Сөздердің морфологиялық құрылымы

Сөздің морфологиялық құрылымы туралы мәселе грамматиканың өте-мөте маңызды мәселелерінің бірі болып саналады. Әр түрлі тілдердегі сөздердің морфологиялық құрылымын, құрылымдық элементтердің (морфемалардың) табиғатын, қызметі мен өз ара байланысу және тіркеу сипатын зерттеп шешу тілдердің морфологиялық типтерін айқындау үшін және олардың грамматикаларын ғылыми дұрыс негізде жасау үшін де өте-мөте қажет.
Сөздің морфологиялық құрылымына дұрыс талдау жасау үшін, ең алдымен сөздің құрылымына тікелей қатысы бар негізгі морфологиялық ұғымдарды алдын ала айқындап алу өте-мөте қажет. Ондай негізгі морфологиялық ұғымдардың мазмұнына морфема туралы ұғым мен оның түбір морфема (немесе негізгі морфема) және аффикстік морфема (немесе көмекші морфем) деп аталатын түрлері жайындағы ұғымдар енеді.
Сөздер морфологиялық құрылымы, морфемалық құрамы жағынан алуан түрлі болады: олар бір морфемадан да ( бас, қол), екі морфемадан да (бас-та, қол-да), бірнеше сорфемадан да (бас-та-у-шы, қол-да-н-ыс-ы) құрала береді. Сөз құрамындағы морфемалардың әрқйсысының өзіне тән мағынасы болады. Мысалы, көлшікке деген сөздің құрамындағы үш морфеманың біріншісі (көл) заттық мағынаны білдірсе, екіншісі (-шік) кішірейткіш мағынаны, соңғысы (-ке) бағыт мағынасын білдіреді. Мағыналық тұрғыдан қарағнада морфема сөзді ары қарай бөлшектеуге келмейтін ең кіші мағыналық бөлшегі болып саналады. Сөз де, морфема да дыбыстардың тіркесінен құралады. Дыбыс - тілдің ең кіші единицасы, бірақ ол өздігінен мағынаны білдіре алмайды. Дыбыс - тілдің мағыналық единицасы емес, ең кіші фонетикалық
        
        Сөздердің морфологиялық құрылымы
1. Морфологияның негізгі ұғымдары
2. Сөздердің морфологик құрылымы
3. Морфемалар ... мен ... ... құрылымы туралы мәселе грамматиканың өте-мөте
маңызды мәселелерінің бірі ... ... Әр ... ... ... ... ... элементтердің
(морфемалардың) табиғатын, қызметі мен өз ара байланысу және ... ... шешу ... морфологиялық типтерін айқындау үшін
және олардың грамматикаларын ғылыми дұрыс ... ... үшін ... ... ... ... дұрыс талдау жасау үшін, ең
алдымен ... ... ... ... бар ... ұғымдарды алдын ала айқындап алу ... ... ... ... ... мазмұнына морфема туралы ... оның ... ... ... ... морфема) және аффикстік
морфема (немесе ... ... деп ... ... ... енеді.
Сөздер морфологиялық құрылымы, морфемалық ... ... ... ... олар бір ... да ( бас, қол), екі морфемадан
да (бас-та, қол-да), ... ... да ... қол-да-н-ыс-
ы) құрала береді. Сөз құрамындағы ... ... ... ... ... ... көлшікке деген сөздің құрамындағы үш
морфеманың біріншісі (көл) заттық ... ... ... (-шік)
кішірейткіш мағынаны, соңғысы (-ке) ... ... ... ... ... ... ... ары қарай бөлшектеуге
келмейтін ең кіші ... ... ... ... Сөз ... да ... ... құралады. Дыбыс - тілдің ең кіші
единицасы, бірақ ол ... ... ... ... Дыбыс -
тілдің мағыналық ... ... ең кіші ... ... жеке дыбыс мағынамен байланысса, яғни ... ... ... ... ... онда оның сөз ... ... ... ... ... орыс ... в городе, о
работе ... в,о - ... да, ... ... о ... ... ... о- ол деген ... ... ... ал
іні-м, киім-і дегендердегі -м, -і - ... ... ... ... бұл ... ... ... емес,
сөзге және сөздің ... ... ... тән ... ... морфема дегеніміз тілдің ары қарай бөлшектеуге келмейтн
ең кіші ... ... ... мен қызметі жағынан әр ... ... ... ... ... ... де, грамматикалық
мағынаны білдіретіндері де бар. Мысалы, ... ... ... көл ... негізгі лексикалық мағынаны білдірсек, -
шік және –ке ... ... ... ... ... ... білдіретін морфема түбір морфема
немесе негізгі ... деп ... да ... ... ... ... ... морфема – көл), ... ... ... ... ... ... ... морфема - -шік
және –ке).
Дүние ... ... ... құрылысы жағынан алуан
түрлі. Осыған орай, ол ... ... ... да, сөз ... түбір морфема мен аффикстік
морфемалардың ... да ... ... ... ... (немесе
түбір) морфеманың жалпылама лексикалық ... ( ... ... ... мағына ( вещественное значение) деп аталады. Орыс
тіліндегі письмо, ... ... ... ... ... ... морфема (пис-) осындай заттық мағынаны ... ... ... ... алмай, сөз құрамында ғана
қолданылады. Кейбір негізгі ... ... ... ... да ... ... ... жағдайда заттық мағынаны
білдіретін ... ... ... ... ... ... сөз ... қолданылады да, заттық мағына ... мен ... ... ... ... ... ... келеді. Мысалы, орыс тіліндегі бег, дар, дом, ... ... ... бола тұрып, лексикалық мағыналары бар
дербес сөздер ... де ... ... орыс ... ... ... ұғым бұл күнде өз алдына дербестігі жоқ пис ... веж – ... ... ... морфемаларды да, өз ... ... бег, дар, дом, ум ... ... емес
сөздерді де (непроизводные слова) қамтиды.
Түбір сөз бен түбірдің, негіз бен ... ... ... ... ... ... орыс тіліне қарағанда, ағылшын тілі мен
түркі ... ... жиі ... ... тілдерінде, соның
ішінде қазақ тілінде, сөздің ... ары ... ... ... бір ғана түбірдің ... ... жас, ... ... ... ( ... ... түрінде де, екі немесе
одан да көп ... ... ... құралған туынды негіз
(производная основа) ... де ... ... ... ... тек ... түбірдің өзінен, құралған сөздер түбір ... ... деп ... ... ... яғни ... ... қосындысынан құралған өздер туынды сөздер деп аталады.
Түркі тілдерінде ... ... ... ... ... ... және ... мағынасы бар дербес сөз ретінде
қолданылады да, ... ... ... ... негіз) мен сөз
мағынасы мен формасы жағынан бір-бірімен сәйкес келе ... ... ... ... ІІ жақ ... ... әрі негізі,
әрі түбірі ретінді ұғынылады және дербес сөз ... ... Зат ... атау септігінің ешбір көрсеткіші жоқ. ... зат ... ... ... де, ... ... ... және дербес сөз ретінде де қолданыла алады. ... ... ... қолданыла алу түркі ... ... ... өте- мөте тән ... Орыс ... ... сөздердің
құрамында ол сөздердің қай сөз табына тән ... ... ... ... және ондай ... ... ... ... ... ол ... ... өздігінен дербес қолданыла
алмайды. Ал ... тілі мен ... ... ... ... ... дербес сөздер ретінде ... ... және ... ол ... қай сөз ... ... ... грамматикалық көрсеткіштердің болуы шарт ... ... тілі мен ... тілі және ... ... төмендегі
мысалдарды салыстырудан көруге болады:
Книга-а - book кітап
Счит-ать – connt ... - big ... тілі мен ... тілдерінде түбір сөздердің жоғарыдағы
тәрізді дара морфемадан ... ... ... ... ... ... негіздерімен сәйкес келуі жиі
ұшырасады. ... тілі мен ... ... бір ... ... ... көп ... және осыған орай ... ... ... жағынан бір – ... ... шарт ... бұл ... тән ерекшелік
деп білу ... ... ... ... морфемалар жайында. Лексикалық
мағылық мағынаны білдіретін морфема ... ... ... түбір
морфема деп аталса, грамматикалық ... ... ... ... аффикстік морфема деп аталады. Негізгі немесе түбір
морфемаларда дербестік бар. ... ... ... ... ... ... ... алады. Ал аффикстік морфемаларда ... ... ... да олар ... ... деп
аталады. Аффикстік морфемалар ... сөз ... ... сөзден тыс, ешқандай мағынаны ... ... ... сөз ... ... ... ... бір мағынаны
білдіреді. Мысалы, көлшікке деген сөздің ... ... (шік, -ке (осы ... және т.б. осы сөз ... ... ... құрамында қолданылған ғана, белгілі бір ... бола ... Сөз ... аталған аффикстік морфемалардың
алдыңғысы (шік) түбір ... (көл) ... ... кішірейткіш
мағынаны білдірсе, соңғысы (-ке) бағыт мағынасын білдіреді.
Аффикстік морфемалар ... ... бір ... құрамында
ғана қолданылса, түбір ... бір ... әр ... ... ... ... береді. Мысалы, білімнен деген сөздің
құрамындағы -ім және –нен ... ... ... зат ... ... ... ғана ұшыраса, біл деген түбір ... зат есім ... ... деп ... ... ғана ... түрлі топтарда, мысалы, естістіктер ... да ... ... сын ... ... да ... ... ұшыраса береді.
Түбір морфемалар әр басқа ... ... ... ... алса ... ... әр ... сөз таптарының
түрлену формаларын алаңыз), ... ... ... ... ... құрамында қолданылады. Мұнымен бірге
мына бір ерекшелікті қоса ... ... ... ... белгілі бір тобына ... ... ... да, ... ... ... жиі ... Белгілі бір аффикстік
морфема ... ... ... әлденешеуіне жағана берсе,
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... морфема.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Ясауи «Хикметтеріндегі» сөздің морфологиялық құрылымы38 бет
Сөздің морфемалық құрамы7 бет
«Китаб муқаддима» ерекшеліктері173 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Глютиноздық күріштің Отандық формалары мен линияларын жасау үшін қазақстандық және ресейлік күріш сорттарын белоктық паспортизациялау40 бет
Еліктеуіш20 бет
Жұмыстың негізгі мазмұны49 бет
Күрделі аталымдардың ғылыми негіздері мен басты ұстанымдары7 бет
Көне түркі тілі мен қазақ әдеби тіліндегі граматикалық сәйкестіктер26 бет
Модальді етістіктердің аудармасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь