Инфляцияның теориялық аспектілері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І бөлім. Инфляцияның теориялық аспектілері
1.1 Инфляция түсінігі, пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Инфляцияның түрлері мен факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3 Инфляция әлеуметтік.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

ІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы инфляция және оны реттеу негіздері
2.1 Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және оның ерекшеліктері ... 18
2.2 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның қазіргі кездегі
даму қарқынын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3 Инфляция салдарынан туындайтын проблемаларды талдау ... ... ... ... 24

ІІІ бөлім. Инфляциямен күресу шараларын жетілдіру жолдары
3.1 ҚР инфляцияға қарсы күресінің болашаққа арналған бағыттары ... ... .28
3.2 Инфляцияға қарсы саясатын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ..32
3.3 Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы 2009.2010 жылдарға арналған іс.қимыл жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43
Кіріспе

Курстық жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңда инфляция Қазақстан Республикасының ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Еліміздің президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 19-сәуір, 2006 жылы айтқандай: «2002-2005 жылдары жыл сайынғы шығын 27,5 пайызды құраса, ақшамен есептегенде ішкі жалпы өнімнің өсуі 53,2 пайызды құраған. Экономиканың қызуы көтеріле бастағанын біз сезіп отырмыз», соған қарағанда кейбір экономистердің айтып жүрген пікірлері бекер емес: «инфляция ырыққа көнбейтін деңгейге жетеді, экономиканың қызуы көтеріледі, яғни Қазақстан «Голланд ауруының» алдында тұр». Сонымен енді Қазақстанда тез арада шешуге қажетті пробемалардың бірі – инфляция. /1, 7б./
Курстық жұмыстың мақсаты – инфляцияның пайда болатын себептерін толығымен анықтап және баға беріп, одан туатын салдарымен күресудің жаңа жолдарын іздестіру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- инфляцияның әлеуметтік-экономикалық құбылысқа әсерін анықтау;
- ҚР инфляциялық жағдайын талдау;
- инфляция мәселелерін талдаудағы перспективаларын қарастыру.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп санайды. «Инфляция» термині (латынның inflasio сөзінен шыққан – кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ – тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865) қағаз долларының қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. ХІХ ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы ХХ ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде 20-жылдары жазыла бастады.
Сонымен, инфляция дегеніміз – бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі тауар рыноктарының көбінде тепе – тендік бұзылса, бағалар тоқтаусыз өседі. Инфляция – бұл жалпы ұсыныс пен сұраным ұсынымнан артық болса, бұл тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай жекелеген нарық сәйкессіздігі инфляцияны қалыптастармайды. Инфляция – бұл нарықтың көбінде сұранымның артуынан қалыптасқан тепе – теңдіктің бұзылуына байланысты пайда болған елдегі баға деңгейінің жалпы өсуі.
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу инфляция баға деңгейі мен пайда нормасын өсіреді, сондықтан экономикалық жағдайын уақытша жандануына ықпал жасайтын фактор болады. Бірақ, уақыт артып инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналады, қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Экономиканың интернациялануы (ұлттық шеңберден шығуы) инфляцияның бір елден екінші елге ауысуына мүмкіндік береді, бұл халықаралық валюта және төлем қатынастарын қиындатады. Инфляцияның негізгі себептері: ақша тауарларды сатып алу қабілеті, күшті валютамен салыстырғанда құнсызданады. Инфляцияны былай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты жалпылама эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның өсуі – тауарға сұраныстың оның ұсынысынан артық болуымен байланысты
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп айтуға болады. Бірінші әдістеме шеңберінде белсенді бюджет саясаты жүргізіледі – сұранымға ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтар реттеледі. Инфляция жағдайында мемлекет шығындарын қысқартып, салықтарды көтереді. Осының нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция қарқыны төмендейді. Бірақ сонымен бірге өндіріс өсуі де құрып, жұмыссыздықты арттырып жіберуі мүмкін. Ол қоғам үшін инфляцияны тежеудің құны болады. Құлдырау жағдайында бюджет саясаты сұранымды кеңейтуге бағытталады.
ХХ ғасырдың екінші жартысында жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік нарық жағдайы, бағалардың ұзақ мерзімдік тұрақтылығы әлемнің бірде-бір елінде қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл кезеңде бағалар тоқтаусыз өсіп отырды, ал 60-шы жылдардың соңынан бастап экономиканың құлдырау жағдайында да бағалар өсті. Дағдарыс фазасында бағалардың өсуі ХІХ ғасырдағы циклдер үшін болмаған жағдай. Бұл құбылыс экономикада «стагфляция» деп аталады.
Қазақстанда 2001-2003 ж.ж. арналған Ұлттық өндірісті дамыту бағдарламасы жасалған болатын. Қазақстан Үкіметі 2001-2005 ж.ж., арналған қысқа мерзімдік Ұлттық өндіріс салаларын қолдау бағдарламасын бекітті.Соңғы жылдары Қазақстандағы Аграрлық саясаттың бағдарламасы жасалуда..
Курстық жұмыстың зерттеу пәні – кез-келген нарықтық экономикаға тән үлкен мәселелердің бірі – инфляция табиғаты, пайда болу себептері мен салдары, онымен күресу жолдары.
Курстық жұмыстың объектісі – Қазақстан Республикасының экономикасындағы инфляция қарқыны.
Курстық жұмысты жазу барысында Қазақстан Республикасының Заңдар жинағы, статистикалық ақпарат көздері, нормативті актілер, мерзімді басылымдар, сонымен қатар шетелдік және отандық әдебиеттер қолданылды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Бухгалтерия-Жұмабек Жанділдин «Қазақстан экономикасының «қызуы» қандай?». // Айқын апта №71 (523) 20.04.2006, бейсенбі.
2. Бимендиева Л.А. «Экономикалық өсу – ұлттық экономиканың қызмет етуінің нәтижесі ретінде» // Хабаршы журналы № 6, 2004 ж.
3. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
Алматы – 2001.
4. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» Алматы «Экономика»-2000ж
5. Көшенова Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары»
Алматы «Экономика»-2000ж
6. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2000 ж.
7. Мэнкью Н.Г. «Макроэкономика», Москва 1999 г
8. Мауленова С.С. «Экономикалық теория». Алматы – 2004.
9. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С. «Микроэкономика». Алматы – 2000 ж.
10. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы. Алматы - 1997
11. Райханов Н. «Қазақстанның экономикалық реформа жолы өзінше» // Ақиқат -1996ж
12. «Экономикалық саясат», // Экономика Алматы - 2002
13. Ільясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы», // Алматы,2005ж.
14. «Макроэкономика», Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Алматы – Экономика, 2003ж.
15. Қазақстан Республикасының президентінің халыққа жолдауы. 2006 жыл, маусым
16. «Банки Казахстана» №3, 2006ж. // Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2006 жылдың 7-мамыр №5 баспасөз-релизі 2006 жылдың қаңтар-ақпанға арналған.
17. Сәйденов Әнуар. Ұлттық валюта: белесті жылдар бедері. //Егемен Қазақстан 2005ж. – 15 қараша, 6 бет.
18. «Банки Казахстана» №1, 2005ж. // Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі №004 баспасөз-релизі 2005 жылғы 13 қаңтар.
19. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. //Досниязова А.К. Инфляционное таргетирование.
20. «Банки Казахстана» №8, 2006ж. //Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі баспасөз-релизі 2006 жылғы 16 тамыз.
21. Қаржы-инвестициялық журнал «LS(Личный счет)» №2(17) Қыркүйек-қазан 2008жыл
22. Г.С.Вечканов, Г.Р.Вечканова «Макроэкономика» Москва 2008г
23. Егемен Қазақстан газеті 26 қараша 2008 жыл.
        
        Жоспар
Кіріспе---------------------------------------------------------------------
-------3
І бөлім. Инфляцияның теориялық аспектілері
1. Инфляция түсінігі, пайда болу себептері----------------------------------
--------5
1.2 Инфляцияның түрлері мен факторлары--------------------------------------
-----8
1.3 Инфляция әлеуметтік-экономикалық салдары--------------------------------
--14
ІІ ... ... ... инфляция және оны реттеу негіздері
2.1 Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және оның ерекшеліктері----18
2.2 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның ... ... ... ... ... ... туындайтын проблемаларды талдау----------------24
ІІІ бөлім. Инфляциямен күресу шараларын жетілдіру жолдары
3.1 ҚР инфляцияға қарсы күресінің болашаққа арналған бағыттары ... ... ... ... ... жолдары-----------------------------
-32
3.3 Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы 2009-2010 жылдарға арналған
іс-қимыл жоспары------------------------------------------------------------
-38
Қорытынды-------------------------------------------------------------------
-41
Қолданылған әдебиеттер тізімі------------------------------------------43
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі: Қазіргі ... ... ... ең өзекті мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... 2006 жылы ... «2002-
2005 жылдары жыл сайынғы шығын 27,5 пайызды құраса, ақшамен есептегенде
ішкі жалпы өнімнің өсуі 53,2 пайызды ... ... ... көтеріле
бастағанын біз сезіп отырмыз», соған қарағанда кейбір ... ... ... бекер емес: «инфляция ырыққа көнбейтін деңгейге ... ... ... яғни Қазақстан «Голланд ауруының» ... ... енді ... тез ... ... қажетті пробемалардың бірі
– инфляция. /1, 7б./
Курстық жұмыстың ...... ... ... ... ... және баға беріп, одан туатын ... ... ... ... ... міндеттері:
- инфляцияның әлеуметтік-экономикалық құбылысқа әсерін анықтау;
- ҚР инфляциялық жағдайын талдау;
- инфляция мәселелерін талдаудағы перспективаларын ... ... ... ... көптен бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның қызметімен тығыз ... деп ... ... ... inflasio ... ... – кебіну, ісіну) ақша айналысына
қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ – тың ... ... ... ... ... қисапсыз көп шығарылуымен байланысты
болды. ХІХ ... бұл ... ... ... мен ... ... ... инфляция ұғымы ХХ ғасырда бірінші дүниежүзілік
соғыстан кейін кеңінен ... ал ... ... ... 20-жылдары жазыла бастады.
Сонымен, инфляция дегеніміз – бағалардың ... ... ... ... ... рыноктарының көбінде тепе – тендік ... ... ... ... – бұл ... ... пен сұраным ұсынымнан
артық болса, бұл тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ ... ... ... инфляцияны қалыптастармайды. Инфляция – бұл нарықтың
көбінде ... ... ... тепе – ... ... ... ... елдегі баға деңгейінің жалпы өсуі.
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп ... ... баяу ... ... мен ... ... өсіреді, сондықтан экономикалық жағдайын
уақытша жандануына ... ... ... ... Бірақ, уақыт артып
инфляция тереңдегенде ол ... ... ... айналады, қоғамда
экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Экономиканың интернациялануы (ұлттық шеңберден шығуы) инфляцияның бір
елден екінші елге ауысуына ... ... бұл ... ... және
төлем қатынастарын қиындатады. Инфляцияның негізгі ... ... ... алу ... ... ... салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны былай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, ... ... ақша ... ... ... деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның өсуі – тауарға ... ... ... ... ... ... ... сипаттағанда, екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде белсенді бюджет саясаты жүргізіледі –
сұранымға ... ... ... ... ... мен салықтар
реттеледі. Инфляция ... ... ... ... ... ... ... сұраным қысқарады, инфляция қарқыны
төмендейді. Бірақ сонымен бірге ... өсуі де ... ... жіберуі мүмкін. Ол қоғам үшін инфляцияны ... ... ... ... ... ... сұранымды кеңейтуге
бағытталады.
ХХ ғасырдың екінші жартысында жұмыспен толық қамту, ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бірде-бір
елінде қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл кезеңде ... ... ... ал 60-шы ... соңынан бастап экономиканың ... да ... ... ... фазасында бағалардың өсуі ХІХ
ғасырдағы циклдер үшін болмаған ... Бұл ... ... деп ... ... ж.ж. арналған Ұлттық ... ... ... ... ... Үкіметі 2001-2005 ж.ж., арналған
қысқа мерзімдік Ұлттық өндіріс салаларын қолдау бағдарламасын бекітті.Соңғы
жылдары ... ... ... бағдарламасы жасалуда..
Курстық жұмыстың зерттеу пәні – кез-келген нарықтық экономикаға тән
үлкен мәселелердің бірі – ... ... ... болу ... ... онымен күресу жолдары.
Курстық жұмыстың объектісі – Қазақстан Республикасының экономикасындағы
инфляция қарқыны.
Курстық жұмысты жазу барысында Қазақстан Республикасының Заңдар жинағы,
статистикалық ... ... ... ... ... басылымдар,
сонымен қатар шетелдік және отандық әдебиеттер қолданылды.
І. Инфляцияның теориялық аспектілері
1.1 Инфляция түсінігі, пайда болу себептері
Инфляция – бұл ... де ... ... Ол ақша ... ... ақша белгіліремен аса толып кетуінің нәтижесінде тауар
мен көрсетілетін қызметтердің бағасының өсуі. ... ... ... ... қабыну» дегенді білдіреді. Ол қағаз ақша ... ... тән және ... ... ... ... ең ... тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының
қымбаттауы ретінде көрінеді
Алтын ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты ... ... ... ақша көлемі алтын – күміс қорымен реттелген. Қағаз ақша
айналымында жағдай басқаша қалыптасады. ... ... ақша ... тек
белгісі ғана. Қағаз ақша ... ... ... ... ... алмайды.
Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды ... ... ... ... ... ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі
айналымға шығарылады, ... ақша ... ... тыс ... ақша ... ... Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға
қатты ықпал жасап, ... ... ... ... 10 %-ке ... баяу инфляция ... ... ... белгілі бір жағдайда баяу ... ... ... фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар
тауарды көбірек сатып алады, себебі ... ол одан да ... ... Бұл, өз ... ... ұсынысты арттыруға ынталандырады,
нарық тауарға тез толады. Инфляция жағдайында ... ... ... ... ... ... инфляция экономикада ... ... және ... ... ... мүмкіндік
береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тезірек өседі. ... ... ... ... ... ... 10 %-тен асқанда инфляция қауіпті. Экономика ... ... тез ... ... ... ... бірнеше процентке емес, бірнеше ... ... ақша ... ... ... ... тиімсіз болады. Сондықтан қаржы
ресурстары айналым мерзімі ... ... ... ... ... қоғамға тигізетін зияны көптеу, алып – сату (спекуляция) түрі
тез қамтиды. /2, 287б./
Спекулятивті бизнес ұсыныстың ... ... ... ... өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция қосылған ... оңды ... ... ... ... механизмі енді
экономикаға теріс әсер ететін болады. ... ... шығу ... тарапынан инфляцияға қарсы жедел және ... іс – ... ... іске асырылуы қажет болады.
Инфляция – бағалардың ... ... ... ... ... ... көбінде тепе – тендік бұзылса, бағалар тоқтаусыз өседі.
Инфляция – бұл жалпы ұсыныс пен ... ... ... ... бұл ... ... ... Бірақ мұндай жекелеген нарық сәйкесіздігі инфляцияны
қалыптастармайды. Инфляция – бұл рыноктардың көбінде сұранымның ... ... ... ... ... ... елдегі баға
деңгейінің жалпы өсуі.
Ақша сұранысынан тыс ... ... ... ... ... жаңа ... ставкаларына, сыртқы ... ... ... және ... да ... ... өзгеруі
мүмкін. Яғни бағаның өсуін көптеген себептер қалыптастырады. ... ... ... өсуі де инфляция емес. Сондықтан жоғарыда ... ... ... ... ... алу қажет.
Инфляцияның негізгі себептері: ақша тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... былай түсіндіру,
яғни ақшаның алтынға ... ... ... ... ... ... эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның
өсуі – тауарға сұраныстың оның ... ... ... ... тауар нарығында сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігінің бұзылуы, ... ... ...... баға ... ... ... нақтылы экономикалық жағдайлар да әсер етеді. Сонымен баға
өсуінің инфляциялық себептеріне нені ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болмайды. Еңбек өнімділігі өскенде баға деңгейі
төмендейді. Бірақ егер негізгі өндіріс салаларында еңбекақы ... ... тез ... ... онда ... шаруашылықта «шығын инфляциясы»
деп аталатын жағдай қалыптасып, бағалардың жалпы деңгейі өседі. /2, ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, оның негізгі себептерін ... ... болу ... бұл ... ... мен табыстар арасында қалыптасқан
диспропорция немесе тепе – теңдіктің бұзылуы. Бұл мемлекет ... ... ... Егер ... ... ... ... яғни
айналымға қосымша ақша шығару ... ... ... онда бұл
айналымдағы ақша массасын арттырады, сондықтан инфляцияны қалыптастыруы
мүмкін.
Екіншіден, егер ... ... ... айтылған
әдіспен, яғни Орталық банктің несие беруімен жүргізілетін болса, онда бұл
да инфляцияның ... ... ... осы ... ... ... бағалардың жалпы өсуін ХХ
ғасырда нарық құрылымының өсуімен түсіндіреді. Бүгінгі ...... ... қалыптасқан. Осы күнгі ірі фирмалар (тауар өндірушілер,
ұсынушылар) белгілі бір ... ... ... ықпал жасап, өз өніміне
бағаны өзі белгілей алады. Фирма – олигополия бағаның өсуін ... ... ... ... ұмтылады, нарықта қалыптасқан баға деңгейінің
тұрақты болуына ... ... ... ... жаңа фирмалардың
келуіне шек қою арқылы олигополиялық ... ... ... мен ... ... ... болғанша ұзақ ұстап қалуға ұмтылады.
Төртіншіден, ұлттық ... ... ... ... шаруашылық қатынастары жүйесіне ... ... бір ... ... елге ауысуы қауіпі ... ... ... ... де ... ... Әрине, ұлттық
валютаның бағасын арттырып импортты арзандатуға болады, бірақ бұл жағдайда
экспорт қымбаттап, ... ... әлем ... ... ... ... тосу» деген жағдайда байланысты инфляциялық
процесс өзін-өзі ... ... ... ... ... ... пікірінше, «инфляцияны тосу» ... ... ... ... мақсаты деп анықталады. /10,110б./
«Инфляцияны тосу» механизмі ... ... әсер ... ... адамдар біраз уақыт бағалардың өсуін көріп, олардың болашақта
төмендеуінен ... ... де, ... ... ... ... көшеді. Сонымен қатар
олар еңбекақы деңгейін көтеру туралы үкіметке талап қояды. Еңбекақының өсуі
тұтынушылық сұранымын одан әрі ... ... ... сан қилы, бірақ әр кезде олардың белгілі бір
комбинациясы (құрамасы) қалыптасады. Айталық, ... ... ... ... ... ... тапшылыққа байланысты өте күшті инфляция
қалыптасқан. Соңғы ... ... ... ... ... себебі
мемлекет шығындарының өсуі, «баға - еңбеқақы», ... ... бір ... ... елге ... және ... болды. Бұрынғы
Кеңес Одағындағы инфляцияның негізгі себебі ... ... ... қалыптасқан экономикалық диспропорцияларды айтуға болды.
1.2 Инфляцияның түрлері мен ... ... ... ... ... ... ғана қалыптасатын.
Мысалы, соғыс кезінде мемлекет өзінің әскери ... ... ... көп ... ... ақша ... ... екі-үш онжылдықта көптеген
елдерде инфляция ұдайы ... ... ... ... ... ... жеке ... осы күнгі Кейнсті жақтаушы экономистер
инфляцияның баяу түрін өндірістің дамуына қосымша онды әсер ... ... ... Баяу ... ... ... пен нарық (сұраным)
жағдайларының өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... өсуі 10% ... ... Бұл
экономикаға қауіп туғызбайды.
Қарқынды инфляция (бағалардың жылына 10% - 200%-ке дейін өсу түрі) –
экономика үшін ... қиын ... ... іскерлік қатынастардың көбі
қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемделе береді.
Гиперинфляцияда бағалардың ... ... ... процентке ... ... ... 50% ) ... ... сипатталады. Гиперинфляция
кезінде бағалардың өсу қарқыны айналымға шығарылған ақша ... ... есе ... кетеді. Гиперинфляцияда бағалардың өсу қарқыны соншалық,
тіпті ақша шығаратын фабрикалар ... ... ... ... ... ... ақша ... шығару мүмкіндігі жетпей қалады екен.
Инфляция теңгермелі түрде болуы мүмкін, яғни бағалар бір қалыпты және
баяу өседі. Бұл ... ... бір ... ... ... ... ... да өседі. Нарықта тепе-теңдік (тұрақтылық) сақталады. Теңгермелі
емес ... ... жеке ... ... баға бірқалыпты емес, әртүрлі
қарқынмен өседі. /14, 105б./
Сонымен, тосылған ... ... ... ... ... жөн.
Тосылған инфляцияны алдын ала болжауға болады, немесе оны үкімет ... ... ... ... ... кенеттен және тез
өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық жүйесін ... ... ... сескеніп, қолындағы қаражатын сақтап қалу
мақсатында тауарларды жаппай сатып ала ... ... ... ... ... өсуі ... ... тосу психологиясын»
туғызады. Егер тосын инфляция (бағаның кенеттен өсуі) экономикасы ... ... ... ол ... ... қатты әсер етпейді. Экономикасы
тұрақты да қуатты елде ... ... ... ауытқуынан қорықпайды;
және бағаның өсуі қаншама тез болса, соншама оның ... ... ... мүмкін болатынына сенеді; сондықтан олар бағаның түсуін күтіп табысын
үнемдеу мақсатында сатып алуды күрт ... ... ... баға ... әсер ... ... өсуі тоқтайды, олардың
деңгейі құлдырап, бастапқы қалпына келеді.
Бұл жерде қалыпты қызмет атқаратын нарықтық шаруашылық жағдайында пайда
болатын белгілі ... ... ... ... «Пигу әсері», немесе
«нақты кассалық қалдықтың әсері» деп аталатын ... ... ... тағы бір ... ... ... икемді бағалар мен икемді процент
жағдайында және ... тосу ... ғана ... ... ... ... ... «Пигу әсері» экономикада нақты болатын
жағдайды емес, тек теориялық болжамды білдіреді. /14, ... ... ...... мен тиімсіз кәсіпорындардың
банкроттығы жеткіліксіз қалыптасқанда, ол өндірістің жеке салаларында ... ... ... дамиды. Еркін бәсеке жағдайында, мемлекет ... ... ... ... ... ... сүранымның
темендеуі кезінде кәсіпорын не өндірістің көлемін ... не ... ... ... болады. Макроэкономикалық деңгейде мұнымен
қатар не іскерлік белсенділіктің құлдырауы, не ... ... ... фирмалар, компаниялар жағдайдың жақсаруына үміттене отырып, ... ... ... және ... мен ... ... ... мәжбүр
болады. Процестің жаппай ауқымдағы ... ... ... ... экономикада бұл механизм әрекет етпейді, өйткені
өндіруші-кәсіпорынның шикізатты, ... шала ... ... ... ... ... ... алмайды.
Ол жеткізушілер тарапынан белгіленген бағалармен келісуге мәжбүр болады
және жоғарылатылған бағаларды өзінің ... ... ... ары ... ... ... жасау бойынша түпкі тұтынушыға —
халыққа аударып ... ... ... ... ... мен ... ... шаралар өндірістің құлдырауына жеткізеді. Батыс елдерінің
экономистері жасаған теорияларда альтернативті (балама) консепция ретінде
«сұраным ... және ... ... ... Бұл ... ... себептері (механиз-моделі) қарастырылады.
«Сұраным инфляциясы» жалпы сұраным мен ұсыным арасындағы тепе-теңдіктің
сұраным жағынан бұзылуын білдіреді. Бұл жерде мемлекет шығындарының артуы,
өндіріс және ... ... ... іске ... ... ... ... сұранымның қалыптасуы және ... ... ... ... ... ... мүмкін. Осы жағдайларға
байланысты ... ... ақша ... ... ... баға ... ... саласында еңбекпен толық қамтылған жағдайда айналымдағы артық төлем
ақша массасы шектеулі тауар ұсынымына тап болып, ... ... ... Сұраным инфляциясын график түрінде 1 – суретте
көрсетілген. /2, 98б./
Жоғарыда келтірілген себептерге байланысты ақша ... өсуі ... ... ... оңға қарай жылжытады (AD1 – AD2) және, ... ... ... ... (2) ... классикалық (3) үзіндісінде болса,
бұл баға деңгейін арттырады (Р1 – Р2), яғни ... ... ... ... ... 2 - ... көрсетілген:
Айтылған себептерге байланысты өндіріс шығындары өседі, ... ... ... ... ... (AS2 - AS1), баға ... ... (Р1 –Р2)
өндіріс көлемі қысқарады (Q2 – Q1), яғни ЖҰӨ-нің нақты көлемі қысқарады.
Бағалардың өсуі ... ... ... ... ... ... номиналды деңгейін көтеру туралы ... ... ... ... ... толтыру саясатын ұстануға мәжбүр болады.
Табысты индексациялау бағдарламасы экономиканың әр түрлі салалары ... болу ... ... ... ... ... индексациялау барлық
топтар үшін бірдей болмайды. /2, 99б./ ... әр ... ... түрінен ажырату өте қиын, олар өзара тығыз байланысты ... ... ... ... өсуі табыс инфляциясының себебі
ретінде көрінуі мүмкін.
ХХ – ғасырдың екінші жартысында жұмыспен ... ... ... ... ... ... ұзақ ... тұрақтылығы әлемнің бірде – бір
елінде қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл ... ... ... ... ал 60 – шы ... ... ... экономиканың құлдырау
жағдайында да бағалар өсті. Дағдарыс фазасында ... өсуі ... ... үшін ... ... Бұл ... экономикада
«стагфляция» деп аталады. /2, 105б./
Мемлекет сұранымды шектеу мақсатында инфляцияға ... іс – ... ... Жаңа ... экономистердің айтуынша өндірістің
өсуін ынталандыру және ... ... ... ... ... ... шығып кетеді. Инфляция осы ... ... ... сай ... ... ... ... монополия, қағаз ақша, т.б.) толық жою мүмкін ... ... ... толық жою мүмкін еместігі ... - ... ... ала ... ... да көп елдерде инфляцияны жою емес, оны
бағындыру, қарқынын баяулатып, ... ... ... ... ... ... ... инфляцияға
қарсы ұзақ және ... ... іс – ... ... ... ... ұзақ мерзімдік саясаты:
Біріншіден, халықтың инфляциялық үрейін жою мақсатын ... Ол ... ... ... ... ... саясатты үздіксіз де тұрақты түрде
жүргізіп, ... ... ... ... ... өзінің
белсенді іс шаралары негізінде (өндірісті ынталандыру, монополиямен
күресу, т.б.) нарықтың ... ... ... жағдай жасайды. Үкіметтің
мұндай саясаты тұтынушылардың сана – сезіміне қажетті әсер жасап, олардың
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шығындарды қысқарту
арқылы бюджет ... ... іс – ... ... ... Орталық банк несиемен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс –шаралары, нақты ... ... ақша ... ... шек қою, бұл ... ... ... береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін әлсірету. Жеке алғанда, ... ... үшін ... ... қысқа мерзімдік қарыздардың
экономикаға жасайтын инфляциялық ықпалын әлсірету. Бұл өте ... ... ... ... оны ... түрде жеке зерттеп, қарастыру қажет
болады.
Жалпы инфляцияның себептері базистік ... ... ... үйлесімсіздіктер мен дағдарыстан, ... ... ... ... ... өндірістің төмен
тиімділігінен болады. /16, 503б./
Инфляция сыртқы экономикалық қызмет тарапынан арандатылуы мүмкін, бұл -
импортталатын жөне ... ... ... ... ол ... ... тыс түсімінен және импорттық бағалардың жоғарылауынан
туады. Түскен шетелдік валютаны коммерциялық ... ... ... ... ... ... баламалы сома алады; банк ... ... өзі ... несие операцияларын және кредиттік экспансияны
кеңейтуге мүмкіндік береді, ұлттық ... ... ... ... ... ... салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен қызметтер көрсетуге экспорттық
бағаның ... ... бұл ... соның ішінде дамып келе
жатқан елдерде ... ... ... ... ... ... ... жағдайды пайдаланатын
монополиялардың қызметіне ... ... ... ... олар ... елдерде несие капиталының қосымша ұсынымын
жасайды. Сөйтіп шетелдік валютаның ... ... ... ... және
коммерциялық және орталық банк-тер арқылы ұлттық ақша айналысқа шығарылады.
Инфляцияныц көріну нысаны — ақшаның құнсыздануы мен ... ... ... ... ... ... оның ... алуға
жарамдалығының тиісінше төмендеуі.
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы тұлғаланатын ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу негізі болып табылатын оның бұл қасиеті оған өзінің
арналымын — ... ... ... ... ... ... ... қорланым мен құнды сақтаудың құралы болуға мүмкіндік береді.
Бірақ ақшаның бұл қасиеті мемлекет белгілеген өлшемге сәйкес оның саны ... ... ... ... ... компоненттерінің сәйкестігі
жағдайында көрінеді. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... х Q = М х V,
мұндағы сол жақ бөлігі қоғамдық өнім құнын, ал оң жағы ақша айналысының
жылдамдығын ескере отырып ақшаның ... (М — ақша ... V — ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процестерінде
материалдық ағындарға қалыпты қызмет көрсету үшін ... саны ... ... ... ... ... ... артық санын айналыстан алу
қажет. Алайда, практикада ... шарт ... ... бойынша ылғи
орындала бермейді, бұл себептер тиісінше инфляцияның өмір ... де ... ... /15, ... ... ... ... өзінің негізгі бөлігінде
тауар айналысымен ... емес ... ... ... ... сан алуан
функциялар орындайды. Бұл халықтың аз қамсыздандырылған топтарын әлеуметтік
қолдау шығыстары, ... ... - ... ... ... ... ... шығыстар. Кінәратсыз экономика жағдайында
мұндай шығыстардың көбеюі оның өздігінің ... ... ... ... көбеюін және ұлттық өндірістің өсуін ынталандыра
отырып, тиісті өнімге, ... ... ... ... ... бар ... туғызады.
Тұралаушы экономикада мұндай шараларды қаржыландыру үшін шаруашылық
жүргізуші субъектілер мен халықтың қарыздар алу ... ... ... ... ... салықтық түсімдердің жетіспеушілігі сезіліп тұрады.
Мұндай жағдайда бұл шығыстарды жабудың бірден-бір көзі қосымша ақша ... ... ... емес сфераны қаржыландыру міндетіліктермен қатар мемлекет
дағдарыс жағдайында көпшілік қолды тауарларға салыстармалы төмен бағаларды
қолдау қажеттігінен ... ... ... ... ... ... ететін салаларды қолдап отырады. Бұл ... не ... ... ... не ... ... берілетін
жәрдемқаржыларда, не мұндай субъектілерді жеңілдікпен несиелендіруде
банктердің төмен пайыздық мөлшерлемелерін ... ... ... ... ... ... берілетін кредиттерге кепілдік берілуі
мүмкін. Барлық жағдайда, әдеттігідей, баламалы қаржы ресурстарының алынған
көлемі түрінде экономикаға қажетті ... ... ... ... қуат
беру болады./15, 216б./
Сонымен қорытатын болсақ, экономистер инфляцияны екі ... ... ... және ... ... ... ... ұсыныс
инфляциясы деп. Ұсыныс инфляциясынан туындайтын екі түрлі инфляция бар: 1)
еңбек ақының өсуімен ... ... 2) ... ... ... ... Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары
Инфляцияның ішкі және сыртқы факторларын (себептерін) айыра білу қажет.
Ішкі факторлардың арасында ақшаға жатпайтын және ...... ... ... ... жатпайтындары — бұл шаруашылық
сәйкестігінің ... ... ... дамуы, өндірістің
монополизациялануы, инвестициялардың ... ... - ... ... жағдайлар және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттік
қаржының дағдарысы ү бюджет тапшылығы, мемлекеттік ... ... ... ... - ақ ... ... ... ақша айналысы жылдамдығының
артуы нәтижесінде несие құралдарының өсуі және басқалары жатады.
Дүниежүзілік құрылымдық дағдарыстар (шикізат, ... ... ... ... инфляцияны экспортқа шығаруға бағытталған
мемлекеттік валюта саясаты, алтынды, валютаны жасырын ... ... ... ... ... ... көпфакторлы процесс ретінде инфляция - бұл ақша айналысы
заңының бұзылуымен байланысты болатын ... ... ... ... ... іс - ... қаржы проблемаларымен байланыстырып отыру
қажет, өйткені инфляция құбылысы ... ... ... ... ... ... бір ... нысандары мен әдістерін қолдану; инфляциялық
сипаттағы шараларды мемлекеттік бюджет арқылы қаржыландырудың ауқымы;
- мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... қаржы инфляциялық процеске бірқатар
факторлар арқылы ... әсер ... ( ... ... түседі).
Бірінші фактор — мемлекет шығыстарының өсуі, бұл ерекше төлей алушылық
сұранымының артуына жеткізеді, сөйтіп тікелей баға белгілеуге әсер ... мен ... ... ... байланысты ақшаның құнсыздануы
бюджет шығыстарының көбеюіне соқтырады, ал оның ... ең ... ... ... артта қалып қояды. Бұл сөзсіз болатын ұзақ
уақытқа созылған тапшылыққа ұрындырады.
Екінші фактор — табысқа (пайдаға) салынатын салықтың ... ... ... баға ... ... ... ауысады және нарықтағы
бағаның көтерілуінің басты себебі болады.
Үшінші фактор — бюджеттердің ұзақ уақытты ... ... ... неғүрлым өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынастарын да өзгерістерге ұшыратады.
Біріншіден, инфляция ... мен ... ... өсуі ... ... ... ... инфляция қаржы ресурстарын құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық ... ... ... ... /15, ... ... мен инфляция өзара тәуелді болып ... ... ... ... бола ... ... ... да қаржы
қатынастарына әсер етеді. Ақшаның құнсыздануы және ... ... ... ... ... бюджеттің шығыстарын көбейтудің
қажеттігіне, салық ауыртпалығының күшеюіне, мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... жоғарғы қарқыны
мемлекеттің қаржы ресурстарын құнсыздандырады, өйткені салықтық ... ... ... ... ... ... ... бір межелдемелері
арқылы түседі, сондықтан мемлекеттің алу сәтінде олар құнсызданады. Осыған
ұқсас мемлекеттік берешектің ... ... ... қарыздарды
тарту үшін мемлекет өзінің бағалы қағаздарының табыстылығын несиелік пайыз
деңгейінен жоғары көтеруге ... ... бұл ... ... ... ... /16, 504б./
Қаржы қатынастары мен инфляциялық процестердің бір бағытты келеңсіз
сипаты, бірін-бірі өзара ... ... ... ... ... ... Мәселен, инфляция бірқатар әлеуметтік-экономикалық
проблемаларды тудырады: ... ... ... ұзақ ... ... экономикалық ынтаның түсуі, ақшалай ... ... ... ... экономикалық байланыстардың
бұзылуы және т.б.
Төмен инфляция немесе оның ... ... ... ... ... ... жақсартатыны секілді үқсас жағдайда
қаржы қатынастарының оң бағыттылығы инфляция ... ... ... және ... үшін ... ... көрсеткіші — 16
пайдаланылады . Бағалар индексі ... ... мен ... ... ... бір ... сатып алу бағасы мен базалық кезеңнің
бағасы арасындағы арақатынасты өлшейді. Ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... бағалары индексінен өткен ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді,
сонан соң жүзге көбейтіледі.
Қазақстанда тұтыну тауарларының бағасы мен ... ... ... ... қарағанда былайша өсіп отырды (есе):
1990 - 1; 1992- 2,5; 1993- 30,6; 1994- 22,7; 1995-1,60; ... ... 1998- 1,07; 1999- 1,18; 2000- 1,13. /16, ... ... егер ... ... жарты жыл ішінде және
одан басқа жағдайда көбірек айына 50 ... ... ... 11,5 пайыз
құрса, онда мұндай ... ... ... ... Сөйтіп,
Қазақстанда бұл деңгей 1992 -1995 жж. ... ... асып ... ... ... ... және ... түрлерін
мынандай критерийлер бойынша ажыратады:
бағалар өсуінің қарқыны бойынша:
баяу — баға жылына 10 пайыз өскенде; бұл кезде ақшаның ... ... ... ... ... — баға 100 пайыз шегінде өскенде; ақшаның затталынуы өседі;
гиперинфляция — баға ... ... ... баға мен ... алшақтық ұлғая бастайды;
бағалар өсуінің теңгерімділік дәрежесі бойынша:
теңдестірілген және теңдестірілмеген инфляция; ... ... ... ... ... бір-біріне қатысты өзгерусіз қалады,
теңдестірілмеген инфляция кезінде - ... ... ара ... өнбойы
өзгеріп отырады, оның үстіне әртүрлі үйлесімде;
болжаулық ( ... ... ) ... ... ... ... және ... шығу немесе пайда болу орнына қарай:
- импортталынған жене экспортталынған;
- ... ... ... ... ... баға шамалы
өскен немесе өзгерусіз қалған, бірақ тауар тапшылығы күшейген ... ... ... мен ... ... байланысын инфляцияның екі типі бойынша
бақылап отыруға болады: сұраным инфляциясы (тұтынушылар ... ... ... (өндірушілер инфляциясы).
Бірінші жағдайда ол заңды және жеке тұлғалардың ақша ... ... ... тауарларға және қызметтерге сұранымның өсуінің салдары
болып табылады.
Екінші ... ... ... ақы ... ... ... ... көбеюіне, тұтынатын шикізатқа, ... ... ... ... ... қуатына, ақпаратқа және
т.т.) тарифтердің өсуіне жұмсалатын шығындардың көбеюі инфляцияны тудырады.
Нақты ... ... ... бұл ... және оларға ілеспелі
салдарлар тығыз тоқайласады, өзін өзара толық-тырады, бұл ... деп ... ... тудырады, бұл ... ... ... баға мен еңбекке ақы төлеудің өсуі нәтижесінде
шығындардың көбеюі шығарылатын өнім құнының артуына соқтырды, мұндай өнімді
тұтыну ... және ... ... ... ... қосымша өсуін талап етеді және осылайша шексіздікке ... ... ... ... ... ... материалдық
жағдайына, инвистициялық қызметке қауіпті әсер етеді.
Инфляцияның классикалық көзі — мемлекеттік бюджет тапшылығы ... де ... ... ... ... ... факторы болып
табылады, өйткені ол ... ... және ... ... ... ... ... Бюджет тапшылығы Қазақстанның
егемендігі жағдайында да сақталып отыр: ол 1991ж. ... ... ... ... 1994-10,2%, 1995-17,4%, 1996-15,4%, 1997-
17,7%, 1998-18%, ... ... ... 2002 жылы
республикалық бюджеттің тапшылығы 4,7 миллиард теңгені ... ... , 2003 жылы ол 53,4 ... ... немесе ЖІӨ-ге 1,2% құрады.
Инфляцияның дамуына инфляциялық нәтижені тудырған жаңа салықтарды —
алғашқы ... 28% ... ... ... ... ... және ... кеден баждарын енгізу, өнімнің өзіндік құнына
қосылатын қаражаттар аударымдарын ... ... ... ...
инвистициялық қор), халықты ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыруға аударылатын аударымдарды бірден
көбейту сияқты қаржыны және ... ... ... ... ... дамуының қосымша факторы пайдаланылатын кредиттер ... ... ... ... табылады; кредит үшін төлемақының өсуі
жағдайында бұл ... ... ... оның ізін шала ... да ... ... ... шығындарын — өндірушілер инфляциясын
арандатушы факторларға жатады.
Бағалардың артуы жағдайында ... ... жеке ... ... ... ... ... өсуін инфляцияның даму
факторы деп есептеуге болады. /16, 506б./
Сонымен түйіндей келе, кенеттен болған инфляция алдын ала ... ақы ... ... және ... ... ... ... Алдын ала болжамды инфляцияда адамдар ақшалары ... үшін ... ... ... ... ... ойластырып шара
қолдану, бағаның өсуін ескеріп номиналды индексация жасау.
Егер баға жайлап өсе бастаса, ол жағдайда ... ... ... Ақша ... үшін ... ... ... сатып алады, ал
кәсіпорындар инвестициялық тауарларды алады. «Инфляциялық психоз» бағаға
қысым ... ... ... өрши бастайды. Кәсіпорындар шикізат және
даяр өнім алуға тырысады, ювилирлік тауарларды, алтынды алуға ... ... ... ... өсуі ... ... қарым-
қатынастар күйрейді. Ақша өзінің функциясын орындай алмайды. Сондықтан
заттай ... орын ... ... пен ... тоқтауға бағытталады.
Қорытындысында экономикалық, әлеуметтік, саяси ... ... ... ... инфляция және оны реттеу негіздері
2.1 Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және оның ерекшеліктері
Осы күндері ... ... ... ... және ... ... ... Кеңес Одағының тарихи –
экономикалық даму процесінде ... ... ... және ... ... ... іздестірген дұрыс болады.
Қоғамдық өндіріс құрылымы қаржы баға жүйелерін анықтайды. ... ... ... мен баға ... ... ... ... экономикасының 70 – ші жылдың даму ... ... ... әр бесжылдық ... ... ... ... ... экономикасында тарихи ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашылығы арасындағы алшақтық;
2) ауыр өнеркәсіп пен жеңіл өнеркәсіп арасындағы ... ... ... мен ... (түпкі) өнімдер өндірісінің арасындағы
диспропорция;
4) әскери өндіріс пен азаматтық ... ... ... ... ... пен ... емес өндіріс арасындағы
диспропорция т.б.
Бұл диспропорциялар Кеңес ... ... ... ... ... ... ... келді. Кеңес шаруашылық жүйесінде әрбір
10 -15 жылда бір рет жүргізіліп келген бағаларды реформалау шаралары ... ... ... ғана ... қалыптасқан өндірісаралық, оның ішінде шикізат өндірісі мен
түпкі өнімдер өндірісі ... ... ... ... Одақтас
Республикаларға қарағанда, бірнеше есе жоғары. Қазақстанның экономикасы
негізінен Кеңес ... ... ... социалистік елдер қауымдастығының
шикізат пен энергия өндіруші базасы ретінде дамып қалыптасқан. ... ... ... 90-95 % ... ... ... ал
өзіне қажетті өндіріс құралдарының 90 %, тұтыну тауарларының 60% сырттан
тасымалданатын. Кеңестік жүйе ... ... ... ... ... қалыптасқаны белгілі. 1991-1993 жылдары Ресейден тауарлар алу
үшін алынған ... ... бір ... ... доллардан артып кеткен болатын.
1993-1998 жылдары Қазақстандығы ... өсуі мен ... ... - тен 20% - ке ... Бұл кездері Қазақстанда гиперинфляция
қалыптасты, тек өзіміздің ұлттық валютаны (тенгені) ... ... ... инфляцияға қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 жылдың
ішінде 100 есе ... Бұл ... ... ... ... ... жетістігі болды. Бірақ
Қазақстан үшін бұл жеңіс тегіннен тегін ... жоқ, оның ... ... күрт ... ... ... жеңіл өнеркәсіп пен машина
жасау көлемі 90 % - ке, ауыл ... пен азық – ... ... – түлік өндірісі – 50 -60% -қысқарды.
Сонымен түйіндей келе, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болған болатын. Бюджет тапшылығы
Қазақстанның егемендінгі жағдайында да ... ... ол 1991 ... ... ... 20,4 %, 1992 – 8,6 %, 1993 – 11,9 %,1994 ... %, 1995 – 17,4%, 1996 – 15,4 %, 1997 – 17,7 %, 1998 – 18 %, 1999 ... %, 2000 – 9,8 %, 2001 – 6,4 %, 2002 – 5,2 % ... 2008 ... ... ... 1,453 млрд. теңгені (ЖІӨ-ге 0,11 %)
құрады. Бюджет ... ... ... ... ... ... ол шығындардың инфляциясынан және осыған ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі
инфляцияның даму қарқынын талдау
Қазақстан Республикасының ... ... 2008 ... ... ... мынадай жағдайды көруге болады:
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ресми
деректері бойынша инфляцияның ең ... ... 2008 ... ... ... орын ... яғни 19.4 % құрады. Бұл соңғы жылдарда
белгіленген ең ... ... ... ... ... азық ... деген
баға өте жоғары деңгейде болып, көшбасшылыққа ие болды – 27.8%.
2008 жылдың қараша айында 2007 ... ... ұн ... 75%, күріш
–75%, нан – 40.6%, жарма – 16.7% -ға ... ... ... өсуі
–5.9%, сүт өнімдері мен жұмыртқа бағасының өсуі ... –15.9% ды ... ... – 22%, ... – 20.4, ... ... 16.2% - ға ... Ет
пен ет өнімдеріне – 19.7%, балық пен теңіз өнімдері деген баға осы кезеңде
– 14.6%-ға ... ... құс еті – 24.9%, ... еті ... ... еті – 17.9% қой еті – 17%, ... өнімдері – 16.6% - ды құрады.
2008 жылдың қараша айында қатты отын 4.7%, нығыздалған газ – 1.6% ... Жуу және ... ... 1.9%, дәрі дәрмек – 1.1% , киім және аяқ
киім – 15, жеке гигиена тауарлары 0.9% ға ... Ал ... ... мен ... отын – 11.9% ға ... ... ... көрсетудің ішінде білім беру ... ... құны – 0.9% - ға, ... ... қызмет көрсетуі – 0,8% ,
мәдени қызметтер - 0.8%, ... үй – ... ... және жолаушылар көлігінің қызметі 0.3% - ға ... ... – 1.2%, ... және ... – 1% - ға ... отыр.
Сонымен 2008 жылдың 1 – ... ... ... -
әкелінуі талдау көрінісінде (резервтік ... ... ... ... ... ... жылдың осындай
көрсеткішінен екі еседен ... асып ... 1,8 ... ... 2008 жыл үшін ... ... тікелей инвестициялар сияқты
Қазақстан ... ... ... ... да өсуі тән ... 2008 жылдың 1 – жарты жылдығында
Қазақстанға шетелдік тікелей инвестициялардың ... ... 2523 ... ... ... ... - әкеліну 1696 млн. долларды құрады, бұл
өткен жылдың осындай көрсеткішінен 1,7 есе асып түседі. /21, 2б./
2008 жылдың 1 ... ... ... ... ... млрд. долларға, резиденттердің шетелдік активтері – 1,3 млрд. долл.
өсті.
2008 ... 1 – ... ... ... ... 12,7 % - ға ... ... долларды құрады. Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
борыш бойынша міндеттемелер 3,59 млрд. ... ... ... сыртқы
борыштың өсімі банктердің және үлесіне сыртқы борыштың 86%-ы тиесілі,
кепілдікпен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді.
Тұтастай алғанда, 2008 жылы тамызда шілде айына қарағанда инфляция 0.8%
деңгейінде қалыптасты.
Тұтыну бағалары құрылымы бойынша неғұрлым ... ... ... -7,4%-ға қымбаттады, азық түлікке жатпайтын тауарларға және ақылы
қызмет көрсетулерге бағалар мен ... ... ... және ... жылы ... ... тән ... ішінде барлық
тұтыну тауарларына және ... ... ... ... ... «лидерлерсіз» іс жүзінде біркелкі өсуін атап айтуға болады.
Бұдан ... ... ... сәттен бастап барлық жылдарда болған
инфляцияның күтілетін маусымдық төмендеуінің ... ... ... ... оның ... ... ... бастап Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын жүргізу ... ... ... бағдарға алады. ... ... ... ... ... ... базалық
инфляцияның есебі екі әдістеме бойынша жүргізіледі және оны ... ... ... агенттігі жүзеге асырады. Базалық
инфляция есебінің бірінші әдістемесіне ... ... ... ... көкөністерге, жеміс-жидектерге, жанармайға және көмірге бағаны алып
тастау, ал екінші әдістеме ... - ... ... ең ... өсуін
көрсеткен компонентті және бағаның неғұрлым төмендеуін ... ... алып ... ... /21, ... саясатының 2004-2007 жылдарға арналған негізгі бағыттарында
негізі қаланған 2007 жылға арналған базалық ... ... бір ... ... ... ... ескере отырып, өткен жылдың қорытындылары
бойынша тұтастай алғанда болжанған ... ... ... ... ғана
асатын болды.
Алдыңғы жылдарға көз жүгіртсек 2007 жылы жылдық инфляция ... ... ... (2007 жыл ... 2006 жылғы желтоқсанға), алдыңғы жылдарға
қарағанда біршама өскен.
Тұтыну бағаларының өсуінің басты ... ... ... ... және ... ... көрсетулері бағаларының өсуі (8,0%-
ға). Азық-түлікке жатпайтын тауарлар 5,9%-ға қымбаттады.
2007 жылы азық-түлік ... ... ... ... ... ... пен жеміс-жидек – 23,1%-ға, күріш – 18,3%-ға,
ет және ет ...... қант – ... ... және ... ... /19, ... жатпайтын бағалар тобына да бағалардың өсуі байқалды.
Олардың ішінде: киім-кешекке – 8,8%, аяқ-киім – ... ... ... 5,7%, ...... қымбаттады.
Ақылы қызмет көрсету құрылымында тұрғындық-коммуналдық қызмет көрсету
аясында баға ... ... Оның ... ... ... ету ... тұрғын үйді қамтамасыз ету – 9,6%-ға, қоқыс шығару – 8,0%-ға
қымбаттады. Сонымен қатар, білім беру ... де ... ... ... ...... ... көлігі – 6,0%-ға
қымбаттады. /19, ... ... ... 7,6% ... 2006 ... ... межені асып
түсті (5,2-6,9%). /19, 2б./
2008 жылғы инфляция деңгейі жыл ... ... ... ... %-ға жетті.
Қазіргі таңда доллар девальвациясы жалғасып тұр. Оның бағамы жыл ... 1=120 ... ... ... ... жағдайда экспорттың ақшаға
шаққандағы (номиналды) көлемі ғана ұлғаяды. Ішкі жалпы ... ... де ... ... Ал шын өсім бұл екі көрсеткіште ... ... ... ... ... ... – тауардың өтімі, яғни сыртқы рыноктағы
бәсекелестік ... ... Бұл ... екінші деңгейдегі банктер үлкен
кері әсер етіп тұр. Дәлірек айтқанда олар, ... ... ... қоры
мол ірі үш банк шет елден жеңіл несиелер алып елге үлестіруін үдете түсуде.
Бұл екі жақты зиянды. ... ... Банк ... ... ... үшін оны сатып алуға мәжбүр болады. Демек, ... ... ... ... сол ... оның ... өзінен-өзі жүріп, ұлттық
қордағы номинальді қазына мөлшері теңгеге шаққанда азаяды. Демек, ұтыстан
ұтылыс ... ... тұр. ... ... ... Банк теңгені үстеп
қоректендіру (рефинансирование) тәсілін қолдануы мүмкін. Жыл басынан бері
бір рет бұл ... ... ... да. Оның ... ... ... ... өсе түсті. Сөйтіп, онсыз да қымбаттап бара жатқан (шет ... ... ... ішкі ... ... (инфляцияға
ұшырауын) жалғастырады. Бұл дегенініз ең алдымен өткен ... ... 30-100 ... ... ... ... ... бос ақшаны өз қалтасына түсіруді ойлауы нарық ... ... ... ... толмай тұр. Демек, инфляцияны өсіруші, сөйтіп,
экономиканы «Голланд ... ... ... қоздырғыш күші әлеуметтік
төлемдердің еселеп арттырылуы болып шықты. Бір ... ... ... ал сол жақсылық экономикаға кері әсерін тигізіп отыр. Мұны
экономика тілінде ... ... ... ... ... ... ... бастағанына екі-үш жылдың жүзі болды. Бірақ ондай
дерттің алуы мүлде алыс. Оған ... ... ... әлі де болса
ондаған, тіпті жүздеген миллиард доллар көлеміндегі инвестицияны ... ... ... ... ... ... ... субъект. /18,
7б./
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ... ... ... 2007 жылы шілдеде 0,9% құрады (2007 жылдың
маусымында – 0,8%). ... ... баға ... , ал ... тауарлар 0,9%-ға және ақылы қызмет көрсету – 0,5%-ға қымбаттады.
/23, 2б./
2007 жылдың шілдесінде ... ... ... жұмыртқа –
4,6%, қант – 2,5%, көкөніс – 1,7%, май – 0,4%, балық және теңіз тағамдары –
0,2% төмендеді. ... ... ... – 0,9% және ет, ет тағамдарына ... ... /23, ... ... ... ... де ... жоғарылауы байқалды:
жанармай – 6,5%-ға, сонымен қатар аяқ киім, ... ... ... гигиена тауарлары – 0,4%-ға.
Ақылы қызмет көрсетулер арасында да баға ... ... ... ... ... және ... беру ... – 0,6%, дәрігерлік қызмет көрсету
– 0,5%. Тұрғындық-коммуналдық қызмет көрсетулер – ... ... ... ... ... ету – 0,6%, ... шығару – 3,4%, сумен
қамтамасыз ету – 0,4%, ... ... – 0,1%. /23, ... жылдың басынан бастап тұтыну нарығында бағаның жоғарылауы 5,1%
құрады (2007 жылдың қаңтар-шілде – 4,0%). Азық-түлік ... ... (4,7%), ... ... ... – 3,4% (2,5%), халыққа ақылы
қызмет көрсету – 7,0% (4,0%) жоғарылады. /23, 2б./
2007 жылдың шілдедегі инфляция жылдық ... ... – 8,1% ... жыл ... – 7,5%), ... ... ... азық-түлікке
жатпайтын тауарлар – 6,8%-ға, ... ... ...... /23, ... осы ... ... келе, инфляция деңгейі соңғы жылдары
біраз жоғары деңгейде тұрғанын көруге болады, бірақ 2008 жылы 2007 ... ... ... ... ... Бірақ оны дәл айту
әлі ертерек, себебі жылдық қорытындылар шыққан жоқ.
2.3 Инфляция ... ... ... талдау
Сонымен біз инфляцияны екі типке бөлдік – ... ... ... ... ... ... өмірде бұл екі типті ажырату өте
қиын. ... ... ... ... тез ... ... ... жиынтық
шығыны көбейді, бұл сұраныс инфляциясын тудырады. Егер ... ... ... онда ... ... ... ... шығын өсіп жатқандығы байқалады. Сол кезде өндіріп
жатқан тауарлардың бағасын көтеруге мәжбүр болады. Өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... көптеген фирмалар оны
инфляция шығыны деп ойлайды. Бұл екі типтің қайсысы екенін ... ... ... ... ... болғанда байқалады. Ал инфляция шығыны
автоматты түрде өз-өзінен жоқ ... ... ... ... ... ішкі ... және ... қысқарады. Бұл шығындардың өсуіне кедергі болады.
Инфляцияның үйлестірімді әсері. Ал енді инфляцияның зардабын зерттейік.
Біріншіден, ... ... ... ... және ... қалай әсер
ететінін көрелік.
Баға деңгейі және ЖІӨ арасында белгілі бір ... бар. ... және ... ... ... бір қалыпта көтеріледі немесе
қысқартылады. Бірақ соңғы 20 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... қысқартылып, ал бағалар өсіп жатады. Нақты
өндірістік көлем белгілі бір ... тұр, ... ... ... ... ... көлемнің және табыстың ... ... Бұл ... әсер ... және ... ... көре ... Егер ұлттық табыс
өзгермеген болса, онда инфляция қалай әсер етеді?
Атаулы және нақты табыс. Бұл ... ... беру үшін біз ... ... нақты табыстың айырмашылығын білуіміз керек. Атаулы табыс – бұл ... ... ... ... ақшаның саны. Нақты табыс – бұл тауарлар ... ... яғни біз осы ... ... ... ... ... аламыз.
Егер атаулы табысыңыз бағаның өсу деңгейіне қарағанда ... ... ... ... ... ... керісінше, егер баға өсу деңгейі атаулы табыс
деңгейіне қарағанда тезірек өссе, онда нақты табыс азаяды. Біз нақты ... ... мына ... ... ... ... Атаулы табыстың баға ... ... = ... өсуі ... ... ... 10% өссе, ал баға деңгейі 5% өссе, онда ... ... ... және ... 5%-дай атаулы табыс болса, инфляция 10%, сонда
нақты табыс 5% болады. /17, 67б./
Тұрақты ... ... ... ... және ... табыс арасындағы
айырмашылық бізге белгілі. Тұрақты атаулы табыс алған адамдарға инфляция
жазалаудың бір түрі. ... ... ... ... ... ... адамдар
тобына табысты жіктейді.
Классикалық мысалға зейнеткерлерді алуға болады, оларға ... ... ... әкеледі. 1980 жылы зейнеткерлікке шыққан адамның
тауарларды мол ... ... ... бар еді, ал 1995 жылы ... ... жартысына дейін төмендеп кетті, бұған жалдау төлемақысын жатқызуға
болады.
Мүлік иелері. Инфляция мүлікті сақтаушыларға да үлкен зардап ... ... ... ... ... төмендейді. Мысалы, бір кісі 1980 жылдан
бастап 1995 жылға дейін 1000 доллар ... ... ... ... ... ... жартысына дейін төмендейді. Бірақ, сақтау формаларының бәрі пайыздық
табыс әкеледі. Егер инфляция ... ... ... ... ... қойған тауардың құны төмендейді. Мысалы, А. отбасы 1000 доллар 6%-
бен банкке салды дейік. Инфляция 13%-ға ... ... ... 1000 доллар
құны 938 доллар болады. ... ақша ... 1060 ... /17, 69б./
Қарыз алушы және несие беруші (дебитор және кредитор). Қарыз алушы және
несие беруші арасында инфляция ... ... ... ... алушыларға несие берушілер арқылы пайда әкеледі. Мысалы, сіз банктен
1000 доллар алдыңыз, оны екі ... ... ... ... егер осы ... ішінде жалпы баға деңгейі өссе, онда 1000 доллардың орнына 500
доллардай ... ... ... ... бағаның құны төмендейді. /17,
71б./
2004 жылдан бастап Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ету ақша – кредит саясатындағы
мүлдем жаңа айқындама болып табылады.
Негізгі ... ... үшін ... ... мынадай міндеттер
жүктелген:
- мемлекеттің ақша – кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
- төлем ... ... ... ... ... ... ... және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
- қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету.
Ұлттық ... ... ... мен ... ... түйіндеу
инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштер үшін Ұлттық Банк ... ... және ... ... ... ... нақты көрсетеді.
Инфляциялық таргеттеу принциптерін пайдаланатын көптеген ... ... ... ... қол ... ... жағдайларында инфляция бойынша бағдарлар ... ... ... сүйенбейтін болады.Оның орнына инфляциялық
үрдістердің негізгі ... ... баға ... ... монетарлық емес тұрғыдағы («базалық инфляция» индекстері) түрлі
дәрежедегі күйзелістердің ықпалын жояды.
Ұлттық Банк 2004 ... ... ... инфляция» индексіне қарай
бағдарлар белгілейтін болады.
2004 жылы ақша – кредит саясатының негізгі ... ... ... ... 4-6% шегінде ұстап тұру ретінде қалыптастырылған.
Мұндай ... ... ... ... ... ... және ол ... бойынша нақты есептеу жүргізілгеннен кейін тағы ... ... ... ... ... – ақша ... ... мәжбүр
болды, Ұлттық банк несие беру «процентін және ... ... ... ... ... ұстап отырды. Осылай жүргізілген монетарлық (ақша –
қаржы) ... ... ... ... ... ... ішкі
өндіріс пен нарық екі – үш есе кысқарды, ұлттық ... ... ... жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім шығаратын
шикізат ... ... ... ... жоқ, ... ... ... өсірді. Нарыққа көшу жылдары ... ... ... ... ... ... арта ... 75б./
Жалпы алғанда, инфляцияға қарсы саясаттың ұзақ мерзімдік стратегиялық
және күнделікті жүргізіліп отыратын ... ... ... болды. Монетарлық саясат негізінен күнделікті жүргізіліп отыратын,
айналымдағы ақша көлемін ... ... ... ... түріне
жатады. Әрине, белгілі бір жағдайларда, мысалы, гиперинфляция ... ... ... ... ... айналуы заңды да. Бірақ, жалпы алғанда,
дамыған Батыс елдерінің ... ... ... ... ... ... даму ... шеңберінде жүргізіліп отырады
екен. Қазақстанда 2001-2003 жж. арналған ... ... ... жасалған. Қазақстан Үкіметі 2001 – 2005 жж. арналған қысқа
мерзімдік Ұлттық өндіріс салаларын қолдау бағдарламасын ... ... ... ... ... Қазақстаннның барлық әкімшілік –
экономикалық аймақтарының ... ... - ... ... іске асырылуда. Осы бағдарламаның барлығын
стратегиялық саясаттың құралы ретінде қарастыруға болады. ... ... ... ... ұзақ және орта ... ... ... қолдау
және дамыту бағдарламаларының шеңберінде жүргізілетін болады.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және ... ... ... ... белгілі экономикалық саясат жүргізуге
мәжбүр етеді. Бұл жерде экономистер ең алдымен мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: ... де ... іс – ... ... ... жою ... әлде ... жағдайына икемделген дұрыс па?
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде белсенді ... ... ... ... ... ... мақсатында мемлекеттік шығындар мен ... ... ... мемлекет шығындарын қысқартып, салықтарды
көтереді. Осының ... ... ... ... қарқыны
төмендейді. Бірақ сонымен бірге өндіріс өсуі де тырып, ... ... ... Ол ... үшін ... ... құны
болады. Құлдырау жағдайында бюджет ... ... ... Егер ... ... ... онда мемлекеттің инвестиция
бағдарламасы іске ... және ... ... салықтар
төмендетіледі. Ең алдымен табысы төмен ... ... ... ... Бұл ... нәтиже береді: сұраным тез ... ... ... ... ... ... өсу ... бірақ 60 –
70 жылдары дамыған елдердің ... ... ... ... ... ... күшейтуі мүмкін екен. Сонымен бірге бюджет
шығындарының артуы ... ... ... және ... пен ... экономиканы реттеудің мүмкіншілігі қысқарады. /17, 76б./
Екінші әдістемені жаңа ... ... ... ұсынады.
Олар бірінші орынға ақша – несие арқылы реттеу ... ... Бұл ... жағдайына жанама түрде икемлді ықпал жасайды. Бұл ... ... ... ... банк ... ... ... ақша көлемін өзгертеді және қарыз пайызы (процент) ... ... ... ... ... ... ... барлық әлеуметтік топтарға, экономикалық
секторларға әсерін тигізбей қоймайтындығын айтуға болады. ... ... ... оны ... сан ... ... талдау үстінде. Бірақ
көптеген білікті экономистердің пайымдауынша оны ... ... ... ... ... күресу шараларын жетілдіру жолдары
3.1 ҚР да инфляцияға ... ... ... ... бағыттары
Қазақстан экономикасында сақталып отырған жақсы жағдайға байланысты
Қазақстан республикасының Ұлттық Банкі ақша қатынастарын ... ... яғни ... ... көшуге бағыт алды. Осы ... ... ... ... ... не ... ... негізгі бағыты туралы мәселелер қозғалатын болады.
Еліміздегі макроэкономикалық ... қол ... ... секторының
пәрменді дамуы, сыртқы экономикалық конъюнктураның ... ... ... ... ... және жаңа ... ... себепші болды. Бұл өз
кезегінде ақша-кредит саясатының құрылуына және ... ... ... ... коммерциялық емес банктердің жұмысын бақылауға және ақша
айналымын тұрақтандыруға әсерін ... ... ... ... ақша ... мен ... ... байланысты емес, сонымен қатар, басқа да монетарлық емес факторларға:
ауыл шаруашылық өнімдері, жанармай және ... ... ... да ... ... ... ... жылдан бастап Ұлттық Банк өзінің ең басты мақсатын ақша-кредит
саясатын дайындап, ... ... ... ... ... ... ... принциптеріне ауысуды негізгі бағыты деп
алды. Инфляциялық таргеттеу ақша ... ... ... ... ... ... ... себепші болған
инфляцияның «монетарлық» құштарлығының деңгейінің төмендеуі. ... ... ... ... және ... бағыты – мемлекетте бағаның
тұрақтылығын сақтау.
Таргеттеу (ағыл. targeting – бағыт алу, бағыттау, бағытталу) монетарлық
саясатта – бұл ... ... ... ... бағытты басқару процесі.
Бүкіләлемдік тәжірибеде таргеттеудің бірнеше стратегиялары ажыратылады,
олардың ішінде: номиналды табысты таргеттеу, ... ... ... жалақыны таргеттеу, монетарлық таргеттеу, валюта
бағамын таргеттеу (курстық таргеттеу), ... ... (6 ... /22, ... ... ... стратегиясының классификациясы
Ең бірінші болып инфляциялық таргеттеуді қолданған 1990 жылы Жаңа
Зеландияның Орталық Банкі. Соңғы он ... ... ... ... монетарлық саясатты енгізген елдердің саны күрт ... ... ... ... ... ... ... (1993ж.), Швеция
(1993ж.), Испания (1994ж.). Біртіндеп инфляциялық таргеттеу элементтерін
қолдануға келесі елдер келді: ... ... ... ... ... ... және Венгрия.
Инфляцияның Ұлттық Банк болжамының деңгейіне жақын болуы монетарлық
сасаттың жеңісі болып ... ... да ... ... ... нақты деректермен салыстырылып жүр (2-кестеден қараңыз). Инфляция
деңгейі көрсеткішінің қажеттілігі тек ақша ... ... қана ... қатар экономиканың бүкіл жағдайын көрсететіні екендігі тек ІІ
Дүниежүзілік ... ... ғана ... ... ... /22, 57б./
Инфляциялық таргеттеудің негізгі элементтері:
1) ортамерзімдік көрсеткіштерді жария ету;
2) ақша-кредит ... ... ... баға тұрақтылығының
институционалды келісімі;
3) ортамерзімдік бағдар алудағы тәуелсіздік;
4) ақша-кредит саясатының жоғары транспаренттілігі;
5) қадағалау органдарының жоғарғы жауапкершілігі.
Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... үшін 4 ... ... инфляциялық таргеттеудің негізін
көрсетуге ... ... ... ... ... ... (weakness);
3. мүмкіншіліктер (opportuinies);
4. қатерлер (threans);
Күшті жақтары.
Соңғы жылдардың қорытындылары бойынша Қазақстан бұрынғы Кеңес Одағы
республикалырының арасында ... ... тұр ... қарқынды
даму, инфляция деңгейінің тұрақты болуы, ұлттық валютаның ... ... ... ... әл-ауқатының жақсаруы, Қазақстанға
инвестициялық рейтингтің берілуі). Елдегі саясаттың тұрақтылығы да ... ... ... ... ... ... /22, ... жылдан бастап қаржы нарығындағы бақылаушы және тұрақтандандырушы
функцияларды Қазақстан ... ... және ... ... ... нарығындағы бақылаушы және реттеуші
функцияларының бөлінуі Ұлттық Банктің ерекше статусын ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі орталық банкке
қатысты функциялары бар бірғана банк.
Ұлттық Банк – ... ... ... ... ... тәуелсіз өткізуші болып табылады. Инфляцияны төмендетуге
бағытталған ақша-кредит ... ... ... ... ... ... процесстерін және ликвид деңгейлерін қазіргі таңда аса
маңызды және оптималды құралдарының бірі ақша ... ... ... ... ... ... ... үшін Ұлттық Банк ақша-
кредит саясатын қатаң тәртіпке бағыттап, қайта қаржыландыру ставкаларын
көтеріп, 8%-ға дейін ... ... ... көрсеткендей, қайта
қаржыландару ставкасы жылдық инфляция деңгейінен сәл жоғары болу керек.
Ақша-кредит құралын қолдану деңгеінде де, ... ... ... ... ... ең ... ... болып табылады. Бірақ
Ұлттық Банк дербес болса да, өз құралдарын фискалдық бағытта, яғни ... ... ... ... мүмкіншіліктері
шектеулі. 1998 жылдан бастап Ұлттық Банктің бюджетті ... және заң ... ... : ... Республикасының Ұлттық
Банкі туралы». /22, 59б./
Соңғы жылдары теңге енгізілгені кезден бастап ... рет ... АҚШ ... ... ... байқалды және ол
Қазақстанның бүкіл қаржы ... ... ... ... ... ... ... депозит базасының деңгейінің өсуіне
әсер ... ... ... ... ... ... Қазақстан
экономикасын дедолларизацияға әкелуі ... ... ... ... ... отыруы пайыз ставкаларының процесін құрудағы маңызды
рөлін атқарып төмендеуіне себепші болады.
Әлсіз жақтары. Қазақстанның ... ... ... ... ... мен дүниежүзілік шикізат ресурстарының
бағасына тәуелділігі төлем балансымен ұлттық валютаға әсерін ... ... ... ... ... қарағанда жоғарғы деңгейде
даму үстінде. Депозиттік базаның және ... ... ... ... ... қанағаттандыруға қаржының жетіспеушілігі, оның
кейінгі экономикалық дамуына әсерін тигізеді. Соның салдарынан басқа жаңа
қаржы көздерін ... тура ... ... деңгейіндегі монетарлық құралдардың әсері
қаржы-несие сферасын әлсіретеді. Бұл оның ... ... ... ... Экономикадағы «долларизация» деңгейін жоғарғы
деңгейде сақтап қалу қаржы-несие саясатына және ... ... ... кері ... ... ... бағалы қағаздар портфелі көлемінің жетіспеушілігі – ашық
рынокта кең көлемде операциялар жасауға ... ... Міне ... ... ... жоғары талаптар қояды.
Қазақстанның 2015 жылға дейінгі индустриалды-инновациялық ... ... және ... ... ... ...... әр жақтылығы. /22, 60б./Бұл өз
кезегінде ... ... ... тәуелділігін төмендетеді.
Бұл жерде ішкі және ... ... ... түсе ... елдің
индустриалды комплексін құру туралы айтылған.
Инфляция инфляциялық таргеттеу кезінде маңызды рөлді атқарады. Сонымен
қатар, ауыспалы ... пен ... ақша ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы, инфляция және баға ... тосу ... ... ... байланысты Ұлттық Банк
трансмиссиондық модель дайындап, ақша-кредит саясатының экономикаға әсерін
бақылап, ... ... ... ... ... ... деген баға тербелісі Қазақстан экономикасына кері
әсерін тигізу қаупі тұр, себебі айырбастау курсы тұрақты ... ... ... ... ... байланысты ұлттық валютамыздың
курсының ревальвациясына, ол өз кезегінде «Голланд ауруының» симптомдарына
әкелуі мүмкін. Көрші елдердегі ... ... та ... ... ... ... қаупі бар.
Отандық қаржы нарығының сиымдылығының жеткіліксіздігі оған шетел
капиталын толық жұтуға мүмкіншілік бермейді. ... ... ... ... ... күйреуіне, сонымен қатар, елде экономикалық
кризиске қақтығысу қаупі болуы мүмкін.
Сонымен қорыта келе, инфляциялық таргеттеу принциптеріне көшу ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жұмыс жасауымен және осы режимді орнықтыруға
барлық жағдайлар жасалғанымен жеңілдетіледі. ... тек қана ... ғана ... ... осы ... ... ... орнын
анықтауға болады.
3.2 Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары
Инфляцияның өрістеп, күшеюі экономикалық жөне әлеуметтік ... ... ... ... ... инфляцияны жою жөне ақша
айналысын түрақтандыруға арналған шаралар қолдана ... . ... ... іс - қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға ... ... ... ... пайыздық өлшерлемелерді,
инвестицияларды индекстеу жөнінде шаралар қолданылады;
Компаниялар мен фирмалар ... ... ... ... ... ... қосымша көздерін іздестіреді және т.с.с.
2) инфляцияны төмендету немесе басу ... ... ... ... жүргізу .
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет ...... ... ... ... сфераларының әр түрлі жақтарына әрекет етуді қамтиды ... ... ... ...... ... ... табылады.
Сұраным инфляциясын жоюға ақша жөне фискалдық саясатты пайдаланудың
біршама қатардағы макроэкономикалық әдістермен ... ... ... ... — инфляциямен күреске бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... екі негізгі
жолы белгіленген дефляциялық саясат және ... ... ...... ... ... несие үшін
пайыздық мөлшерлемелерді арттыру, салық ауыртпалығын ... ақша ... ... ... және салық механизмі арқылы ақша сұранымын
реттеуді қарастырады. Бұл саясат экономиканың өсуін ... ...... және ... оларды толықтай матау немесе
олардың өсу ... ... ... ... ... ... қажет
етеді. Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды ... ... ... ... саясат ақшалай ұсынымды шектеудің әр түрлі әдістерін
кіріктіреді:
1. Орталық банктің нақты ақша ... ... ... ... ... ... ... Барлық несие ресурстарын қымбаттату және оларға қол жететіндігін
азайту мақсатында орталықтандырылған кредитер үшін ... ... ... арттыру.
3. Кредит мультипликаторын қысу және коммерциялық банктердің ... ... жету үшін ... банктің коммерциялық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4. Сондай мақсаттарда Орталық банктің кедитерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... ... жөне ... негізінде мемлекеттік бюджеттің тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында екі өзара ... ... ... ... ... ... бюджеттің тендестігіне жету және тапшылығын жою
үшін оның кірістерінің деңгейін көтеру керек;
екіншіден, экономиканың бастапқы ... - ... пен ... ... ... ... қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды ... ... . ... ... ... сипаты болады, өйткені олар бағаны
өсіреді, сүранымды қысқартады. Жоғары салықтардың іс - ... ... ... олардың қысымы болып табылады, бұл ... ... ... ... ауыртпалығы, әдеттегідей, салық жүйесін
күрделілендіретін көптеген салықтардың ... ... өзі ... ... әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезінде тұтынуға ... ... ... ... ... түсірмейтін қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл талаптарға айтарлықтай дәрежеде табысқа
салынатын ... пен ... ... ... ... ... жоғары
дәрежесі бар мүлік салығы сай келеді.
Мемлекеттің шығыстарын ... бұл ... ... ... ... ... жүргізуші субьектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да таратуды қажет етеді. Бұл ... ... ойда ... жөн: ... ... ... шаралар инфляцияның екінші құрамдас бөлігіне -
шығындар ... ... ... ... ... ... ... ықпалы бөлек қарастырылатын болады. Бұл жөнінде инфляцияның екі
түрі мен ... ... ... ... ... ... байланысы
байқалады.
Жалпы мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің бюджет шығыстары жайында
басты бағыт барлық мүмкін болатын баптар ... ... ... қысқарту
болып табылады. Әлбетте, зейнеткерлерді, оқушыларды, тіркелген кірістері
бар қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен — ... ... яғни ... немесе өкілетті мемлекеттік органдардың өкімі негізінде қол жеткен
деңгеймен салыстырғанда оларды мәжбүрлеу арқылы;
ө) секвестірлеу әдісімен — ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне сәйкес үйлесімді
төмендетумен;
б) қолда бар кірістердің деңгейін бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшьшылығының деңгейін ... ... ... шығыстарды қысқарту дамудың көптеген үлттық
бағдарламаларының іс-қимылын, тез ... ... ... ... шаралардан бас тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші ... ... ... ... ... жою проблемаларын
шешу неғүрлым қиынырақ болып келеді:
1) жалақыны көбейту;
2) үйымдық сипаттағы ... ... ... ... ... еңбек өнімінің төмендеуі;
3) шикізат жөне энергетикалық ресурстар иелерінің инфляциялық тосулары,
осыған қарай олар ... ... ... ... ... ... байланысты болатын инфляцияны жою өзара байланысты
проблемалардың бірнеше күрделі блоктарын шешуді қажет етеді. /16, 508б./
Инфляцияны төмендету проблемаларының ... ... ... бүкіл жүйесінің орталық буыны ретіндегі өндірістің
құлдырауын жоюда ... ... Өз ... ол мына ... тәуелді
проблемаларға ұшырайды.
Біріншіден, еңбек өнімділігінің уәждемелік ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру. Бұған қажырлы еңбек
пен оның нәтижелерінің арасында тікелей байланыс болатын жекеше ... ... ... қол ... - ... ... ... өндірістік сфераның басымдығын
қамтамасыз ету қажет. Өндірістік сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңілдік жүйесімен, ... ... ... және ... ... ... мөлшерлемелермен, ұдайы өндіріс, еңбекке ақы төлеу
қорларына даму үшін ... ... ... ... және т.с.с. жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің басым түрлерін ... ... ... ... жүзеге
асырылды .
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі ... ... ... механизмі мен меншіктің ... ... ... ... ... жауапкершілігі механизмін жасау
болып табылады; аталған механизмдердің іс-қимылы мына ... ... ...... ...... өсуі ... табыс көлемінің сақталуы - ұсынымның көбеюі— ... ... ... ... қарсы шараларды жүргізумен,
меншіктің түрлі нысандарын дамытумен, ... ... ... теңдігін заңнамалық түрде қамтамасыз етумен байланысты болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең ... ... ... ... ... бағамен жалақыға бақылау қою болып ... Баға ... ... ... ... ... мерзімді саясат
бағдарламаларында айқындалады және ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
оырады. ... ... ... - ... отын, басқа бастапқы
өнімдерді өндіруде бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор .Тап олардың құны
келесі ... ... ... ... ... пирамидасының негізіне
қойылады.
Жалақыны реттеу бастапқы ( қол жеткен ) деңгейден еңбек өнімділігінің
нақты артуына қатаң байланыста ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі өсуінің қарқынына тең өсімі өзінің
сипаты бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... төмендету шаралары оның құрлымын жақсартуда болады . ... бұл ... мен ... яғни ... ... ... байланысты болатын ағымдағы операциялар бойынша
тендікке жетуге қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы ... ... ... ... мен қызметтерге ішкі сүранымды отандық тауарлар мен қызметтерге
ауыстыру есебінен, ... ... ... ... ... ... ... есебінен жету керек. Бұған реалистік
деңгейде валюта бағамын ... ... ... ... ... ... және ... шектеулердің ұтымды ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген кезде сыртқы ... ... ... жетеді.
Инфляцияны басқаруды жақсарту және инфляцияға қарсы саясат шараларының
бірі ретінде қазіргі кезде инфляциялық таргеттеуге үлкен маңыз ... ... ... ... ... бағалардың түрақтылығын
қамтамасыз ету ақша-кредит саясатындағы ... жаңа ... ... ... ... ... және ... таргеттеуге көшумен
үйлеседі. Инфляциялық таргеттеу қағидатарына дайындық және оған көшу ақша
базасы ... ... ... біртіндеп бас тарта ... ... ... ... ... болжайды. Соңғы жылдары
формалды мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді белгілеуге негізделген ақша-
кредит саясаты ... ... ... ғана емес, рыноктық экономикасы
қалыптасып келе жатқан елдерде де кеңінен қолданылуда. Инфляцияның мақсатты
көрсеткіштер жүйесі ... ... ... ... ... Инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерді қолданатын ... бар ... ... өсуі осы ... ... ... ... белгісі болады.
Австралия, Канада, Финляндия, Жаңа Зеландия, Испания, ... ... ... таргеттеуіне көшті. Сонымен қатар,
рыноктық экономикасы ... келе ... ... ... де: ... ... ... Польша, Оңтүстік Африка Республикасы инфляцияны
таргеттеуге көшеді. ... ... ... ... ... /16, ... Банк рыноктық мөлшерлемелерді репо мөлшерлемесімен айқындалатын
кейбір дәлізде ... тұру ... ... ... ... Сонымен
бірге инфляциялық таргеттеу тетігінің мынадай түрі болады. ... Банк ... мен оның ... ... енін ... ... ... мен банкаралық пайыздық мөлшер-лемелер арасындағы белгілі бір
балансқа қол жеткізеді. Банкаралық мөлшерлемелер өз ... ... ... ... ... ... ... етеді, сонымен қатар
банктік өтімділікті, яғни инфляцияны да айқындайды. Инфляциялық таргетгеу
кезіндегі ... ... ашық ... ... болады. Ашық рынок
операцияларына ішкі рыноктан мемлекеттік бағалы қағаздарды, оның ... ... алу ... ... ... ... алу және ... Репо операцияларының көлемі мен ... ... ... ... ... бюджет орнықты болғанда,
макроэкономикалық тұрақтылық және ... ... ... ... тәуелсіздігі, ақпараттың ашықтығы ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстанда осы
алғышарттардың бәрі ... ... ... ... еңгізуге дайындық шеңберінде
мынадай шаралар қабылданды. Ұлттық Банк 2000 ... ... ... жоспарлаудың үш жылдық деңгейін белгіледі. 2004 жылдан ... ... ... керсеткіштер — "базалық инфляция" индексі
қолданыла отырып ... Бұл ... ... емес факторлар
бағаларының деңгейіне ... ... ... және ... негізгі үрдістерін көрсетеді. 2004 жылдың қаңтарынан ... ... ... ... ... тұрақтандыру және мемлекеттік
бюджеттің тапшылығын қаржыландыруға тиым салу міндеті ... ... ... ... енгізудің қажетті шарттарының бірі болып ... ... ... ретінде Ұлттық Банктің тәуелсіздігін күшейтетін
нормативтік-құқықтық актілер ... ... ... ... ... ... белгілеу мүмкіндігі қарастырылуда. 2002 ... ... ... ... ... қоры Ұлттық Банкке инфляциялық
таргеттеу тетігін әзірлеу мәселелеріне ... ... ... ... ... ... /16, 512б./
Инфляциялық таргеттеуге көшуге қажетті база жасау үшін Ұлттық Банктің
алдында бірқатар мынадай ірі проблемаларды шешу ... ... ашық ... ... кең ... көлемде жүргізуге көшу үшін
жағдайлар жасау;
- өзінің бағалы қағаздар портфелін ұлғайту;
- бағалы ... ... ... ... трансмиссиялық тетіктің үлгісін, яғни репо мөлшерлемесі өзгерісінің
инфляция деңгейіне ықпалын бағалауға мүмкіндік жасайтын үлгіні әзірлеу;
- инфляциялық таргеттеуді ... ... ... ... ... ... рәсімін өзірлеу және т.б.
Жоғарыда жазылған мәселелерді қортындылай келе қазіргі таңда біздің
экономикамызда жүргізіліп ... ... ... ең ... жолы –
инфляциялық таргеттеуді қолдану. Әлемдік тәжірибе көрсеткедей бұл ең ... ... ... болып табылады.
3.3 Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы 2009-2010 жылдарға
арналған іс-қимыл жоспары
2008 жылы 10 ... ... ... ... Мәсімовтың төрағалығымен
Үкіметте болып өткен селекторлық кеңесте қазіргі кездегі ... ... үш ... ... ... да толымды сипаттама
берілген болатын.
10 қарашадағы жағдай бойынша еліміздегі инфляция деңгейі 8,8% пайызды
құрап отыр. Бұл өткен ... ... ... ... 4,6% ... Инфляцияның болжамды мөлшері үстіміздегі жылдың аяғына дейін 10
пайыздық межеден ... Бұл ТМД ... ... ең ... ... айтар болсақ, үстіміздегі жылғы қазан айындағы ... ... ... ... 10,6% ... ... ... 9,4%, Украинада 16,1% пайыз болған. ... ... ... ... ... әлдеқайда тәуір болады деп айтуға ... ... ... ... ... едәуір төмендетуге қол
жеткізді. 1 қарашадан бастап 1 литр А-80 ... ... ...... АИ - 92\93 – 87 ... АИ - 95\97 – 100 ... ... Қысқы дизель отынының 1 литрі 94 теңгеге дейін төмендетілетін
болады.
Осы мерзім ... ... ... ... 9,5 ... көтеріліп,
еліміздегі инфляцияның жалпы өсуіне 3,9 пайыз әсер еткен. Азық-түлік емес
тауарлар 6,5 ... ... ... ... ... 2,1 пайыз әсер
еткен. Солай бола тұрса да 4 ... ... ... ... ... атап айтқанда, картоп - 4,5 пайызға ( 64 ... ), ... - 8,5 ( 573 ... ), қой еті - 5,6 (594 ... ... майы ... ( 318теңге), қант - 2,6 ( 113 теңге ), ... ... ... - ... ( 80 ... ) ... Ал ... - 4,3 пайызға, жұмыртқа -
4 пайызға, «Ақмаржан» 1,04 пайызға қымбаттаған.
Тұтыну тауарларының төмен ...... ... ... ең ... баға – ... Алматы, Қостанай, Шығыс Қазақстан,
Солтүстік Қазақстан және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін және олардың бағасының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін
Үкімет тұрақты үнемі мониторинг өткізіп отырады. Онда ішкі ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Ол
үшін арнаулы жұмыс тобы құрылған. Жыл басынан бері бұл ... ... ... ... ... барлық өңірлерінде маңызды азық-түлік
тауарларының, оның ... ... ... ... ... және ... сүттің
жеткілікті қоры жасалған. Биыл өсімдік майын өндіретін дақылдардың шығымы
160 мың тоннаны құрады. Бұл ... ... ... ... сұранысының 80
пайызын ғана қанағаттандырады. Қызылорда облысында 310 мың ... ... оның 130 мың ... азық ... сорт. Бұл еліміздің күріш
дақылына деген ... ... ... ... ... ... бойынша 1,8
миллион көкөніс, 1,9 ... ... ... ... Мал ... ... да ... тұрақты. Үстіміздегі жылы ... ... ... 4 - 5 пайызды құрады.
Инфляцияға қарсы ... ... ... ӘКК-лер белсенді ат
салысуда. Олар өңірлерге көкөніс тауарларын ... және ... ... ... ... салуға қатысатын болады. 2008-2009 жылдары
ӘКК-лердің қатысуымен жалпы сыйымдылығы 34,9 ... ... 10 ... ... ... ... Сонымен бірге Қазақстанда
экспортқа шығарылатын шикі мұнайға салынатын баж ... 210 ... 139 ... ... экспортқа шығарылатын мазутқа салынатын баж
салығын 130 ... 95 ... ... ... ... ... жылдың екінші жартысында басталған әлемдік қаржы ... ... даму ... әсер ... Бұл ... ... қаржылық ресурстарды тарту мүмкіндіктерінің төмендеуіне, ... ... ... ... ... ... ... басқа,
әлемдік азық түлік тауарлары рыногындағы бағаның шапшаң ... ... ... қыспақты едәуір күшейтті.
Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Каржы нарығы ... ... ... және қадағалау агенттігі әлемдік қаржы және тауар
рыноктарындағы тұрақсыздықтың теріс ... ... ... бірінші
кезектегі шаралар кешенін жедел қабылдады және іске ... ... ... ... ... ... екінші
толқыны әлемдік қаржы жүйесінің шеңберінен шығып, нақты секторға едәуір
теріс әсер ... ... ... ... ... өсу ... ... соның салдары ретінде тауарлар мен қызмет ... ... ... ... отандық экономиканы тұрақтандыру және оңалту жөнінде қосымша жаңа
шаралар қабылдауды талап етеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған бірлескен
іс қимыл жоспары Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмаларын орындау
мақсатында әзірленді және жаһандық дағдарыстың ... ... ... ... салдарын жұмсартуға және ... ... өсу үшін ... ... ... етуге бағытталған шаралар
кешенін айқындайды.
Жоспардың мақсаты Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... жұмсарту және болашақта ... өсу үшін ... ... ... ету ... табылады.
Мақсатқа жету үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен ... ... ... бес ... шоғырланатын болады:
1. Қаржы секторын тұрақтандыру.
2. Жылжымайтын мүлік рыногындағы проблемаларды шешу.
3. Шағын және орта бизнесті қолдау.
4. Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту.
5. Инновациялық, ... және ... ... іске
асыру.
Жобаны қаржылық қамтамасыз ету үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық
қорының 10 млрд. АҚШ доллары ( 1 200 ... ... ) ... қаражат
пайдаланылатын болады.
Үкімет, Ұлттық Банк пен Қаржылық ... ... ... ... қоры және ... ... ... осы қаражаттың мақсатты және тиімді
жұмсалуына тұрақты мониторинг пен бақылауды қамтамасыз етеді.
Жоспарды іске асыру бойынша негізгі ... ... ... қоры ... ... Ол үшін үкімет «Самұрық-Қазына қорын 607,5
млрд. ... ... ... ... ... жылы ... ... келер болсақ ағымдағы жылдың 9 айы
ішінде ЖІӨ-нің өсуі шамамен 4%- ды, жұмыссыздық деңгейі 7%-ды құрады ... ... ... ... мүмкін болды.
Экономикалық өсу қарқынының төмендеуі жағдайында Үкімет контрциклдық
бюджет саясатын, ал ... Банк – ... ... ... ... болады. Алайда экономика мен қаржы секторын тұрақтандыру шамасына
қарай ақша-кредит және фискалдық саясаттар ... ... ету, оның ... ... ... ... ... тұру
мақсатында қаталдандыратын болады. Мысалы, Үкіметтегі отырыста Ұлттық Банк
басшысы ... ... ... ... ... ... ... бәсеңдеп келе жатқанын ... Бас ... ... осы ... ағымдағы жылдың соңына дейін сақталып, келер жылы да
жалғаспақшы. Мұндай ахуал Ұлттық ... ... ... ... 10
пайыздан асырмауға мүмкіндік туғызады. Сонымен қатар, 2009 жылы инфляцияны
7,5-9,5 пайыз деңгейінде, 2010 жылы 7-9 ... ... ... ... тигізеді.
Ағымдағы жылғы 10 айда инфляция деңгейі 8,8% -ды құрады, мұның өзі 10%-
дан аспайды деген болжамға сәйкес ... ... ... ... ... ... арқылы еліміздің
экономикасы 2 172 млрд. теңге көлемінде ... ... ... ... ... ... қолға алынған іс шаралардың және экономиканы
тұрақтандыру жөніндегі ... ... ... жоспарды орындаудың
нәтижесінде Қазақстанда ЖІӨ нің өсімі ... ... 1-3 ... ... деген болжам бар. Сонымен ... ... ... ... ... ... инфляцияның деңгейі 7-9 ... ... 8 ... көтерілмейді.
Қорытынды
Зерттеу жұмысының І – бөлімі «Инфляцияның теориялық аспектілері» ... онда ... ... ... Инфляция түсінігі, пайда болу себептері;
- Инфляция түрлері мен факторлары;
- Инфляция әлеуметтік - экономикалық салдарлары.
Инфляция қоғамда ақшаның ... бұл ... ... да
ұлғаймалы түрде жүреді, тауар тапшылығы асқындайды, ақшалай қор ... ... ... ... ... ... ... тауарға
тікелей айырбастау (бартер) кеңейеді.
Инфляция жағдайында Үкімет «қымбат – ақша» ... ... ... ... банк несие беру «процентін және міндетті резерв нормасын
өте жоғары деңгейде ... ... ... ... монетарлық (ақша –
қаржы) саясаттың нәтижесінде ... ... ... ... ішкі
өндіріс пен нарық екі – үш есе ... ... ... ... ... ... күрт ... Негізінен сыртқа өнім ... ... ... ... ... жоқ, ... ... айтарлықтай өсірді. Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда бұрыннан
қалыптасқан өндірісаралық диспропорциялар қысқарғанның ... арта ... ... ... дамуы – мемлекеттік бюджет
тапшылығына байланысты. ... ... ... ... ... ... өйткені ол шығындардың инфляциясынан жәнге ... ... ... ... ... өсуі тұрғындардың нақты табысын төмендетеді. Сондықтан
кәсіподақтар еңбекақының номиналды деңгейін көтеру туралы талап ... ... ІІ – ... «Қазақстан республикасындағы инфляция және
оны реттеу» деп аталады, ол келесі бөлімшелерден тұрады:
- Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және ... ҚР ... ... кездегі даму қарқынын талдау;
- Инфляция салдарынан туындайтын проблемалар
2004 жылдан бастап Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ету ақша – ... ... жаңа айқындама болып табылады.
Негізгі мақсатты орындау үшін ... ... ... ... ... ақша – ... саясатын әзірлеу және жүргізу;
• төлем жүйелерінің жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыру;
• қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету
Ұлттық банктің негізгі мақсаты мен ... ... ... ... ... көрсеткіштер үшін Ұлттық Банк ... ... және ... ... ... ... нақты көрсетеді.
Курстық жұмыстың соңғы бөлімінде келесідей мәселелер келтірілді:
-ҚР-да инфляцияға қарсы күресінің болашаққа арналған бағыттары;
- Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру ... ... ... ... ... ... жылдарға
арналған іс-қимыл жоспары;
Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2006 ... ... ... ... ... экономикалық өрлеудің іргетасы
ретінде одан әрі ... мен ... үшін ... ... ... ... ... факторларын тиімді қайта сапалы
өнім мен қызметке деген ... ... ... ... ... алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әртараптандыру мақсатында
нақтылы тұрғыда мынадай бағыттарда баса көңіл бөлу ... Оның бірі - ... ... ... ... ... мақсаты – инфляцияны тежеуді
қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа жету жолындағы жауапкершілік ... Банк ... ... ... ... сол үшін ... өкілеттіктер мен
құралдар бар. Ақша-кредит саясатының келесі ...... ... ... ету, ... өсімінің залалды зардаптарын
төмендету, сонымен бір мезгілде экономикалық ... ... ... ... ... икемділігін сақтап тұру. Осы орайда Ұлттық қор
маңызды рөл ... ... ... Қор ... ... және ұтымды
құрылуы мен пайдаланылуын қамтамасыз етуге тиіс деп санаймын». /18, 4б./
Қазақстан экономикасында сақталып отырған жағдайға ... ... ... Банкі ақша қатынастарын реттеудегі жаңа режимге,
яғни инфляциялық таргеттеуге көшуге бағыт алды.
Еліміздегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол ... ... ... ... ... ... ... жайлы болуы Ұлттық
Банктің қызметінің ... және жаңа ... ... себепші болды. Бұл өз
кезегінде ақша-кредит ... ... және ... ... етіп,
іскерлік ортаға, коммерциялық емес банктердің жұмысын бақылауға және ... ... ... ... ... ... ... ақша агрегаттары мен теңге бағамына
ғана байланысты ... ... ... басқа да монетарлық емес факторларға:
ауыл шаруашылық өнімдері, жанармай және тұрғындық-коммуналдық ... ... да ... ... ... ... тоқсан сөздің тобықтай түйініне ... ... ... ... ... ... жай сөз ретінде қалдырмай онымен
күресу шараларын жетілдіріп, ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Бухгалтерия-Жұмабек Жанділдин «Қазақстан экономикасының «қызуы»
қандай?». // Айқын апта №71 (523) ... ... ... Л.А. ... өсу – ұлттық экономиканың қызмет етуінің
нәтижесі ретінде» // Хабаршы журналы № 6, 2004 ... ... К.Б ... ... ... негіздері»,
Алматы – 2001.
4. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. ... ... ... ... ... Б.А. ... ... Банктер, Валюта қатынастары»
Алматы «Экономика»-2000ж
6. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және ... ... – 2000 ... ... Н.Г. ... ... 1999 г
8. Мауленова С.С. «Экономикалық теория». Алматы – 2004.
9. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С. «Микроэкономика». Алматы – 2000 ... ... Н.Ә. ... Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж.
дейінгі) даму ... ... - ... ... Н. ... экономикалық реформа жолы өзінше» // Ақиқат
-1996ж
12. «Экономикалық саясат», // Экономика Алматы - ... ... Қ.Қ., ... С. ... // ... ... Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Алматы – Экономика,
2003ж.
15. Қазақстан ... ... ... ... 2006 ... ... Казахстана» №3, 2006ж. // Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі 2006 жылдың 7-мамыр №5 баспасөз-релизі 2006 ... ... ... ... ... валюта: белесті жылдар бедері. //Егемен
Қазақстан 2005ж. – 15 ... 6 ... ... ... №1, 2005ж. // ... ... ... Банкі
№004 баспасөз-релизі 2005 жылғы 13 қаңтар.
19. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. ... А.К. ... ... ... №8, 2006ж. //Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі
баспасөз-релизі 2006 жылғы 16 ... ... ... ... ... №2(17) ... ... Г.Р.Вечканова «Макроэкономика» Москва 2008г
23. Егемен Қазақстан газеті 26 қараша 2008 жыл.
-----------------------
Пайыз ставкаларын таргеттеу
Номиналды жалақына таргеттеу
Номиналды табысты таргеттеу
Инфляциялық таргеттеу
Курстық таргеттеу
Монетарлық ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның теориялық аспектілері мен әдістемелік негіздері36 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляция және инфаляциямен күресу жолдары49 бет
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Инфляцияға қарсы шаралар8 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
2013-2014 жылдар Қазақстан Республикасы негізгі макроэкономикаға сипаттама20 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь