Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу

Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Бухгалтерлік есеп шоттары, олардың мақсаты мен құрылысы
2.2. Бухгалтерлік есеп шоттарындағы екіжақты жазу, оның мәні мен мағынасы
2.3. Бухгалтерлік есеп шоттарын классификациялау және бас шоттар жоспары
2.4. Ағымдағы есеп мәліметтерін қорытындылау
III. Қорытынды.
IV. Қолданылған әдебиеттер
        
        Тұрар Рысқұлов  атындағы  Қазақ  Экономикалық  ... ... ... А.Т.
Қаржы - 132, ДОТ, 3ж/о
Алматы 2012ж.
Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Бухгалтерлік есеп шоттары, олардың мақсаты мен ... ... есеп ... екіжақты жазу, оның мәні мен мағынасы
2.3. Бухгалтерлік есеп шоттарын ... және бас ... ... Ағымдағы есеп мәліметтерін қорытындылау
III. Қорытынды.
IV. Қолданылған әдебиеттер
I. Кіріспе ... ... ел ... нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола ... ... ... ... маңызы мен рөлі арта түсуде. Осыған орай бухгалтерлік есептің ... мен ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп толығымен халықаралық қаржылық есеп беру ... сай ... Міне ... ескере отырып бұрын есепші деп саналып келген бухгалтер маманы кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтап, бағалап, есептеп отырумен қатар кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жоспарлай білуі қажет. Сондықтан да кез келген елде ... ... ... ... етіп ... сол ... ұйымдардың экономикалық жағынан тұрақты дамуына кепілдік береді.
Бухгалтерлік есеп басқару процесінің бөлігіретінде, кәсіпорынның ағымдағы қызметін бақылау, оның стратегиясы мен ... ... ... ... пайданалып, нәтижесін бағалауға, сонымен қатар дұрыс басқарушы шешім қабылдауға қажетті ... ... ... Бухгалтерия қызметкерлері нарық жағдайында тез әрі дұрыс бағыт алу ... ... есеп және есеп беру ... ... ... қажет. Сондықтан бухгалтерлік есептің теориялық негіздері мен әдістемелік қағидаларын жас мамандарың жақсы менгеруі олардың кәсіби ... мен ... ... ... ... зор болмақ.
II. Негізгі бөлім
2.1. Бухгалтерлік есеп ... ... ... мен ... ... ... ету үшін қорлардың жағдайы мен олардың көздері туралы ақпаратпен қатар осы қорлардың жабдықтау, өндіру және сату ... ... ... ... ... ... Ол үшін әрбір шаруашылық операциясын көрсету керек, мұның өзі қажетті ақпарат ... ... ... Осы ... ... есепте шоттар жүйесі пайдаланылады. Оның көмегімен есептің экономикалық жағынан біртектес объектілері жіктелінеді.
Бухгалтерлік ... ... мен ... ... есеп ... ... ерекше рөл беріледі, өйткені оларды пайдаланумен қатар ақпараттарды қосарлап көрсету, оларды жинақтау және жалпылау проблемалары шешіледі. Шоттарда жазбалар екіжақты жазу ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қорлары мен олардың көздерін ақшалай бағамен топтастырудың, ағымдағы есепке алудың, бақылаудың және көрсетудің әдісі.
Шот -- бұл ... ... ... ол ... және әр ... ... ... мен есептемелерді жасау үшін пайдаланылады.
Шоттар шаруашылық қорларының әрбір түріне, олардың көздеріне және шаруашылық процестеріне ... есеп ... ... ... арқылы ашылады. Бухгалтерлік шоттарға барлық жазулар құжаттардың негізінде жазылады. Операцияларды шоттарда тіркеу ақшалай түрде жүргізіледі. Бұл орайда алғашқы құжаттардағы натуралды ... ... ... ауыстырылады.
Сыртқы түрі бойынша шот екі бөліктен тұратын ... ... сол жақ ... -- ... ал оң жақ ... ... деп аталады.
Әрбір шотқа айдың басындағы және соңындағы қалдықтың (сальдоның) және ... мен ... ... ай үшін ... ... ... ... шоттарда көрсету үшін құжаттың растау қажет. Оған қағаздың алғашқы ... ... - лық ... дискеттер және т.с.с. мысал бола алады. Бұл орайда ... ... ... күші ... тиіс.
Шоттардың активтік және пассивтік деген түрлері болады. Олар өз атауын баланс жақтарының атауынан алған және олардың мазмұнын ... ... ... қорларын олардың құрамы мен орналасуы бойынша есепке алуға арналған. Мысалы, шоты, ... шоты және ... ... қалдықтар (сальдо) тек дебеттік бо - лады.
Пассивтік шоттар шаруашылық қорларының көздерін олардың мақсаттық бағыты бойынша есепке алуға ... ... ... шоты және т.б. ... ... ... (сальдо) тек кредиттік болады.
Активтік шоттағы жазулардың схемасы мынадай түрге ие болады.
№ 2-кесте
Активтік ... ... ... (сальдо)
Шаруашылық қорларын кемітетін шаруашылық операциялары
Шаруашылық қорларын арттыратын шаруашылық операциялары
Шаруашылық операцияларының сомасы кредит бойынша айналымды құрайды
Шаруашылық операцияларының сомасы ... ... ... құрайды
Операция соңындағы қалдық (сальдо) (операция басындағы сальдо + дебит бойынша айналым - ... ... ... ... шот ... ... ... дебит жағы бойынша -- операция басындағы және соңындағы қалдықтар және қалдықты арттыратын шаруашылық ... ... ... жағы ... -- ... тек ... ... операциялары.
Пассивтік шоттағы жазулардың схемасы мынадай түрге ие болады.
Пассивтік шот
Дебит
Кредит
Операция басындағы қалдық ... ... ... ... ... операциялары
Шаруашылық қорларының көздерін арттыратын шаруашылық операциялары
Шаруашылық операцияларының сомасы дебит бойынша айналымды ... ... ... ... ... ... құрайды
Операция соңындағы қалдық (сальдо) (операция басындағы сальдо + кредит бойынша айналым - ... ... ... ... ... ... ескерілетін пассивтік шот бойынша көрсетілетіні:
-- шоттың кредиттік жағы бойынша операцияның басын - дағы және соңындағы қалдықтар, сондай-ақ қалдықтарды арт - ... ... ... ... ... жағы ... ... азайтатын шаруашылық операциялары ғана көрініс табады.
Кез келген кәсіпорынның бухгалтерлік ... сол ... ... ... ... мен ... қорлану көздерінің есеп беретін уақыттағы жағдайы көрсетіледі. Әйтседе ұйымның шаруашылық қызметін ... үшін оның ... мен ... және ... ... ... есеп ... уақыттағы жағдайын ғана білу жеткіліксіз. Яғни кәсіпорынның қызметін басқару үшін оның шаруашылық құралдары мен ... ... ... ... ... ... яғни ... өзгерісін біліп, қадағалап отыру қажет. Кәсіпорында әрбір күнтізбелік жұмыс күні барысында бірнеше операцияның орындалуы мүмкін. Бұл операциялардың барлығы да ... ... ... да бір ... ... тигізеді. Ал осы операцияларға сәйкес бухгалтерлік баланс баптарындағы саңдарды ... ... яғни ... ... ... ... жаңа бухгалтерлік балансын жасау мүмкін емес және олай жасау тиімді болып табылмайды. Осыған дейін айтылғандай бухгалтерлік баланс әрбір ... ... ... ... күніне қарай жасалады. Міне, осыған сәйкес ұйымдағы орындалатын әрбір операцияларды және олардың негізінде болатын өзгерістерді жіктеп (топтастырып) ... ... үшін ... шот ... ... ... ... қызметін басқарып отыру үшін шаруашылық құралдары мен қорлану көздерін белгілі бір ұқсастықтарына қарай біріктіріп, олардың ... ... ... ... ... есептеп отыратын ақпаратты мәліметтер әдісі болып табылады.
Шоттар ұйымдағы орындалған операцияларды жинақтап, тіркеп, кейіннен ... ... және ... да есеп беру мәліметтерін құру үшін пайдаланылады. Кәсіпорынның әрбір мүліктері мен қорлану көздерінің ұқсас топтары үшін белгілі бір шот ... ... ... бар нақты ақшаларын есептеу үшін деп аталатын шот, кәсіпорынның шығарған, дайындаған өнімдерін есептеу үшін деп ... шот және т.б. ... ... ... ... жай түрі ... әрпі ... болып көрінеді. Ал шоттың аты оның үстіңгі жағына жазылады. Барлық шоттар қарама-қарсы және ... екі ... ... ... шоттар ұйымның колда бар мүліктерін, ал пассивтік шоттар осы ұйымның меншікті капиталы мен ... ... ... ... шоттың сол жағы , ал оң жағы болып аталады. Шоттың қолданылуы барысында бұл және ... ... Д-т ... К-т ... ... ... ... шот мына түрде болып келеді.
Дебит ... АТЫ ... ... әрбір операция бір шоттың дебитіне және екінші шоттың кредитіне жазылады. Ал ол операцияларды бұл ... ... жазу ... бір ... ... барысында жалғасады. Әрбір мүлікке немесе қорлану көздерінің белгілі бір түріне ашылған бухгалтерлік шот арқылы сол заттың ... ... ... ... ... ... ... біліп отыру үшін сөзі қолданылады. Есепті ... ... яғни ... ... ... ... -- , ал ... жабылуы барысындағы, яғни есепті кезеңнің соңыңдағы қалдық - деп аталады. Осы есепті кезең бойындағы шоттың дебит жағына жазылған ... ... , ал ... ... ... қосындысы деп аталады. Осы жоғарыда аталған әрбір шоттағы мен айырмасы сол шоттың қалдық сомасы болып ... ... ... -- ... соңғы қалдық сомасын есептегенде ол шоттың бастапқы ... ... ... ... Яғни кез келген шоттың соңғы қалдығы сол шоттың бастапқы қалдығына мен айырмасын қосу ... ... ... ... Егер ... ... қалдығы дебиттік болса, соңғы қалдықты табу үшін бастапқы қалдық сомасына ... ... ... ... одан ... айналым сомасы шегеріледі. Ал шоттың бастапқы қалдығы кредиттік болған жағдайда, соңғы қалдық сомасын есептеу үшін бастапқы қалдыққа кредиттік айналымды ... одан ... ... ... ... Бұл ... түсініктірек болуы үшін төмендегідей екі шотты қарастырайық:
Дебит ... ШОТЫ ... ... ... ... ... ... 65000
соңғы қалдық (5000+65000-60000)
10000
* ... ... ... ... деп ... шоттың соңғы қалдығын есептеу үшін сол шоттың бастапқы қалдығы (дебиттік) 5000 (бес мың) теңгеге дебиттік айналым 65000 (алпыс бес мың) ... ... ... ... 60000 (алпыс мың) теңге азайтылды. Соның нәтижесінде бұл шоттың соңғы қалдығы (дебиттік) 10000 (он мың) теңге болды (5000+65000-60000=10000).
Дебит ... ... ... есеп айырысу шоты
* 180000
* 300000
айналым ... ... ... 250000
* 50000
айналым 300000
соңғы қалдық (200000+300000-480000)
20000
Ал ... ... ... ... ... есеп ... шотының соңғы қалдығын табу үшін бастапқы қалдығы (кредиттік) 200000 (екі жүз мың) ... ... ... 300000 (үш жүз мың) ... ... ... ... 480000 (төрт жүз сексен мың) теңге азайтылды (шегерілді). Осының нәтижесінде бұл ... ... ... ... 20000 ... мың) ... тең болатындығы есептеліп шығарылды. (200000+ 300000-480000=20000).
Бұл мысалдардан көріп отырғанымыздай, негізінде шоттардың бастапқы қалдығы дебиттік болса, онда ол ... ... ... да ... ал ... бастапқы қалдығы кредиттік болса, онда ол шоттың соңғы қалдығы да кредиттік болуы тиіс.
Кейбір ... ... ... ... ... ... сомалары нөлге тең болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, яғни шоттың соңғы қалдығы нөлге тең болғанда бұл шотты жабылған шот деп ... ... ... ... бухгалтерлік есепшоттар кестесінің және деп аталатын бөлім шоттары есепті кезеңнің соңында міндетті түрде жабылады. Бұл ... ... ... деп ... ... ... ... аталған және деп аталатын екі бөлімнің шоттарында жинақталған сома шотына ... Яғни деп ... ... шот ... шоты кредиттелінеді және деп аталатын бөлім шот кредиттелініп шоты ... ... ... ... ... ... ... Егер бұл шоттың соңғы қалдығы дебиттік болса, кәсіпорын бұл ... ... ... ... ал ... ... ... болған жағдайда ұйым есепті кезеңді пайдамен аяқтағаны болып табылады. Ал бұл шотының соңғы қалдығының нөлге тең болуы кәсіпорынның осы ... ... ... мен сол ... табуға кеткен шығындары сомасының тең болғандығын көрсетеді.
2.2. Бухгалтерлік есеп шоттарындағы екіжақты ... оның мәні мен ... ... ... ... ... ... екі рет (екіжақты жазу әдісімен): бір шоттың ... және ... ... ... бойынша көрсетіледі.
Екіжақты жазу -- бұл ... ... әр ... ... ... мен кредиті бойынша бірдей сомамен бір мезгілде көрсету әдісі.
Дебеттелетін және ... ... ... шот - тар ... ... бухгалтерлік жазу (бухгалтерлік жазба) деп, ал шоттар корреспонденцияланатын деп аталынады.
Шоттар корреспонденциясын жасау типтік және жалпылама сипатқа ие ... ... ... ... ... ... атай кету ... Олардың мағынасы: шаруашылық операциясы бір шоттың дебетіне және екінші шоттың кредитіне әсерін ... яғни оған тек екі шот қана ... ... ... ... ... - лық қызметте бір шоттың дебеті бойынша және бірнеше шоттардың кредиті бойынша көрсетілетін, ... бір ... ... ... және ... ... ... бойынша көрсетілетін операциялар да кездеседі. Сондықтан бухгалтерлік жазулар қарапайым және күрделі ... ... ... ... ... ... ... корреспон - денцияланатын жазу қарапайым деп аталынады.
Мысалы, жеткізушіден 30000 теңге сомасындағы материалдар келіп түсті. Материалдардың келіп түсуі нәтижесінде активтік ... ... ... сондықтан шоты дебеттеледі, сонымен бірге жеткізушілерге берешек өсті, сондықтан шоты бойынша бұл сома ... ... ... жазу ... ... ие болады: шотының дебеті, шотының кредиті -- 30 000 ... ... ... екі ... одан да көп ... кредитімен корреспонденцияланатын, бір шоттың кредиті екі немесе одан да көп шоттардың дебетімен корреспонденцияланатын бухгалтерлік жазу күрделі жазу деп ... 50 000 ... ... ... ... ... ... өндірістің жұмысшыларына -- 30 000 теңге, көмекші өндірістің жұмысшыларына -- 20000 теңге.
Келтірілген ... ... ... көрсетіледі:
Д-т шоты -- 30 000 теңге.
шоты -- 20 000 теңге.
К-т шоты -- 50 000 ... ... ... ... ... жазу құжаттардың негізінде жүргізіледі. Шаруашылық операциясының пайда болу мөлшеріне қарай жүргізілетін жазу және ... ... ... ... деп ... ... ... шаруашылық операцияларын тіркеу журналында жүргізіледі.
Деректерді экономикалық біртектес объектілер бойынша жүйелендіретін жазулар жүйелік деп аталынады. Шаруашы - лық операциясының бұл ... ... ... схемасында) жүргізіледі. Есеп практикасында хронологиялық және жүйелік жазулардың бір кестеге бірігуі сирек емес (№1 жур - ... шоты ... № 1 ... № 2 ... шоты ... № 2 ... мағынасына қарай әрбір шаруашылық опе - рациясы есептің екі объектісіне, яғни екі шотқа әсерін тигізеді, өйткені екіжақты сипатқа ие ... Іс ... егер ... ... ... ... онда бір ... материалдар көбейеді, ал екінші жағынан, оны сатып алатын қаражаттар азаяды, яғни олардың қандай көздердің ... ... ... ... ... көрсетіледі: қолма-қол ақшаға сатып алынған ба, әлде оларды сатып алуға несие пайдаланылды ма немесе жеткізушілерге берешек қалыптасты ма?
Шаруашылық ... ... ... мәні -- ол бір ... ... ... және екінші шоттың кредиті бойынша бірдей сомамен жазылуға тиіс. Демек, екіжақты жазу әдісін пайдаланып ... ... ... кезде үш құраушы қатысады: шаруашылық операциясының мазмұны; дебеттелетін шот; ... ... ... мәні ... ... ... түсіндіріледі. Онда оның мүлкі екі тұрғыдан қарастырылады: құрамы мен орналасуы бойынша (баланс активі); осы мүліктің қалыптасу көздері бойынша ... ... ... баланстың активі мен пассивінің жиындары әрқашан тең.
Демек, екіжақты жазу әдісінің қажеттілігі кәсіпорынның мүлкін баланстың топтау әдісінен туындайды. ... жазу ... ... ... мәні бар, ... сол бір ғана ... ... бірдей сомамен екі рет көрсетіледі. Сондықтан осы операция бойынша сома айырмашылығы болса, жіберілген қателік пен оған жауапкер де анықталады.
Бухгалтерлік ... ... ... және ... - малы ... ... ... қорларын немесе олардың көздерін жалпылама түрде көрсетуге арналған шоттар жинақтамалы шоттар деп аталады. Осындай шоттармен жүргізілетін есеп жинақтамалы есеп деп ... ... ... -- ол тек ... ... ... және кәсіпорында бар материалдық құндылықтардың сомасы қандай, берешектің сомасы қандай екендігін көрсетеді. Жинақтамалы шоттар бухгалтерлік балансты жасауға қажет. Алайда кәсіпорынды ... және ... - лық ... ... ету үшін, бәсекелес кәсіпорындармен есеп айырысуды ұйымдастыру, нарықтық ... оның ... ... бағалау үшін материалдарды жеткізушілердің әрқайсысы бойынша, әрбір сатып алушы бойынша және т.с.с. бойынша егжей-тегжейлі ... болу ... Яғни ... ... ... ... ... тек ақшалай түрде ғана емес, сондай-ақ натуралды түрде де ... ... ... жеке ... ... ... ... жинақтамалы шоттарды экономикалық жағынан топтастыруды дамыту үшін талдамалы шоттар ашылады.
Қорлардың және оның көздерінің жекелеген ... ... ... ... алуға арналған шоттар талдамалы шоттар деп аталады, ал осы шоттардың көмегімен жүргізілетін есеп талдамалы есеп деп аталынады.
Талдамалы ... есеп тек ... ... ғана ... ... ... өлшеуіштермен де жүргізіледі. Бұл шоттардағы жазулар неғұрлым ... ... ... операцияның қысқаша мазмұны, құжаттың нөмірі және жедел басқаруға қажетті бірқатар басқа деректер келтіріледі.
Субшоттар тиісті жинақтамалы шоттың шегінде ... ... ... топтастыру болып табылады. Жинақтамалы шоттар I реттегі шоттар, субшоттар -- II реттегі шоттар, талда - малы ... -- III, IV және т.б. ... ... болып табыла - ды. Мұның өзі тиісті басқару шешімдерін әзірлеу, негіздеу және қабылдаумен ... алға ... ... немесе кәсіпорынның нарықтағы жағдайын, ол өндіретін және сататын өнімдердің бәсекеге қабілеттігін анықтауға ... ... ... және ... ... ... байланысты, өйткені жинақтамалы шоттарда көрсетілген сол мүліктердің түрлері мен олардың қалыптасу көздері, ... ... ... ... ... табады, бірақ экономикалық топтарға бөлінген түрде көрсетіледі. Бұл түптеп келгенде ... ... ... ... жинақтамалы шоттың жиынтық деректеріне тең болуға тиіс. ... ... шоты , және ... ... шоттарға жіктелінуі мүмкін.
Одан кейін деген талдамалы шотта көрсетілген деректер жіктелініп, оған талдамалы шоттар ашы - лады: , , және ... ... ... ... есеп бухгалтерлік есеп жүйесіндегі қажырлы еңбекті талап ететін жұмысқа жатады. Есептік деректердің жазуының дұрыстығы мен толықтығын тексеру үшін ... ... ... ... -- ... есептің шоттарында көрсетілген есептік-ақпаратты жинақтаудың тәсілі. Айналым ведомосі айдың басындағы және соңындағы қалдықтар (саль - до) және ... ай ... ... және ... ... ... шот ... негізінде ай соңында жасалады.
Жинақтамалы есептің шоттары бойынша айналым ведомосінде әрбір шотқа жеке жол ... Бұл ... ... үш ... ... ... әрбір шот бойынша бастапқы сальдо, шоттың дебеті мен кредиті бойынша айналымдар және соңғы сальдо жазылады. Бухгалтерлік есеп дұрыс ... ... ... ... ... түрде қосарланған теңдік болуға тиіс, яғни дебеттік бастапқы сальдоның жиыны кредиттік бастапқы ... ... тең ... тиіс, шот бойынша дебеттік айналымдардың жиыны -- кредиттік айналымдардың жиынына, дебеттік соңғы ... ... -- ... ... ... ... тең болуға тиіс.
Төмендегі кестеде шоттар бойынша айналым ведомосі келтірілген. ... ... және ... ... ... мен кредиті сальдо жиынының теңдігі бухгалтерлік баланстың құрылысымен расталынады, өйткені шоттар бойынша дебеттік сальдоның жиыны кәсіпорын ... ... ал ... сальдоның жиыны -- олардың пайда болу көздерінің сомасын көрсетеді.
Жинақтамалы шоттар бойынша айналым ведомосі
Шоттың атауы
Жыл (ай) басындағы сальдо
Айдағы ... (ай) ... ... ... ... ... ... ұлттық валютамен қолға берілетін ақшалар
* Жеткізушілермен есеп айырысу
* Қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... капитал
Жиыны
29 000
20 000
300
800
50 100
10 000
7 600
1 200
31 300
50 100
9 000
9 000
100
7 000
7 000
200
32 300
32 300
11 000
50
9 000
11 900
350
32 300
38 ... ... ... ... ... ... ... 300
57 350
Барлық шоттар бойынша дебеттік және кредиттік айналымдардың жиындарының теңдігі екіжақты жазу ... ... ... ...
Бұған қоса айналым ведомосіндегі шоттар бойынша дебеттік және ... ... ... тең ... ... - ... ... тіркеу журналындағы жиынға да тең болуға тиіс. Бұл теңдік мәні -- әрбір шаруашылық ... ... ... ... тіркеу журналында, сондай-ақ бухгалтерлік есептің шоттарында дебеті және кредиті бойынша көрініс табады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... қателік бар екендігін білдіреді.
Жинақтамалы шоттар бойынша айналым ведомосі есепті ... ... ... мен ... ... болу ... ... жағдайын бағалауда маңызы зор болмақ. Жинақтамалы есептің шоттары бойынша айналым ведомосінің қалдықтар туралы ақпараты кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... бойынша айналым ведомосі есептің жүргізілуінің дұрыстығы мен ... ... ... Олар ... шоттағы жазуларды талдамалы есептің жазуларымен салыстыруға арналған құрал, сондай-ақ ... ... ... ... және ... қадағалау көзі болып табылады.
Жинақтамалы есептің шоттары бойынша жүргізілетін шахматтың айналым ведомосі ... де ... Ол ... ... ... келтірілген айналым ведомосінен айырмашылығы -- оған шоттар корреспонденциясы енеді және құрылымы бойынша күрделі және ... ... ... ... есеп ... ... және бас шоттар жоспары
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде қолданылатын шоттарды классификациялаудың мақсаты - есеп жүргізуге ... ... ... беруі. Тәжірибеде қолданылатын шоттар тізімін сипаттаған жағдайда шоттар - баланстық және баланс сыртындағы шоттар болып ... ... ... ... ... ... ... есебін жүргізіп, бұлардың қалдығын келесі балансқа көшіруге арналған шоттарды баланстық шоттар деп атауға болады.
Кәсіпорынның меншігіндегі активті қаражаттар мен ... ... ... арналған шоттарды баланстық, ал осы көсіпорынның меншігіне жатпайтын мүліктер мен уакытша алынған құралдар және ... ... ... арналған шоттарды баланс сыртындағы шоттар деп атаймыз. Мәселен, кәсіпорынның меншігіндегі ... ... ... ... бұл ... осы ... ... шотында, ал жалға алушы кәсіпорын бұл құралды баланс сыртындағы шотта көрсетуі керек.
Балансқа қатысты шоттардағы қалдықты есептеу ... ... ... ... баланс баптарына түсірілетін шоттар және қалдығы басқа шоттарға көшірілетін шоттар болып ... ... ... ... ... ... қарай - дебеттік және кредиттік шоттар болып екіге бөлінеді. Қалыптасқан тәжірибеге байланысты дебеттік шоттарды - активтік, ал ... ... - ... деп ... ... ... активті-пассивті шоттар жөніңде түсінік бере кеткен жөн.
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде бұл шоттардағы қалған қалдық есепті жылдың бір ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қалыптаскан әдіс бойынша шоттардың қалдығын шығару төмендегі формула бойынша есептелінеді:
Бқ + Д - К = ... Бқ - ... ... - осы шоттың дебеттік айналымы;
К - осы шоттың кредиттік айналымы;
Сқ - соңғы қалдық. ... ... ... ... ... жазулар бойынша шығарылады.
Алайда бухгалтерлік есеп тәжірибесінде аралас шоттар да қолданылатындығын білген жөн. Аралас шоттардағы қалдықты түгендеу ... ... ... ... уақытта дебеттік және кредиттік айналым ведомосын жасау арқылы есептеуге болады.
Мұның үшін төмендегі формуланы қолданған жөн:
Бқ + Да - Сқ = Ка - бұл ... ... ... қалатын шоттар бойынша шығарылады. Ал кредиттік қалдық ... ... ... мына ... ... ... ... қажет:
Бқ + Ка - Сқ - Да.
Шоттар бұларға ... ... мен ... ... ... ... жинақтаушы және аналитикалық жіктеуші болып екіге бөлінеді. Аналитикалық жіктеуші шоттар уақытша құрылған, ағымдағы операциялар есебін жүргізуге ... Оның ... ... ... ... Экономикалық маңызы мен топтастыру сипатына қарай жинақталған операциялар маңызын көрсететін, қалдығы балансқа жазылатын шоттарды - синтетикалық ... деп ... Бұл ... төмендегі қағиданы естен шығармаған жөн: шоттар бухгалтерлік есеп әдістерінің ең басты элементіне жатады; бухгалтерлік есеп пен шоттар арасындағы байланысты ... ... - ... ... деп ... міндетіне қарай шоттар - активтер (қаражаттар) мен ... ... және ... ... ... ... ... бөлінеді.
Осы заманғы нарықтық экономика мен қатынастар талабына қарай шоттарды екі топқа - меншік иесінің шоты және үшінші жақтың шоты деп ... ... ... олар: 1) заттық құқықтығы бар шоттар; 2) міндеттемелік құқы бар шоттар; 3) ... ... есеп ... құқығы бар шоттар деп те бөлінеді.
Жоғарыда аталған меншік иесінің шотын - 1) меншікті көздерден тұратын қаражаттар шоты; 2) ... ... ... ... өрісіндегі шоттар; 3) материалды жауапты адамдардың құзырындағы шоттар деп те ... ... ... ... ... 1) ұстау; 2) сақтау; 3) пайдалану; 4) иелік етудің ара ... ... ... ... ... ... бойынша анықтап отыруға мүмкіндік туғызады.
Үшінші жақтың шоттары заңды тұлғалардың (жауапкершіліктің түрлеріне қарай) және құқылы тұлғалардың шоттары ... екі ... ... құқы бар ... ... ... мен ... салу, үлес қосу негізінде қалыптасқан (іске асырылған) операцияларды жүргізуге арналған.
Келісімшарттар шоттары: 1) ... ... деп - ... ... органдармен, басқа да ұйымдармен, құқылы тұлғалармен болатын қатынастарды айтады) және 2) ішкі ... деп - ... ... ... ... қатынастарды айтады) шоттар болып бөлінеді.
Келісімшарттардың түріне қарай сыртқы шоттар: 1) сату мен ... алу, 2) қою, 3) ... 4) ... алу, 5) ... 6) ... 7) ... қоюшылардың құндылықтарын сақтау, 8) комиссиялар болып ажыратылады. Келісімшарттардың ішкі шоттары: 1) ... ... ... 2) жеке ... жалдау болып сараланады.
Міндеттемелер бойынша есеп айырысу шоты алашақтар мен берешектер тобынан тұрады.
Экономикалық маңызына қарай шоттар төмендегіше классификацияланады:
- ... мен ... түрі ... ... ... ... ... ашылған инвентарлы түгендеу шоттары;
- алашақ және берешектермен есеп айырысу үшін және заңды ... есеп ... ... ... ... біртектес бірнеше өнімдер өндіру үшін жұмсалған шығындарды арнайы баптарға қарай сабақтастықпен жинақтап жазуға ... ... ... ... басқа да шоттарға таратуға, сомаларды уақытша жинақтауға арналған бөліп ... ... ... бөлініп таратылғаннан соң уақытша қолданылған шоттар жабылады, ал бұл ... ... ... ... онда шоттар әлі жабылмаған болып танылады);
- бір ... ... ... ... ... ... операция қорытындысын шығаруға арналған операциялық шоттар;
- жұмсалған шығындар мен түскен табыстарды ... үшін ... ... (түбінде жойылатын) шоттар.
Нарықтық экономикаға тән барлық шоттар кәсіпорындардың шығындары мен бұлардың табысын есептеп, пайда ... ... есте ... ... ... ... есеп стандарттары ұйымдарына (принциптеріне) тән шоттар белгілі есепті кезеңде жұмсалған шығындар көлемі мен осы ... ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Шоттар ең әуелі екі үлкен топқа - 1) активті қаражаттар шоттары; 2) қор ... ... ... бөлінеді. Бірінші топта әр түрлі қаражаттардың көлемі мен салынған қаржы сомалары көрсетіледі. Активті қаражаттардың есебін жүргізуге арналған ... ... және ... ... ... ... ... қаражаттар жағының есебін жүргізуші шоттар - материалдық және калькуляциялаушы шоттар болып екі топқа бөлінеді. Активті қаражаттарға ... ... ... ... материалдар, тауарлар, т.с.с. есебін жүргізеді. Бұл құндылықтар түгеңделіп отырылады.
Әдетте активті қаражаттар есебін ағымдағы өмірде жинақтап, бақылаушы шоттардың қалдығы ... ... есте ... ... ... ... натуралды және ақшалай өлшеммен өлшенеді. Натуралды өлшемді ақшалай ... ... ... - ... ... деп түсіну керек.
Ендігі жерде калькуляциялаушы шоттарға тоқталалық. Құндылықтарды дайындау мен өнім өндіруге ... ... мен ... ... жұмсалған шикізаттар мен материалдар, еңбекақы, негізгі құралдардың тозған үлесі т.б. шығындардың есебін жинақтап, калькуляциялық объектілер бойынша ... ... ... - ... ... деп ... жататын шығындар тікелей және жанама шығындар болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... және өндірілетін өнімдерге, сондай-ақ көмекші кәсіпорындар өндірісіне, күрделі қаржы игеруге, күрделі жөндеу, т.б. құнына ... ... ... тікелей шығындар деп атайды.
Жекелеген өнімдер мен жұмыстар және көрсетілетін қызметтер нысандарына тікелей ... ... ... ... ... ... жазылатын шығындарды жанама шығындар деп атайды.
Жанама шығындар уақытша (кезеңдік) келтірілген ... ... ... ... ... ... шығындар құрамына ендіріледі. Арнайы шоттарда жинақталған тікелей және жанама шығындар ... ... ... жекелеген түрлеріне қарай таратылып жазылады. Шығындарды өнім түрлеріне қарай таратып жазу белгілі бір ... ... ... пропорцияланып бөлінеді. Калькуляциялаушы шоттарда қалатын қалдық сомаларын дәлме-дәл есептеудің өз қиындығы болады, сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... арқылы шығарған жөн. Барлық калькуляциялаушы шоттарда тек қана дебеттік қалдық болуы ... ... ... ... ... ең әуелі ақша қаражаттары, қысқа мерзімді құнды қағаздар есебін жүргізуші шоттар жатады. Бұл шоттарда қалатын ... ... ... келеді. Нарықтық қатынастарға байланысты көптеген шаруашылық операцияларын орындауда әр түрлі ақша өлшемдері (валюта) қолданылады. Осыған орай ақша ... ... ... ... ... айырым сомалары жазылады.
Тағы бір қаралатын бухгалтерлік есеп шоттары тобы - бұл есеп ... ... ... Бұл ... ... ... есеп айырысу, қоюшылар және мердігерлермен есеп айырысу, алашақтардың қарызы мен берешектердің қарызын жүргізетін шоттар, ... есеп ... үлес ... есеп айырысу, т.б. қатысушы агенттер мен есеп айырысуды орындайтын шоттар жатады. Есеп айырысу үрдісі ... ... ... ... ... ... валютамен) бұл шоттарды монетарлық шоттар тобына жатқызуға болады.
Есеп айырысу шоттарындағы қалдық ауыспалы болады. Ол әрбір есепті жылда бірде ... ... ... ... мүмкін. Яғни, бір кәсіпорынның осы кәсіпорыннан алашақ сомасын, басқа да кәсіпорынның берешек қарызымен жабуға болмайды.
Есеп айырысу шоттарында қалған ... ... ... үшін ... ... мен ... растаушы құжаттар алу арқылы орындау кажет.
Бухгалтерлік есеп шоттары ... ... ... ... топ құрайды. Мұндай шоттарға шығындар мен табыстар есебін жүргізуші ... ... ... ... ... ... шығындары мен алдағы кезеңге түсетін табыстар есебін жүргізуші шоттарды келтіруге болады. Алдағы ... ... мен ... ... бір ... жүргізуге де болады. Мұндай жағдайда ауыспалы қалдық шығарылады. Ал ... ... бір ... ... ... екінші шотта жүргізген жағдайда шығындар есебін жүргізетін шотта дебеттік, ал табыстар есебін жүргізетін шотта кредиттік калдық ... және оның ... ... тиімділігі мен басқару жүйесінің дәрежесін бағалауды сипаттайтын шоттар екі топқа - нәтижелік және өтпелі болып бөлінеді. ... ... ... мен ... шоты ... Бұл ... ... ауыспалы болып, мұның дебетіндегі қалған қалдық шеккен зиянды, ал кредитіндегі қалған қалдық түскен ... ... ... ... қалдық қалмайды. Мұндай шоттардың мысалына "Сату" шоты жатады. Аталмыш шот "Пайда мен зиян" шотымен тікелей байланыста ғана ... ... ... шоты бойынша тауарлар, өндірілген өнімдер, көрсетілген қызметтердің нәтижесі ... бұл ... ... мен ... шотына көшіріледі. Нәтижені анықтауға арналған "Сату" шотында ауыспалы қалдық қалады. Бұл шот есепті жылдың бір кезеңінде дебеттік, басқа кезеңінде кредиттік ... ... топ - ... ... ... есебін жүргізуге арналған шоттар. Айналымға түсетін шығындар өндірілген тек қана сату ... ... ... ... жыл ... ... Бұл ... жататын шоттардың қалдығы әрқашан дебеттік болып келеді.
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде жойылатын шоттар деп аталынатын шоттар да қолданылады. Кәсіпорынның жылдар бойы өз ... ... ... ... ... ... ... құралдарды ресурс деп қараған жағдайда бұлардың құнын анықтап отыру үшін және бұл нысан толығымен өз кұнын өтегендігі немесе ... ... ... ... ... ... алуға болады. Негізгі құралдар есебіне арналған аналитикалық жіктеу шоттары дебетіндегі сомалар ... ... ... ... сатып алғандықты және қаншама шығындар жұмсап пайдалануға қабылдағандықты көрсетсе, кредитіндегі сомалар бұл құралдарды жоюдың нәтижесінде түскен табысты көрсетеді. ... ... ... ... ... бұл ... қалдық ауыспалы болып келеді.
Соңғы топ - бұл номиналдық реттеуші шоттар тобы. Бұл шоттар нысандарсыз жүргізіледі. Есеп ... ... ... ... көрсететін шоттарды реттеуші шоттар деп атайды. Реттеуші шоттардың жеке мәні ... ... ... ... сомасы мен қалдық сомасы негізгі шоттардағы айналым мен қалдықты тексеру үшін ... Егер бұл ... ... ... ... ... үшін ... онда реттеуші шоттарды қосымша реттеуші шоттар деп атауға болады. Қосымша ... ... ... реттеуші шоттардағы қалдықпен бірдей болады.
Шоттар жоспары деп - бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік шоттардың экономикалық табиғатын, қолданылатын өрісін білуі керек. Бухгалтерлік есепті дұрыс ұйымдастыру және есеп нысандары мен ... ... ... шоттарды топтастыру үшін, бұлардың санын цифрлармен белгілеу жүйесін - ... есеп ... ... деп атайды.
Қазақстан Республикасында күні бүгінге дейін қолданылып жүрген бухгалтерлік есеп ... ... ... (Бас шоттар жоспары) Қазақстан Республикасы Бухгалтерлік есеп жөніндегі ұлттық комиссиясының 1996 ... 18 ... ... (1997 ... 10 ... № 8 ... ... өзгерістер мен қосымшаларға сай) бекітілген.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкестенді бағытында жасалған Бас шоттар жоспарының мақсаты ... ... ... өнімдер мен шикізаттарды жержүзілік рынокқа шығару мен халықаралық валюта қорынан, басқа да шетелдік қаржы салымшыларынан инвестиция алу ... ... үшін ... ... есеп ... сай ... ... кәсіпорындар мен жаңа шаруашылық субъектілерінің қалыптасуына қарай, бұлардың таза пайдамен жұмыс істеуін күнделікті жүргізіп, бақылап отыру;
- жекелеген есеп ... мен ... ... ... ... қорытынды есеп (отчет) көрсеткіштерімен тығыз байланыстыру.
Шоттардың Бас жоспары кәсіпорындардың бағыныштылығына және меншік түрі мен ... ... ... ... мен ... мекемелерден тыс барлық шаруашылық субъектілерінде міндетті түрде қолданылады. Кейбір айрықша қызмет атқарушы мекемелер мен ұйымдар Қаржы министрлігімен келісе отырып, ... ... ... Бас ... жоспарына қосымшалар мен түзетулер енгізуіне мүмкіндік жасалған. Сонымен қатар, шағын немесе кіші ... мен ... ... етуші шаруа қожалықтары Бас шоттар жоспары негізінде өздерінің ... ... ... мен ... тән ... ыңғайлы (қысқартылған) шоттарды таңдап алып, шоттар жоспарын жасауына мүмкіндік ... ... ... ... шаруашылық субъектілері ыңғайға келтіріп жасаған шоттар жоспары туралы қысқаша түсініктемені өздерінің есеп саясатына енгізіп отыруға тиісті.
Бас ... ... ... ... ... қолдану жөніндегі әдістемелік нұсқау мен нормативтік актілерге сай орындалады.
Бас шоттар жоспары 10 тараудан және баланс сыртындағы шоттардан ... ... ... сай топтастырылған шоттар негізінен орын алатын шаруашылық операцияларының экономикалық маңызына қарай жасалған. Активті қаражаттар мен мүліктер, міндеттемелер мен ... және ... ... ... ... ... ... жасалған шоттар жоспарындағы мәліметтер мен көрсеткіштерге талдау ... ... де ... ... ... ... ... бір сабақтастықпен жасалып, санаға қонатындай болуы қамтамасыз етілген.
Ендігі жерде Бас ... ... ... тарауларына қысқаша тоқталған жөн.
Бас шоттар жоспарының бірінші "Айналымнан тыс активтер" тарауында - материалдық емес ... ... бар ... көлемі мен қозғалысы және бұлардың амортизациялық тозуы негізгі құралдардың қозғалысы мен тозуы, аяқталмаған күрделі құрылыс және ұзақ мерзімді инвестициялық ... ... ... ақпараттар мен мәліметтерді жинақтауға арналған, 5 бөлімге бөлінген шоттардан тұрады.
Екінші "Тауарлы-материалды құндылықтар" ... ... ... түрлеріне қарай), аяқталмаған өндіріс және тауарлар есебін жүргізуге арналған 3 бөлімге бөлінген шоттардың тізімі ... ... ... және ... да ... ... 6 ... бөлінген шоттарда - сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешек қарыздары, күмәнді қарыздар жөніндегі резервтік сомалар, еншілес тәуелді ... ... ... ... да берешек қарыздар, алдағы кезең шығындары, берілген аванстардың есебі мен ... ... ... шоттардың тізімі берілген.
Төртінші "Ақша қаражаттары" тарауындағы шоттардың кәсіпорыңдар мен ... ... ... мен есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттарының, қаржылық инвестициялардың қалыптасуы мен қозғалысының есебін жүргізуге арналған 6 ... ... ... ... берілген.
Бесінші "Меншікті капитал" тарауы 8 бөлімнен тұрады. Мұнда жарғылық капитал мен төленбеген капитал, қайтарылып алынған капитал, резервтік капитал, бөлінбеген таза ... ... ... және ... табыс (шеккен зиян) есебі мен қозғалысын жинақтауға арналған шоттардың тізімі берілген.
Алтыншы "Міндеттемелер" тарауы 9 ... ... Бұл ... ... несиесі, алдағы кезеңде түсетін табыстар, акциялар бойынша дивиденттермен есеп айырысу, бюджетпен есеп айырысу, еншілес (тәуелді) серіктестіктердің алашақ ... ... есеп ... ... тыс ... ... есеп ... қоюшы мердігерлермен есеп айырысу, басқа да алашақ ... ... ... есеп ... ... ... ... жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.
Жетінші "Табыстар" тарауы 3 бөлімнен тұрады. Бұл шоттарда негізгі қызметтен түскен табыстар, сатылған ... ... және сату ... мен баға ... ... ... табыстар және негізгі қызметке жатпайтын іс-әрекеттерден түскен табыстардың есебі мен қозғалысы жөніндегі ... ... ... ... ... "Шығындар" тарауы 8 бөлімнен тұрады. Аталмыш тараудағы шоттарда сатылған тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) өзіндік құнын шығару, тауарларды (жұмыстар, қызметтер) ... ... ... шығындардың, жалпы және әкімшілік шығындардың, пайыздық төлемдерге байланысты шығындардың, негізгі қызметке жатпайтын іс-әрекеттерге ... ... ... ... ... шығындардың, төтенше жағдайдан және тоқтатылған операциялардан пайда болған табыстар ... ... ... да ... үлес ... түскен табыс (зиян) есебін жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.
Тоғызыншы "Өндірістік есептің шоттары" 6 бөлімнен ... Бұл ... ... негізгі өндіріске жұмсалған шығындар, өз өндірісіндегі жартылай өнімдер (фабрикаттар), ... ... ... ... ... сала шығындары, өндірістегі ақауларға жұмсалған шығындардың есебін жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.
Оныншы "Баланс сыртындағы шоттар" тарауында уақытша жалға алынған ... ... ... ... ... ... құндылықтар мен ары қарай өңдеуге қабылданған материалдар, сатып беруге қабылданған тауарлар, монтаждауға ... ... ... есеп ... үлгі ... т.с.с. есебін жүргізуге түспейтін уақытша қолданылатын шоттарды баланс сыртындағы шоттар деп атайды.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі Бас шоттар жоспары дұрыс және ... ... ... ... және ... ... іске ... қамтамасыз ету керектігі туындайды. Әрбір шотты жүргізуде ... ... ... шоттарды корреспонденциялаған кезде қателер жібермей, есеп сапасын арттырып, есеп жүргізу жүйесін барынша механикаландырып отырудың ... ... ... ... есеп ... төжірибесіне енгізіліп Бас шоттар жоспары: 1) қызмет ... ... ... ... ... ... 2) ... деңгейінде орын алған шаруашылық операцияларының ақпараттарын жинақтап, ... ... ... ... 3) ... ... ... мен көрсеткіштерді бақылап, тексеруді қамтамасыз ету; 4) атқарушы ... ... ... ... отыруға бағыт беру; 5) мәліметтер мен ақпараттар ... ... ... топтастырып, жинақтау үрдісін жеңілдету болып табылады.
Бас шоттар жоспары нормативтік құжат ... ... ... ... келтірілген тізіміне қарай шаруашылық операцияларының мазмұны шоттар аралық корреспонденцияланады.
Сонымен қатар, кәсіпорын бухгалтериясында қызмет ... ... ... ... ... бөлу ... Бас шоттар жоспары құрылымына қарай орындалады. Бас шоттар жоспарынсыз шоттар ... ал ... ... ... ... ... экономикасының өмірінде қолданылып жүрген шоттар жоспары бухгалтерлік ... ... ... байланыста болуын және шаруашылық қаражаттары дөңгелек айналысын қамтамасыз ету мақсатын қамтамасыз етуі ... ... ... Бас ... ... ... шетелдік қаржы салымшы инвесторлардың және жеке меншікті қолдау мақсатымен құрылған. Төменде ұлттық тілге аударылған, бухгалтерлік есеп тәжірибесіне енген Бас ... ... ... ... Ағымдағы есеп мәліметтерін қорытындылау
Шоттардағы айналым және шаруашылық құралдардың қалдығы мен олардың көздері туралы алынған мәліметтер бухгалтерлік есеп беруді құрастыруға және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның экономикалық әл-ауқатына талдау жасау үшін пайдаланылады. Сондықтан олар ... ... және ... ... ... Есеп ... уақыт аралығында бухгалтерлік есеп құжаттарындағы жазуларда әр түрлі дұрыс емес соманың көрсетілуінен, соманың тек бір ғана шотта ... бір ... екі рет ... және тағы ... ... ... жіберілуі мүмкін. Бухгалтерлік есептің дұрыстығын тексеріп отыру үшін, сонымен қатар басқарушылық шешімдерді қабылдау үшін жинақталып қорытылған мәліметтердің болуы қажет. Есептік ... ... ай ... жүргізілетін қорытындылау әдістерінің бірі - шот бойынша айналым тізімдемелерін құру.
Айналым тізімдемелері ... ... ... ... оның бірінші бағанасында кәсіпорында жүргізілетін барлық жинақтамалық (топтамалық, ... ... ... ... да одан ... үш пар ... есеп беру кезеңінің басындағы шот бойынша қалдықтар;
* есеп беру кезеңі үшін шот бойынша дебиттік және кредиттік ... есеп беру ... ... ... ... ... басындағы шот бойынша қалдықтар көрсетіледі.
Жалпы айналым тізімдемелерін құру үшін барлық жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шоттардың мәліметтері айналым тізімдемесіне ... ... ... активті шоттың қалдығы дебиттік бағанға және пассивті шоттың қалдығы кредиттік бағанаға жазылады. ... ... ... есептегенде, яғни жиынын есептегенде үш пар бағананың дебиттік және ... ... ... тең ... ... Бұны ... ... балансы деп те атайды. Бастапқы қалдықтың қорытындыларының (жиынының) теңдігі есеп беру кезеңінің басындағы баланста көрініс алатын ... ... ... ... ... көздерінің сомасына тең болуымен түсіндіріледі.Дәл осылайша соңғы қалдық қорытындыларының тең болатындығын түсіндіруге болады. Ай бойғы айналым қорытындыларының (жиынының) ... ... екі ... ... ... ... Ал ... дебиттік және кредиттік қорытындылардың (жиынының) өзара тең болмауы шаруашылық операцияларының жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шоттарда дұрыс жазылмауы ... ... ... ... ... ... ... Егер бастапқы қалдық қорытындылары тең болмаса, онда баланстан бастапқы қалдық сомасы дұрыс көшіріліп жазылмағаны немесе ... ... ... ... деп ... болады. Егер ай бойғы айналым қорытындылары (жиыны) тең болмаса, онда ... екі ... жазу ... ... ... керек (жазу тек бір шотта жазылған немесе шоттарда әр түрлі сома ... ... ... ... ... ... ... екі жақты жазу принциптері дұрыс орындалған жағдайда есеп беру ... ... ... ... ... тең ... тек есеп беру ... соңындағы қалдықтың дұрыс есептелмегендігінен болуы мүмкін. Осы ... ... болу үшін ... ... ... мысалымыз бойынша фирмасының 2006 жылғы қаңтар айына айналым тізімдемесін құрастырайық.
фирмасының 1 ... 2006 ... ... ...
аталуы
Сомасы
Материалдық
емес активтер
15000
15000
Жарғылық қор
80000
80000
Негізгі құралдары
30000
30000
Бөлінбеген пайда
20000
20000
Аяқталмаған өндірісі
90000
120000
Банк несиесі
60000
75000
Актив
Пассив
Баптардың аталуы
Сомасы
Баптардың
аталуы
Сомасы
Дайын бұйымдары
70000
70000
Бюджетпен есеп айырысу
40000
40000
Материалдары
20000
15000
Жабдықтаушы мердігерлермен есеп айырысу
50000
10000
Ақшасы
110000
60000
Еңбекақы бойынша есеп ... ... 2006 ... ... айындағы шоты бойынша айналым тізімдемесі
Шоттың атауы
Бастапқы қалдық
Ай бойғы айналым
Соңғы қалдық
Д-т
К-т
Д-т
К-т
Д-т
К-т
1
2
3
4
5
6
7
Материалдық емес активтер
15000
-
-
15000
Негізгі құралдары
30000
-
-
30000
Аяқталмаған өндірісі
90000
30000
120000
Дайын ... ... ... ... есеп ... есеп ... ... есеп айырысу
85000
-
-
85000
БАРЛЫҒЫ
335000
335000
170000
170000
310000
310000
Бұдан көріп отырғанымыз тізімдемедегі ақпаратты мәліметтер кәсіпорынның бухгалтерлік балансындағы ақпараттардан алынған. ... ... ... ... сомасы баланстың ай басындағы мәліметтеріне, соңғы қалдық ... ... ай ... ... тең ... Ал есепті айдағы айналым сомалары ұйымдағы қаңтар айындаорындалған мына төменде берілген операциялар негізінде жазылып отыр.
фирмасының 2006 жылғы ... ... ... ... ... ... 25000 теңгеге материалдар сатылып алынды (әзірге ақшасы төленген жоқ).
* Есеп айырысу шотынан 50000 ... банк ... ... 30000 ... ... өндіріске босатылды.
* Жабдықтаушы-мердігерлерге қарыз 65000 теңге банк несиесі есебінен өтелінді.
Міне, осы мысалдан қарап отырып ұйымның айналым тізімдемесіндегі ... ай ... ... ... ... болуы, орындалған операциялар бойынша екі жақты жазудың дұрыс жазылуынан (орындалуынан) екенін дәлелдеуге болады және де бухгалтер немесе екі жақты жазуды ... ... осы ... ... арқылы өзі орындаған жұмысының қатесін тексере алады. Кәсіпорындар айналым тізімдемесі талдамалық (аналитикалық) және жинақтамалық ... ... ... ... ... ... да ... Негізінен талдамалық (аналитикалық) шот бойынша құрастырылатын айналым тізімдемесін жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шот немесе ... ... ... ... мен ... ... бойынша жүргізіледі. Мүліктер бойынша жасалған айналым тізімдемесінде мүліктердің сомасымен қатар заттай саны да көрсетіледі.
Жинақтамалық және ... есеп ... ... тексеру үшін талдамалық шоттар бойынша жасалған айналым тізімдемесінің бастапқы және соңғы қалдық сомалар, сонымен қатар кірісі мен шығысының сомаларын жинақтамалық ... ... ... тізімдемесіндегі мәліметтермен салыстыру керек. Бұл екі тізімдеме бастапқы және соңғы дебиттік, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... тең ... жүргізілген талдамалық және жинақтамалық есептің теңдігін растайды. Бұл кәсіпорынның тауарлық-материалдық қорының сақталуына және дебиторлар немесе кредиторлармен есеп айырысуына бақылау ... ... рөл ... өз ... айналымы туралы бұдан да толығырақ мәліметті шахматтық айналым тізімдемесін қолдану арқылы ала алады. ... бұл түрі ... ... ... және шот корреспонденциясының дұрыстығын тексеруге қызмет етеді. Жалпы бухгалтерлік есепте шоттардың дебиттік ... ... ... ... ... сомасына тең болуы қажет. Бұл теңдік шоттардағы екі ... жазу ... ... ... ... келтірілген мысалымыз бойынша фирмасының 2006 жылғы қаңтар айына шахматтық айналым тізімдемесін құратын болсақ, мына түрде болады:
фирмасының 2006 ... ... ... ... ... ... кредиті бойынша
Материалдар
Ақша
Банк несиесі
Жабдықтаушы-мердігерлермен есеп айырысу
Дебиті бойынша жиыны
Шоттардың дебиті бойынша
Аяқталмаған өндіріс
30000
30000
Материал
25000
25000
Банк несиесі
50000
50000
Жабдықтаушы-мердігерлермен есеп айырысу
65000
65000
Кредиті ... ... ... ... ... фирмасының 2002 жылдың қаңтар айындағы айналымы 170000 теңгені құрап отыр. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... жазылатын екі жақты жазу анық байқалып отыр.
III. Қорытынды.
Бухгалтерлік есеп шоттары - ұйымның шаруашылық қызметі мен ... да ... ... ... ... алу ... ... шаруашылық үдерістері мен міндеттемелерінің қозғалысын топтастыру, бақылау, есептеу және қорытындылау тәсілі. Бухгалтерлік есеп нысандарының арасындағы экономикалық байланыстардың екі ... ... ... ... ... ... және ... туындайтын шаруашылық операциялар үдерісінде Бухгалтерлік есеп шоттарында екі жақты нысан болады. Шоттың сол жағы дебет, оң жағы ... деп ... ... ... ... ... теңгерімдік шоттар дейді. ... есеп ... ... қалдықтарды (сальдо) көрсетуден басталады. Сальдо бастапқы сальдо ... ... - ... ... басындағы шоттар бойынша жазылады) және ақырғы сальдо (бастапқы сальдоны және ... ... ... ... пен ... ... ... қорытындысы ескеріле отырып шығарылады) болып келеді. Сальдо бухгалтерлік теңгерімде көрсетілетін шот ... ... яғни ... ... активі) - дебет бойынша, міндеттемелер (теңгерім пассиві) - ... ... ... ... есеп ... ... ... арналған актив шот және міндеттемелер мен шаруашылық қаражаттың туындайтын ... ... ... пассив шот түрлеріне бөлінеді. Есеп нысанының көбеюін білдіретін операциялар шоттың бастапқы сальдо ескерілетін ... ал оның ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарындағы дебет бойынша жазба көбеюді, ал пассив бухгалтерлік есеп ... ... ... бойынша жазба - көбеюді, ал дебет бойынша жазба - ... ... ... ... ... операциялар жазбаларының қорытындысы (сальдоны есептемегенде) шоттар бойынша айналымдар деп аталады. Олар дебеттік және кредиттік болады. Актив шоттардың ақырғы сальдосы бастапқы ... ... ... сомасын қосып, кредиттік айналымның сомасын шегеру жолымен шығарылады, пассив шоттардың сальдосы бастапқы сальдоға кредиттік айналымның сомасын қосып, дебеттік айналымның сомасын ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарты, кәсіпорын қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік есеп Бас шот жоспары мен ... ... ... ... ... ... бекітілген. Бухгалтерлік есеп Типтік шот жоспарында белгіленген жалпы принциптер мен ережелер және Қазақстан Республикасының Заңына, сонымен ... ... ... ... есеп жөніндегі өкілетті ұйымдары қабылдаған қаулылар мен ұсыныс, талаптарға сай жүргізіледі.
IV. Қолданылған ...
* Н.Қ. ... ... ... 2008 жыл, ... ... ... 2001жыл, Алматы.
* Қ.К.Кеулімжаев, Н.А.Құдайбергенов 2006 жыл. Алматы: Экономика.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есеп шоттары және екі жақты жазу жүйесі.18 бет
Бухгалтерлік есептің шоттар жүйесі және екі жақты жазу29 бет
Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу жүйесі6 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
Ренессанс (қайта өрлеу дәуірі) және екі жақты жазу бухгалтерияның дамуы5 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
«1С: Бухгалтерия» бағдарламасы9 бет
«Макинский элеватор»26 бет
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь