың тұрақсыздығы орын ... Бұл ... ... ... және ... ... ... өткір
қарама-қайшылықтардың әсерінен болған еді. Ал 20 ғасырдың ортасында әлемдік
шаруашылық: ... ... және ... ... ... екі ... ... жүйесінде капиталистік шаруашылық басым ... ... ... әлемдік шаруашылықтың 9/10 бөлігі әлемдік
капитал аясындағы тауар айналысына келді.
60-жылдардан бастап әлемдік шаруашылық ... ... ... де ... ... ... әсіресе, Оңтүстік-Шығыс Азияның жаңа
индустриалды (ЖИЕ) ... ...... ... ... және Латын Америкасы елдері (Бразилия, Аргентина, Мексика) едәуір
жетістіктерге қол ... ... ... ... және ... ... ... революциялық
өзгерістердің нәтижесінде әлемдік шаруашылық жаңа бірлескен, тұтас
құрылымдық ... ие ... ... ... ... ... шаруашылық
біртекті емес, сөйте тұра, ол өндірісі дамыған елдердің, дамушы ... ... ... кезеңдегі елдердің ұлттық экономикаларынан тұрады.
2. Әлемдік экономиканың қазіргі тенденциялары.
20-21 ғасырдағы әлемдік экономика нарықтық экономика принциптеріне,
халықаралық ... ... ... ... және өндірістің
интернационализациясына негізделген.
Әлемдік шаруашылықтың қазіргі негізгі қасиеттері:
1. Жалпы әлемдік экономиканың тиімділігінің күшеюі;
2. Трансұлттық корпорациялар мен ... ... ... ... ... ... ... бөлінісінің терең дамуы – халықаралық мамандану және
халықаралық кооперация.
4. Өндіріс факторларының халықаралық қозғалу қарқынының жоғарғы дәрежесі:
капитал, жұмыс күші, технология, ... ... ... ... және ... ... ... Экономикалық және валюта-қаржы процесстерінің мемлекет аралық, ұлттық
реттеуге бағытталуы; халықаралық ... ... және ... ... ... экономикада әскери және идеологиялық идеяларға қарсы жаңа
экономикалық тәртіп, ... ... ... ... ... ... сапалы жаңа деңгейіне
жету:
- нарықтардың глобализациясы: ортақ ғалами нарықтардың қалыптасуы;
- ... ... ... ұйымдастырылуы.
3. Қазіргі жағдайдағы шаруашылық процестердің интернационалдануы мен
глобализациясы.
Шаруашылық өмірдің интернационалдануының алғышарттары ірі ... көшу ... ... болды. Өйткені бұл уақытта ұлттық шекаралар
өндірістік күштердің дамуына кедергі келтіре бастады.
Соғыстан кейінгі жылдары ... ... ... ... ... айналды. Халықаралық сауданың
және халықаралық өндірістің даму қарқындарында ... ... ... ... және жаңа материалдарды өндеудің
қарқынды дамуы ... ... ... ... ... ... ... шығару өсті, оның түрлері және бағыттары өзгерді.
Қазіргі кезеңдегі ... ... ... жаңа сапалық
сипаттарға ие бола бастады. Олар ірі көленмдегі, ... ... және ... ... ... ... байланыстардың халықаралық ғылыми-техникалық
қатынастарға және өндірістік ... ... ... ... ... ... жаңа ... кезеңі ретінде экономикалық интеграция
қарастырылады. Ол елдердің экономикалық қоғамдасуы түрінде дамып келе ... әр ... ... ... ... ... ... жүйесі ретінде қарастырылады.
Қорыта айтқанда, әлемдік шаруашылық дамуының ең ... ... ... ... және ... ... ... нарық
жасауға бағытталған шаралары және жекелеген елдерді ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұның
барлығы глобальды экономикалық жүйені ХЭҚ кешенінің құрамдас бөлігі ретінде
зерттеуге әкеледі. Бұл ХЭҚ-тың өте жоғары дәрежесі.
Глобализация құбылысын екі ... ... ... ... ... ...... жеке аймақтардың өз шекараларынан тыс әрекет ететін экономикалық
белсенділікке ... ... ... ... ... (либерализация), сауда және инвестициялық шектеулерді алып
тастау, еркін өнеркәсіп аймақтарын құру, т.б. қарастырылады.
Микроэкономикалық ... ... ...... ішкі ... тыс ... етіп, өрісінің кеңейе түсуі.
Глобализациялаудың ұлтаралық немесе көпұлттық бағыттағы ... ... - ... нарықты меңгеруге күш салады.
Қазіргі ХЭҚ-ға қандай факторлар елеулі және шешуші әсер етеді?
Қазіргі ... ... ... ... оның
негізгі ерекшеліктерінің біріне өзара түсіністікке, ынтымақтастыққа ұмтылу
жатады. Әр ... ... ... ... ... ... келе жатыр. Бұл, әрине, қиын да үдемелі қозғалыс және оған ... ... ... Индустриалды қоғамнан постиндустриалды (ақпаратты) қоғамға көшу.
2. Технологиялық революциялар.
3. Энергетикалық, шикізаттық және азық-түліктік проблемалардың шиелене
түсуі.
4. Экологиялық проблема.
Бұдан шығатын корытынды: ... ... тек ... кеңістік салаларын ғана емес, сонымен қатар өндірістік қарым-
қатынастарда да қамтиды. Өндірістік қатынастардың халықаралық ... ... - тың ... ... ... ... ... Бұл өндірістік
қатынастардың ішкі ұлттық қатынастармен ортақ табиғаты және құрылымы бар,
бірақ оның ... асуы ... ... бар ... ерекшеленеді.
3тақырып. Белгілі бір елдердің әлемдік шаруашылыққа қатысуы.
1. Әлем елдерінің типологиясы.
2. Индустриялды дамыған елдердің орны мен ролі.
3. Дамушы елдер ... ... ... орны мен ... Жаңа индустриялды елдер дамуының негізгі сипаттамалары.
1. Әлем елдерінің типологиясы.
Әлемдік экономика күрделі жүйе болып табылады, ... ... ... тұрады. Елдер әр түрлі саяси, экономикалық ... ... ... ... ... ... дамыған елдер
табылады, олар әлемдік экономикамен тығыз байланысқан нарық шаруашылығы
тиімді елдер. ... – бұл ... ... ... ... ... ... интеграциялау дәрежесі төмен және экономикасы тиімсіз.
Әлемдік экономиканы ... ... үшін ... ... жіктеу
керек. Осы күнге бірынғай жіктеу жоқ.
Әлемдегі елдерді топтау критерийлері:
1. Елдің ... даму ... ... әлеуметтік құрылымы.
3. Экономиканың бағыты және сыртқы экономикалық байланыстардың сипаты.
4. Экономикалық өсім түрі.
5. Күрделі ғылымдардың даму ... ... даму ... ... ... жіктеу:
1. Өнеркәсіпті дамыған елдер.
2. Дамушы елдер және нарық экономикасы бар территориялар.
3. Экономикасы өтпелі кезеңдегі елдер ... ... ... түрі бойынша жіктеу:
1. Экономикасы натуралды шаруашылық типтегі елдер – қарапайым айыл
шаруашылық өндіріс, өзін-өзі ... ету және ... ... нысаны бар. Эфиопия.
2. Шикізатты экспорттау – елдер. табиғи ... бір ... ... бай және ... қаржы көзін осы ресурстарды экспорттау
арқылы алатын ... Сауд ... ... ... ... ЖҰӨ 10-20% өндеуші өнеркәсіп беретін,
тауардардың көп ... ... ... ... ... ... ... Өнеркәсіпті тауарлардың негізгі
экспорттаушылары.
5. Жаңа индустриалды елдер. өнеркәсіпті дамушы және өнеркәсіпті ... ... ... ... ... Өңт. ... ... шаққандағы табыс деңгейі бойынша елдерді жіктеу:
1. Жан ... ... ... ... ... экономикалар – 12
мың.долл.жылына.
2. Жан басына шаққандағы табыс деңгейі орташа экономикалар – 545 ... ... ... Жан ... ... табыс деңгейі төмен экономикалар – 545 доллардан
төмен жылына.
Әлемдік нарыққа ... ... ... елдерді жіктеу (Әлемдік банк
ұсынған):
1. Экономикасы ... ... ...... ... ЖҰӨ ... Экономикасы салыстырмалы ашық елдер – экспорт ... ЖҰӨ ... Екі ... ... ... ең ашық ... Ген-Конг, Сингапур, Жаңа Зеландия, Швейцария
табылады. Экономикасы ең жабық болып Солт.Корея, Куба саналады.
Елдер арасындағы даму деңгейі арасындағы алшақтықты жою бағыттары.
Әлеуметтік- ... даму ... ... ... – бұл дамыған
елдер мен басқа елдер
арасындағы даму деңгейіндегі айырмашылық.
Даму деңгейі ... ... ... ... ... Жан басына шаққандағы ЖҰӨ/ЖІӨ
• Сатып алу қабілеттілі паритеті бойынша жан басына шаққандағы
ЖҰӨ/ЖІӨ
• Адами даму ... өмір ... ... өлу ... ... ... тұтыну.
Адами даму индексі – елдің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейінің
индексі. Туу кезіндегі ... өмір ... ... білім деңгейі және
түзетілген бір адамға есептілінген нақты табыс ... ... ... ... ... орны мен ... ... дамыған елдер - әлемдік экономиканың негізгі
субъектісі болып табылады. Олардың қатарына ... 30 ... ... ... бұл ... ... ... «өнеркәсіпті
дамыған» деп атайды.
Әлемдік экономикада дамыған мемлекеттердің ролі формалды және сапалық
көрсеткіштермен анықталады.
Формалды - ... ... ... 57% алады, әлемдік
ауылшаруашылық өндірісінің 40% алады;
Сапалық – дайын өнімнің әлемдік ... 80% ... ... ... ... және ... ғылыми зерттеушілік құрастырулардың 90%
жуығы келеді, халықтың жан ... ... ... орта ... ... есе ... ... экономикалық және саяси әсер етудің үш орталықтары (триада):
1. Солтүстік Америка (АҚШ-тың басшылығымен). Дүниежүзілік жалпы ... ¼ ... жуық ... ... ... (ең алдымен Еуропалық Одақтың 25 мемлекеті).
Дүниежүзілік жалпы ... ¼ ... ... ... ... ... 7-8% үлес салмақты алады.
Әлемдік шаруашылықтың жүйесінде дүниежүзілік ... ... ... және ... ... ... тән, ал
сонымен факторлардың жалпы қосындысы бойынша олардың әлемдік экономикадағы
ролі әлде ... ... ... ... ... ... ... (G-
7): АҚШ, Германия, Жапония, Канада, Франция, Ұлыбритания, Италия.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің шаруашылық ... ... ... ... және ... кешенде, дамудың бір
тәртіпті деңгейде, ұйымдастырудың, ... ... ... және ... қағидаларының ұқсастығында негізделеді. Бұл
елдердің шаруашылық ... ... ... ең тығыз байланысқан
нарықтың экономикалық өзара әсер ету ... және ... ... ... ... ... ... байланыстардың
негізгі бағыттары мен сипаттық белгілері:
1. Әлемдік шаруашылыққа ашық болуы, либералдық сыртқы экономикалық
саясат.
2. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы экономикалық байланыстардың негізінен бір бірімен алмасуға
бағытталуы.
3. Дамушы елдер тобы: әлемдік экономикада орны мен ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің бірі дамушы елдердің ролі ... ... Бұл ... 3,2 млрд. Халық өмір сүреді. Бұл мемлекеттер
дамуының ... ... ... ... ... ... әр
деңгейлігі. Дамушы елдерді екі топқа бөлуге болады: бірінші топқа, «мұнай
шуының» (нефтяной бум) арқасында ... ... дами ... ... ...... кувейт, Біріккен Араб Эмираттары, Бағам, Бермуд
және Өңт.Шығыс Азия мен ... ... ... ... Екінші топты
экономикалық тоқыраудан шыға алмай ... ... ...... Танзаняи, Бурунди, Уганда, Чад және азиялық елдер – Непал, Бутан
т.б. Дамушы елдердің қалған бөлігі осы екі ... орта ... ... ... ... де ... топ емес, бір-бірінен ... ... ... ... Бұл ... біреулерінің экономикасы қарқынды өсу жолында болса, ... ХЭҚ ... ... алмай, тоқырау мен құлдыраудың құрсауында
отыр.
Дамушы ... ... мен даму ... бола ... ... ... ортақ сипаттамалары бар:
1. дамушы елдер экономикасының көп ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының,
әлеуметтік инфрақұрылымның артта қалуы.
3. дүниежүзілік шаруашылық жүйесіне тәуелділігі, «жабайы» капитализмнің
орын алуы.
Көп укладты экономика – ... ... ... ... ... жоқ, ... ... де бұрмаланатын шаруашылық көрінісі.
Дамушы елдердің басым көпшілігі ауыл шаруашылық елдері. Дамушы елдердің
бәріне тән, ... ... ... кедейлігі, халқының орналасуының
тығыздығы, жұмыссыздық деңгейінің жоғарлығы, дамыған елдерге зор ... ... ... ХЕБ белсенді қатысуда. Ең алдымен шикізат және дайын
өнімдерді шығару арқылы. ... ... ... үшін туризм шетелдік
валютаны келтіретін ... ... ... Жұмысшы күшін экспорттаудан
келетін валюталық түсімдер өсуде.
4. Жаңа индустриялды елдер дамуының негізгі сипаттамалары.
20 ғ-ң орта шені ... ... ... ... болды. Көрсетілген уақыттың ең басты ... ... ... ... ... ... ... өсіп шығуымен байланысты.
«жаңа индустриалды ... ... ... ... ... дамушы елдердің қалған көпшілік бөлігінен ерекше. Бұл елдердің
дамушы елдерден ерешелігі бір ... ... ... ... ... жағынан, дамудың «жаңа индустриалды моделі» пайда
болғаның көрсетеді.
Бұл моделді ... үшін ... және ... ... ... ... талдау қажет. Экономикалық өрлеудің ерекше үлгісі
болып, «азия жолбарыстары» атанған - ... ... ... ... ... ... ... елдер» деген жаңа ұғымға жоғарыда
аталған азиялық төрт елден басқа Латын ... ... ... ... ... ... Айта кету ... 1995 жылы Мексика
өнеркәсібі дамыған елдер «клубына» 25-ші мүше ел ... ... ... жеті ... ... ... ... бірінші толқынына
жатады. Олардың өкшесін баса «жаңа ... ... ... ... ... аудара бастады. Олардың қатарына Малайзия , Тайланд, Индия,
Чили ... ... ... – кипр, Тунис, Туркия, Индонезия; төртінші
толқынына – Қытай және Филипин елдері жатады.
БҰҰ «жаңа ... ... ... ... ... ... арқылы анықтайды:
- жан басына шаққандағы ЖІӨ көлемі,
- ЖІӨ-нің жылдық ортша ... ... ЖІӨ ... ... ... Бұл үлес 20%-тен артық болуы
керек.
- өнеркәсіп бұйымдары ... ... және оның ... үлесі.
- Шетелдегі тікелей инвестициялардың көлемі.
Осы көрсеткіштер бойынша «жаңа индустриалды елдер» ... ... көш ... келеді, тіпті бірқатар дамыған елдердің өзінен ... ... ... ... ... 8% ... ал ... қарықыны -
3%.
13 тақырып. Әлемдік шаруашылықта трансұлттық корпорациялар (ТҰК).
1. ТҰК негізгі түрлері және пайда болу ... ТҰК ... ... және ... ТҰК ХЭҚ-ғы ролі.
4. Қазақстан және ТҰК.
1. ТҰК негізгі түрлері және пайда болу себептері.
ТҰК БҰҰ ... ... ... ... экономиканың
қозғалтқышы» болып саналады. 90-жылдардың ... ... 60 ... ... жұмыс істеді. Олар өз елінен тыс жерлерде 250
мыңға ... ... ... бақылады. 500 өте үлкен ... 85-і ... ... ... 70 ... ... 500 үлкен компаниялар бүкіл халықаралық ... ... және ... өндірісінің 80 пайызын, фармацевтиканың 95 пайызын,
машина жасау өнімінің 76 пайызын өткізеді.
ТҰК негізгі бөлігі АҚШ -нда, ... ... ... және ... Бұл ... кәсіпорындарында өндірілетін өнімнің
көлемі жыл ... 1 ... ... асады. Оларда ауыл шаруалығын есепке
алмағанда әрбір әлемде жұмыс істейтіннің ... яғни 73 ... ... ... сарапшылары анықтамасы бойынша жылдық айналымы 100 млн. доллардан
асатын және кем дегенде 6 елде филиалы бар ... деп ... ... оған ... ... еңгізілді, фирманың халықаралық мәртебесі
жөнінде резиденция - ... ... ... сату ... ... Бұл ... бойынша әлемдік жетекші болып Швейцарияның
«Нэстле» 98% фирмасы ... БҰҰ ... ... ... ... құрылымы арқылы да анықтауға мүмкіндік береді. Дүниежузінде
шетелдік активтері ең мол ТҰК ... ... ... ... ... ... ... МОТОРС», «ЭКСОН», «АЙБМ» фирмалары жатады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... корпорациялар, ... ... ... ... және т.б.
Мысалы, американың белгілі маркетологы Ф.Коттлер ... ... ... ... ... ... - ... саудалық-өткізу қызметі бір елдің
сыртына шығатын, шетелдік активпен ұлттық монополиялар. Олардың өндірістік
жіне ... ... ... шекарадан тыс елдерде ұйымдастырылады.
АҚШ-та корпорация деп акционерлік қоғамды айтады. Себебі ... ... ... ... ... экспансиясы нәтижесінде
пайда болды, бұл термин олардың анықтамасына кірді.
ТҰК ... ... ... ... ... ... ... және іскерлік белсенділікті күшейту арқылы жүзеге
асады. Еншілес компаниялар (дочерние компании) өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... дербес шешімдер қабылдайды. Тұтас алғанда олар біріктірілген
ірі өндірістік-өткізу кешендері. Оларда бар ... ... ... ... ... ... ғана тарайды. Сонымен бірге филиалдар
мен сыбағалас компаниялар жергілікті капиталдың басым қатысуымен ... ... да ... ... ... дегеніміз - өндірістік және ғылыми-техникалық
негізде мемлекеттердің компанияларын біріктіруші халықаралық корпорациялар.
Мысалы, РОЯЛ ДАТЧ ШЕЛЛағылшын-голланд концерні ... ... ... ... ... ... ... акцмонерлік капиталдың бар болуы.
2. көпұлттық басқару орталығының жұмыс істеуі
3. шетел фирмасының әкімшілігіне ... ... ... ... және көпұлттық корпорацияларға әлемдік/глобалды
корпорацияларды да ... ... болу ... Ең ... және ... ортақ себеп
өндіргіш күштердің дамуы негізінде ... ... ... ... болған
өндіріс пен капиталдың интернационалдануы. ... пен ... ... ... бар аса ірі ... ... ... ТҰК айналуы, олардың шаруашылық
байланыстарының нағаюы негізінде жүзеге асады. ... ... ... ... ... мен дамытудың ең маңызды факторына
жатады.
2. ТҰК қызметтері, сипаты және құрылымы.
Халықаралық ... ... тән ... бар:
1-ден, ол әлемдік шаруашылықтың дамуының, халықаралық еңбек бөлінісі
үрдесінің ... ... оған ... ... ... ... ... үдерістерге
қарағанда салыстырмалы тәуелсіздігітән,
3-ден, ол өзінің операцияларын жоғары пайда табу мақсатында іске асыра
отырып, әлемдік ... ... ... реттейді.
ТҰК халықаралық өндіріс жүйесін құрайды. Ол ... ... ... ... ... орналастыруға негізделеді. ТҰК
өте үлкен инвестиция және біліктілігі жоғары қызметкерлерді қажет ететін
жоғары технологиялық, ... ... ... ... ... Бұнда
бұл салаларды ТҰК монополиялау үрдісі көрінеді.
ТҰК өте күшті өндірістік база бола ... ... ... ... ... ... ... ететін өндірістік-саудалық саясат
жүргізеді. Жоспарлау басты компания шеңберінде іске ... ... ... ТҰК ... ... ... және ... зерттеу
жұмыстары саласында құрлықтық және ... ... ... ... дүниежүзілік рыноктағы әркетінің бірнеше нысаны бар. Бұл нысандар
келісім-шарт қатынастарына негізделеді. Олардың қатарына:
1. Лицензиялау.
2. Франчайзинг.
3. Басқару және маркетингтік қызмет көрсету.
4. ... ... ... ... қызмет көрсету.
6. Бірлескен кәсіпорын құру туралы уақытпен шектелген ... ... жеке ... іске ... ... келісімдер.
Лицензия дегеніміз - белгілі уақытқа лицензия алушы лицензия берушіге
озара келісілген ақысын төлеп ... ... ... ... беру ТҰК құрамындағы фирмалар арасында да , ... ... ... ... де ... - ұзақ ... ... келісім. Мұнда франчайзер
клиентке алдын ала ... ... ... ... құқықтарға фирманың,
сауда маркасын пайдалану, техникалық ... ... ... ... ... т.б. ... ТҰК ХЭҚ-ғы ролі.
Қазіргі дүниежүзілік шаруашылықтағы ТҰК ролі күшейіп отыр. ХЭҚ
жүйесіндегі олардың алатын ... ... ... ... ... маңызды.
Өнеркәсібі дамыған елдерджің сыртқы экономикалық байланыстарының мән-
мағынасын солардың ТҰК шетелдердегі өндіріс көлемін сол елдің ... ... ... онда ... ... арасалмағы АҚШ-та
4,1/1; Жапонияда 2,1/1 болды.
ТҰК шетелдегі ... ... ... ... ... сауда
айналымын басып озды және олардың қарқыны уақыт өткен сайын жеделдеп
келеді.ТҰК ... ... ... секторының өндірістік капиталының үштен
бірін, шетелдегі тікелей ... 90 %-дан ... ... ... ... ... өте кең. Халықаралық компаниялардың 60 ... ... 37% ... ... және 3% кең ... мен ауыл
шаруашылығында орналасқан. Қызмет саласы мен технологиялық ... ... ... ... анық ... ... ... оның
үлесі кен өндіру, ауыл шаруашылығы және ресурсты қажет ететін ... ... ХЭҚ ... әр ... ... тағдырын шешуде анықтаушы
факторға айналып келеді. ТҰК ... ... ... ... ... өнім ... мен ... халықаралық реттеуіш функциясын
орындауға мүмкіндік береді. ТҰК әлемде экономикалық интеграциялауға әсерін
тигізеді. ТҰК ... ... ... ... ... ... теріс
ықпалы да бар. Теріс ықпалдары келесі:
1) ТҰК өз ... ... ... ол ... экономикалық
саясатын іске асыруға кері әсер етуі.
2) мемлекеттік заңдарды бұзу. Табыстарын салық ... ... ... ... өте ... айналып өтеді. Ол табыстарды бір елден екінші
елге жіберу жолымен іске асырылады.
3) монопольды бағалар ... ... ... ... ... Қазақстан және ТҰК.
Әлемдік қауымдастыққа ... ... оның ... ... ТҰК оңтайлы өзара әрекет тетігін ... ... ... ТҰК дамытудың барлық жағдайлары бар. Ірі
кәсіпорындар ел экономикасының ... ... ... ... ... жоғары. Қазіргі кезде
республика экономикасында 16 мың. Кәсіпорын ... ... оның 1,6% ... кә сіпорындары өнімінің 77,4%-н ... ... ... ... ... көлемі, меншік құрылымы, ұйымдық түрі
және жарғылық капиталы бойынша ерекшеленетін жүзге жуық ... ... ... ... ... ... ... және санының аздығына қарамастан, корпоративтік құрылымынң 4
тұрақты түрі белгілі ... ірі ... ... түрлері.
|№ |Корпорация түрлері |корпорация атаулары ... |
|1 ... және ... ... ұлттық мұнай компаниясы, |15 |
| |компаниялар ... ... ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... «КЕГОК» акционерлік | |
| | ... т.б. | |
|2 ... ... бойынша |«Испат-Кармет» АҚ, «Қазақмыс корпорациясы»|40-қа |
| ... және |АҚ, ... АҚ, ... ... ... |
| ... құрылтайшылығымен |т.б. | |
| ... ... | | |
| ... | | |
|3 ... ... ... ... АҚ, «ТуранАлемБанк» АҚ, |10-ға |
| ... ... ... АҚ, «Нефтебанк» АҚ, «Каспий |жуық |
| |жекеменшіктік ... АҚ, т.б. | |
| ... | | |
|4 |ТҰК ... ... кәсіпорны, |45-ке |
| |бөлімшелері ... АҚ , ... |
| | ... АҚ т.б. | |
10 ... ... ... ... ұйымдар мен одақтарға
қатысуы.
1. Халықаралық ұйымдардың тарихы мен түсінігі.
2. Халықаралық экономикалық ұйымдар және олардың Қазақстандағы қызметі.
3. Қазақстан және Азиялық даму ... ... ... ... мен ... ... халықаралық ұйымдарға (ХҰ) белсенді қатысу – егеменді,
тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... ХҰ пайда болып., дамуы
халықаралық қатынастардың ұзақ ... және ... ... ... ... байлансыты. Көне замаңда, құл ... ... ... ... келісім-шарттар, халықаралық
арбитраждар туындап, халықаралық құқықтық классикалық институттары ... мен ... ... бола ... ... ... сайын
халықаралық бас қосулар кездейсоқ емес, оқтын-оқтын жүзеге асырылып және
ондай конференцияларды дайындап, шақыру үшін ... ... ... ... ... түрде жүзеге асырған. Міне, дәл осындай органдар
болашақ ХҰ ... ... ... ... пайда болып дамуына дүниежүзілік сауда, сондай-ақ, діни
конфессиялар ... да әсер ... ХҰ ... ... мағынасында бұдан
жұз жылдай бұрын қалыптаса ... ... ... ... ... ... әсіресе ХЭ ... ... ... ... ірі ХҰ қатарына: жер өлшеуші халықаралық одақ (1864ж),
халықаралық телеграф ... ... ... ... ... ... өлшем және салмақ комитеті ... ... ... одақ (1883), ... және өнер шығармаларына меншік қорғау
Халықаралық Одағы (1886), құлдыққа қарсы ... Одақ ... ... ... ... ... ... (1890) жатады.
ХҰ-ды ресми тіркеу және олардың тізімін ... 1909 жылы ... ... ... ... ... ... міндеті. БЛұл
үкіметтік емес ұйымның мақсаттварына ХҰ-ды ... және ... ... ... қоғамдастыққа қажетті ақпараттарды жинап, ... ... ... ... ... ... және ... емес деп екіге бөледі. Хал-ық
үкіметаралық ұйымдар мемлекетаралық келісімдер нәтижесәінде ... ... ... түсінігің негізгі элементтері:
1. келісімдік негіз. Мұның мәні ХҰ-ды құру актічсі, ... ... ... ... ... Келісім-шарттар ХҰ-дың заңдық
болмысын анықтайды.
2. Белгілі мақсаттардың болуы. ХҰ-дың белгілі бір мақсатта құрылуы олардың
заңдылығын, ұйымдық құрылымын, ... ... ... Өзіне сай ұйымдық құрылымы, яғни ... ұйым ... ... ... ... ... жүйесінің болуы.
4. Ұйымдардың дербес халықаралық құқықтары және міндеттері болуы, ... еркі бар ... ... ... ... ... құқық талаптарына сай құрылуы, яғни халықваралық ұйымның өз
қызметін ... ... ... бірдей принциптері мен нормалары
шеңберінде жүргізуі.
Хал-ық (мемлекетаралық) ұйым дегеніміз – ... ... ... ... және ... ... ... атқаратын мекемелері бар, хал-
ық құқық талаптарына сай белгілі мақсаттарды ... үшін ... ... ... ... бірлестігі.
ХҰ-ды жіктеу.
Дәстүрлі, жалпыға танымал критерий – ол мүше болу критерийі. Мүшелік
критеррий ... ... ... ... ... және үкіметаралық емес болып екіге бөлінеді. ... ... ... немесе солардың окілдіктері жатады,
екіншісіне ... ... емес ... жеке ... және ... ... үкіметтік емес ұйымдар кіреді.
Функционалдық критерийі бойынша ХҰ-ды екі топқа ... ... ... экономикалық, әлеуметтік ынтымақтастықты жүзеге ... ... ... және арнайы міндеттері бар, ынтымақтастықтың нақты
мәселелерін шешетін топ (мысалы, көлік қатынасы, деңсаулық сақтау т.б.).
Келесі ...... ... ... ... ... ... істеу
мүмкіндіктері. Бірінші категорияға – халықаралық конференциялар, кеңестер,
конгресстер, т.б.
Екіншісіне – хал-ық ұйымдардың тікелей өздері кіреді.
2. ... ... ... ... ... жылы 2 ... ... БҰҰ-ға кірді және осы бүкіләлемдік ұйымның
164- ұлттық мүшесі болды. Қазақстан БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... шешуге белсенді түрде
қатысуда.
Қазақстанның халықаралық қоғамдық және ... ... ... ... аты ... ... актілер ... ... ... ұйымдар ... ... ... |мүше |ҚР БҰҰ-ға мүшелігін растайтын БҰҰ Бас|Нью-Йорк |
|ұйымы (БҰҰ) | ... 46 ... ... ... ... | |1997 ... қаңтарында осы ұйымға |1997 ... ... БҰҰ - | ... ... ... ... | ... - ЮНИДО | ... | ... ... ... ... |1. Осы ұйымға мүшелік жөнінде ҚР ... ұйым | ... ... ... | |
| | |2. ... ҚР ... ... Бельгия| |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | ... ... |мүше |ИКАО Бас Хатшысының хабарландыру |12.08.1992 |
|Авиацияның | ... ... | ... ... –| | | ... ... | | | ... Атомдық |мүше |МАГАТЭ Бас конференциясының ... ... | ... ... ҚР ... мүше | ... | ... қабылданды. | ... - АЭХА | | | ... | | | ... ... |1996 |«ҚР БСҰ ... жөнінде» ҚР Үкіметінің |19.02.1996 |
|сауда ұйымы – БСҰ |жылдан |Қаулысы | ... ... | |
| |ы | | ... ... ... |ХТҰ эгидасымен қабылданған |4.03.1994 ... ұйым - ХТҰ| ... ... және ХТҰ | ... | ... ... ҚР | |
| | ... ... ... | ... қаржылық ұйымдар ... ... ... |ҚР ... ... жөнінде» ҚР Заңы |26.06.1992 |
|валюталық қор – ХВҚ| | | ... | | | ... ... |мүше |ҚР «ХҚҚДБ мүшелігі жөнінде» ҚР Заңы ... ... құру мен ... | | ... ... | | | ... | | | ... Халықаралық |мүше |ҚР «ХҚК мү.шелігі жөнінде» ҚР Заңы |26.06.1992 ... ... | | ... ... | | | ... ... даму|мүше |ҚР «ХДА мүшелігі жөнінде» ҚР Заңы ... ... ... | | |
|- МАР | | | ... Инвестициялар |мүше |ҚР ... ... ... ҚР Заңы ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... Инвестициялық |мүше |«ҚР ИДРХО мүшелігі жөнінде» ҚР Заңы |26.06.1992 |
|дауларды реттеу | | | ... ... | | ... - ... | | | ... ... ... |мүше |«ҚР ЕҚҚДБ мүшелігі жөнінде» ҚР ... ... және даму | ... ... | ...... | | | ... | | | ... ... даму |мүше |«ҚР АДБ ... ... ҚР ... ... – АДБ- АБР | ... ... | ... Исламдық даму |мүше |«ИДБ келісіміне кіру жөнінде» ҚР ... ... – ИДБ - ИБР| ... Жарлығы | ... және ... ... ұйымдар мен одақтар ... ... ... |ТМД құру ... келісім |8.12.1991 |
|мемлекеттер | | | ... – ТМД - | | | ... | | | ... Азия және Тынық |Мүше |БҰҰ енуінен кейін автоматты түрде | ... ... | | | ... және | | | ... ... | | ... АТМЭЭК - ЭСКАТО | | | ... ... ... ... БҰҰ енуінен кейін |3.05.1994 |
|экономикалық | ... ... | ... | | | ... ... |Мүше |ЭЫҚ Министрлер Кеңесінің төтенше |1992 ... ... ... ҚР ... мүше етіп | ... ЭЫҰ- ОЭС | ... | ... Мемлекетаралық |Мүше |Жоғарғы Кеңестің «Мемлекетаралық |15.04.1993 |
|банк - МБ | ... құру ... ... | |
| | ... ... Қаулысы | ... ... ... |ЭО құру жөніндегі келісім ... ...... | | | ... ... ... ... ... ... |8.07. 1994 ... | ... БЭК құру ... ... | |
|Кеңістік – БЭК-ЦАС | | | ... ... ... ... ... ... Өзбекістан |8.07. 1994 |
|банкісі – ОАБ-ЦАБ | ... ... пен ... | |
| | ... ... ... құру | |
| | ... келісім | ... ... Одак ... |Төрт Республика: Қазақстан, Ресей, |20.01.1995 |
| | ... ... ... КО | |
| | ... ... | ... ... |мүше |«МЭК құру жөніндегі келісімді ... ... | ... ... ҚР | ... | ... ... | ... | | | ... | | | ... ... ... |ҚР ... ... ... |25.05.1995 |
|мемлекеттердің | |мемлекеттердің ... ... құру | ... ... | ... ... ... | |
| | ... ... | |
14 ... ... ... ... байланыстарының
факторлары, тенденциялары және даму проблемалары
1. Мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметінің мәні және ... ... ... ... ... ҚР-сының экономикалық әлуетінің /потенциалының/ ерекшеліктері ... ... ... әсер ... Қазақстанның даму үлгісі.
5. Сыртқы экономикалық қауіпсіздік принциптері.
1. Мемлекеттің ... ... ... мәні және ... шет ... ... әрекеттердің пайда болуынан
туындайды, ... осы ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметке мемлекет шекарасынан сыртқары жүргізілетін
істер жатқызылады. Қазіргі нарық қатынастары жағдайында кәсіпорындардың
көбісі сыртқы экономикалық ... ... жүр, бұл ... түсімді
валюта түрінде алуға, сыртқы саудада тұрақтандыру, яғни өз ... ... ... өнімдерді шығаруға, жұмыстар мен қызметтер
көрсетуге мүмкіндік береді.
Қоғамдық ... ... ... ... ... ролі ... сыртқы экономикалық қызмет халық шаруашылығының тиімдірек ... ... ... ... ... ... ... бір өнім түрін экспортқа шығару өндірістің барлық
процестерінің ... ... ... ... ... ... ... қайта жарақтандыруды жүзеге асырады;
- өндірістің экспортқа бағытталған ғылымға жақын салаларын дамыту үшін
жағдай түғызады;
- экспортқа көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... ықпалы арта түседі;
- банктердің халықаралық несиелік орталықтар ретіндегі ролі ... ... ішкі ... ... ғана ... әлемдік шаруашылық
қатынастарының барлық түрлерінің қызметін де бақылайды;
- өндірістің жалпы техникалық және технологиялық деңгейінің жоғарлауының
нәтижесінде ішкі және ... ... ... ... ... болады. Тауардың сапалы болуы саудадағы бәсекелестік
қабілеттіліктің негізгі факторы болып табылады;
- ... ... ... ... ... ... еңбек ақы деңгейінде пайланатындықтан, ұлттыр белгілі
бір салада маманданғындықтан елге келетін шетелдік капиталдың ... ... ... ... іс ... ... ... елдерінің
әлеуметтік-экономикаклық мәселелерін шешуге әсер етеді. Олар ... және ... ... іске ... Сыртқы экономикалық
байлансытар - халықаралық экономикалық саудалық байланыстар. Олар елдер
арасындағы ... ... ... ... ... және несиелік байланыстардың әр алуан ... ... ... жиынтығынан тұрады.
Сыртқы экономикалық қатынастардың түрлеріне сыртқы сауда, халықаралық
инвестициялық ынтымақтастық, халықаралық өндірістік кооперация, халықаралық
ғылыми-техникалық ... ... және ... ... ... қызметтің әрбір белгілі бір түрде іске асырылады.
Сыртқы ... ... ... ... реэкспорт, реимпорт.
Сыртқы экономикалық қызмет барлық елдерде бірнеше функциялар атқарады:
ұлттық және әлемдік экономикалық дамудың деңгейін ... әсер ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді;
халықаралық еңбек бөлінісінң артықшылықтарын іске ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
2. ҚР-сының сыртқы экономикалық қызметі.
ҚР сыртқы экономикалық қызметтінің қалыптасуынның негізгі принциптеріне
тәуелсіздік, ашықтылық, өзара пайдалылық, ... ... ... ... жатады. Экономиканың ашықтылық дәрежесінің өсуі:
- кәсіпорындар мен ... осы ... ... ... ... ... ... шетелдік күрделі қаржылар үшін инвестициялық жағдайларды азайтуға,
- ішкі және ... ... ... ... ... нығайтуға,
- валюталардың ішкі және сыртқы айналымдылығын енгізуге,
- сыртқы борыштарды қысқартуға әсер етеді.
1993 ... ... ... ... ... ... мен
орталықтан басқаруды жою жүргізіле бастады. 1995 жылдар бастап:
- әскери және арнайы ... ... ... тізімінен басқа,
өнімдерді экспорттау мен импорттауды лицензиялау және квоталар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
сыртқы саудалық компаниялар монополиясыздандырылыды;
- есепке алу сипаты бар келісімшарттарды тіркеу ... ... ... келісімдерге тыйым салынады;
- биржалық сауарлар тізім және республиканың ... ... ... ... ... кедендік салықтың орташа мөлшері 13-ке дейін көтерілді.
ҚР сыртқы экономикалық қызметті реттеу заңдар ... іске ... ... 1995 жылы 11 ... ҚР ... ... экономикалық
қызметті бейтараптандыру туралы» бұйрығы және 1995 жылы ... ... ... ... тауарларды экспорттау
мен импорттаудың тәртібі туралы» ҚР Үкіметінің қаулысы саналады.
3 . ҚР-сының экономикалық әлуетінің ... ... ... ... ... әсер етуі.
Ішкі экономикалық әлуетке кіретіндер: табиғи ресурстар, базалық және
инфрақұрылымдық салалардың даму деңгейі, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ТМД ... арасында 2-ші орын алады
Ресейден кейін, әлемде 9-ші ... Оның жер ... 2724,9 мың, ... ... ... 8 мемлекеті сыйады- Франция, Испания, ... ... ... ... ... ол елдерде 240 млн.адамнан астам халық
тұрады. Қазақстанда барлық табиғи ... бар. Оның ... ... ... кең ... ... ... Қазақстанда орналақан. Зерттелген
мұнай қорлары -22 млрд.тонна,газ конденсаты - 1 млрд. Тонна, газ 2 ... ... ... қоры ... 2-ші ... (Сауд Арабиясынан кейін) Мұнай қоры
88 жылға жетеді. Хром рудасының қоры ... ... 2 -ші ... ... орында ЮАР. Менделеев кестесінің 100 элементі Қазақстанда ... қоры 30%, ... -19%, ... ... 30%. ... 195 кеніші бар. Алтын қоры бойынша 6-ші ... ... ... мың. ... Ең негізгі алтын өндіретін елдер - ЮАР, АҚШ, ... ... ... ... ... Папуа жаңа Гвинея. ТМД елдері
арасында алтын өндірісі 3-ші орын ... ... ... ... ... 15,6 ... бар, оынң ішінде 9 млн.
еңбекке жарамды халық, ал 6 млн. экономикалық белсенді емес халық. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның даму үлгісі.
Осы күнгі қалыптасқан барлық ... ... даму ... ... ... ескеру арқылы жасалған. Ұлттық ... ... ... сәйкестірген. Ұлттық экономиканың дамуы,
салалардың деңгейі әлемдік экономикадағы елдің дамуына әсер етеді.
Ұлттық экономика құрылымын ... ... ... болады:
А – аграрлық сектор
I – индустриалды сектор
S – сервис және ... ... ...... ... ... ... берілген нысан бойынша келесі үлігілер шығару болады: ASI, AIS,
IAS. ISA, SAI, SIA. ... ... ... құрылымы келесі нысанда болуы
мүмкін – I n A n S n, ... ... ... өнеркәсіптік саладағы белсенді
халық көрсетілген, келесі аграрлы сектор, соңғы аз ... ... ... даму деңгейі төмен сервис және қызмет көрсету секторы.
ASI және AIS индустриалды дейінгі ... тән ... ... ... ... индустриалды кейінгі қоғамға тән секторлық
құрылым SIA.
Егер Қазақстанның ... даму ... IAS деп ... онда оған
SIA дамыған елдердің деңгейіне жету үшін ISA, SAI ... ... ... байланысты Қазақстанға экономика құрлымындағы шикізіаттық
бағытты өзгерту керек. Осы ... ... ... - ... немесе экспортқа бағыттау) басты бағыты маңызды болып отыр.
Қандайда болмасын бір елдің халықаралық ... ... ... ... ... ... қолданылатын ресурстардың қарым-қатынасына
байланысты жіктеу қабылданған. Бұл салалардың үйлесімі сол ... ... ... ... ... үлгісінің мысалы ретінде
Германияда халықаралық симпозиумда ұсынылған құрылымды келтіруге болады.
Онда елдің мамандауының тұрпаты сызба ... ... ... ... ... R
K L
L K
R ... N – ғылымды қажетсінетін салалар; K – ... ... L – ... ... салалар; R – ресурс қажетсінетін салалар.
Ғылымды қажетсінетін бағытта мамандану. ... ... ... мен ... ... ... негізделіп өнім шығаратын
өндірістің осы замаңғы салалары. Бұл салалар ... ... өте ... ... ... ... алдыңғы қатарлы өндірістік аппаратпен,
айтарлықтай кадрлармен ерекшеленеді. Өндіріс ... ... ... ... үшін ... өлшемдер қолданылады. Олардың сандық мәндері
әр елде әр түрлі. ... ... пен даму ... ... ғылымды қажетсінетін салаларға ғылыми зерттеу және тәжірибелік
конструкторлық ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Дамушы елдердің көпшілігінде колониялық кезеңде жалғыз ... ... Яғни ... экономикасы бір-екі тауар түрлерін
өндіруге және ... ... ... ... ... шикізаттың, оның
ішінде өнделген өнімдердің (каучук, фанера, цемент, ағаш өңдеу), еңбек және
материал қажетсінетін өнімдердің, яғни жеңіл өнеркәсіп және ... ... аяқ ... ... және т.б.), ... ... Сонымен бірге арзан жұмыс күшімен ... ... ... ... ... Бұл ... табиғат және еңбек оесурстарын
қолданушы өндірістер орналасады. Соңғы он жлдықтарда олардың өнеркәсіп
өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... принциптері.
Әр мемлекет өзінің қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру керек. Әлемдік
тәжірибеде қауіпсіздік жүйесін қорғаудың жалпы негіздері ... ... ... ... яғни ... ... ... аралық дипломатиялық бағыттардан қащуда тарнсұлттық
экономикалық және ... да ... ... ... ... ... жүйесі елдің экономикасын сыртқы
әсерлерден қорғауды қамтамасыз ету ... Яғни ... ... және ... ... ... төмендеуі.
4. Экономикалық қауіпсіздікке елдің әлемдік экономикаға ену деңгейі әсер
етеді.
5. Экономикалық қауіпсіздік елдің әлемдік деңгейде тауар, ... ... ... ... ұйымдастыру мүмкіншілігіне тәуелді.
6. Сауданы дамуы және диверсификация.
7. Ұлттық экономикалық қауіпсіздік халықаралық экономикалық қауіпсіздікті
сақтау арқылы болады.
Қазақстанның ұлттық экономикалық қауіпсіздігінің негізгі ... ... ... ... ... ... экономиканың
құрылымдық деформациясы.
2. Ғылыми-техникалық әлуеттің ыдырауы.
3. Азық-түліктік дербестікті жоғалту.
4. Экономиканы басқаруды жоғалту.
5. Экономиканың криминалдығы, көлеңкелі экономика, коррупция
6. Халықтың ... ... ... ... ... ... яғни халықтың қайта өсу механизмінің бұзылуы.
4 тақырып. Қазақстан және Бүкіл дүниежүзілік сауда ұйымы (БСҰ)
1. БСҰ-ның негізгі қызметі: ... мен ... БСҰ ... 2. ... ... ... 3. ... қабылдау процесі.
2. Қазақстан және Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымы (БСҰ)
Кіріспе
Халықаралық сауданы реттеу, оның еркін дамуы ... ... ... ... ... ұйым - ... мен ... жөніндегі бас
келісім.
ГАТТ- ты құру туралы келісімге 1947 жылы ең алдымен 23 ел қол ... ... 1948 жылы ... ... болатын. 1995 жылы ГАТТ өз ... ... ... сауда ұйымы болып халықаралық ұйымның аты
өзгергенімен, заты, ... ... ... өзінің жалғасын бүкіл
дүниежүзілік сауда ұйымын тауып отыр.
Бүкіл дүние жүзілік сауда ұйымы - қатысушы елдердің ... ... ... ... нормаларын сауда жүргізу ережелері арқылы
мемлекет деңгейінде реттеп көп жақты халықаралық сауда ... - ... ... ең ... ... ... Осы ... сәйкес келісім- шарт
жасаған елдер бір- біріне жеңілдіктер мен артықшылықтар беруі тиіс.
1. БСҰ-ның негізгі қызметі: функциясы мен институты
1.1. БСҰ ... ... ... қ. ... жылы 1 ... ... раундтың (1986-1994 жж) қорытындылары бойынша
ұйымдастырылды
Мүшелік: 2012 жылғы мәліметтері 157 ел ... 190 млн. ... ... ... бұл ... 140 ... ... штаты: 600 қызметкер.
Басшысы: Бас директор
ДСҰ-ның жоғары басшы органы – Министрлер конференциясы
|Министрлер конференциясы |
|Сауда сясатын ... |Бас ... ... шешу ... |
|жөнінде Кеңес (Бас | ... (Бас ... ... ... | ... ... ... ... шешу бойынша пенел) ... ... ... ... |
|- ... мен ... ... |меншікке құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... аспектілері |Кеңес |
|- ... мен даму | ... ... | ... | | | ... елдер бойынша | | | ... | | | |
|- ... ... | | | ... | | | |
|- ... балансы бойынша;| | | |
|- ... ... және | | | ... ... | | | ... ... | | | |
|- ... кіру бойынша; | | | |
|- ... мен | | | ... ... | | | ... әсер ету ... | | | |
|- ... мен ... | | | ... ... ... | | | ... ету бойынша; | | | |
| ... ... |
| |- ... қол жеткізу; |- ... |
| |- ... ... |
| |- ... және фитосанитарлық |саудасы бойынша;|
| ... |- ... |
| |- ... ... ... |міндеттемелер. |
| |- ... ... | |
| |- ... ... тәжірибе; ... ... |
| |- ... ... ... ... |
| |- ... ... ... ... ... |
| |- ... ... |Көп ... |
| |- ... ... ... |Үкіметтік сатып |
| ... ... ... ... |- ... ... ... комитет.|
| | | |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... технологиялар. | |
| ... ... ... | ... ... екі ... бір рет шақырылады, әдетте ДСҰ-ның
мүше-елдерінің сауда немесе шетел министрлер деңгейінде. Бұл конференция
ДСҰ-ның ... ... ... оның ... ... ... асырады
және барлық шешімдерді қабылдайды. Сонымен ең ... ... ... ... ... ... мыс., көпжақты келіссөздердің
жаңа раундтарына қатысты. ДСҰ-ның ... ... ... мен ... Төлем балансының тепе-теңдігін қамтамасыз ету мақсатта шектеулер
бойынша комитетте, бюджет, ... және ... ... ... ... және ... орта бойынша Комитет. ДСҰ-мы ресми түрде қызметін
атқаруға кіріскен күнінен осы ... ... 1995 ... 1 қаңтарынан
жұмыстарын бастады.
ДСҰ-ның құрылымында ДСҰ-ның Хатшылығы жұмыс атқарады, оның басшысы Бас
директор. Хатшылықтың басқа қызметкерлерін тағайындау ... ... ... ... ... Бас ... ... сайланады. ДСҰ-ның Хатшылығының қызметі өте күрделі. ДСҰ-
ның Хатшылығында 500 қызметкерлер жасайды. Бұл Женевада ... ... ... персоналына жүктемесінің күрт өсуін білдіреді.
Министрлер конференциясы ДСҰ-ның Бас директорын тағайындайды. Бас
директор ДСҰ-ның ... ... ... ... Министрлер Конференциясы қабылдаған ережелерге ... ... мен ... ... ... арасындағы уақытта оның қызметін бас Кеңес атқарады. ... бір ... ... рет ... Әдетте бас Кеңеске емшілер немесе
ДСҰ-ның мүше-елдерінің ... ... ... шешу және ... ... ... шолуларды жасау. Сонымен Бас Кеңес ағымдағы басқаруды
жүзеге асырады және ... және ... ... ... Бас ... ... органдардың қызметін қадағалайды:
- Тауарлар саудасы бойынша Кеңес, ол ... ... мен ... ... Бас келісімнің орындалуын қадағалайды.
- Қызметтер саудасы бойынша Кеңес, ... ... ... ... ... ... ... Интеллектуалды меншік бойынша Кеңес, ол интеллектуалдық меншік
құқықтарының саудалық аспектілері туралы ... ... ... ... ... ... басқа ДСҰ-ның құрылымында жұмысшы
сарапшылық ... және ... ... ... ... Олар ... ... бір бөлімдерін орындау мәселелерін қарастыру қызметін
атқарады және басқа да ... мыс., ... ... аймақтық
саудалық келісімдердің ... ... ... ... сауда
аспкетілерін қарастыру, мүшелерді қабылдау.
ДСҰ-мы күрделі көптармақты механизм, онда ... ... ... мен ... ... ... сарапшылар
қатысады.
Ұлттың ең жақсы қолайлы жағдайды жасау ... ... РНБ – ... ... нации) – бұл басқа мүше елдердің импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ДСҰ-ның мүшелері бірдей ... ... сөз., ... ... өту барысында ДСҰ-ның мүше-елдерінің тауарлары мен
қызметіне олардың арасында ең ... ... ... елге ... ... Бұл шегарада кемсітуден (дискриминация) бас ... ... ... ... ... осыған жатпайды. ДСҰ-мы осыларға біраз
талаптар қояды: мыс., ... ... ... жаңа ... қоюға
болмайды.
Ұлттық режимнің мәні – шегаралық режимнің талаптарына сай және ... ... ... ... ... ... барлық импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ұлттық нарықтардағы сияқты жақсы қарау, яғни ішкі
нарықта отандық тауарлар үшін сияқты ... ... ... керек. Бұл ішкі
(ұлттық) нарықта кемсітуден бас тарту.
ДСҰ-ның ең жоғарғы органы Министрлер конференциясы ... ... ... ... ... сессиялары екі жылда
бір рет шақырылады, онда Уругвайдағы раундтың ... ... ... ... ... ... қабылданады. Бірінші
конференция 1996 жылдың желтоқсанында ... ... ...... ... Женевада өтті, осында ТСКБ/ ДСҰ-ның (ГАТТ/ ВТО) елу жылдық
қызметінің негізгі ... ... 2001 ... ... ... ... Министрлер конференциясы өтті, содан кейін көпжақты
келіссөздердің жаңа раунды өтті. Келесі ... 2003 ... ... ... (Канкун қ., Мексика) және т.б.
Сессия аралығында қажеттілігі туған сайын (жылына 8-10 рет) ағымдағы
және процедуралық мәселелерді шешу үшін ... ... ... Бас Кеңес шақыртылады. Бұдан басқа Бас Кеңес Дауларды реттеу
органның және Сауда саясатына шолу ... ... ... ... Кеңестің басшылығымен Тауарлар саудасы бойынша кеңес, Қызметтер ... ... және ... ... ... ... аспектілері
бойынша кеңес, ДСҰ-ның проблемалары бойынша басқада органдары ... ... мен ... ... бойынша кеңестің шеңберінде
Келісімдер бойынша комитеттер және келіссөздерді ұйымдастыратын ... ... мен ... ... ... барлық қатысушылары
үшін ашық. Сонымен ... ... ... келісімдердің
орындалуын қадағалайтын органдар да өз қызметтерін атқарады.
1. 2. Мақсаттар, қызметтер, қағидалар.
ДСҰ-ның ресми түрде жарияланған мақсаты – еркін ... үшін ... ... әлемдік экономикалық дамуын қамтамасыз ету. ДСҰ-ның негізгі
қағидалары – ең ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық режим.
ДСҰ-ның жүйесі келесі қызметтерді атқарады:
- Саудада мүше-елдерінің үкіметтерінің тәртіптерін ... ... ... ... ... ... атқарады.
- Ұлттық нарықтарды ашу жолымен немесе ережелердің ... ... ... ... ... ... ... ету және сауданы
еркіндетуге (либерализациялау) бағытталған саудалық ... ... ... атқарады.
- ДСҰ-ның мүше-елдерінің үкіметтеріне зара дауларды шешуге мүмкіндікті
беретін халықаралық соттың роін ... мен ... екі ... ... ... Олар өз ... ... төрт негізгі элементтер ретінде көрініс
табуда.
Екі негізгі қағида – бұл кемсітуден бас ... және ... ... ... ... ... ... өзара қол жеткізушілік.
Төрт негізгі элементері:
1. ұлтқа ең жақсы қолайлы жағдайды жасау режимі (РНБ);
2. ... ... ... ... ... ... ... шекарада тарифтерді қолдану;
4. ашықтық немесе (транспарентность)
ДСҰ-ға кіруден алыну мүмкін жалпы пайданы ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың дамуына болжамдылық
пен кепілділік;
- Саудалық қатынастардың жоғарғы қауіпсіздігін қамтамасыз ететін сауда
серіктестерінің саудалық саясаттарының және ... ... ... ... ... серіктестерімен саудалық мүдделер ... ... ... ... ... ... дауларды шешу механизміне қол
жеткізу;
- ДСҰ-ның шеңберінде көпжақтық саудалық келіссөздерде тиімді қатысу
жолымен өзінің саудалық және ... ... ... ... ретінде
ДСҰ-ды пайдалану.
1.3. Шешімдерді қабылдау.
ДСҰ-да жалпы келісу ... ... ... ... ... ... ... жетпеген жағдайда шешімдер дауыс
беру ... ... ... ... ... ... міндеттемелерден босату келісімдердің ережелеін талқылау 3 /4
дауыспен қабылданады. Қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... ... ... жаңа ... ... 2 /3 дауыс беруді
талап ... (іс ... ... ДСҰ-на кіруде осы ұйымда қабылданған ережелер, нормалар,
механизмдерімен тауарлар мен қызметтердің өндірісінің ішкі ... ... ... және ... сауданы жүзеге асыру есебінен тұақты
экономикалық өсуді ... ету үшін ... ... жағдайларды
қалыптастыруды мақсат етеді. Кірудің нақты мотивтері келесіде де көрінеді:
мүше-елдерінің нарықтарына қол жеткізу, ең ... ... ... ... алу, кемсітуді болдырмау, саудалық қатынастардың әділетті және тепе-
тең режимін қалыптастыру, кемсітілмеген транзит, тарифтік емес шектеулерді
төмендету, халықаралық саудалық ... шешу ... қол ... ... ... ... көрсету.
2. Қазақстан және Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымы (БСҰ)
Қазақстанның дүниежүзілік ... ... ... өте ... ... біріне — Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруге
таяп келеді. Ал оған бүгінде 150 ... ... ... ... ... ел
бақылаушы мәртебесіне ие. Бұл ұйымның қызмет ауқымының қандайлық екенін
мынадан-ақ байқауға болады: оның ... мен ... ... ... ... ... реттейді. БСҰ-ның ең басты мақсаты, оның ... мәні ... ... ... ... және ... кіріккен, неғұрлым өміршең әш тұрақты көпжақты сауда құру ... бұл ... кіру ... 1996 жылы ресми өтініш берді және сол
сәттен бастап қазірге дейін келіссөз процесі жалғасуда. Республикада жүзеге
асырылып жатқан терең экономикалық ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық байланыстар, жаһандану үдеріміне қосылу БСҮ-ға
кірудін артықшылықтары мен салдарларын жанжақты талдауды талап етеду.
Осынау ірі ... ... ... функциялары мыналарды қамтиды:
көпжақты және ... саны ... ... ... реттеу мен
жүзеге асыру; көпжақты сауда келісімдері үшін ... ... ... ... ... ... жолдарын іздестіру; ұлттық сауда саясатын бақылау;
жаһандық экономикалык саясатты қалыптастыруға қатысушы басқа да ... ... ... мұндай жағдайда тағы бір беделді ... ... ... үшін ... ... ... ... қажеті де жоқ сияқты.
Бұған қоса көптеген елдердің ... ... ... ... Бұл ... әлі ... рыногымызға қауіп төндіреді.
БСҰ-ның табалдырығынан аттауға жақын калған ұлттык экономикамыздың
алдында қандай ... тұр? ... ... ... ... ... ... ол отандық экономиканы жаңғыртуды, оның бәсекелестік
қабілетін күшейтуді, шикізаттан алынатын ... ... ... ... және жаңа ... ғылым мен техниканың
жетістіктерін енгізуді көздейді.
Әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... ескере отырып, жаңа өнім
жасау және де онымен сыртқы рынокқа шығу оңай ... ... ... ... ішкі ... кедендік тосқауылдармен уақытша қорғау, саны арта түскен
шетелдік өндірушілермен ... ... ... ... ... ... ... қаржы беру аса қиын болады.
Өкінішке орай, отандық экономикада өңдеуші, жоғары технологиялы салалар
жоқтың қасы. Бұл саладағы бизнес әлі де ... ... тұр. Ол ... ... ... ... сақталған жағдайда мүлдем тұралап қалуы
мүмкін. Бұл ... ... ... ... шектеп, экономиканың
шикізаттық сипатын сақтайды.
Еліміздш БСҰ-ға кіруінің бүкіл саясаты стратегиялық мақсаттарға сай
түзілуі тиіс. ... ... ... ... ал ... ... өмір сүруге бейімделіп алды ... те, ... ... ... ... ... қажет. Талдаулар
көрсеткеніндей, БСҰ шеңберінде де айтарлықтай дамыған елдерде — алты жыл,
дамушы ... үшін он жыл бойы ... ... ... ... ... ... көлемде,
500%-ға жететін және одан да ... ... ... дер ... қорғап
үлгерген. Қазақстан тарихи жағдайларға байланысты екі оттың ... Бір ... ол ірі ... ... ... Кері тобы — аграрлық
рыноктын ырықтандырылуына ұмтылушы елдер жағында, екінші ...... ... қаржы бөлетіндіктен (арзандатылған отын, тыңайтқыш), ол ... ... ... ... арасында болуы керек.
Қорғаныш шараларын алып тастау ... ... ... ... ... ... ... өнімнің тиімділігінің
төмендеуіне алып келеді. Нәтижесінде дәнді дақылдарды сыртқа әкетуге
еркіндік ... ... ... ... тек ... ... сұранымымен
шектеледі, ішкі рынокты арзан әрі ... ... ... ... ... ... ... олардан соң Өзбекстан, Иран, Ауғанстанның
БСҰ-ға кіру ... ... ... ... ауыл ... ... ... ие болады. Егер бұл елдер өздерінің ауылды қолдау
әрекетін неғұрлым ұзағырақ мерзімге келіссе, онда ... ... ... бөлу ... ... жағдайда киындыққа тап болады.
Республика БСҰ-ға кіре отырып, осы ұйымнан қазірдің өзінде өте ... ... ... отырған демпингпен, контрабандамен, контрафактілік
өнімдермен күресу үшін айтарлықтай техникалық көмек алуы тиіс. Қазір ... ... ... ... ... ... жүйесі отандық өндірістен
әлденеше есе асып түселі.
БСҰ-ның бір мүшесіне жасалған жағдайлар немесе концессиялар осы ұйымның
басқа да ... ... ... ... ... ... туғызу принциптерін қабылдау; ... ... ... кейін олардың ел ішінде өндірілген ... ... ... кем ... ... ... ие ... талап ететін ұлттық
режим принциптерін қабылдау; транспаренттік, яки ішкі құқықтық ... ... ... ... ... елде ... ... өнімдерін қорғау жөніндегі белгілі бір шаралардың сақталуымен
қоса жүргізіледі. Соңғысы ... ... мен ... ... ... ... әсерінен сақтандыратын тосқауылдар
жасалынуына бағытталған толып ... ... ... ... Бұл өз ... өндірушілері үшін қолайлы жағдайлар жасауға
ұмтылатын әлемдік шаруашылыққа қатысушылардың табиғи реакциясы.
Біздің отандық кәсіпорындардың өнімдері ... ... ... отырған жоқ, ал барлық шикізат ресурстары іс жүзінде баж салығынсыз
әкелінеді. Біздің елімізге тауарлар ... да жол ашық және оның ... ... ... қытай, түрік, пәкстан тауарларымен бірге, қазір ресей
және украин тауарларын сату ... ... өсіп ... Қазақстанда 8
мыңнан аса компаниялардың өкілдіктері ашылған, олардың едәуір бөлігі
сауда ... ... ... ... да ... ... ... ұлғайып келеді, бұған ТМД-дағы ең бір озық банк
жүйесі жәрдемдесіп отыр. Ол ... ... ... өсіп келе жатқан
саласына айналған сауданы ықыласпен жәңе ... ... ... ... ... ең ... ... қоры сарқылмайынша осылай жалғаса
бермек. Әлемде "мұнайдан кейінгі" кезең ... ... ... көп ... түсті, таяудағы 20-30 жылда оның негізгі қорлары ... ... ... Бұл ... да қатысты.
Кейінгі жылдары мұнайға деген сұраңыс тұрақты түрде өсіп келеді, бағасы
да ... ... ... сауда компаниялары мұнай-доллары үшін
жорыққа қосылған. Олар республикада ... ... ... ... 8-10 млрд. долларға есептелетін қазақстандық сауда рыногы үшін
бәсекеде арпалысқан саясат жүргізуде. Сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... ... өте жақсы. Отандық рынок бүгінде тауарлардың
алуан түрін — ең қымбат тауарлардан ... ең ... ... ... ... кедей-кепшіктің қарапайым сұранысын да, бақуатты сатып
алушының кірпияз ... де ... ... ... ... едәуір әлеуеті қарастырылған.
Оларды білікті, дұрыс пайдалану қажет. Мысал үшін айтар болсақ, БСҰ-ға ... мүше ... ... солай жасап отыр. БСҰ-ның алдындағы міндеттемелеріне
сәйкес 2004 жылдың желтоқсанында: ... ... ... жетекші
серіктес ретінде бірлескен кәсіпорын кұру құқығы ... ... ... ... ... ... ырықтандыру жалғастырылады. Алайда осы
сектордың шетелдік кәсіпкерлерге ашылуымен бірге, шетелдіктердің жергілікті
рынокта жұмыс тәжірибесінің ... ... ... шетелдік фирма
капиталының белгілі бір мөлшері, шетелдік қызметкерлер ... ... ... кадрлардан талап етілетін қытай ... ... үшін ... ... қайта даярлау сияқты шектеулер
енгізілген. Бөлшек ... ... ... жасалынған, соған сәйкес
шетелдік компаниялар өз бизнесін жергілікті реттеуші нормаларды сақтаған
жағдайда ғана кеңейте ... ... ... ... банк ... ... сыннан өткен «қайта құруларды ол шын мәнінде қажет ... ... ... ... алады. Шетелдік банктерге 2004-2005 жылдары
қаржы тасқынына мұқтаж салаларға капитал инвестициялауға ... ... жылы ... ... толық ашылады. Отандық экономикада ... ... ... ... ... ие, ішкі ... тар
елдерге қатысты жинақталған тәжірибені жан-жақты пайдалану керек. Тиімді
қорғаныс шаралары, кедендік ... ... ... кеңістіктің
контрабандадан қауіпсіздігі, сырттан әкелінетін тауарлар сапасын бақылау
деңгейін көтөру қажет.
Ең бір ... ... бірі — ауыл ... мүддесін қорғау.
Сауда ұйымы бұл сала бойынша келісім қабылдаған. Ол тарифтермен реттелетін
ауылшаруашылық тауарлары рыногына кіру ... ... ... баж ... ... орташа алғанда 36%-ға, дамушы елдерде 10 жылда 24%-ға
төмендеуі тиіс); осы ... ... ... ... көлемін анықтайтын
ішкі қолдау щаралары; сондай-ақ кезең-кезеңі-мен ... ... ... ... ... сияқты элементтерді қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... еш кедергісіз және
шектеусіз несие ресурстарын ... зор ... ... Тәжірибе тауарлар,
әсіресе, қытай тауарлары жоғары кірісті әрі тез ... ... ... Банктер жылдық несиелерді ұзак мерзімді несиелер ... ... ... жоқ. Олар тек ... ... алғанда ғана дұрыс
болып шығады.
БСҰ-ға кіру елімізге құрамында зиянды, сөның ішінде концерогенді заттар
бар сапасыз өнімдер әкелінуінен ... ... ... ... ... ... пен экспорттың көлемі мен түр-түріне толымды есеп жүргізуді реттеу
керек, ол ... ... ... ... ... соның ішінде баға
параметрлері бойынша да ... ... ... ... және ... еліміздің экономикалық кеңістігі толыққанды қорғалуын қамтамасыз
ететін маңызды мемлекеттік қызметтерге айналуда. Олар ... ... ... жарақтануы, білікті кадрлармен жасақталуы қажет.
БСҰ-ға кірудің маңызды аспектілерінің бірі ... ... ... жеке ... күрт ... ... одан толық бас
тарту болып табылады. Банк ... де ... ... ... тұр. ... кейін қазақстандық банк жүйесіне қызығушылық шетелдік банктердің
экспансиясы, ақшаның арзандау ... ... ... ... арқылы
іске асырылуы мүмкін. Әзірге ... ... ... қалай өрбитіні
белгісіз. Бірақ отандық банктердің капиталдандырылуының үлесі төмен ... ... ... халықтың депозиттеріне түседі, ең алдымен
салымдарға ... беру ... ... тура келеді. Өйткені жаңа
қожайындар артық тәуекелге бара қоймайтын шығар.
БСҰ-ға кіру мәселесі халықтың, тауар ... ұзақ ... ... ... ... және мұқият ойластырылуы, сондай-
ақ ұлттық ... ... ... ... тұрақты
дамуды, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған болуы тиіс.
БСҰ-ға мүше ... ... 1 ... жай-күйі бойынша
|Ел № ... |Ел № ... |
| ... | ... ... ... ... ... |01.01.1995|
|2. Австрия ... ... ... ... ... Мадагаскар |17.11.1995|
|4. ... ... ... |01.01.1995|
|5. Антигуа және Барбуда ... ... ... Аргентина |01.01.1995|81. Малави ... ... ... ... ... ... ... Мали ... ... ... ... ... ... ... |01.01.1995|85. Мальта ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |22.02.1996|88. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Мьянма(Бирма) ... ... ... ... ... ... Дарусслам |01.01.1995|93. Непал ... ... ... ... ... ... ... Нигерия ... ... ... ... ... ... ... Никарагуа ... ... ... Жаңа ... ... Вьетнам ... ... ... ... ... Біріккен Араб Әмірі |10.04.1996|
| | ... | ... ... ... Оман ... |
|27. Гайана |01.01.1995|102. ... ... ... ... ... ... Гана ... Папуа-Жаңа |09.06.1996|
|30. ... ... ... ... ... ... Перу ... ... ... ... ... ... ... Португалия |01.01.1995|
|34. Гондурас ... ... ... ... ... ... |01.01.1995|
|36. Гренада ... ... ... ... ... Сауд ... ... ... ... ... ... ... ... ... Конго Демократиялық |01.01.1997|115. Сент-Винсент және |01.01.1995|
|Республикасы | ... | ... ... |31.05.2005|116. Сент-Китс және ... ... ... |01.01.1995|117. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |01.01.1995|121. ... ... ... ... ... ... ... |21.04.1995|123. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... Тайланд ... ... ... ... ... ... |01.01.2002|
|52. Ирландия ... ... ... ... ... Того ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Уганда |01.01.1995|
|58. ... ... ... ... Катар ... ... ... ... ... ... ... Кипр ... ... ... ... ... Франция ... ... ... Хорватия ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... Чад ... ... ... ... Чехия ... ... Рика ... Чили ... Кот д ... ... ... ... Куба ... ... ... ... ... ... |01.01.1995|
|71. Латвия ... ... ... ... Эстония ... ... ... ... ... Лихтенштейн ... ... ... ... ... Жапония |01.01.1995|
Қадағалаушы мемлекеттер
1. ... ... ... ... ... ... Белоруссия
7. Босния және Герцеговина
8. Бутан
9. Вануату
10. Ватикан
11. Иран
12. Ирак
13. Йемен Республикасы
14. Кабо-Верде
15. ... ... ... Ливия
19. Сейшел Аралдары Республикасы
20. Ресей ... ... ... және ... ... ... Тәжікістан
26. Тонга
27. Өзбекстан
28. Украина
29. Черногория
30. ... ... ... тақырып. ҚР сыртқы сауда саясаты
1. Халықаралық сауда: түсінігі, даму қарқындары.
2. Халықаралық сауда теориялары
3. Халықаралық сауданы мемлекеттік реттеудің ... және ... ... саясатының құралдары.
5. Қазақстанның халықаралық саудадағы орны мен ролі.
Негізгі ұғымдар: халықаралық сауда, экспорт, ... ... ... ... ... ... сауда: түсінігі, даму қарқындары.
ХЭҚ дәстүрлі және ең кең дамыған нысаны ... ... ... ... ... 80% үлесін алып отыр.
ХС – дегеніміз- дүние жүзі елдері арасындағы төлемді, ... ... ... ... негізінде әр түрлі елдердің тауар өндірушілер
арасында пайда болатын ... ... және ... ... ... – дегеніміз қоғамдық еңбектің еларалық бөлінісінің жоғарғы сатысы.
Ол жекелеген елдердің ... ... ... ... ... ... сандық және сапалық арақатынастар арқылы басқа елдермен
өндіріс өнімдерімен алмасуы.
ХЕБ ел ... және ... ... ... ... ... елдермен аймақтарға қосымша экономикалық тиімділік ... өз ... ... аз ... ... етуге жол
ашады.
Дүниежүзілік шаруашылықта ХЕБ 1-ден экономикалық процестердің ... ... ... 2-ден ... ... және ... ... қалыптастырады.
ХЕБ негізінде халықаралық мамандану және халықаралық кооперация жатыр.
Сыртқы сауда – белгілі бір елдің басқа елдермен ... ... ... бар:
1. Экспорт – тауарды шетке шығару, сату
2. Импрорт- ... ... ... ... ... ... Реэкспорт – бұрын импортталған және ... ... ... ... ... арқылы сату;
4. Реимпорт – бұрын экспортталған және қайта ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық сауда теориялары
меркакнтелизм мектебі болған. Меркантелистер байлықтың қайнар көзі мен
қоғамның ... ... ... ... ... ол тауар мен
ақша айналымы саласында болады деп есептеген. Олардың өйынша қоғамның әл-
ауқаттылығына сыртқы сауданы ... ... ... ... ... елден
әкелуінен артып тұруы мен елден ақша ... ... ... ... ... сауда мемлекеттің молаюының негізі деп мемлкеттік
реттеу ... ... ... ... ... ... сыртқа
шығаруды қолдап, шетелдік тауарларға кеден баждарын бекітті. Яғни мемлекет
сыртқы сауданы қатан реттеу механизмідері арқылы жүргізді. ... ... ... ... ... ... артықшылықтар.
А.Смит «Табиғатты зерттеу және халықтың баю себептері» деген еңбегінде
сауда ... ... ... ... кез ... ... бір ел, ... да бір арзан тауармен қамтамасыз ететін болса, онда біз үшін ... ... бір ... сол ... ... ... ... тиімді болар еді» деген.
Бұл теорияның негізгі идеясы – еңбек бөлінісі ұлттық байлықтың негізі,
яғни ... ... ... ... ... ... ... теориясын талдау нәтижесінде оның бірқатар артықшылықтары мен
кемшіліктері анықталды. Солардың ішіндегі артықшылықтары:
- өндірістің мүмкіндіктері, сол өндірістің ... ... ... ... факторлармен анықталады
- егер табиги артықшылықтарға жаңа ... ... онда ... ... одан да арта түсер еді,
кемшіліктері:
- әдістемелік жолдардың шартты түрде болуы. Мысал ретінде тек 2 ел ғана
алынған, бірақ шын ... ... ... ... ... емес,
- ақша айырбасының моделі емес, тауар айырбасының моделін қарастырады
- абсолюттік артықшылық ... ... ... әсер ете алмайды,
өйткені тауар ... ... құны ... ... әсер ... ... ... мемлекеттік реттеудің қажеттілігі және түрлері.
Әр түрлі елдер жалпы әлемдік экономикада жалпы және оның жекелеген
тауар ... әр ... орын ... Халықаралық сауданың әр бір
қатысушы өз мүдделерін ... ... ... бір іс - ... ... яғни осы ... ... бір саясат жүргізеді.
1. Халықаралық сауда саласында саясаттың екі түрі ... ... ... ... ... ... саясаты.
Халықаралық сауда саясаты – халықаралық сауда ... ... ... Оны БСҰ (ВТО) жүргізеді.
Сыртқы сауда саясаты – мемлекеттің басқа елдерімен сауда қатынасына
бағытталған іс-әркеті түсіндіріледі.
Сыртқы сауда ... екі түрі ... ... ... ... (фритредерство).
- Протекционизм.
Еркін сауда саясаты таза күйінде мемлекеттің ... ... ... бас ... ... негізгі реттеуші ролін жүктейін білдіреді.
Бірақ бұл мемлекеттің рсы шаруашылық ... ... әсер ... ... білдірмейді. Мемлекет өз шаруашылық субъектілеріне
максималды ... беру үшін ... ... ... ... сауда оң саяси салдарға ... ... ... ... ... бір – біріне дұшпандық әрекетінің мүмкіндігін
төмендетеді.
Еркін сауда саясатының жүргізілуі ... ... ... айырбастан неғұрлым көп пайда алуға ... ... ... ... ... ... таза ... ешқашан және еш жерде қолданылған
жоқ.
Протекционизм – отандық экономиканы шетелдік бәсекелестерден қорғауға
бағытталған саясат. Еркін сауда ... ... ... күштердің еркін іс-әрекеті жоққа шығарылды, өйткені ... ... ... ... ... мен бәсекеге
жарамдылығы әр түрлі, осыған байланысты дамуы жағынан артта қалып ... үшін ... ... еркін іс-әрекеті пайдасыз болуы мүмкін. Күшті
шетелдік мемлекеттер жағынан шектелмеген ... ... ... ... ... ... және осы елде ... ... ... ... ... ... саясатының құралдары.
Сауда саясатының құралдарына жатады: тарифтік және бейтарифтік.
Сыртқы сауда саясатының классикалық және ... ... ... ... саналады.
Кедендік тариф – бұл баж салықтары қойылымының жүйеленген тізімі.
Кедендік баж салығы деп мемлекеттік шекараны өту ... ... мен ... ... ... ... баж алымы келесі критерийлер бойынша жіктеледі:
1) Тауар қозғалысының бағыты бойынша.
Тауар қозғалысының бағытына ... ... ... баж ... ... импорттық баж салықтары кездеседі.
Өйткені олар ұлттық өндірісті, ішкі бағалар деңгейін қорғау мен фискалды
және ... ... кең ... Баж ... ... ... бойынша.
Орнату әдісіне сәйкес баж салықтары адвалорлы, спецификалық және құрама
болып бөлінеді. Әлемдік саудада кең тараған тауар бағасына ... ... ... баж салығы адвалорлы деп атайды.Спецификалық (арнайы)
кедендік баж алымы ... ... ... ... ... комбинированный) аралас баж салықтары екі әдіспен орнатылады.
3) Баж алымдарының іс-әрекет бағыты бойынша.
Іс-әрекет ... ... ... және ... ... ... бөлінеді. Преференциалды алымдары бір елдер немесе қандайда
бір тауарларға тиімді жағдай жасау мақсатында минималды деңгейден ... ... баж ... ... да бір ел немесе ... ... оған ... жағдайларды орнатуға бағытталады.
Демпингке қарсы баж алымдары орын толтыру (компенсациялық) ... түрі ... ... Олар ... ... ... бағалар
деңгейін қалыпты жағдайда ұстау үшін пайдаланылады.
Экономикалық саясат құралы ... ... ... ... ... ... ... келтіруде:
1) тариф экономикалық өсуді тежейді;
2) тариф-тұтынушыларға салықтық ауыртпалықты үлкейтеді;
3) импортталған тауарларға салынатын тариф ... ... ... нұқсан келтіреді;
4) тариф жұмыспен қамтудың жалпы деңгейінің ... ... ... бір ... ... көп жағдайда сауда соғыстарына әкеледі;
Ал тарифтерді жақтауға ... ... ... ... – жас салаларды қорғайды;
2) тариф – жергілікті өндірушілерді ынталандыру құралы.
3) тариф- бюджеттік түсімдердің маңызды көзі.
4) ...... ... ... ... беделін қорғайды.
Тарифтік емес кедергілер.
Тарифтік емес кедергілер үш топқа бөлінеді:
1) белігіл бір отандық өндіріс салаларын қорғауға ... ... ... ... квоталар, лицензиялар, орнын ... ... ... және ... ... және ... ... баж алымдары.
2) тікелей сыртқы сауданы шектеуге бағытталған, бірақ сондай нәтижеге
әкелетін әкімшілдік ... ... ... ... ... ... ... мен нормалар, тауарды орау мен таңбалауға ... т.б. ... ... ... ... ... ... бірақ сол нәтижеге
әкелетін басқадай шаралар.
5. Қазақстанның халықаралық саудадағы орны мен ролі.
Қазіргі кезде Қазақстанда қолданылып отырған ... ... ... ... еркіндігі және дүниежүзілік нарықтағы бәсеке бағытында, елеулі
өзгерістер қажеттігі ... ... ... ... облыстардың лицензиялар берген құқығын жойып, сыртқы экономикалық
байланыстар министірлігінен мемлекеттік сыртқы сауда компанияларын ... ... ... ... ... алу қажет;
- барлық лицензиялар мен квоталарды (үлестерді) ... ... ... Мұнің өзі пайданың бір бөлігін ... ... ... әр ... ... кез-келген кәсіпорынның
лицензиялар мен квоталарға ашық және бәсекелесті түрде қол ... ... ... ... мен ... дамуын жетілдіре берумен
ынталандыру мақсатында экспорттық салық салу ... ... ... ... қажет болған жағдайда оларға өзгерістер енгізу ... ... ... ұлғайта беру үшін, интенсивті ауыл шаруашылығын,
жеңіл және ... ... ... ... ... ... ... алу міндеттері тұр.
Қазақстанда дамыған елдер қатарына қосатын факторларға халқының жаппай
сауаттылығы, ғылыми ... ... кең ... ... ... ... жатады.
Экономиканың, шикізаттың бағыты, шикізаттың бағыты, шетел
инвестициялары мен жаңа ... ... ... ... ... ... дамушы ел екендігінің дәлелдері.
6- тақырып. ҚР валюта саясаты және валюталық нарық
1. Валюта мәні және конвертациялылығы
2. ҚР қазіргі ... ... ... ... ... ... ... реттеудің әдістері мен
құралдары
Негізгі ұғымдар: Валюта, конвертация, валюталық курс, ... ... ... Валюта мәні және конвертациялылығы
Қазақстан нарығында операциялардың бір ... ... ... ал ... бір ... ... ... жүзеге асырылады. Осыған орай, қаржы
құралдарының айналысы екі валюта ... ... ... ... айырбастау
бойынша операцияның атқаратын рөлі жоғары.
Валюта – осы елде пайдаланылатын ресми мемлекеттік ұлттық ақша бірлігі.
Кез келген мемлекетте « валюта » ... ... бір ... қолданылады
және мәртебесі бойынша былайша жіктелінеді.
• Ұлттық валюта – мемлекеттің ақша ... ... ...... ... ақша ... ... – халықаралық төлем резервінің қаражаты ... ... да бір ... ... ... рынокта кәсіпкерлер мысты долларға сатады. Операцияларды
қазақстандық рынокта ... үшін ... ... ... ... ... себептерге байланысты әр елде өз ақша бірлігі болады :
1. Ұлттық валюта елді ... ... ... ... мемлекетке ел экономикасын басқаруға мүмкіндік береді.
3. Ұлттық валюта мемлекеттен ақша алатындармен есеп айырысуда мемлекет
құралы болуы үшін ... ... ... ... ... мүгедектер).
4. Ұлттық валютасы болғаннан кейін мемлекет ақша ... ... іске ... ... ретінде ұлттық валютаның қабілеті мынада: ол басқа валюта
түрімен тез арада және ең аз ... ... ... яғни ... өзара қайтарымдылығына және айырбасталатынына. Осы критерий
бойынша барлық валютаның жіктелуін үш ... ... ... ... ... ... ... (жабық).
Елімізде жүзеге асыралатын валюталық шектеулердің саны мен түрлеріне
байланысты конвертирлену режимі ... ... ... бір ... валютасының конвертирленуі (қайтымдылық) бір елдің
валютасының басқа елдердің валютасына ... ... ... емес ... ... ... конветирленген және
конвертирленбейтін валюталар болып бөлінеді.
Еркін конвертирленетіндер барлық резиденттер немесе резиденттер еместер
үшін операциялардың ... ... ... валюталық шектеулер мүлде
болмайтын елдердің валюталары. Оларға ... ... ... ... Жаңа Зеландияның, Малайзияның, ... ... және ... ... араб ... ... конвертирленген елде операциялардың жекелеген түрлері
мен жекелеген валюта ұстанушылар үшін ғана ... ... ... ... ... ... үшін ... конвертирлену
сыртқы деп, егер резидент еместер үшін болса, ішкі деп аталынады.
2. ҚР қазіргі ұлттық ... ... ... ... ең бірінші айрықша белгісі – ... ... – асыл ... халық байлығы. Халқымыз теңгені бұрын да ... ... ... Түркістан, Тараз қалаларындағы арнаулы
шеберханада жасаған.
Ұлттық ... 1993 жылы ... ... ... айналымға
енгізілді. Теңге – Қазақстан Республикасының ... ... ... 16-ға жуық ... қорғанысы, белгісі бар. Теңге – біздің дербес
ел болғандығымыздың белгісі. Басқаның валютасына ... ... ... ... билігіне беру. Ұлттық валюта – ... даму ... ... теңелудің алғашқы факторларының бірі. Ол барлық уақытта
тәуелсіздігімізді ... ... Ақша өз ... ... ... береді.
Бүгігі таңдағы Қазақстанның валюта нарығы шетелдік валюталар
операциясымен ғана ... ... ... ... заңмен анықталған елдің валюталық қатынасын
ұйымдастырудың формасын білдіреді. Оны ... ... ... ... ... ... ресми алтын валюта резервінің құрамы;
- валютаның бірдейлігі ... ... және ... ... ... ... қайта қалпына келтірудің шарты және валюталық шектеулердің
болуы немесе болмауы;
- елдің сыртқы есеп айрысу тәртібі;
- ұлттық валюта ... ... ... ... қатынасын реттейтін
ұлттық мекемелердің мәртебесі.
Елдің бәсекеге қабілеттілігі валюта бағамы саясатына байланысты. Ұлттық
валюта құнсызданған кезде, онда ... ... ... ... ... ал ... ... оның резиденті үшін қымбаттау болады. ... ... ... ... ... ... ... болады, ал
олар жеткізіліп беретін елдің валютасымен бағаланған экспорттық ... ... ... ... валюталық операциялар болып табылады:
1. меншік құқығының және ... ... ... ... ... операциялар;
2. валюталық құндылықтарды кез келген тәсілмен ҚР-ға шеттен әкелу және
сатып жіберуге, ҚР-дан шетке ... және ... ... ... ... реттеу туралы» заңына сәйкес валюталық операциялар екі
санатқа бөлінеді:
• ағымдағы операциялар;
• капитал қозғалысымен байланысты операциялар
Нарыққа өту кезінде ... ... ... ел ретінде өзінің
тәуелсіз дамуы ... ... ... ... ... Қазақстанның
алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар халық
шаруашылығын ... ... оны ... ... ... мәселелерін бірге
шешу міндеттері тұрды.
3. Валюталық қатынастар ... ... ... ... мен
құралдары
Халықаралық валюталық қатынастар-әлемдік ... ... ... ... ... ... олар арқылы әр түрлі елдер
арасында барлық есеп айырысу, кредиттік, ... ... ... қатынастардың қалпына ең бірінші ұлттық және әлемдік
экономиканың дамуының дәрежесі әсер ... ... ... ... ... мемлекеттердің үкіметтері трансұлттық корпорациялар,
жекелеген кәсіпорындар мен ұйымдар валюталық ... ... ... ... ... ... халықаралық органдар жасап
келісіледі, егжей-тегжейлі ... да, ... ... ... ... үшін ... саналатын сипатқа ие болады.
Валюта бағытын нарықтық тұрғыдан және мемлекеттік тұрғыдан реттеу ... мен ... ... ... ... ... ... стихиялық тұрғыдан жүзеге асырылады. Мемлекеттік ... ... ... нарықтық тұрғыдан реттеудің көлеңкелі
тұстарын түзетуге, ... ... ... қол ... ... ... тепе-теңдігіне, елдегі инфляцияны азайтуға бағытталады. Ол елдің
күнделікті және стратегиялық мақсаттарына ... ... ... ... ... саласындағы іс-әрекеттер комплексі деп
аталатын валюта саясатының көмегімен атқарылады. Қазақстанның валюталық
саясаты Қазақстан ... ... ... ... ... ... ресми алтын - валюталық ... мен ... ... ... ... ... ... банктер жүргізеді.
Шаруашылықпен айналысудың әлемдік практикасында дисконтты саясат
кеңінен қолданылады . Оның ... ... ... ... ... мөлшерін
өзгертуге саяды. Орталық банк валдюта бағытын өсіру мақсатымен ішкі нарықта
кредиттің бағасын, ол арқылы капиталдың халықаралық жылжушылығына әсер ... ... алу ... ... ... алу ... ұлғайту шетелдік
капиталдардың келуіне жол ашады, нәтижесінде төлам ... ... ... ... өседі. Керісінше, валюта бағытын төмендету
көзделгенде есепке алу ... ... ... немесе валюталық шектеулер –мұның өзі отандық
экономиканы, ұлттық валютаны қорғауға бағытталған шаралар. Оған ең ... ... да ... ... жүргізілетін операцияларды заң
жүзінде немесе әкімшілік жолмен шектеу деген сөз. ... ... ... ... ... ... еркін сатып алу мен сатуға,
халықаралық төлемдерді реттеу мен капитал қозғалысына тыйым салулардан
тұрады. ... ... ... ... ... ... мақсатымен
валюта бағытының көлемі төңірегінде жеткілікті түрде айла-әдістер жасайды,
ол девальвация (қалпына келтіру) және ... деп ... екі ... рыногін пайдаланады.
Девальвация дегеніміз- үкіметтің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның бағытын
көтеруге бағытталған әрекеттері.
7- тақырып. ҚР халықаралық капитал қозғалысы
1. ... ... ... ... оның маңызы мен себептерi.
2. Шетелдiк инвестицияларды тартудың Қазақстан экономикасы үшiн
маңызы.
3. ... ... ... ... байланыстарды
жетілдіру және инвестициялық саясаттың ерекшеліктері.
Негізгі ұғымдар: ... ... ... ... ... портфелдык инвестициялар
1. Капитал миграциясына түсiнiк беру, оның маңызы мен себептерi.
Дүниежүзілік экономиканың объективті ... ... ... ... ... ... бұл процестен аулақ тұра
алмайды. Бұл қазіргі дүниежүзілік шаруашылық пен халықаралық экономикалық
қатынастардың ерекше ... ... ... ... дүниежүзілік
шаруашылыққа интеграциялану және ашық экономика принциптерін қолдау болса,
онда капиталдарды Қазақстанға келтіру және оны ... ... ... Олай болса біздің іс қимылдарымыздың басты бағыттырының бірі ... ... ... және ... ... ... пайдалану
тиіс.
Капиталдың шетке шығарылуы – бұл белгілі бір ұлттың айналымында жүрген
капитал бөлігін басқа елдің экономикасына ... ... ақша ... процесі. Капитал қандай себептерге байланысты шетке шығарылады және
шеттен әкелінеді? Бұл сұраққа әлемнің көптеген ... ... ... Капитал миграциясының ең басты себебі – белгілі бір елде капитал
мөлшерінің ... ... көп ... яғни оның ... тыс ... артық капитал кәсіпкерлік пайда немесе процент алу мақсатында
шетке шығарылады:
1. ... ... ... пен ұсыныстың сәйкессіздігі, яғни тең
болмауы ... ... ... ... ... ... өте көп болуы,
яғни ол ... ... ... өте ... іс ... ... ... нарықты монополизациялауға мүмкіндік ашылады (мысалы,
белгілі бір елге капиталды сату арқылы инвестор ел өз ... ... ... ... ... ... елде ... пен жұмысшы күшінің арзан болуы
4. Тұрақты саяси жағдайдың және жалпы алғанда ыңғайлы инвестициялық
климаттың болуы
Қарыз капиталы сақтаудағы ... ... ... түсетін процент
көлемінде табыс әкеледі. Ал кәсіпкерлік формада капитал көп жағдайда ... ... ... ... ... шығару – бұл басқа елдердің территориясында
өзінің өндірісін салу үшін қаржы жұмсау.
Бұның негізгі жолдары:
1) шетелде жеке меншік кәсіпорындарды ... ... ... ... құру;
3) істеп тұрған жергілікті кәсіпорындарды сатып алу,
4) заңды түрде тәуелсіз кәсіпорындардың бөлімдерін ашу;
5) ... ... ... бақылау жүргізу.
2. Шетелдiк инвестицияларды ... ... ... ... ... пайдалану, қай ел үшін болса да ... Ол, ел ... ... ... ... кеңінен
қатыстырып, мұқтаж салаларға капиталдар келтірудің тиімді жолы.
Қазақстан Республикасында 1994 жылдың 24 ... бері ... ... Заң ... ... Ол – ел экономикасын шетелден
инвестиция тартудың бірден – бір құқықтық–экономикалық ... ... ... ... ... ... «Инвестициялар
дегеніміз - мүліктік құндылықтардың барлық түрлері және оларға деген құқық,
сондай-ақ пайда алу ... ... ... ... ... ... ... құқық», - деп айтылған.
Шетелдік инвестиция дегеніміз - қабылдаушы елдегі ... ... ... ... ... ... ... түрде ауысуы болып
келеді.
Шетелдік инвестицияларды Қазақстанға тарату мынадай мәселелерді шешуге
көмектеседі:
- экономикалық және ... ... ... ... ... жаңарту мен қайта жарақтандыру;
- өндірісті ұйымдастырудың үздік әдістерін үйрету;
- нарықтың экономикалық талаптарына сай кадрларды дайындау.
Инвестициялардың екі түрі ... ... ... және ... ... ... ... бойынша, тікелей инвестиция
дегеніміз – инвестордың өз қаржысын жұмсаған ... ... және ... бақылау сияқты құқықтарға ие болуы.
Тікелей инвестициялар арқылы кәсіпорындар ... ... ... ... ... оның ... кәсіпорынның акцияларының бақылау
пакеті болады.
Портфельдік инвестициялар - шетел ... ... ... ... қағаздарға капиталдың жұмсалуы. Оны енгізудегі мақсат – жоғары
дивиденд алу.
Құнды қағаздарды сатып алу ... ... ... мынадай
мәселелерді шешу қажет болады:
1. Құнды қағаздарға қаржы жұмсау үшін оларды дұрыс таңдап алу мәселесі.
2. Қаржы ... өтіп ... ... ... үнемі қадағалап отыру
мәселесі.
3. Қор операцияларын жүргізуге жұмсалатын ... ... ... Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық байланыстарды
жетілдіру және инвестициялық саясаттың ерекшеліктері.
Қазiргi кезде ... келе ... ... ... ... бiрi ... ... тiкелей инвестицияның көлемi. Бұл саяси жүйеге
деген сенiмдiлiктiң ... ... ... тұрақсыз елдерге ешкiмнiң де
өз қаржысын салмайтыны белгiлi ғой. Осы ... ... ... ... арасында ерекше орынға ие. Әлемдiк банк Қазақстанды дүниедегi
инвестиция салуға тартымды 20 ... ... ... ... Қазiргi кезде
Қазақстан экономикасына тартылған инвестиция ... 50 ... ... ... экономикалық қызметтің маңызды аспектісі – шетел инвесторларының
қатысуы және республика экономикасын тұрақтандыру үшін ... ... Бұл ... ... ... құрылымын жетілдірудің басым
міндеттерін ... ... ... ... молайту және экспорттық
әлеуетті кеңейту үшін нысаналы әрі тиімді пайдаланылуы тиіс.
Өз кезегінде ... ... ... ... атқарып жатқан
іргелі істері елімізге шетелдік инвестицияның көптеп келуіне жол ашып ... ... ... ішкі ... ... экономикадығы реформаның
бірізділікпен жүзеге асырыла бастауы сырттан ... ... ... ... 1993 ... 2005 жылға дейінгі кезеңде Қазақстан
экономикасына 26 миллиардтан ... АҚШ ... ... тура ... тартылды. Сараптамалық бағалау бойынша Орталық Азияға келген
тура инвестициялардың 80 пайыздан астамын Қазақстан экономикасы алып отыр.
8- тақырып. ҚР ... ... ... ... күші миграциясының түсінігі мен себептері.
2. ҚР миграция саясаты
3. Қазақстандағы миграциялық процестер және оларды реттеу.
Негізгі ұғымдар: жұмыс күші миграциясы, ... ... ... ... ... ... күші ... түсінігі мен себептері.
Халықаралық жұмыс күшінің миграциясы - яғни өмір сүру ... ... ... қабілетті халықтың бір елден екінші елге
ауысуы, сонғы өнжылдықа кең таралып отыр.
Жұмыс күші миграциясының себептері ... ... және ... ... ... ... емес себептерге мыналар жатады:
Саяси, ұлттық, ... ... ... ... ... ... ... жеке елдердің экономикалық
дамудағы айырмашылықта, жұмыс күші тұрмыс деңгейі төмен ... ... ... ... мүмкіндігі объективті түрде ... ... ... ... ... пайда болады. Жұмыс күші
миграциясын анықтаушы ... ... ... ... ... ... нашар дамыған елдерде органикалық жұмыссыздықтың барлығы саналады.
Халықаралық еңбек миграциясының ... ... ... капитал әкету,
халықаралық корпарациялардың қызмет етуі ... ҚР ... ... ... даму ... өсу үшін көші қону ... жүру ... Қазақстан 80 жылдары халық саны көбінесе шетелден
келген ... ... 90 ж ... көші қону ... бір ... ... Анықтаушы Отан болып орыс тілде халықтардың атылып
кетуі. Себебі 90 жылдарда СССР ... ... СССР ... соң ... ... ... ... қарым – қатынас болмау
болып орыс тілдес т.б. ұлттар кете ... 90ж ... ... адам ... – қону ... ... оның ішінде 39,3 келсе, ал
60,7 ... ж. ... ... көші – қону ... өте ... болды.
1995. ж. көші – қону 90-94 ж қарағанда сәл ... да ... ... көші – ... ... 1999 жылы ол ... Республикасы ішіндегі көші қону 2000ж 36% болды.
Ұлтттық көші қону. Орыстар - 93,8%, ... - 18,6% ... ... – 7,7 % ... ... көші қону СНГ ... ... ... ... ... ... Тәжікстан,
Ресей арасында. Қазақстанда эмигранттарда бар. Алыс елдерге ... ... 2,79, ... 1,1, АҚШ қа 190, Грецияға.
90 ж. Қазақстанда қазақ ұлты көбейе бастады. ... 90-91ж ... ... Қ.Р ... ... ... кете ... 1995-1999 ж
арасында Қазақстанға 122602 қазақтар, оның ... 87,7 % СНГ- дан ... ... мемлекетінен келді.
Әсіресе ішкі көші қону ... ... қала ... ... алды. Қазақстан Республикасының президент бастаған қолдау. Ол Қытай,
матай т.б елдердегі ... ... ... ... ... Қазақстандағы миграциялық процестер және оларды реттеу.
Қазақстан республикасының «Халық миграциясы» жөніндегі заңына сәйкес
«миграция» - бұл жеке ... ... ... ... ... ... бір ... басқа елге, сонымен қатар мемлекет ішіндегі қозғалысы.
Қазақстан тәуелсіздік ... соң, ... ... ... қайтып оралуға мүмкіндіктер ашыла бастағандықтан, басқа ТМД
елдеріндегідей ... да ... ... ... өсуі
қалыптасты.
Қазақстан республикасының ... ... ... 1991 – 2001 ... аралығында халықаралық миграция бойынша
республикаға 837526 адам ... ... 2901436 адам ... ... ... ... 2063910 ... құраған.
Эмиграция 1994 жылы шарықтау шегіне жетіп, ... 477068 ... ... 70389 адам ... келген, ал теріс сальдо 406679 адамды құрады.
Содан соң ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі факторлар әсер етті. ... ... ... ... ... ... миграциялық процестерге саяси факторлар әсер ете ... ... ... ... ... ... басқа ұлт
өкілдерінің кетуіне мүмкіндік туғызды.
1991 – 1994 жылдары көбінесе орыстар, немістер, еврейлер, ... ... ... ... ... ... ... пайда болды.
9- тақырып. ҚР интеграциялық үрдістер
1. Экономикалық интеграцияның мақсаттары және деңгейлері
2. ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық интеграциясының ерекшеліктері
4. Қазақстан және аймақтық интеграциялық топтар
Негізгі ұғымдар: Интеграция, еркін сауда аймағы, кедендік ... ... ... ... ... ... АСЕАН
1. Экономикалық интеграцияның мақсаттары және деңгейлері
Интеграция болуы үшін төмендегідей шарттар орындалуы тиіс:
• Интеграциялық бірлестікке енетін елдердің ... даму ... ... тиіс ... ... ... өз алдына, дамушы елдер өз
алдына жеке-жеке интеграциялық одақтар құрады);
• Интеграциялық бірлестікке енетін ... ... ... ... мен тарихи қалыптасқан экономикалық байланыстары
болуы тиіс;
• Елдер арасында экономикалық даму, қаржыландыру, ... ... ... ... ... ... ... интеграция бірігуші елдердің проблемаларын шешуге
бағытталады.
Интеграцияның мақсаттары:
... ... ... пайдалану;
• Саяси, экономикалық, әскери, әлеуметтік тұрақты сыртқы орта құру;
• Сауда саясатының ... ... ... ... жаңа ... қолдау.
Интеграция деңгейлері:
1 деңгей – преференциялық сауда келісімдері
2 деңгей - Еркін сауда аймағының құрылуы
3 деңгей – ... ... ... деңгей – ортақ нарықтың құрылуы
5 деңгей – Экономикалық Одақтың құрылуы
6 деңгей (болуы мүмкін) – Саяси ... ... ... және ... ... ... ... кезде әлемде көптеген интеграциялық бірлестіктер мен топтар
бар. Олардың қатарында:
• НАФТА – Солтүстік Америкалық еркін ... ... ... ... ... Латын Америкасында – бұл АҚ (Анд қоғамдастығы), ... ... ... қауымдастығы, Ортақ Кариб нарығы, МЕРКОСУР
– Оңтүстік конус елдері (Бразилия, ... ... ... Парсы шығанағындағы Араб елдері Кеңесі – Сауд Арабиясы, Кувейт, Катар,
Бахрейн, Біріккен Араб Эмираттары, Оман; Ислам конференциясы ... ... ... 57 ... мен ... ... Бұл ... жылға қарай еркін сауда аймағын ашып, 10 млрд. доллар мөлшерінде
Ислам ... ... ... ... етіп ... ... – АТЭҚ ... мұхит экономикалық ынтымақтастығы – Оңтүстік
Корея, Жапония, АҚШ, Ресей барлығы 21 ... ... ...... КОМЕСА, САДК, САМЭСГЦА, ЮДЕАК, 13 өңірлік ұйымның
базасында біртұтас Африкалық экономикалық қоғамдастықтың ... ... ... ... ... ... халықаралық интеграциялық бірлестіктермен қатар Еуропалық
Одақ (ЕО); экономикалық және саяси ... ... ... ... мысал
болып табылады. Мемлекеттердің әлемдегі ең экономикалық және ... ... ЕО, жер ... ... бөліктеріндегі интеграциялық
процестер үшін «үлгі» ретінде қызмет атқара алады. ... ... нақ сол ... ... ... таңдалған бағытының дұрыстығын
дәлелдейтін, ең маңызды әсер етуші нәтижелерге қол ... ... ... процестердің формаларын, сондай-ақ аймақтық мазмұнын
алдын-ала анықтаған тиімді экономикалық, ... және ... ... және ... ... тарихының айтарлықтай салтанаттай шеру еместігі
де мәлім. Бұл өте ұзақ және ... ... ... ... ... ... ... (1993ж. Дейін Еуропалық экономикалық қауымдастық
деп аталады) кезекті кедергілерді жеңу ... ... ... ... оны
өмірге ұластыру үшін үздіксіз тер төгуге тура келді. Еуропалық қауымдастық
бірнеше рет сәтсіздікке кезекті және ол ... жеңе ... ... ... ... ... отырып интеграция потенциалын
дамытты. Батыс Еуропа интеграциясына даму динамизмімен үндесетін тұрақтылық
негіздері тән, бұл ... бір ... ... жоқ, яғни ... ... білді, уақыт талаптарына тез жауап беруге ұмылды.
Баршамызға белгілі, басында итеграциялық принциптер ... алты ... ... ... территориясында 370 млн. адамға жуық тұрғыны бар ... ел ... ... ... ... ... ... Одақтың
тұтастай экономикалық қуаты, әлемдегі озық елдер – АҚШ және ... ... ... ... әлемдік экпорттағы ЕО-ң үлесі 20 пайыздан
астам (АҚШ үлесіне – 15, Жапония ... – 10 ... ... ... процестерге қатысуы
Қазіргі таңда бүкіл әлемде, шын мәнінде, интеграциялық блоктардың
жиынтығы деп ... ... ... ... енген мемлекеттер
тәжірибесінен қазіргі уақытта кез-келген елдің оқшау дамуының ... ... ... ... ... ... ... кедесекен
бұрыңғы кеңес кеңестігі орындағы жаңадан бой көтерген ТМД елдері, ... ... ... және кейбір әлеуметтік-саяси
көрсеткіштермен, ... ... ... ... және серіктестік жолында
кімнің жетістіктері неғұрлым айқын болатындай ... аса ден ... ... әрекеттер мәнін мойындағандардың және оларды ... ... ... алдындағы қатарларындағы – Батыс Еуропа,
Латын Америка және т.б. ...... ... ... және ... ... интеграция тәжірибесі жаңа ... ... ... ... ... ... ... 85-тен астам ірі аймақтық экономикалық
келісімдер ... ... ... ... ... жүйе үшін ... динамикалық тұрақтылықтың өсуіне әсері,
олардың жалпы планетарлық ЖЮ-нің 75 пайызы құрауымен (1985ж. – 27,8 ... ... 75,4 ... ... қызмет экспортының 75,4-ін әлемдік
қызмет экспортындағы 43,3 ... ... ... ғасырдың сексенінші жылдарының соңындағы басты дүниежүзілік оқиға
- Кеңес Одағының ыдырауы жаңа ... ... ... ... ... ... көп жылдар бойы қалыптасқан экономикалық және ... ... ... ... ... ... мен ... пайда болды. Посткеңестік кеңестіктегі мемлекеттер бұрынғы Одақтан
әміршілік-бюрократиялық басқарудың әкімшілік органдарын, жоспарлы-бұйрықты
және шығынды экономиканы ... ... ... олар ... ... және ... іс-әрекеттің ескі принциптері мен әдістерін қабылдамады. ... және ... ... ... ... ағымына сай жаңа нормалар
мен ережелер қажет болды.
11- тақырып. ҚР еркін экономикалық аймақтар
1. Еркін экономикалық аймақтар және ... ... ... ... экономикалық аймақтардың түрлері
3. Әр түрлі елдердегі ... ... ... ... ... ... ... аймақтар
Негізгі ұғымдар: Еркін экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... құрудың себептері
Еркін экономикалық аймақтар дегеніміз — ерекше жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... бір
бөлігі. Қандай бір нысанда болмасын еркін экономикалық аймақтың ерек-шелігі
— ол оңашаланған географиялық территория. Еркін ... ... ... ұйымдар қабылдаған термин. Бұл термин еркін экономикалық
аймақтың мәнін толық ашып бере ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің құқықтық және
шаруашылық жүргізу заңдарын, ережелерін ... ... ... ... ... ... ... процестерге араласу дәрежесін қысқартады.
Бірқатар дамушы елдер үшін еркін ... ... ... ... өмір сүру ... мен өндірістік мүмкіндіктердің
шоғырлануы жағынан арнайы ... ... ... ... ... ... ... ашық, экономика принциптерін қолдауды
білдіреді. Олардың шаруашылық жүргізу мүмкіндіктері сыртқы ... ... мен ... ... ... ... ... түрлері
Еркін экономикалық аймақтардың ұйымдық-функционалдық құрылымы ... ... ... негізінен екі түрлі — аумақтық (территориялық) және
функционалдық әдістер қолданылады. Бірінші әдіс бойынша барлық ... ... ... ... үшін ... аумақта жеңілдіктер
алады. Резидент — бір елде қызмет ететін басқа бір елдің жеке немесе заңды
тұлғасы. Екінші әдіс ... ... ... ... белгілі бір түріне
жеңілдіктер беріледі. Аумақтық әдіс ... ... ... аймақтар Қытайда кеңінен тараған. ... ... ... ... пайдаланатын оңаша кәсіпорындар
қалыптасады (оффшорлық фирмалар, еркін дүкендер т.с.с). Еркін ... ең ... ... бірі ... ... баж ... ... еркін экономикалық аймақтардың бірінші буынына ... ... ... баж ... деп ... ... баж ... келтіру мен әкетуде баждан босатылады.
3. Әр түрлі елдердегі еркін ... ... ... ... ... ... іс-тәжірибесін талдап,
олардың жетістіктері мен ортақ белгілерін және даму ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... елдердегі іс-
тәжірибесін алып қарастырсақ, олардың бастапқы даму жоспарларының барынша
жоғары деңгейі мен ... ... ... ... ... едік.
Дүниежүзілік шаруашылықтың динамикалық дамуы (ҒТР, бәсеке, ... ... т. б.) ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан, байқалған өзгерістерге сай іс-әрекет жасау — уақыт
талабы. Еркін ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
пайдасы айтарлықтай мол. Мысалы, көптеген жаңа ... ... ... халықаралық сауда айырбасының жандануы, сыртқы сауда тиімділігінің
артуы т. б. Дамыған ... ... ... ... ... олардың тек дүниежүзілік рынокты ғана ... ... ... да ... ... ... жатады.
4. Қазақстандағы еркін экономикалық аймақтар
Еркін экономикалық аймақтардың қүрылуы мен шару-ашылық жүргізуінің
дүниежүзілік ... ... ... ... мамандардың да
назарынан тыс қалған жоқ. Алғаш рет ... ... ... ... ұйымдастыру мәселесі 80-жылдардың соңында қолға алына
бастады.
Ол кезде төмендегі жобалар қарастырылған болатын:
1.Атырау — Каспий жағалауы экономикалық ... Бүл ... ... ... ... электр бүйымдарын шығару өндірісін қолға алу
ойластырылған ... ... ... ... ... ... қаласы). Мұнда
туризмді дамыту, оған қоса аса сирек, жоқ ... ... ... ... ... ... ... бірлескен ғылыми жүмыстарды жүргізу
жоспарланған еді.
3.Түркістан ... ... Бұл ... ... ... ... Жібек жолы өтетін маршрутта құрылатын болып белгіленген.
Жоспарда туристік кешен ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан экономикалық аймағы (Орталығы — Сарань қаласы).
Мүнда ... ... ... ... ... ... қуаттығы
микро-қозғағыштар шығару ісі қолға алынады деп күтілген.
5. Аягөз экономикалық ... Кір ... ... мен ... жолға қойылмақ болған.
6. Алматы экономикалық аймағы. Бұл ... ... ... Есік
қалаларын қамтитын болып жоспарланған.
7. Шығыс Қазақстан экономикалық аймағы.
12- тақырып. Қазақстанда ... ... ... ... кәсіпорын түсінігі және оны топтастыру
2. Қазақстандағы бірлескен кәсіпорындардың даму тарихы
3 Бірлескен ... ... ... болуы және тоқтатылуы
4 Бірлескен кәсіпорынды басқару
5 ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғам
1 Бірлескен кәсіпорын түсінігі және оны топтастыру
Батыс әдебиетінде ... ... ... - ... XVІ ... ... ... саудасымен айналысқан Merchant Ventures ... ... ... ... үшін пайда болған. Бірігіп тауар
сатып ... ... ... мен шығынды есептей отырып, қайта сату
Adventures ... ... ... Осындай шарттасудың сәйкесті
нысаны салдарынан “goіnt stock” туындай отырып, ол жауапкершілігі шектеулі
заңды ... яғни ... goіnt stock ... туындауының алғы
шарттарын ұсынды.
Бірақ, “goіnt venture” ұғымы туралы шетел мемлекетінің ... сот ... ... мен ... ... ... түсінік берілмеді. Бұл ұғымды түсіндіргенде, үш сипаттамалық жағдайда
қарастырамыз:
1) goіnt venture - ... көп не аз ... ... ... қызыметтестігі.
2) жалпы үлестегі мұндай қызметтестікке қатысушылардың мүддесі
шаруашылық байланысты сақтауға ... ... ... ... яғни
goіnt venture - бұл, тұрақты шаруашылық байланыстанда үлкен құбылыс.
3) goіnt venture - ... ... ... ... үшін
белгілі бір заңи құралдарды пайдалануды болжайды.
2. Қазақстандағы бірлескен кәсіпорындардың даму тарихы
Қазақстан Республикасында Қазан ... ... ... ... ... етті. Олар, әсіресе, қазба өнеркәсібінде болды.
Мысалы: ағылшын-француз Спаск-Успен мыс ... ... ... Ембі мұнай кенімен айналысқан Батыс Орал мұнай қоғамы.
Осыдан кейін, БК Қазақстанда қайта құру ... ... ... Бұл
кезеңде БК-ның құрылтайшылары кооперативтер бола отырып, оларды шетел
инвестициясы қатысатын ... ... ... түрде өсті. 1989 жылы
шетел қатысатын кәсіпорынның 8-і тіркелсе, 1990 жылы олардың саны 15-ке
жетті. ... ... ... үшін ... құқықтық баспа 1990 жылы 7
желтоқсанда қабылданған “Шетел ... ... ... ... ... Осы ... тіркелген қосымшада өндірістік өнімдер мен қызмет
көрсетулердің тізімі көрсетілді де, ... ... ... шетел
инвестициясын пайдаланатын кәсіпорындар арнаулы жеңілдіктер алды. БК
құрлымын ... және ... ... ... ... ... балансына мәнді салым енгізбеді және ішкі нарықты
өндірістік тауарлармен толтыруға аса ... ... ... ... ... БК саны едәуір өсті.
3 Бірлескен кәсіпорын қызметінің пайда болуы және тоқтатылуы
БК көздейтін экономикалық жағдайдың және ... ... іске ... ... ... құрылымның әртүрлі болуына әкелді Жалпы,
БК болып бірнеше серіктестердің өз мүдделерін заң ... ... ... құру ... ... ... серіктестер
күшінің қатынасы мен қызметтестігі әрбір нақты жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... тең
дәрежедегі серіктестер болып, заңды талапқа сайкес құрылымды таңдау қиынға
түседі (мысалы: серіктестікке, компанияға не бірлестікке ... ... ... жүйесі, инвестиция туралы жергілікті заңнама,
жергілікті шаруашылық құқығы т. с. с).БК құру ... ... ... ... ... үшін тек ... ... пайдаланып қана қоймай,
халықаралық құқықты, БК орналасқан елдің ерекшеліктерінде білуіміз ... жоба ... ... ... БК ұйымдастырылады. Кәсіпорын ... ... ... БК мүшелеріне өз міндеттері бойынша толық
жауапкершілікті не шектелген жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, жүзеге
асып жатқан құқық нормаларымен сауда ... ... ... ... ... рәсімдегенде икемділік кепілдемесін беретінін түсініп
алу қажет. Бұл БК құрылымын өзгерту мүмкіндігіндегі жеке жағдайларда қажет.
4 Бірлескен ... ... ... ... ... үшін бірлескен кәсіпорында өз
мүддесін қамтамасыз етудің жалғыз мүмкіндігі болып табылады. Құқықтар ... ... ... мен басқару мәселелері БК қызметінің әртүрлі
аясында серіктестердің ықпал етуін анықтайды. Шетел серіктестері ... ... ... ... өнімнің өтімділігіне қолайлы жағдай
туғызуына мүдделі. Серіктестер арасындағы құқықтар мен міндеттерді бөлу БК-
да ... ... мен ... ... сипатын және шектеуін
шамалайды. Басқарудағы негізгі қызметі шетел серіктесіне ... ... ... басқару жөніндегі шарт мәніне байланысты жүзеге асады,
тіпті шетел серіктесі қатысудағы төменгі ... ... ... ... қол ... мүмкін. Мысалы: Қазақстанның “Мұнайгаз”
компаниясы мен Түркияның ұлттық мұнай ... ... БК ... жағы 47% үлеспен қатысқанына ... ... ... тең ... ... ие болды. БК қызметін бақылау және
басқару ... ... ... ... ... ... ... келісімді талап ететін негізгі сәттерді бөлуге
болады:
- ... ... ... ... ... саны, бірлескен кәсіпорында тең өкілдікті қамтамасыз ететін
акциялардың сандық және салалық қатынасы;
- Басқарушы орынға тағайындау және ол ... ... ... ... ... мен ... арасындағы дауларды шешу;
- Шарттасушы тараптардың акционер өкілеттігі мен ... ... ... ... ... ... ... мәселесін реттейтін және жобаға өзінің
жеке капиталын салу туралы шешімге әсер ... ... да бір ... бар. Оның ... өз ... не ... ... аз дегенде 50% шамасында БК не оның мүшесіне ... ... Ал ... ... ... кәсіпорынның белгілі бір салада
капиталының ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... асырғанда рұқсатпен қатар, валюталық-
құқықтық мәселелерге байланысты Орталық банктен арнайы рұқсат ... ... ... ... ... ... ... аударуы керек.
Орталық банктен рұқсат тек капитал салғаны үшін ғана ... ... оның ... ... ... билік етуіне
берілген шетел серіктестерінің заемы да кіреді. Лицензия, ... ... ... ... ... ... жиі ... етеді.
Жеке фирмалармен жобаларды қаржымен көтермелеу бірлескен ... ... ... ... ... төлеудегі субсидия, төменгі пайыздық
несие нысанында болады.
Әртүрлі шетелдік қаржы серіктестердің қатысуымен құрылған БК санының
өсуі Германдық ... ... ... ... ... ... ... Дамушы елдердің кіші және орта фирмаларының
инвестициялық ... ... ... ... даму ... ... көмек қатысушылардың үлесін иелену есебінен және дамушы
елдердің фирмаларына несие ұсынудан, бірлескен ... ... БК ... ... ... алу ... ... Көп
жағдайда Германияның даму ... ... даму ... ... ... ... бірігіп, бірлескен кәсіпорынның қаржылық
негізіндегі капиталына тікелей қатысады. ... ... ... ... төмендетіп, БК ұйымдастыруға әкеледі.
-----------------------
Ғаламдық компания
Көпұлттык компания
Трансұлттық компания
Интернационалдық корпорация

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар18 бет
Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы26 бет
Жаһандану туралы ақпарат5 бет
Оңтүстік Кореяның қазіргі кездегі халықаралық қатынастардағы жүйесі19 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы туралы мәлімет18 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат8 бет
Ядролық қару таратпау саласындағы саясатқа тарихи шолу115 бет
Қазіргі әлемдік үрдісті реттеу және жаңа әлемдік саясат27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь