Қаржылық есептемені құру

ТМД елдерінің озық тәжірибесін есепке ала отырып, қаржылық есептеменің аудитінің үрдісін төрт кезеңге бөлуге болады: ақпарат жинау, жоспарлау, аудитті жүзеге асыру мен есеп берудің мүмкіндігі. Бұл кезеңдердің тиімділігі мен маңыздылығының мәнін тереңірек қарастыру жұмысымның негізгі бөлімінде орын тапты. Аудитордың назары тек қаржылық есептердің көрсеткіштеріне ғана емес, сонымен қатар тексеріліп жатқан фирманың басқармасы сол көрсеткіштердің негізінде жасаған шешімдеріне де аударылуы керек. Қаржылық есептемені аудиторлық тексеруден өткізудің үрдісі барысында Бухгалтерлік баланстың, Кірістер мен шығыстар туралы есеп берудің, Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп берудің, Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп берудің құрылуының дұрыстығы және есеп саясаты мен түсіндірме хаттағы ақпараттардың сенімділігі бекітілуі тиіс.
Шаруашалақ субъектілерінің қызметінің табысты болуы басқарудың деңгейіне, кәсіпорынның қаржылық.экономикалық талдауына негізделіп қабылданған шешімдердің объективтілігіне, жеделдігіне және ғылыми негізділігіне байланысты болып келеді. Қазіргі нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай күйінің орнықтылығының негізі оның қаржылық тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша қаражаттарын тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз үрдісін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстарының жағдайын көрсетеді.
Бірақ Қазақстанда қаржылық есептемені талдаудың ілгерілмелі әдістері тәжірибе барысында кеңінен қолданылмауда. Бұл кәсіпорынның қызметінің қаржылық нәтижесі мен оның экономикалық дамуына теріс нұқсанын келтіреді. Сондықтан қаржылық есептеменің аудиті мен талдауын теория жүзінде қарастырып, оларды тәжірибе жүзінде қолданудың әдістерін нақты кәсіпорын үлгісінде жарыққа шығару меншік иелері алдында өзінің өндірістік.кәсіпкерлік қызметінің нәтижесі үшін жауапкершілік артатын шаруашылық субъектілері үшін маңызды және актуалды мәнге ие болады.
        
        ТМД елдерінің озық тәжірибесін есепке ала отырып, қаржылық есептеменің
аудитінің үрдісін төрт кезеңге бөлуге ... ... ... ... ... ... мен есеп берудің мүмкіндігі. Бұл кезеңдердің
тиімділігі мен маңыздылығының мәнін тереңірек қарастыру жұмысымның ... орын ... ... ... тек қаржылық есептердің
көрсеткіштеріне ғана емес, сонымен қатар тексеріліп жатқан фирманың
басқармасы сол ... ... ... ... де аударылуы
керек. Қаржылық есептемені аудиторлық тексеруден өткізудің үрдісі барысында
Бухгалтерлік баланстың, Кірістер мен шығыстар ... есеп ... ... ... ... есеп берудің, Меншікті капиталдағы
өзгерістер туралы есеп берудің құрылуының дұрыстығы және есеп саясаты ... ... ... ... ... тиіс.
Шаруашалақ субъектілерінің қызметінің табысты болуы басқарудың
деңгейіне, ... ... ... ... ... объективтілігіне, жеделдігіне және ... ... ... ... Қазіргі нарық жағдайында
кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай күйінің орнықтылығының ... ... ... ... ... Ол ақша қаражаттарын тиімді
пайдалану ... ... ... мен ... үздіксіз үрдісін қамтамасыз ете
алатын өзінің қаржы ресурстарының жағдайын көрсетеді.
Бірақ Қазақстанда қаржылық есептемені талдаудың ілгерілмелі ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның қызметінің
қаржылық нәтижесі мен оның ... ... ... нұқсанын келтіреді.
Сондықтан қаржылық есептеменің аудиті мен ... ... ... ... ... жүзінде қолданудың әдістерін нақты кәсіпорын
үлгісінде жарыққа шығару ... ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік артатын шаруашылық
субъектілері үшін маңызды және актуалды мәнге ие болады.
1 Қаржылық есептемені ... ... ... және оның ... мәні
Есептеме ретінде белгілі бір өтіп кеткен ... үшін ... ... ... ... сипаттайтын нәтижелі
көрсеткіштердің жүйесі танылады. Есептемені құру – есеп ... ... Оның ... ... кәсіпорын өзінің қызметінің нәтижесін
шығарады. Есептеме талдаудың, ағымдағы және болашақ ... ... ... көзі ... табылады.
№30 «Қаржылық есептемені ұсыну» деп ... ... ... ... деп ... «Қаржылық есептеме сипаты мен функциясына
сәйкес топтарға құрылымды ... ... ... үлкен бөлігін
өңдеудің нәтижесі болып табылады». Жалпы алғанда, қаржылық есептеме –
кәсіпорынның ... ... ... ... ... есептеменің мақсаты пайдаланушыларды ... ... ... және тағы да ... ... кезеңдегі
кәсіпорынның қызметінің нәтижесі және қаржылық жағдайы туралы сенімді ... ... ... ету болып табылады.
Қаржылық есептемеге қойылатын басты талап – оның ... ... мен ... үшін мәліметтерінің айқын ... ... ... ... ... ... ... керек. Кәсіпорын
өзінің есептемесін, егер бұл Қазақстан Республикасының Заңында ... ... ... ... ... ... кешіктірмей
ұсынуы керек.
Қаржылық есептемеге оның уақытылы ұсынылғанына және сенімділігіне
жауапкершілік артатын кәсіпорынның Бас ... мен Бас ... ... ... және ... ... ... мен баланстарының
мәліметтеріне енгізілетін өзгерістер есепті кезеңнің бірінші айында жасалуы
керек. Ал өткен ... ... ... ... өзгерістер оның
бекітілуіне дейін жасалуы қажет. Бұған қажетті өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... баланс, Кірістер мен
шығыстар туралы немесе Қаржылық-шаруашылық қызметтің нәтижесін көрсететін
есеп беру, Ақша ... ... ... есеп ... Меншікті
капиталдағы өзгерістер туралы есеп беру және Түсіндірме хат жатады. Осы
нысандардың ... ... ... ... ... бір ... ... кәсіпорынның
қаржылық жағдайын бейнелейді. Баланс меншік ... ... ... ... бар ... да ... субъектінің меншік жағдайымен
таныстырады. Баланс ... олар ... ... туралы мағлұмат ала
алады (№1-2-қосымшалар).
Баланс ... ... ... ... ... ... инвесторлар, қарыз берушілер, сатып алушылар, сатушылар және
басқалары) алдында өз міндеттемелерін өтей ... ... ... соңғы қаржылық нәрижесі – ... және ... ... ... және ... көбейту
мүмкіндіктерін бағалаудың басты аспектісі. Бұл баланста таза ... ... зиян ... ... ... ... бөлінеді: оның сол жағында активтер
көрсетілсе, ал оң ... ... ... мен ... көрініс табады
(1-сызба).
1-сызба.
Бухгалтерлік баланстың құрылымдық көрінісі
| ... ... | | | ... ... |- ... |= |капитал ... ... | ... ... ... |активтер | |міндеттемелер|міндеттемелер|
|Негізгі ... ... ... ... ... қорлар| |несиелер мен |мерзімді |
| | | ... ... мен |
| | | | ... ... ... | ... |Кредиторлық |
|емес активтер|борыштар | |қалдырылған |борыштар |
| | | ... | ... | ... ... т.б. ... | ... |
| | | ... және |
| | | |т.б. |
| ... |
| ... ... ... ... құрылыстар, еншілес,
тәуелді және бірлесіп ... ... ... инвестициялар, ұзақ
мерзімді дебиторлық борыштар, ... емес ... ... ... ... ... дебиторлық борыштар, тауарлы-материалдық
қорлар, кассадағы және ... ... ақша ... ... ... бір жыл ішінде жүрген активтер қысқа мерзімділерге, ал ... ... ... ұзақ мерзімді активтердің қатарына жатады.
Материалдық емес активтер деп ... бір ... ... ... жоқ,
бірақ қандай да бір бағаға, құнға бағаланатын болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... Оған патентер, тауарлық
белгілер, ноу-хау, бағдарламалар, лицензиялық келісімдер, гудвилл жатады.
Материалдық емес активтер ... ... ... құны ... ... деп ... ұзақ ... бойы пайдаланылатын, өзінің
бастапқы заттай нысанын сақтай отырып, ... ... ... орындалған
жұмысқа, көрсетілген қызметке біртіндеп бөлініп есептелген амортизациялық
аударым мөлшерінде ауыстыратын ... ... яғни ... айтады.
Қаржылық инвестициялар дегеніміз акционерлік қоғамдар немесе мемлекет
шығарған ... ... және ... да ... ... ... ... салымдар болып табылады. Қаржылық
инвестициялардың құрамына еншілес, тәуелді және бірлесіп ... ... ... ... да ... ... ... қорлар, дебиторлық борыштар
және ақша қаражаттары жатады.
Тауарлы-материалдық қорларға, негізінен, шикізат, дайын өнім, ... ... ... жатады. Тауарлар сатып алу құны ... ... деп ... бір ... байланысты заңды
және жеке тұлғалардың кәсіпорынның алдындағы сатып алған ... ... ... ... үшін, сондай-ақ жұмысшылар мен
қызметкерлкрдің субъектіден аванс ретінде алған немесе несиеге, ... ... мен ... үшін ... ... ... ... және банктегі ақша қаражаттарын қысқа мерзімді бағалы
қағаздармен ... ... ... ретінде белгілеуге болады.
Өндіріспен, саудамен немесе кәсіпкерліктің басқа да түрімен
айналысатын ... ... ... да ... қызметпен
айналысу үшін белгілі бір мөлшерде ... ... ... ... ... мен ... уақытта табыс табу мақсатында
жұмсаған шығындары және алашақтары болуы қажет. Осы ... ... ... ... ... ... капиталдың баланста бейнелену
нысаны меншік нысанына ... ... ... жай ... ... ... номиналдық құнына және салымдар мен пайлардың құнына тең. Оның
номиналды құнынан ... ... ... ... төленген капитал деп
аталады. Материалдық активтерді қайта бағалағанда олардың құнының ... ... ... қосымша төленбеген капитал деп аталады. Қор
ретіндегі капитал – ... ... ... ... мен ... орнын
толтыруға арналып кәсіпорын өзінің таза пайдасынан бөлген ... бір ... ...... ... ... барлық шығындарын
өтегеннен, бюджетке төленген салық сомаларынан және ... ... ... ... ... ... да болмасын кәсіпорындарды, олардың қандай салада қызмет
атқаратындығына қарамастан, банктің, жабдықтаушылардың, ... тағы да ... ... міндеттемелері болады.
Оларды өтеу үшін ағымдағы активтер пайдаланылмайтын міндеттемелер ұзақ
мерзімді міндеттемелер деп аталады. ... ұзақ ... ... мен ... үшін ... аванстар, жалгерлік міндеттемелер және
тағы да басқалары жатады.
Ағымдағы міндеттемелер – оларды өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... қарыздар және тағы да басқалары жатады.
Кәсіпорынның Кірістері мен ... ... есеп ... оның ... ... нәтижелерін сипаттайды, сонымен қатар оның ... ... ... ... ... мен ... туралы есеп берудің құрамдас бөліктері.
|Негізгі қызметтен алынатын табыс | ... ... ... |
| | ... ... ... ... емес ... ... ... алынатын|
| ... ... | | ... | | ... құны | ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... негізгі |
|қызметтен алынатын табыс ... ... ... ... ... кейінгі негізгі |
|қызметтен алынатын табыс ... ... ... сатудан түскен табыстар одан
қосылған құн салығы сомасын, акциздерді және тағы да ... ... ... ... ... ... ... алушыға ұсынылған баға шегерімі
мен сату шегерімін, қайтарылған ... ... ... ... ... ... Бұл бап бойынша тауарлы-материалдық қорларды өткізу,
қызметтерді көрсету арқылы, сонымен ... ... ... ... ... ... қызмет бойынша табыстар көрсетіледі.
Сатылған тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құнына
тауарларды сату бойынша жұмсалған шығындар ... Олар ... ... ... ... ... жіктеледі: материалдық шығындар,
еңбекақы ... ... ... негізгі құралдардың тозуы, басқа
да шығындар.
Жалпы табыс тауарларды ... ... ... ... көрсетеді де, негізгі қызметтің нәтижесінде пайда болған
тауарларды сатудан түскен ... пен ... ... ... ... айырмашылықты білдіреді.
Кезең шығындарына жалпы және әкімшілік шығыстар, сату бойынша
шығыстар, ... ... ... ... ... ...... өзіндік құнына кірмейтін шығындар.
Негізгі қызметтен алынатын табыстар жалпы табыс пен ... ... ... білдіреді.
Негізгі емес қызметтен алынатын табыстарға материалдық ... ... ... бағалы қағаздарды сатудан алынатын табыстар
және тағы да ... ... ... дейінгі негізгі қызметтен алынатын табыстар негізгі
қызметтен алынатын табыстар мен негізгі емес ... ... ... ... ... табыс салығы №11 «Корпоративті табыс салығының есебі» деп
аталатын БЕС-на ... ... ... ... негізгі қызметтен алынатын табыстар салық
салынғанға ... ... ... ... ... мен ... ... көрсеткіштері арқылы анықталады.
Төтенше жағдайлардан алынатын ... ... ... ... ... ... ... шегеріп тастағаннан қалған сомаға тең.
Таза табыс заңды тұлғаның ... ... ... немесе жеткен
нәтижесінің көрінісі.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беруінің негізгі ... ... ... ... табылады (№5-6-қосымшалар):
▪ есепті кезең ішінде заңды ... ақша ... ... мен ... ... ... кезеңдегі заңды тұлғаның операциялық, инвестициялық және
қаржылық қызметі туралы.
Қызметтің түрі ... ... ... ... ... осы ... түрлерінің заңды тұлғаның қаржылық жағдайына және оның
ақша қаражаттарының көлеміне ықпалын бағалауға мүмкіндік береді.
Кірістер мен ... ... есеп ... таза ... ... көлемінің нақты ұлғаюы мен кемуін көрсетпейді.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру ... ... ... ... кездегі бухгалтерлік баланстың ... ... ... көрсетіп, есепті кезең ішінде кәсіпорынның ақша қаражаттарының
ағымының келуі мен кетуі ... ... ... ... қозғалысы туралы есеп беру ... ... ... пайдаланушылар – инвесторлар, қарыз берушілер
үшін қажет. Кәсіпорынның басқармасы бұл есепті ... ... ... ... ... жалпы жағдайына әсер
ететін факторларды бағалағанда, қосымша инвестицияларды тарту туралы ... ... ... да бір ... ... ... ... мен қарыз берушілер үшін ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы есеп ... ... ... кәсіпорынды зерттеу барысында қажет
болады. Оларды кәсіпорынның басқармасы өз ақша ... ... ... ма, ... ... ... мен ... туралы есеп беруде
көрсетілген таза табыс пен ақша ... ... ... қандай деген сұрақтар қызықтырады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру заңды тұлғаның ақша
қаражаттарының ағымының кеуі мен кетуінің ... ... ... де,
өзінің құрамына келесідей бөлімдерді кіргізеді:
1. Операциялық қызметтен болған ақша қаражаттарының қозғаласы.
2. ... ... ... ақша ... ... Қаржылық қызметтен болған ақша қаражаттарының қозғалысы.
4. Есепті кезеңнің басындағы ақша қаражаттары.
5. Есепті кезеңнің соңындағы ақша қаражаттары.
Есеп берудің бұл түрі ... ... ... дайындалады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беруді құру ... ... және ... мен ... ... есеп беруде
келтірілген мәліметтер қолданылады (3-сызба).
3-сызба.
Ақша ... ... ... есеп ... ... жобасы.
| ... ... ... кезеңдегі ақша қаражаттарының |Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы |
|ағымының келуі мен кетуі туралы ... ... ... |
|ақпараты ұсыну |ашу: |
| ... ... |
| ... ... |
| ... қызметте |
| |
| ... ... ... ақша ... қозғалысын ашу |
| ... | ... ... | ... ...... ... табысты алу бойынша ... ... ... ... ақша ... ... туралы
есеп беруді дайындаудың бірінші этабы негізгі қызметтің нәтижесінде ... ... ... ... болып табылады.
Негізгі қызметтің нәтижесінде болған ақша қаражаттарының қозғалысын
анықтау үшін ... мен ... ... есеп ... ... ... ... санаудың кассалық жүйесіне қарай түзету
жүргізу қажет. Мұнда табыстар ақша қаражаттарының ... ... ... ал ... егер олар ... дегенде ғана мойындалады деген
сауалмен байланысты түзетулер пайдаланылады.
Заңды тұлғаның операциялық қызметтен ... ақша ... ... ... ... ... қолдану арқылы анықтайды:
Тікелей әдіс бойынша ақша қаражаттарының ағымының келуі мен ... ... ... Бұл әдіс ... операциялардың әрбір түрін
зерттеуге және қызметтің қай ... ... ... ... әдіс ... мен ... ... есеп берудің әрбір бабы бойынша
түзетулер жүргізу керектігін білдіреді. Бұл ... ... ... ақша ... ... ... түскен түсімнен тауарларды
сатып алу, ағымдағы шығыстар, ... ... және ... ... бойынша барлық ақшалай төлемдерді шегеріп тастайды. ... ... ... ... ақша ... ... ... қолдану барысында операциялық қызметтің нәтижесінде
пайда болған ақша қаражаттарының қозғалысының мысалы ... ... Ақша ... ағымының келуі: тауарларды сату мен қызметтерді
көрсетуден түскен ақшалай түсімдер, тауарлы-материалдық ... беру және ... ... ... ... аванстар,
пайыздар, дивидендтер және әр түрлі сипаттағы сыйақылар ... ... ... да ... Ақша ... ... ... жабдықтаушылар мен мердігерлерге
тауарлар және көрсетілген ... үшін ... ... ... ... ... ... және жұмыстарды
орындағаны үшін, қызметтерді көрсеткені үшін ... ... ... және ... да ... ... ... ағымының кетуі, бюджетпен, әлеуметтік сақтандыру
органдарымен, бюджеттен тыс ... есеп ... ... ... ... кетуі, пайыздарды төлеу, басқа да төлемдер.
Жанама әдіс бойынша тазза табыс немесе зиян ағымдағы активтер мен
міндеттемелердің, ... емес ... ... ... ... әдіс бухгалтерлік баланс пен кірістер мен шығыстар туралы есеп ... ... ... негізделген.
Жанама әдіс кірістер мен шығыстар туралы есеп берудің ... ... ... ... ... етпейді. Бұл әдіс бойынша өткен есепті
кезеңмен салыстырғандағы қазіргі есепті кезеңдегі өзгерістердің ... ... ... түзету.
Жанама әдісті қолдану барысында таза табысты ... ... ... ... тозу және ... сомасының өзгеруін: кезең сайын
есептеліп, аударылған тозу мен амортизация ... таза ... ... ... олар ақша ... ағымының кетуін
туғызған жоқ.
• Ағымдағы активтердің сомасының өзгеруін: ағымдағы ... ... ... ... ақша ... ... ... ал бұл ақша
қаражаттарының кетуін білдіреді. Ал ағымдағы ... ... ... ... ... ақша ... ағымын көбейтеді
де, ақша қаражаттарының келуін білдіреді.
... ... ... ... банк ... ... өзгеруі: ағымдағы міндеттемелердің өсуі есепті кезең ішінде
ақша қаражаттарының ағымын көбейтеді де, ақша қаражтттарының келуін
білдіреді. Ағымдағы ... ... ... ... ішінде ақша
қаражаттарының ағымын азайтады да, ақша қаражаттарының кетуін
білдіреді.
Инвестициялық ... – ұзақ ... ... ... мен ... ... қозғалысы туралы есеп беруді дайындаудың екінші этабы
болып инвестициялық қызметтің нәтижесінде болған ақша ... ... ... Бұл ... ... ... ... ағымының келуі мен кетуінің әрбір жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
активтер бөлімінде бейнеленеді. Оған сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... жасалған
операциялар жатады. Инвестициялық қызмет кірістер мен шығыстар туралы есеп
беруде акцияларды, негізгі ... және тағы да ... ... ... немесе шыққан шығындар көрсетілген жағдайда бейнеленеді.
Инвестициялық қызметтің нәтижесінде пайда болған ақша ... ... ... ... келеді:
• Ақша қаражаттарының ағымының ... ... емес ... ... ... түсімдер, негізгі құралдарды және басқа да ұзақ
мерзімді активтерді сатудан түскен ақшалай түсімдер, ... ... ... ... түсімдер, басқа да түсімдер.
• Ақша қаражаттарының ағымының кетуі: материалдық емес ... ... және ... да ұзақ ... ... ... ... инвестицияларды сатып алу, басқа заңды тұлғаларға несиелерді
ұсыну, басқа да төлемдер.
Қаржылық қызмет – ... ... ... капитал мен қарыз
қаражаттарының құрамы мен мөлшерінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... есеп ... дайындаудың үшінші
этабы болып қаржылық қызметтің ... ... ... ақша қаражаттарының
қозғалысын анықтау табылады. Бұл этапта қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
кредиторлық ... ... ... ... ... ... туралы ақпарат пайдаланылады.
Қаржылық қызметтен болған ақша қаражаттарының қозғалысының ... ... ... Ақша қаражаттарының ағымының келуі: акцияларды және басқа да бағалы
қағаздарды шығарудан алынған ақшалай түсімдер, несиелерді алу, ... ... Ақша ... ... ... ... өтеу, өз акцияларын
сатып алу, дивидендтерді төлеу, басқа ... есеп және ... ... ... ... ... ... 2002 жылғы қаржылық есептемеден бастап,
кәсіпорындар Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп беруді тапсыруға
міндетті ... Бұл есеп ... ... ... кіреді:
▪ есепті кезеңдегі таза табыс немесе зиян;
▪ меншікті капиталдың бөліміне ... ... мен ... ... пен зияндардың әрбір бабы бойынша сомалар;
▪ есеп саясатындағы өзгерістердің нәтижелілігі және ... ... ... ... бұл ... немесе оның қосымшасында
келесідей ақпараттарды ұсынулары керек:
▪ меншік иелері жасайтын капитал ... ... ... ... ... ... кезеңнің басына және есепті кезеңге жасалған бөлінбеген табыс
қалдығы және есепті кезеңнің ішіндегі өзгерісі туралы;
... ... ... және ... ... капиталдың әрбір
бабының баланстық құнының арасын салыстыру туралы.
Төменде меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп берудің нысаны
келтірілген (4-сызба):
4-сызба.
Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп ... ... ... ... ... ... |Резервті |Бөлінбеген|Нәтиже |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... | | | ... ж. | | | | | | ... |Х |Х |(Х) |Х |Х ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | |(Х) |(Х) ... | | | | | | ... | | | | | | ... |Х |Х |Х |(Х) |Х |Х ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | |Х | | | ... сома | | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | |(Х) | | |(Х) ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | |(Х) | |(Х) ... | | | | | | ... | | | | | | ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... есеп | | |Х |(Х) | |Х ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | |Х |Х ... | | | | | | ... | | | | | | ... |Х |Х | | | |Х ... ж. | Х | Х| | (Х)| Х| ... | |Х | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... | | |(Х) | | |(Х) ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | |Х | | |Х ... сома | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | |(Х) | |(Х) ... | | | | | | ... | | | | | | ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... есеп | | |(Х) |(Х) | |(Х) ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | |Х |Х ... | | | | | | ... | | | | |(Х) | ... | | | | | | ... |Х |Х | | | |Х ... ... құрамына сонымен қатар Түсіндірме хат кіреді (№8-
қосымша). Оның құрамында ... ... ... ... кірістер мен шығыстар туралы есеп берудегі және
ақша қаражаттарының ... ... есеп ... ... туралы ақпараттар
бар. Сонымен қатар кәсіпорынға әсер ететін ... ... ... ман ... жөнінде тәуекелдерді түсіндіреді.
Қаржылық есептемеге тіркелген түсіндірме хат міндетті түрде қаржылық
есептемені пайдаланушыларға экономикалық шешімдерді ... ... ... ... келесідей болады:
▪ маңызды операциялар мен оқиғалар үшін таңдалып ... ... ... мен ... ... ... негізі туралы
ақпаратты ұсыну;
▪ қаржылық есептеменің ... ... ... ақпараттарды
ашып көрсету;
▪ қаржылық есептеменің басқа ... ... ... ... ... үшін қажет қосымша ақпараттармен қамтамасыз ету;
▪ басқа да ашылымдар, оның ... ... ... ... және басқа да қаржылық ашылымдар, қаржылық емес сипаттың
ашылымы.
Түсіндірме ... есеп ... ... ... ... керек:
▪ қаржылық есептемені дайындау үшін қолданылған баға берудің негізін;
▪ қаржылық есептемені ... ... үшін ... ... ие ... әрбір нақты мәселесін.
1.2 Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарының ... ... ЖШС ... ... Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына
ағымдағы жылдың аяғына қарай көшуді жоспарлап отыр. Кәсіпорында жүргізіліп
келе жатқан ... есеп ... ... ... 7.7-ші ... ... ... Ал осы жылы
бухгалтерлік ... 8.8-не көшу ... Жаңа ... жаңа стандарттарға өту қолайлы болып келетіні сөзсіз. Дегенмен,
Қаржылық есептеменің ... ... көшу ... үшін ... күмәнім жоқ. Оның қыр-сырына теріңірек тоқталып кетейін.
22.12.2005жылы №426 ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар үшін бухгалтерлік есептің
жұмыс шоттары жоспарын жасап шығару бойынша нұсқауларын (негіздерін) бекіту
туралы» Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігінің бұйрығы ... ... ... ... ... ... Заң ... тіркеуден өткен соң қолданысқа енгізілді.
Қазақстанның бухгалтерлік есеп стандарттары халықаралық стандарттардан
артта қалған. Кәсіпорынның таза активтерінің нақты ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандарттарына кіру – қазақстандық кәсіпорындарға ... ... ... ... үшін ... қажеті қадам. Бұл
стандарттар кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ақпаратты оның мүліктері
мен міндеттемелерінің нақты ... ... ... ... Ал бұл, өз
кезегінде, қазақстандық бизнестің тұрпатына оңды әсерін тигізеді.
Инвестор, бірінші кезекте, белгілі бір кәсіпорынға салған салымдарының
мүмкін болатын ... ... ... ... ... беретін ақпаратты алуға
қызығушылық танытады. Көптеген кәсіпорындардың басқарушыларының пікірі
бойынша Қаржылық ... ... ... көшу инвесторлардың
сенімділігін арттырады.
Бірақ бұл мәселені талқылау барысында келесідей сауал туылады: қандай
кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... есептеменің халықаралық стандарттарына қазақстандық немесе
халықаралық қаржы нарығында қаражат алуды көздеп отырған немесе сол ... ... ... өз қызметін жүзеге асырып отырған кәсіпорындар көшу
керек.
Капиталдың шетелдік ... ... бел ... ... ... қарыздар бойынша жоғары пайыздық ... Бұл ... ... ... қарыз берушілер қазақстандық
қарызгерлердің қаржылық есептемесінің ... ... ... ... ... ... ... қалайды. Ал ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы сенімдірек және объективтірек ақпарат береді.
Сонымен, бұл шығындардың азаюы мен ... ... ... ... капиталдың құнын төмендетуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына шетелдік инвесторы бар
немесе акциялары Қазақстаннан ... ... ... ... ... ғана ... ... есептеменің халықаралық стандарттарына сәйкес
құру керек деп шешкен кәсіпорындарға бірқатар ең тартымды факторлар ... ... ... жақсартуға деген талпыныс (24%);
▪ нарықтың жаңа талаптарына сйкес келу қажеттігі (18%);
▪ капиталдың халықаралық ... ... ... ... ... ... стандарттарына сәкес ... ... ... ... құны орташа есеппен алғанда
қазақстандық стандарттар бойынша құрылғанынан 15-20%-ға ... ... ... ... ... стандарттары бойынша аудиторлық-
консультациялық қызмет крсетіп жүрген компаниялардың саны ... ... жаңа ... ... құра ... саны да санаулы.
Бұл стандарттарға көшу барысында есептің электронды түрде жүргізіліп
келе жатқан жүйесін түгелдей қайта құрудың ... ... ... ... ... көлемін иемденеді әрі оны ... ... ... ... ... ... есептеменің халықаралық
стандарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... және кезең шығындарын) ... ... ... ... ... ... стандарттарына көшу
барысында ең басты мәселеге – арнайы ... ... ... ... ... ... тек бухгалтерлік ... ғана ... ... ... ... ... ... қажет.
Халықаралық стандарттарға көшу нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты Қазақстанның білікті бухгалтерлерінің палатасы
Қаржылық есептеме бойынша комитет ... ... ... мақсаты –
кәсіпорындарға халықаралық стандарттарға жауап беретін қаржылық есептемені
дайындауға көмек ... ... ... ... стандарттары бойынша құрылған
жұмысшы шотар жоспарын айғақтауға бет бұрайын:
▪ жұмысшы шоттар жоспарындағы бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... жұмысшы шоттар жоспарындағы шоттардың нөмірі төрт ... ... ... сан ... қатысын білдірсе, екінші сан
өтімділіктің ... ... ... ... ... сан ... ... тобына қатысын білдіреді. Ал төртінші
санды топтамалық шоттардың өтімділік бойынша орналасу ... ... ... өзі ... ... шоттар жоспарының бөлімдері төмендегідей болады:
1-бөлім «Қысқа ... ... ... ... мерзімді
активтер», 3-бөлім «Қысқа мерзімді активтер», 4-бөлім «Ұзақ мерзімді
міндеттемелер», 5-бөлім ... және ... ... ... ... ... ... есеп шоттары».
Менің пікірімше, БК ЖШС «Медикус центрдің» Қаржылық ... ... ... оның ... қызметін, жалпы
қаржылық жағдайын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жоспарын қолдану қолайлы болып келетіні сөзсіз.
1.3 Кәсіпорынның техникалық-экономикалық сипаттамасы
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік біріккен қазақстандық-германдық
кәсіпорын «Медикус Центр» ... ... ... 1995 ... ... қызметпен айналысып келе жатқан ірі дистрибьюторлық
кәсіпорын болып табылады. Негізгі қызметі – дәрі-дәрмектердің көтерме ... ... ... ... Бұл ... дәрі-дәрмектердің 114 шетелдік
және 100 отандық өндірушілерімен және жабдықтаушыларымен іскерлік қарым-
қатынас орнатып үлгерді.
БК ЖШС ... ... ... ... ретінде 13.09.1994жылы Қазақстан
Республикасының Заң министрлігі берген ... ... ... тіркеуден өткенін көздейтін куәлік арқылы тіркелген.
БК ЖШС «Медикус Центрдің» ... ... ... Сол ... ... Денсаулықты сақтау істері бойынша Қазақстан Республикасының
Агенттігі фармацевтикалық қызметпен айналысуға берген мерзімі белгіленбеген
лицензияға ие ... ... ... ... әрі Бас ... ... ... ЖШС «Медикус Центр» заңды тұлға болып ... ... ... ... Азаматтық Кодексінің, «Шаруашылық
серіктестіктер туралы» заңдық күші бар ... ... ... ... да заңнамалық және нормативтік актілердің,
Жарғының және үлестік ... ... іске ... БК ... ... өзінің жеке меншігін, балансын, «Тұран Әлем», «Центр
Кредит» банкілерінде есеп ... ... мен ... шоттарын,
кәсіпорынның атауы жазылған мөрі мен басқа да деректемелерді ... ... ЖШС ... ... ... ... толық шаруашылық есептің
негізінде жүзеге ... ... ... ... өз
атынан бекітеді.
Үлестік келісім-шартқа сәйкес БК ЖШС ... ... ... ... табылатындар:
• Қазақстан жағынан – БК ЖШС «Медикус ... Бас ... ... ... ... Республикасы жағынан – Германия ... ... ... ... ЖШС ... Центрдің» іргесі 13.03.1995жылы қаланып, оның
жарғылық ... 600 мың ... ... ... Үлес ... ... үлестік келісім-шартта белгіленген мөлшерде қосқан:
• БК ЖШС ... ... Бас ... ... ... ... жарғылық капиталының 90% құрайтын 500 мың теңгенің
мүлкі және ақша қаражаттары;
• ГФР-ның ... ... ... ... капиталдың 10% құрайтын 100
мың теңге.
Кәсіпорының қызметін ашып көрсететін негізгі үлестік құжат болып
Шетелден ... ... алу ... (жалпы тауар көлемінің 10%
құрайды) табылады.
БК ЖШС «Медикус ... ... ... ... қалаларын және
Қазақстанның облыстық орталықтары мен аймақтарын қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... Шымкент,
Өскемен қалаларында орналасқан 9 филиалдары бар. Филиалдармен және
аймақтармен бірге ... ... ... ... мерзім ішінде
Қазақстанның барлық қалаларына тауарларды жеткізуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қызметінің басты мақсаты болып ... табу ... ... – дәрі-дәрмектер мен медициналық құралдарды импорттау және
оларды Қазақстанның ішкі ... ... ... ... сәйкес БК ЖШС
«Медикус Центрдің» қызметі төмендегідей сипатқа ие:
▪ фармацевтикалық қызмет ;
▪ сыртқы экономикалық қызмет;
▪ дәріханалар ... ... ... ... ... ... және жарнамалық қызмет;
▪ көтерме-бөлшек сауда желісін ұйымдастыру;
▪ көліктік қызмет көрсету;
▪ заңмен шек ... ... ... да түрлері.
БК ЖШС «Медикус Центр» өндірістік емес ... ... ... ... ... ... мен ... сақтау қоймаларын;
▪ Республиканың барлық облыстары бойынша дәрі-дәрмектің ірі және ... ... ... ... ... оның ... Алматы қаласында орналасқан 9
дәріхана кіреді.
Өзінің қызметін жүзеге асыру үшін кәсіпорынның ... ... ... ... 5000 ... метр болып келетін қоймасы, жоғарыда
көзделіп кеткен Қазақстанның 9 қалаларында орналасқан филиалдары, маркетинг
бөлімі, сертификаттау ... ... және тағы да ... ... негізгі жабдықтаушылары – импорттық өндіруші елдер:
Швейцария, Германия Федеративтік Республикасы, Франция, Үндістан, ... ... ... және тағы да ... ... ... ... табылатын өндіруші кәсіпорындар; «Химфарм» АҚ, ... ЖШС ... және тағы да ... ... алынатын
өнімдердің жалпы көлемінің 75%-ын импортталған дәрі-дәрмектер және тек 25%-
ын ғана ішкі нарықтан ... ... ... ... ... Қазақстандағы фармацевтикалық өнеркәсіптің ... ... да, ... ... ... өте ... деңгейде
тұр. Дәрі-дәрмектерді, негізінен, Қазақстанның ... ... ... және жеке ... ... алады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер
табылады. Яғни, кәсіпорынның жеңісі оның ... ... ... ... басқармасы дұрыс кадрлық саясатты
жүргізуге бел буған. Кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ... фармацевтикалық және
көмекші топтарға бөлінеді.
Дәріханалардың фармацевтикалық және көмекші қызметкерлерінің саны
провизорлық ... орта ... және ... ... жеке ... ... ... нормативтер арқылы бекітілген.
1. Провизорлық қызметкерлер құрамына провизор-технологтар, провизор-
талдамашылар, аға провизорлар, ... ... ... Орта ... қызметкерлердің құрамына провизорлар, провизор-
талдамашылар, дәріханалар желісінің фармацевттері, бөлімдердің
жетекшілері кіреді.
3. Көмекші қызметкерлер: жүк ... ... ... жұмыскерлер,
көлік жүргізушілер.
Жұмысшы күшінің ресурстарының құрылымы мен ұйымдастырылуын жете
түсіну үшін ... ... ... ... ... БК ЖШС ... Центрдің» еңбек
ресурстарының құрылымы (адам).
| | | ... ... ... ... ... |2004 ж. |2005 ... үлес ... (%) |
| | | | 2004 | 2005 ж. |
| | | |ж. | ... | | | | ... | | | | |
| | | | | ... ... |1 |1 | | |
| ... ... |1 |1 | | |
| ... директор |1 |4 | | |
| Бас ... |1 |1 | | |
| ... |3 |3 | | |
| ... |7 |12 | | |
| ... бөлімінің бастығы|1 |2 | | |
| ... |1 |1 | | |
| ... |6 |6 | | |
| Өкіл |11 |15 | | |
| ... |2 |5 | | |
| ... |34 |51 |50,0 |36,7 ... | | | | ... | | | | ... ... |1 |1 | | ... | | | | ... ... |6 | | ... |1 |4 | | ... ... |1 |17 | | ... |6 |4 | | ... желісінің |2 |6 | | ... | | | | ... |14 |38 |20,6 |27,3 ... ... ... | | | | ... ... | | | ... ... |2 |15 | | ... | | | | ... ... ... |2 |4 | | ... ... ... |5 |8 | | ... таситын жұмыскер |6 |14 | | ... ... |5 |9 | | ... |20 |50 |29,4 |36,0 ... ... | | | | ... |68 |139 |100 |100 ... ... ... ... 2004жылы үлесі жағынан ең
көп көлемді әкімшілік-басқарушылық қызметкерлер (50%) ... ... ... қызмет көрсету нарығының мүмкіндігінше басым
бөлігін алуға талпынуымен ... ... ... ... ... ... саны көбейді. Жұмысшы күшінің
ресурстарының осы бөлігінің 2005жылы ... ... сату ... және ... ... және шаруа жағынан ... ... ... ... ... ... орын алды.
БК ЖШС «Медикус Центрде» ... күш ... ... ... Сондықтан осы санаттың мөлшерінің кәсіпорынның
барлық қызметкерлерінің жалпы санындағы өзгерісін ... ... ... Үлес ... өсуі (2004жылғы 20,6%-дан 2005жылғы 27,3%-ға дейін,
яғни 6,7%-ға) қызмет ... ... және ... ... белгісі
болып табылады.
Шаруа жағынан қызмет көрсету қызметкерлерінің үлес салмағы да өсті
(2004жылғы ... ... ... дейін, яғни 6,6%-ға). Бұл жаңа
сауда орындарының ашылуына және сату көлемінің ұлғаюына байланысты.
Фармацевтикалық қызметті ... ... ... ... ... ... ... материалдық қорлары да қарастыруды ... ... ... ... ... кіреді:
1. Ыдыс және ыдыстық заттар. Қолданылуының ... ... ... ... ... Көпайналымды ыдыс. Бірнеше рет тауарды сақтау және тасымалдау үшін
пайдаланылады. Ыдыстың бұл түріне ... ... ... ... ... жасалғандар (жәшіктер, дүңгіршектер),
металдан жасалғандар (бидондар, бөшкелер) және қап ... ... ... ... ... ... ... шаруа ыдысы ретінде
қолданылатындықтан сатылмайды және жабдықтаушыларға қайтарылмайды. Бұл
ыдыстар қорларды сақтау үшін ... және ... ... ... ... ... бөшкелер кіреді.
- Бірайналымды ыдыс немесе қаптағыш материал. Тауарларды бір рет қаптау
үшін арналған. Сатуға немесе ... ... ... негізінде
шығысқа шығарылады. Оның құрамына картоннан жасалған жәшіктер мен қорабтар,
өрілген кәрзеңкелер, қаптар кіреді.
2. Көмекші материалдар. Дәрі-дәрмектерді ... ... ... ... әр ... ... ... қолданылады. Олардың
құрамына кіретіндер: этикеткалар, қағаздан жасалған капсулалар, жіптер,
рәзеңкеден жасалған ... клей және тағы да ... ... қажетті тауарлар. Шаруа жұмысына санитарлық киімді жуу,
еденді жуу, ыдыс-аяқтарды залалсыздандыру және тағы да ... ... ... ... ... кір жуатын ұнтақ, хлорамин, нашатыр спирті және
басқа да тауарлар пайдаланылады.
2-кесте.
БК ЖШС «Медикус Центрдің» тауарлы-материалдық қорлармен қамтамасыз ... ... ТМҚ ... | 2004 | 2005 ж.| ... |
| |ж. | |(+,-) ... үшін алынған | | | ... ... ... | ... ... ... | | | ... |12,4 |18,2 |5,8 ... | | | |
| ... ... ... ... мәліметтері бойынша жауапкершілігі шектеулі серіктестікте
тауарлы-материалдық қорлардың өскенін (2004жылмен салыстырғанда 2005жылы
42 637,1 мың ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай материалдардың үлкен көлемін қажет етумен байланысты.
Тауарларды ... ... ... ... ... үшін ... деген қажеттілік туындайды. Дәріханаларға қатысы бар ... ... ... ... келесідей топтарға жіктеледі:
1. Үйлер мен ғимараттар – барлық өндірістік және өндірістік емес
құрылыстар.
2. ... мен ...... ... машиналар,
зертханалық жабдықтар, кассалық аппараттар және тағы да басқалары.
3. Өндірістік және шаруаға қажетті жабдықтар – ... ... және тағы да ... Көлік құралдары – автокөліктер және тағы да басқалары.
Иемделінуіне қарай ... ... жеке ... және ... ... ... Ал қолданылуына қарай қолданыстағы, қосымша қорда тұрған
және ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестік өзінің жеке
меншігінде тұрған негізгі құралдарын иемденеді. ... ... ... жүк таситын және жеңіл көліктер, компьютерлер, жер, кеңсе
жиhаздары және тағы да басқалар ... ... ЖШС ... Центрдің» негізгі құралдармен қамтамасыз етілуі (мың
теңгемен).
| ... ... | 2004 | 2005 | ... ... |ж. |ж. | ... ... емес | | | ... | | | ... ... құны | | | 103,4 |
| |57,5 |160,9 | ... Есептелген тозу | | | ... |22,0 |66,7 | ... ... құны | | | ... |35,5 |94,2 | ... Негізгі құралдар | | | ... ... құны | | | ... ... ... | ... ... тозу | | | |
| |194,3 |526,1 |331,8 ... Қалдық құны | | | |
| ... ... |967,1 ... ... ... ... құралдардың көлемінің едәуір
түрде ұлғаюы байқалуда.(2004 жылмен салыстырғанда ... 1 298,9 ... ... ... ... құралдармен қамтамасыз етілуі жеткілікті
деңгейде болған жоқ, оған қоса, олар әбден ... ... ... ... ... мен ... сияқты негізгі құралдардың түрлеріне теріс
нұқсанын келтірер еді.
Кез келген кәсіпорынның коммерциялық қызметінің мақсаты – табыс табу
және сол табысты жылдан-жылға ... ... БК ЖШС ... ... қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... дипломдық
жұмысымның 3-бөлімінде орын алған.
4-кесте.
2004-2005жылдар аралығындағы БК ЖШС «Медикус Центрдің» қаржылық-шаруашылық
қызметінің көрсеткіштерін талдау.
| | | | | ... ... |2004 ж. |2005 ж. ... |
| | | | | | |
| | | | ... |% |
| 1 | | | | | |
| |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... түскен | | | | |
| ... (мың ... ... |534 946,0|286 382,9 |115,21 |
|2 |Сатылған тауарлардың өзіндік | | | | |
| ... (мың ... ... ... |106,35 |
|3 ... түскен табыс (мың | | | | |
| ... ... ... ... |177,5 |
|4 |Кезең шығыстары (мың теңге) | | | | |
| | ... ... ... |246,15 |
|5 ... ... дейінгі табыс| | | | |
| |(мың ... ... |776,4 ... |-87,8 |
|6 ... табыс салығы | | | | |
| |(мың ... ... |232,9 ... |-87,8 |
|7 ... ... (мың теңге) | | | | |
| | ... |543,5 ... |-87,8 |
|8 ... ... ... | | | | |
| ... құны (мың теңге) |1 965,0 |3 686,0 |1 721,0 |84,73 |
|9 ... ... ... құны | | | | |
| |(мың ... ... ... |116,3 ... ... капиталдың орташа | | | | |
| ... ... (мың ... ... ... |14 094,5 |327,52 |
|11 |Қарыз ... ... | | | | |
| ... ... (мың ... ... |18 109,4 |14 190,0 |362,04 |
|12 |Қорлардың орташа жылдық көлемі| | | | |
| |(мың ... ... ... |122,4 ... |Ақша қаражаттарының орташа | | | | |
| ... ... (мың ... ... |39 602,4 |10 590,4 |36,5 |
|14 |Дебиторлық борыштың орташа | | | | |
| ... ... (мың ... ... ... ... |339,73 |
|15 |Кредиторлық борыштың орташа | | | | |
| ... ... (мың ... ... |165 215,5|625 585,3 |61 |
|16 |Орташа тізімдік жұмыс істейтін| | | | |
| ... саны ... |23 |48 |25 |108,7 ... |Қор ... (мың ... | | | | |
| | |126,5 |148,5 |22,0 |17,4 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... (рет) | | | | |
| | |2,66 |2,65 |-0,01 | ... ... ... | | | | |
| ... (рет) |1,5 |2,3 |0,8 | ... ... ... бір | | | | |
| ... ... (күн) |243 |158 |-85 | ... ... ... | | | | |
| ... (рет) |20,67 |7,78 |-12,89 | ... |Дебиторлық борыштың бір | | | | |
| ... ... (күн) |17 |47 |30 | ... ... қорлардың | | | | |
| ... (рет) |2,5 |3,8 |1,3 | ... ... ... бір | | | | |
| ... ... (күн) |146 |96 |-50 | ... ... ... | | | | |
| ... (рет) |1,64 |3,04 |1,4 | ... ... борыштың бір | | | | |
| ... ... (күн) |222 |120 |-102 | ... ... ... | | | | |
| ... (рет) |4,6 |21,2 |16,6 | ... ... ... бір | | | | |
| ... ... (күн) |79 |17 |-62 | ... ... ... (%) | | 16,5| | |
| | |12,5 | |4,0 | ... ... ... | | 0,1| | |
| |(%) |1,8 | |-1,7 | ... ... ... | | | | |
| ... (%) |71,0 |1,77 |-69,23 | ... ... ... ... соңына қарай кәсіпорынның
қаржылық жағдайы келесідей болды:
• Жарғылық капитал – 600 мың теңге.
• Кредиторлық борыш – 201 357 мың ... ... ... – 228 737 мың ... ... ... ... айлық көрсеткіші – 44 500 мың теңге.
БК ЖШС ... ... ... еспті жүргізу үшін №438
18.09.2002жылғы ... ... ... ... Бұйрығымен
бекітілген «Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспарын» қолданады.
Қаржылық, салық және ... ... ... ... кәсіпорын
«Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер мен алымдар
туралы» Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы Министрлігінің шығарған
нормативтік актілерін, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің бұйрықтары
мен жарлықтарын, сонымен қатар өзінің ішкі ... ... ... есеп ... ... ... компьютерлерді қолдану
арқылы автоматтандырылған түрде жүргізіледі. Бухгалтерлік ... ... ... фактісін бекітетін алғашқы құжаттардың
негізінде ... ... ... ... ... ... ... шығындар – сатылған тауарлардың өзіндік құны;
▪ кезең шығындары – сату бойынша және жалпы және әкімшілік шығыстар;
▪ үстеме ...... ... ... Бұл ... ... әкеледі деп күтілетін кезеңдерге бітртекті түрде
бөлінеді.
Шығындар келесі баптардың номенклатурасы бойынша бөлінеді:
... ... ... ... салық,
• Амортизациялық аударымдар,
• Көлік шығындары,
• Күзет бөлімінің қызмет көрсетуі,
• Жабдықтар мен ... күту мен ... ... төлемдер.
Кәсіпорынның есеп саясатына сәйкес табыс есптеу әдісі ... ... ... кемиді, сатып алынған тауарлардың өзіндік
құны ФИФО әдісі арқылы анықталып, ... ... ... ... алу ... есептелінеді, амортизациялық аударымдар мөлшерін
есептеу бірқалыпты әдіс арқылы есептелінеді, жабдықтаушылармен ... ... ... ... жүргізіледі, іс-сапар шығындары 821-шотқа
апарылады.
2 Қаржылық есептеменің аудиті
2.1 Қаржылық есептеменің аудитінің мәні және мақсаты
Қаржылық есептеменің аудитінің мәні ... ... ... қойылатын талаптарға сәйкестігін тексеруде жатыр.
Аудиор аудитті жүргізгенде ... ... ... ... деген
сұрақ туылады. Аудиттің мәнін және оның қалай жүзеге асырылатынын түсіну
оның ... ... және ... осы ... ... міндеттерін танып-білу үшін қажет. Аудит ... ... ... ... ... ... ... техникасы
мен әдістерінің мәнін түсіну үшін қажет.
Қаржылық есептеменің аудитінің мақсаты – қаржылық есептеменің оған
қойылған ... ... ... ... ... бойынша құрылғаны
туралы аудиторға өзінің пікірін білдіру мүмкіндігін ... ... ... қаржылық есептеменің аудиті бойынша жүргізген жұмысының ... ... ... аудиторлық қорытындыда білдіреді. ... ... ... ... да көптеген мақсаттарға қол жеткізуге болады,
мысал үшін, аудиторлық тексерулердің шаруашылық ... ... ... ... ... және бақылауына әсері.
Аудитор қаржылық есептеме туралы өз ... ... үшін ол ... ... және ... ... ... шығарып, оларды
жүргізуі керек, сонымен қатар сол мақсаттарға жетудің дәлелдемелерін алып,
оларды ... ... ... ... және ... ... ... алынған
аудиторлық дәлелдемелердің сенімділігіне қатысты білікті шешеімдер шығаруы
керек. Аудиторлық тексеру барысында аудиторға көптеген шешімдерді ... ... ... стратегияны анықтаудан бастап нақты ... ... және ... ... ... тәсілдерін анықтауға
дейін. Аудит мұқият зерттеліп ойластырылған стратегияға негізделуі керек.
Бірақ сонда да, аудит барысында алынған аудиторлық ... ... ... ... жоспары мен бағдарламасы елеулі өзгерістерге
ұшарлары ... Бұл ... ең ... ... ... – тапсырыс берушінің
қаржылық есептемесімен байланысты аудиторлық тәуекелге аудитордың ... ... ... ... ... ... бөлінбейтін
тәуекел, ішкі бақылау тәуекелі және таба алмау ... ... ... ...... есептеменің құрамында маңызды кемшіліктер
бар екендігін білдіретін тәуекел. Аудитордың бұл тәуекелге қол ... ... ол бұл ... ... ... табиғаты мен
мерзімін анықтаудың негізі ретінде ... ... Ішкі ... ... үшін аудитор ішкі бақылаудың құрылымымен танысуы ... оған ... ... ... ... ... ... және
операциялар мен шоттардағы қалдықты мұқият тестілеу мен ... ... таба ... тәуекелін бақылауға мүмкіндік береді.
Аудиттің заты болып, ... ... ... есеп
регистрлеріндегі және қаржылық ... есеп ... ... ... ... сияқты бухгалтерлік есепті жақсы біліп, оның
барлық қағидалары мен ережелерінен жұрдай қалмауы керек. ... ... ... ... ... сонымен қатар аудиторлық дәлелдемелерді
алу мен оларды жору аясында да білікті болуы керек.
Аудиттелген қаржылық есептеменің пайдаланушылары болып ... ... ... мен ... ... ... Бірақ қоғам да, ... ... ... қаржылық ақпаратты алуға ... ... ... ... ... және ... ... қаржылық
есептеменің сенімділігіне байланысты. Қаржылық ақпараттың ... ... ... ... ... ... қаржылық
есептемедегі ақпарат сенімді емес ... ... ... ... төмендете отырып көмегін тигізеді.
Бұдан басқа, аудит белгілі бір ... ... ... ... ... және қаржылық есептеменің белгіленген негізіне және
пайдаланушылардың қажеттіліктерін бейнелейтін ... ... ... ... ... жасайды.
Сенімді емес немесе қате ойға әкелетін қаржылық есептеме келесі екі
себептің біреуінің нәтижесі болуы мүмкін:
• Шаруашылық ... ... ... өңдеудегі және қаржылық
есептемені дайындауғы теріс пиғылды әреекетсіз жасалған қателіктердің;
Мұндай қателіктерге ақпаратты ... мен ... ... ... ... ... бағалануын дұрыс қолдана алмау жатады.
• Бұрмалауға ұшыраған мәліметтерді ұсыну ниетімен жасалған ... ... ... ... әкімшіліктің қаржылық
есептемеде ашылатын сомаларға қатысты бухгалтерлік есеп ... ... ... ... емес ... есептемені ұсыну
жағдайлары жатады. Мысал үшін, инвестицияны тарту ... ... ... ... ... етіп ... ... бірінші себеппен қоса екінші себеп те өз орнын табуы
мүмкін. Өйткені ... ... ... және оны ... ... ... ... туылуы мүмкін. Бұл мағынада
аудит осы ... ... ... ... ... ... рөлін
атқарады. Өйткені аудитор қаржылық есептемені ... мен ... ... ... ... жақ – делдал болып саналады.
Аудитордың жұмысы қаржылық есептемені пайдаланушылардың күткен
нәтижелерін әр ... ... ... Көп ... ... қаржылық есептемедегі барлық кемшіліктердің анықталуын және
әкімшіліктің жасаған ... мен ... ... ... ... ... ... құрамында маңызды қателіктердің жоқтығы
туралы толық ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір шектеуші факторлар болады. Және де, ... ... ... ... пиғылсыз жаалған әрекеттерден ... ... ... ... ... ... ... өзінде де анықталуы мүмкін. Бірақ бұл стандарттар аудитордың
толықтай сенімділгінің болмауын объективті түрде мойындайды. Себебі маңызды
қателіктерді анықтауға ... ... ... ... ... ... ... мен шоттардағы қалдықтарды мұқият
тестіден өткізе ... ... ... бап ... барлығын
тексермейді. Аудитор қаржылық есептемеде көрсетілген ... бап ... ... тікелей дәлелдемелердің жеткілікті ... ... ... бұл ... Егер ... ... жүзінде қол
жеткізгенің өзінде де бұл тапсырыс ... де, ... да ... ... ... ұшырауымен байланысты.
Бұдан басқа, ол құжаттарда бекітілмеген жағдайларды ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау жүйелеріне тиесілі шектеулер. Мысал
үшін, ... ... ... ... анықтау мүмкіндігін
шектеу. Аудит барысында шығатын сәйкессіздіктер алдын-ала ойластырылып
алулары мүмкін. Аудитор қойылған қолдардың немесе ... ... ... ... алмайды, сондықтан кәсіпорынның ішінде алдын-
ала ұйымдастырылған келісіп алушылық ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелер қорытушылық сипаттан көрі көндірушілік сипатқа
ие.
2.2 Қаржылық есептеменің аудитін жүргізудің әдістемесі
Қаржылық есептеменің аудитін ... ... бір ... ... Бұл ... жалпыдан жекеге бағытталған тәсіл жиірек ... ... ... ... ... ... жатқан кәсіпорынның
ерекшеліктеріне және тапсырыс берушімен жасалған келісім-шартқа байланысты
таңдайды. Аудиторлық тексеруді қолдану ... ... ... ... ... мерзім ішінде жүргізуге мүмкіндік береді.
Аудитордың жұмысы – бұл қаржылық есептемені ... ... ... ие ... ... қатаң түрде ұйымдастырылған үрдіс. Бұл
этаптарға төмендегілер жатады:
▪ кәсіпорынмен танысу;
... ... ... бойынша келісім-шарт орнату;
▪ аудиттің жоспары мен бағдарламасын құру;
▪ қаржылық есептеменің көрсеткіштерін аудиттеу;
▪ аудитің нәтижелері бойынша есеп ... ... оны ... ... ... ... ... тексеруді жүргізу бойынша
келісім-шартта көзделген жұмысты қабылдау-тапсыру актісіне қол ... ... ... қызметімен танысуы аудит
жүргізілгенге дейін басталады. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ортасын бағалайды,
яғни жалпы экономикалық және салалық факторларды зерттейді. ... ... ... ... ... ... ... мен
пайыздық мөлшерлеменің төмендеуі мен өсуі, инфляция, мемлекеттің ... ... және ... ... ... мен ... шектемелер, шетел
валюталарының бағамы мен валюталық шектемелер жатады.
Аудитор ... ... ... ... отырған саласын жете білуі
керек. Тапсырыс берушінің қызметіне әсер ететін ең ... ... ... ... пен бәсекелестік, циклдық немесе маусымдық қызмет, өндірістің
технологиясындағы өзгерістер, экологиялық талаптар, мемлекеттік басқару
органдарының ... ... ... ету және ... ... ... ... ... және тағы да ... Мұндай ақпараттардың көзі ретінде статистикалық жинақтар, пресса
және тағы да басқалар саналады.
Әрі қарай аудитор ... ... ... ету,
зерттеу, өнімді өндіру мен өткізу сияқты қызметтерді мұқият түрде ... ... ... ... аудитор өндіріс барысымен,
қызметкерлермен, тауарлы-материалдық қорлардың сақталу орындарымен, ұйымның
жалпы құрылымымен танысып алуы керек.
Аудитор тапсырыс ... ... оның ... құрылымы
мен операцияларының сипатына байланысты мәселелерді терең меңгеруі керек.
Алғашында құрылтайшылық құжаттарды(үлестік келісім-шартты, ... ... ... хаттамаларын, кәсіпорынның басқарушысының
бұйрықтарын, тауарды жеткізіп беру бойынша жасалған келісім-шарттарды,
сыртқы ... ... іске ... берілген лицензияларды, болған
аудиторлық тексерулердің қорытындыларын зерттеу қажет.
Құрылтайшылық ... ... ... ... ... мәселерді
анықтауы қажет:
▪ жарғы мен үлестік келісім-шарттың бар-жоқтығын;
▪ кәсіпорынның қызметінің затын;
▪ кәсіпорынның мемлекеттік ... өтуі ... ... ... ... үлес ... жарғылық капиталдың және әрбір үлес қосушының жарғылық капиталға
қосқан үлесінің көлемін;
... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметтің жүзеге асырылуының көзделу-
көзделмеуін;
... банк ... ... ... түрлерін ашуға
құқығы бар екендігін;
▪ жарғыда резервтік және басқа да қорлардың құрылуының қарастырылу-
қарастырылмауын;
... ... ... ... және ... өз филиалдарын немесе құрылымдық бөлімшелерін құруға құқығының
бар-жоқтығын;
▪ кәсіпорынның қызметінің ... ... ... лицензияларды;
▪ үлестік құжаттарға өзгерістердің уақытылы енгізілуін;
▪ кәсіпорынның таза табысының бөліну тәртібін;
▪ серіктестікті басқару органдарын.
Жоғарыда көзделген мәселерді ... ... соң ... ... есеп ... ... бұйрығының шығарылғанын-шығарылмағанын
анықтауы керек. Кәсіпорынның есеп саясаты – ... ... ... ... ... ашу үшін шаруашылық ... ... ... ... ... құрылу базасы болып бухгалтерлік есептің стандарттары
табылады. Бұдан ... ... есеп ... жөніндегі бұйрықта
төмендегілер бейнеленуі керек:
▪ негізгі құралдар бойынша тозудың және ... емес ... ... ... тәртібі;
▪ өндірістік қорлардың бағалану әдістері ... құн ... ... ... есептеу әдісі);
▪ тауарлы-материалдық қорлар есебінің әдісі;
▪ жанама шығындардың бөлініп таратылу тәртібі;
▪ аяқталмаған өндірістің және өнімнің бағалану әдісі;
... ... ... ... ... бөлініп таратылу
әдісі;
▪ негізгі құралдар есебінің тәртібі мен оларды жөндеуді қаржыландыру;
▪ тауарды өткізгеннен түскен табысты ... ... ... есептің шоттар жоспары мен нысанын таңдау;
▪ мүліктер мен міндеттемелерді түгендеудің тәртібі.
Кәсіпорындар өздерінің есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... элементтерді кіргізеді.
Кәсіпорынның есеп ... ... ... ... ... ішкі ... қайта ұйымдастырылғанда, Қазақстан
Республикасының Заңына немесе Қазақстан ... ... ... реттеу жүйесіне өзгерістер енгізілгенде, бухгалтерлік
есепті жүргізудің жаңа тәсілдері жасап шығарылғанда енгізілуі мүмкін.
Аудит тапсырыс ... мен ... ... ... ... ... ... негізінде жүргізіледі. Сондықтан басты
назарды келісім-шартты орнатудың шарттарына аудару қажет.
БК ЖШС «Медикус Центрде» аудиторлық тексеру жыл сайын ... ... ... ... ... Аудиторлық қызмет көрсету
туралы ... ... деп ... «бір ... Бас директор
Құлмаханова Шолпан Ковкенқызы арқылы Жарғының негізінде өз қызметін жүзеге
асыратын БК ЖШС «Медикус Центр», әрі қарай ... ... және ... өз ... 22.06.98жылы №0182 мамандық куәлігі мен ... ... ... ... ... ... ... іске
асыратын тәуелсіз аудитор Дружинина Зинаида Петровна, әрі қарай «Орындаушы»
болып табылатын жақтардың арасында ... ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық қызметінің аудитін
ұйымдастыру мен жүргізудің міндеттерін өз ... ... ... мен ... ... ... ... «Тапсырыс берушінің» 2005жылғы қаржылық есептемесінің
сенімділігін маңызды болып келетін барлық маңызды ... ... мен ... ... ... ... тапсырыс
берушінің ресми ұсынысы арқылы жасалған келісім-шарт (міндеттеме-хат)
нысанында ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің заты, орны мен мерзімі, төлемнің мөлшері мен төлеу
тәртібі, жақтардың ... ... ... керек.
Жұмыстың ең басты этабы жоспарлау сатысы болып табылады. Бұл ... ... ... мен ... ... түрде жүргізуді, аудиттің
көлемі мен жүргізілу мерзімін орнатуды талап ... ... ... келесідей мәселерді қамту қажет:
▪ тапсырыс берушінің қызметін, оның қабылдаған есеп саясаты мен ... ... ... ... ... ... жөнінде дұрыс түсінік алып, оның еңбек
сыйымдылығын бағалау;
▪ аудитті жүргізу үшін ... ... және ... ... ... ... екендігін бағалау;
▪ аудиторлық тәуекелді бағалау;
▪ аудиттің бағдарламасын және жұмыс уақытының бюджетін құру.
Жұмыстың жалпы жоспарын ... ... ... жоспарды толықтай
орындау үшін талап ... ... ... ... ... ... мен ... анықтайтын бағдарламаны жасап
шығарып, оны құжат түрінде ... ... ... ... ... нұсқаулықтар және жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... Бұдан кейін
аудитор қаржылық есептеменің көрсеткіштерін аудиттен өткізуге ... есеп беру ... ... ... яғни ... дұрыстығы мен толықтығы және есеп беру нысандарындағы өзіндік
өзгерістердің бар ... ... ... ... ... мекен-жай бейнелетін бөлігінде үлестік құжаттарға сәкес
кәсіпорынның толық атауы көрсетілуі ... ... ... ... оның ... сәйкес келуі керек, ал егер оның қызметіне
лицензия берілген болса, онда кәсіпорынның ... және оның ... ... ... ... көзделген қадамдардан кейін есеп берудің нысандарының дұрыс
толтырылғандығы, яғни нәтижелі көрсеткіштердің арифметикалық ... ... ... әр ... ... сәйкестігі мен өзара
байланысы тексеріледі.
Ең басты назарды баланстың дұрыс құрылғандығына аудару қажет.
Қаржылық ... ... ... ең ... ... үшін ... тақырыбын келесі тәртіп бойынша құру қажет:
• Айналымнан тыс ... ... ... ... ... ... ... аудиті,
• Алдағы кезең шығындарының аудиті,
• Қаржылық инвестициялар аудиті,
• Ақша қаражаттарының аудиті,
• Меншікті капиталдың аудиті,
• Ұзақ мерзімді міндеттемелердің аудиті,
... ... ... ... ... ... Кірістердің аудиті.
Соңына қарай аудитор аудиторлық тексерудің нәтижелері ... есеп ... ... ... есеп ... негізгі
элементтері келесідей тәртіп бойынша көрсетіледі:
▪ тақырыбы;
... ... ... ... қорытынды бөлімі;
▪ аудитордың шығарған қорытындысының уақыты;
▪ аудитордың немесе аудиторлық фирманың мекен-жайы;
▪ аудиордың немесе аудиторлық фирманың ... қолы және ... ... ... есептеменің аудитінің жүргізілгендігі туралы
жазылады. Бұдан басқа, тексеріліп ... ... ... ... ұсынған ақпараттары үшін және аудитордың аудиторлық
қорытындының мазмұны үшін ... ... ... ... ... тексеру барысында аудитордың жұмысын
сипаттайтын мәліметтер болуы ... Бұл ... ... ақпарттар жарыққа
шығады:
▪ аудитордың дайындық және мамандану дәрежесі;
▪ аудитодың тәуелсіздігі;
▪ тексерудің жеткілікті, білікті ... ... ... ... ... және оны ... ішкі бақылаудың мұқият зертеліп, бағаланғандығы;
▪ сенімді және көндірушілік сипатқа ие ақпараттың ... ... ... ... ... есеп ... таңдалуының
негізділігін және оның ... ... ... ... ... құрамына аудитордың ұсынылған қаржылық
есептеме туралы шығарған ... ... және ол ... ... ... қаржылық есептемені ұсынған кезде есеп ... ... ... кезеңмен салыстырғандағы есепті кезеңде осы қағидалардың
сақталмауына жол ... ... ... ... ... туралы шығарылған шешімдер немесе осы шешімдердің
шығарылмауының себептері;
▪ аудитордың ... ... ... және оның ... ... ... үшін артатын жауапкершілік
дәрежесі.
2006жылы БК ЖШС «Медикус Центрде» жүргізілген ... ... ... ... ... ... Петровна (№0000042 лицензия)
ЖШС қаржылық есептмесін аудиторлық тексеруден өткізу актісін жасады.
Аудиторлық тексерудің актісінде БК ЖШС ... ... ... ... ... Негізгі құралдар есебінің ұйымдастырылуы,
• Ақша қаражаттары арқылы өткен операциялардың есебі,
... ... ... ... ... ... ... Кезең шығындарының есебінің ұйымдастырылуы,
• Тауарлар мен оларды өткізудің, мердігерлер мен жабдықтаушылармен,
тапсырыс берушілер мен саты ... есеп ... ... Есеп беретін тұлғалармен есеп айырысудың есебі,
• Қаржылық нәтижелердің есебі,
• Бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... келе аудит бойынша қабылданған
қазақстандық стандарттардың нәтижесінде аудиторлық ... төрт ... ... ... ... ... ... есептеме және
есепті жүргізудің тәртібі бойынша қандай да бір ... жоқ ... ... қорытынды аудитор шартты қорытындыны құру мүмкін емес, бірақ
аудиторлық тексеруді шектеу теріс қортындыны ... ... ... ... ... соншалықты маңызды емес болған жағдайда құрылады. Шартты
қорытынды «осыдан басқа» деген ... ... ... ... да, ... осы шарт ... ... көрініс табады.
Қорытынды шығарудан бас тарту аудиторлық ... ... ... ... ... болуы аудиторға аудиторлық
дәлелдемелердің жеткілікті мөлшерін алуға ... ... ... ... ... білдіру аудитор қаржылық есептеменің соншалықты бұрмалануы
кәсіпорынның қаржылық жағдайын объективті түрде ... қате ... ... деп ... ... ... табады.
БК ЖШС «Медикус Центрдің» қаржылық есептемесін аудиторлық тексеруден
өткізу актісін жасағаннан кейін, тәуелсіз аудитор ... ... ... ... қорытындысын шығарды:
«Менің пікірімше, Біріккен қазақстандық-германдық ... ... ... ... ... есептемесі, Қазақстан
Республикасында бекітілген бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес ... ... және ақша ... көрсеткіштерінің
нәтижелері, 2005жылғы 31-желтоқсандағы қаржылық жағдайы туралы сенімді ... ... ... берушіге аудиторлық қорытындыны ұсынған кезде аудитор
аудиторлық қорытындыны қадылдау-өткізу актісін жасайды, бұл ... ... ... ... ... ... Қаржылық есептеменің нысандарын аудиттен өткізу
Бухгалтерлік баланс есепті кезеңдегі кәсіпорынның меншік және қаржылық
жағдайын сипаттайтындықтан қаржылық есептеменің ... ... ... ... ... тексеруді баптардың топтары
бойынша нәтижелерін, актив пен пассмв бөлімдерін арифметикалық есептеуден
және алынған ... ... ... ... ... ... ... Осылайша есептеудің маңызы зор, ... ... ... ... талдаған кезде қолданылады.
Бухгалтерлік балансты тексеру барысында қарама-қайшылықты болдырмау
талабын орындау қажет. Яғни, «Есепті ... ... мен ... ... «Есепті
кезеңнің аяғы» графаралырының көрсеткіштерінің теңдігі сақталуы керек.
Мысал үшін, есепті ... ... ... ... негізгі құралдардың
объектілерін қайта бағалаудың нәтижелері бухгалтерлік есепте ерекше түрде
көрсетілуі қажет. Қайта бағалаудың нәтижелері ... ... ... ... ... ... Берілген этапта есепті жылдың
басы мен соңындағы бухгалтерлік баланстың мәліметтері салыстырылып, ондағы
бөлімдері мен ... ... ... өткен есепті ... ... ... баланстың баптарын бекіту үшін баланс пен бас кітаптың
көрсеткіштерін салыстыру арқылы ... ... ... Мұндай салыстыруны жүргізген кезде сәйкесінше талдамалы есеп
регистрлерінің мәліметтері қолданылады. Ауытқулар пайда ... ... болу ... анықталады.
Бухгалтерлік балансты тексеру үшін аудитор баламалы балансты жасайды.
Аудитор баламалы балансты бас ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік балансының мәліметтерімен
салыстырады. Бұл баптар бойынша пайда ... ... ... ... ... ... мәліметтер келесідей талаптарға сәйкес ұсынылуы
керек:
▪ материалдық емес активтер мен негізгі ... ... құны ... керек;
▪ аяқталмаған құрылыс құрылысқа ... ... ... ... ... ... ... салынған қаржылық салымдар нарықтық
құны бойынша көрсетіледі;
▪ тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... ... құны ... көрсетіледі;
▪ саудамен айналысатын кәсіпорындардағы ... ... алу ... ... ... ... шығындары бухгалтерлік есеп бойынша нормативті
құжаттарға сәйкес кәсіпорынның есеп ... баға ... ... дайын өнімдер мен тауарлар толық өзіндік құны бойынша
көрсетілуі керек;
... ... ... талаптар бойынша резервтерді шегеріп
тастау арқылы көрсетіледі;
▪ дебиторлық және ... ... ... ... ... қысқа мерзімді, егер өтелу мерзімі бір жылдан аспаса, және
ұзақ ... егер ... ... бір ... ... болып көрсетілуі
тиіс.
▪ жарғылық капитал құрылтайшылық ... ... сома ... ... мен ... ... ... соңына қарай пайыздар бойынша
төлемді ескеріп көрсетіледі.
Кірістер мен ... ... есеп беру ... ... ... ... ... тәртібін сипаттайды.
Тексерудің алдында аудитор тадыстарды негізгі қызметтен алынатын
табыстар ... ... ... кәсіпорынның есеп саясатындағы
ережелермен танысып алуы ... ... ... ... арифметикалық
есептеулерді тексеруі қажет. Есептің ... ... ... ... ... үшін ... жылдың көрсеткіштерін бас кітаптың және
кірістер мен шығыстар туралы есеп берудің шоттары ... ... ... ... теңестіреді.
▪ Кірістер мен шығыстар туралы есеп ... ... ... ... ... ... қажет:
▪ есепті кезеңде әрбіреуі жеке-жеке жалпы ... ... ... ... түрлерін көрсеткен кезде, есепте табыстардың
әрбір түріне сәйкес шығыстардың бөлігі көрсетіледі;
▪ негізгі ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді (жұмыстарды, қызметтерді) сатудан түскен
табыстар» бабы бойынша ерекше түрде көрсетілуі керек.
Кәсіпорындардағы кірістер мен шығыстар ... есеп ... ... ... ... ... Бұл басымдық берілген бір ... ... ... ... ... мен шығыстар туралы есеп берудің мәліметтері қаржылық
нәтижелерді талдау үшін қолданылады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы ... есеп ... ... ... және ... ақша ... ... ақпарат ашылады. Есептің
мәліметтері есепті кезеңде ақша қаражаттарның ағымының құрамы ... ... ... ... ... береді. Ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ... ... ... ақша
қаражаттарының шотарындағы жазбалардан алынатын мәліметтер көрсетіледі.
Аудитор ақша қаражаттарының қозғалысын оның ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Егер кәсіпорын өз акцияларын шетел валютасы ... ... ... онда аудитор сол шоттар бойынша ... ... ... ... ... теңге курсына аударуы керек.
Аудитор, сонымен қатар, ақша қаражаттрының қозғалысы туралы есеп беру
бойынша есепті жылдың басы мен аяғындағы ақша ... ... ... ... көрсеткіштерімен салыстырады.
Егер кәсіпорынның жылдың басында валюталық шотында ... ... ... ... онда ... ... жасалған бухгалтерлік баланс пен
ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп берудің ... ... ... ақша ... ... туралы есеп беруді
дайындағанда жылдың басындағы ... ... ... ... ... ... ... есепті жылдың 31-желтоқсанына есептеледі,
ал бухгалтерлік баланста жылдың басындағы валюта қалдығы өткен жылдың 31-
желтоқсанындағы ... ... ... ... ... ақша ... есебінің шоттары
бойынша синтетикалық және талдамалы есеп регистрлерінің мәліметтерін,
сонымен қатар тіркелген ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Аудитор есептің ... ... үшін ... ... ... ... бойынша ақша қаражаттарының ағымын ... ... ... ... ... ... ақша ... ағымының мәліметтері
бойынша - кәсіпорынның шаруашылық процесті ұстап ... үшін ... ... ... ... және ... өсіруге бағыттылған тенденцияларды анықтауға;
▪ инвестициялық қызметтің ақша ... ... ... – келешек өндірістік қуаттардың операциялық қызметтің
қалыптасқан ... ... ... ... тұра ... қаржылық қызметтің ақша қаражаттарының ағымының мәліметтері бойынша
... ... ... ... ... ... әсерін
бағалауға.
Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп беру ... ... ... ... ... ... есеп ... түрі, негізінен, төмендегілердің жағдайы мен
қозғалысын сипаттайды:
▪ жарғылық ... ... ... ... капиталдың;
▪ бөлінген табыстың.
Жарғылық капиталды тексеру барысында аудито келесілерді анықтайды:
▪ жарғылық капиталдың мөлшерінің нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... мүмкін болатын өзгерісін;
▪ бухгалтерлік есепте жарғылық капиталдың ... әсер ... ... көрсетілуін.
Жарғылық капиталды тексерудің бағдарламасы келесідей аудиторлық
процедуралардан ... ... ... ... бағдарламасы
| ... | ... ... ... |
| 1| |
| |2 ... ... Бас ... 501,502,503,511,521-шоттар |
|кітаптың мәліметтеріне сәйкестігін |бойынша Бас кітап. ... | ... ... ... |Бас кітап, №13 Журнал-ордері, үлес ... және ... ... |қосушылардың тізімі, құрылтайшылық |
|жүргізілуінің дұрыстығын бақылау. |құжаттар, негізгі құралдар мен |
| ... емес ... |
| ... ... төлем |
| ... ... ... ... ... ... ... заңдар, құрылтайшылық |
|дұрыстығын тексеру ... ... ... ... үлестерінің уақытылы|Негізгі құралдар мен материалдық емес|
|кіріске алынуын бақылау ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... кассалық ордерлер, бухгалтерлік|
| ... ... ... |
|Жарғылық ... ... ... мен ... ... және оны ... ... жиналысының шешімдерінің |
|құрылтайшылық құжаттарға енгізілуін |хаттамалары, құрылтайшылық ... ... ... ... ... үлес|Түгендеу актілері, түгендеу тізімі, |
|ретінде қосылған меншік құқықтарын |салыстыру ведомосі ... ... ... | ... ... ... ... есеп берулері |
|жарғылық капиталдың есебіндегі |және ұсыныстары. ... жою ... ... | ... ... шығару | ... ... ... №13 ... ... ... құрылуы мен пайдалануының дұрыстығын, «Резервті капитал» шоты бойынша
жылдың басы мен аяғындпғы қалдықтарының сәйкестігін ... ... ... ... басы мен ... ... №13 ... бойынша
Бас кітапта көрсетілген.
Аудитор, сонымен қатар, қосымша төленген капиталдың мөлшерінің дұрыс
анықталғандығын тексеруі ... ... ... ... ... ... көрсетілген мәліметтерді осы шоттың кредиті бойынша №13 Журнал-
ордеріндегі көрсеткіштермен салыстыруы қажет.
Аудитор ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бойынша операциялардың дұрыстығын тексеруі
керек. «Қосымша төленбеген ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Тексеру барысында осы шот бойынша
баланстағы қалдықты Бас кітаптың ... және №13 ... ... ... ... ... ... жабылмаған зиянының бар болуы
және қозғалысы туралы ақпаратты тексеру барысында осы бап ... ... ... басы мен ... ... Бас кітаптың
және №13 Журнал-ордерінің мәліметтерімен салыстыру керек.
Тексерудің аяғында ... ... ... ... бағалауы
қажет. Бұл оның өткен есепті кезеңдермен ... ... ... Яғни, бұдан берілген көрсеткіштің динамикасын және оның өзгеру
тенденциясын көруге болады.
Түсіндірме хат қаржылық ... ... ... ... ... ... ... нысандарында көрініс
тапппаған бухгалтерлік есеп бойынша ережелердің талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... тәртібі мен нысаны
қатаң түрде бекітілмеген. Әр кәсіпорын қызметті жүзеге асырудың жағдаый мен
нәтижелерін сипаттайтын қосымша ақпаратты ашудың қажеттілігін өз ... ... ... ... ... ерекшеліктері, яғни
тауарлардың сатылуын жүзеге асыру және тұтынушыларға қызмет ... ... ... ... Мысал үшін, оның құпамында пайдаланушылар
үшін өте маңызды кірістер мен шығыстар туралы есеп беру мен ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп пен қаржылық ... ... ... ... ... сонымен қатар ... ... ... ... да ... материалдармен
толықтандырыла алады.
Аудитор түсіндірме хаттың ... ... ... және ... ... анықтауы керек. Ол үшін аудитор түсіндірме хатта
келтірілген әрбір көрсеткішті арифметикалық есептеуден бастап, оның ... ... ... болу себептерін анықтауы өте маңызды болып келеді.
3 Қаржылық есептемені талдау
3.1 Қаржылық талдаудың ақпараттық базасы мен оның әдістері
Қаржылық ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Қаржылық талдаудың мазмұны мен мақсаты – шаруашылық субъектісінің
қаржылық ... ... және оның ... ... ... ... Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы – бұл оның
қаржылық бәсеке ... ... ... несие
қабілеттелігіне), қаржылық ... мен ... ... пен ... да ... ... ... міндеттемелерінің
өтелінуінің сипаты.
Дәстүрлі мағынада қаржылық талдау кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... мен бағалауды білдіреді. Қаржылық
талдаудың екі түрін – ішкі және ... ... ашып ... ... ... ... ... (қаржылық менеджерлер) жүзеге асырады.
Ал сыртқы талдауды кәсіпорыннан тыс талдамашылар (аудиторлар) іске асырады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ... ... ... ... ... ... ... жағдайдағы өзгерістерді жарыққа шығару;
▪ қаржылық жағдайдағы өзгерістерге алып келетін ... ... ... жағдайдың негізгі тенденцияларын болжау.
Бұл мақсаттарға әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдану ... қол ... ... ... әр түрлі сыныптамасы бар. Олардың
ішінен алты негізгі әдістерді бөліп көрсетуге болады:
Көлденеңінен ... ... ... – есептеменің әрбір бабын өткен
кезеңнің көрсеткіштерімен салыстыру.
Тігінен талдау ...... ... ... ... ... ... нәтижеге әсерін анықтаумен бірге ... ...... ... бабын өткен бірнеше кезеңдермен
салыстыру және ... яғни ... ... ... анықтау. Трендтің көмегімен келешекті ... ... ... ... ... асырылады.
Қатысты көрсеткіштерді (коэффициенттерді) талдау – кәсіпорынның жеке
көрсеткіштері бойынша есеп ... жеке ... ... ... ... әр түрлі нысандарының баптарына ... ... ... ... ... ... – бұл кәсіпорынның әр түрлі көрсеткіштері бойынша
есептеменің жиынтық көрсеткіштерін ішкі шаруашылық талдау және ... ... ... ... арқылы
шаруашылықаралық талдау.
Факторлық талдау - әр ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі көрсеткіштерді құрамдас бөліктерге
бөлу арқылы және, керісінше, құрамдас бөліктерді ... ... ... іске асуы ... ... белгілі бір әдісін таңдап алу алға ... ... ... ... уақыттық, әдістемелік және
техникалық қамтамасыз етілуінің әр түрлі факторларына байланысты ... ... осы ... ... қаржылық талдаудың негізгі үш түрін
– көлденеңінен, тігінен және қатысты көрсеткіштерді талдауды қолдандым.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың негізгі ... ... ... ... ... ... Қаржылық есептеменің
нысандары баланстың әр бабын жеткілікті түрде ашып көрсетеді.
Қаржылық есептемеде ұсынылған ақпаратқа деген қойылатын негізгі ... оның ... үшін ... ... ... ... үшін ақпарат
келесідей талаптарға сай болуы керек:
• Орындылығы берілген ақпараттың пайдаланушылардың шешім қабылдауларына
өз септігін тигізетінін ... ... ... шақ пен болашақты
талдауға мүмкіндік берген жағдайда да ... ... ... Ақпараттың дұрыстығы дұрыс рәсімделген құжаттармен қамтамасыз етілген
жағдайда жарыққа шығады.
• Егер ақпарат қате ... ... ... ... бұрмалап
көрсетпесе, онда ол сенімді болып саналады.
... ... ... ... пайдаланушылардың бір
тобын ақпаратпен қамтамасыз етіп, екіншілерін қамтамсыз етпеу керек
деген мақсатты көздемеген жағдайда байқалады.
... ... ... есептемені еш
манандандырылған дайындықсыз түсіне алатындығын білдіреді.
... ... ... қызметнің көрсеткіштері басқа
кәсіпорынның қызметінің көрсеткіштерімен салыстырылуын талап етеді.
Есеп беру ақпараттарын қалыптастыру барысында қаржылық ... ... ... ... бір ... ... ... Кірістер мен шығыстардың оптималды түрде ... ... ... ... ... ... бұл мәліметтерді
пайдаланушыларға ұсынғаннан алатын табысына тиянақты түрде сәйкес
келуі керек.
• Сақ болу ... ... ... ... мен ... етіп ... және ... қысқартылуына жол
бермеуі қажет.
• Құпиялылық есептеме ақпараты кәсіпорынның бәсеке қабілеттелігіне теріс
әсер ... ... ... ... ... ... ... келесі нысандардан тұрады:
• Бухгалтерлік баланс,
• Кірістер мен шығыстар туралы есеп беру,
• Ақша ... ... ... есеп ... Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп беру,
• Нормативтік актілерде қарастырылған қосымшалар,
• Түсіндірме хат,
• Қаржылық есептеменің сенімділігін дәлелдейтін аудиторлық ... ... әр ... ... ... және ... да әр түрлі болады. Қаржылық ... ... үш ірі ... ... ... ... бар ... кәсіпорынның өзі және бухгалтерлер.
Қаржылық есептемені талдау барысында экспресс-талдауды да ... ... ... бұл түрі ... ... ... ... талдауға бел буған.
6-кесте.
Экспресс-талдауға қажетті талдамалы көрсеткіштердің жиынтығы
| ... | ... ... |
| 1. ... ... ... потенциалын |
|бағалау ... ... ... ... ... ... ... және |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... тозу ... ... ... шаруашылық |
| ... ... ... ... ... ... ... |Меншік қаржыларының көлемі және |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... айналым қаржыларының олардың|
| ... ... ... |
| ... ... қарыз қаражаттарының |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... «осал» баптардың |Зияндар ... ... ... ... ... мен |
| ... |
| ... өтіп ... ... және |
| ... борыштар |
| ... ... өтіп ... берілген |
| ... |
| 2. ... ... нәтижелерін бағалау |
|2.1. Табыстылықты бағалау ... |
| ... ... |
| ... қызметтің рентабельділігі |
|2.2. Динамикалылықты бағалау |Пайданың, табыстың және ... |
| ... ... ... |
| ... |
| ... және қаржылық циклдың |
| ... |
| ... ... жабу ... ... Экономикалық потенциалды ... ... ... түрде қолданудың ... ... ... ... рентабельділігі |
3.2 Баланстың активтері мен пассивтернің құрамы мен құрылымындағы
өзгерістерді талдау
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... 1,15 есеге
немесе 204 478 мың теңгеге көбейіп, 1 576 785 мың теңгені құрады (мың
теңгемен).
Жалпы активтердің келесі ... ... ... орын ... Ұзақ мерзімді активтер өткен кезеңмен салыстырғанда 1,25 есеге немесе
74 828 мың ... өсті (мың ... ... ... ... ... ... 1,12 есеге немесе
129 649мың теңгеге өсті (мың теңгемен).
2005жылдың мәліметтері бойынша активтердің құрылымындағы ұзақ ... ... ... ... жағдайда, 2004жылдың мәліметтері бойынша
олардың үлесі 21,8%-ды құрады. Баланстың активтернің құрылымындағы ағымдағы
активтердің үлесі 2005жылы 76,3%-ды құраса, ... ... ... ... ... ... өсуі ... 2,34 есеге немесе 76 497
мың теңгеге және ... емес ... 1,41 ... ... ... өсуінен орын тапты. Негізгі құралдардың баланстық құнының өзгеруі
0,99 есеге немесе 2 256мың теңгеге ... Бұл ... ... ... ... отыр. Ұзақ мерзімді ... ... ... 13мың ... ... ... ... бойынша ұзақ мерзімді активтердің құрылымындағы
негізгі құралдардың баланстық құнының үлесі ... ... ал ... ... 80,5%-ды құраған. Инвестицияның үлесі 2005жылы 35,7%-ды
құраса, 2004 жылы 19,1%-ды ... ... ... емес активтердің ұзақ ... ... ... 2004жылы 0,479%-ды құраса, бұл көрсеткіштің
2005жылы 0,541%-ды құрағаны анықталған. Ұзақ мерзімді дебиторлық борыштар
2004жылмен салыстырғанда 2005 жылы ... де, ... ... ... ... ... ... құрылымы төменде тереңірек келтірілген:
| ... ... ... мерзімді активтердің |
| ... ... ... ... |
| |2004 жыл |2005 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... емес |0,1% |0,1% |0,479% |0,541% ... | | | | ... ... |17,5% |15,1% |80,454% |63,744% ... |4,2% |8,5% |19,062% |35,712% ... мерзімді |0,0% |0,0% |0,005% |0,004% ... ... | | | | ... ... талданылып жатқан кезең ішінде жалпы 1,07 есеге
немесе 21 150мың ... ... ... ... ... баланстың
активтерінің жалпы құрылымының 22,5%-ын құрады.
Талданылып жатқан кезең ішіндегі негізгі ... ... ... (мың ... |2004 жыл |2005 жыл ... |2 560 |2 560 ... мен ... |137 420 |137 420 ... мен ... |91 984 |97 139 ... да ... құралдар|57 077 |70 825 ... ... |19 821 |22 069 ... ... |308 864 |330 015 ... ... ... негізгі құралардың құрылымындағы ең елеулі
өзгеріске басқа да негізгі құралдар 1,24 есе немесе 13 748мың ... ... ... ... 1,11 ... ... 2 247мың теңгеге
қарай өсті. Машиналар мен ... 1,06 ... ... ... ... ... құрылымы төменде тереңірек келтірілген:
| ... ... ... құралдардың |
| ... ... ... үлесі |
| |2004 жыл |2005 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... |0,19% |0,16% |0,8% |0,8% ... мен ... |10,01% |8,72% |44,5% |41,6% ... мен жабдықтар |6,70% |6,16% |29,8% |29,4% ... да ... ... |4,16% |4,49% |18,5% |21,5% ... ... |1,44% |1,40% |6,4% |6,7% ... ... ... ... кезеңімен салыстырғандағы
көлемінің өсуі тауарлы-материалдық қорлардың 1,12 есеге немесе ... ... ... 2,01 есеге немесе 207 451мың теңгеге және
алдағы кезең шығындарының 5,77 есеге немесе 95мың ... ... ... ... ақша ... 0,23 ... ... 27 478мың
теңгеге, сонымен қатар басқа да ... ... 0,22 ... ... теңгеге қысқарған.
2005жылдың нәтижесі бойынша ағымдағы активтердің құрылымындағы басты
үлесті тауарлы-материалдық қорлар – 61,887% ... – 61,829%) ... ... – 34,291% ... – 19,105%) ... активтердің құрылымы төменде тереңірек келтірілген:
| ... ... ... ... |
| ... үлесі |құрылымындағы үлесі |
| |2004 жыл |2005 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... |48,360% |47,216% |61,829% |61,887% ... | | | | ... борыштар |14,943% |26,162% |19,105% |34,291% ... ... |0,001% |0,007% |0,002% |0,010% ... | | | | ... ... |2,615% |0,533% |3,343% |0,699% ... да ... |12,297% |2,383% |15,722% |3,123% ... | | | | ... ... ... ... активтерінің
құрылымындағы үлесі 2004жылы 48,360%-ды құраса, 2005жылы 47,216%-ға тең
болды. 2005жылы тауарлы-материалдық қорлардың құрылымында 96%-ды ... 4%-ды ... ... Талданылған кезең ішінде материалдардың 0,81
есеге немесе ... ... ... ... Тауарлар 2005жылы
2004жылмен салыстырғанда 1,14 есеге немесе 87 736мыңға өсті.
Тауарлы-материалдық қорлардың бөлінуі төменде көрсетілген:
| ... ... ... ... |
| ... ... ... үлесі |
| |2004 жыл |2005 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... |2,682% |1,898% |5,546% |4,019% ... |45,677% |45,315% |94,454% |95,981% ... борыштар 2,01 есеге немесе 207 451мың теңгеге өсіп,
2005жылдың аяғына ... ... ... ... ... дебиторлық борыштардың үлесі 2004жылы 15%-ды
құраса, 2005жылы 26%-ды ... ... ... ... ... ... 2004жылмен салыстырғанда 15%-ға өсті.
Ақша қаражаттары 2005жылы 2004жылмен салыстырғанда 0,23 ... ... ... ... ... ... құрады (2004жылы – 35 886мың
теңге).
3.3 Баланстың өтімділігін талдау
Баланстың өтімділігі кәсіпорынның міндеттемелерін оның активтерінің
жаба алу ... ... ... ... ... ... ... топтастырылған
және өтімділіктің төмендеуіне қарай орналасқан активтерді өтелу мерзіміне
байланысты топтастырылған және өтелу ... ... ... ... ... ... ... байланысты активтер келесідей топтраға
жіктеледі:
▪ өтімділігі жоғары ... (А1) – ... ... ... және қысқа мерзімді қаржылық салымдар (бағалы қағаздар)
жатады;
▪ тез өткізілетін активтер (А2) – есепті кезеңнен кейін 12 ай ... ... ... ... өткізілетін активтер (А3) – есепті кезеңнен ... 12 ... ... төленетін дебиторлық борыштар, қосылған құн ... және тағы да ... ... ... қиын ... ... (А4) – ... тыс активтер.
Баланстың пассиві төлем ... ... ... ... ... тиіс міндеттемелер (П1) – оған кредиторлық ... ... ... ... (П2) – бұл ... мерзімді қарыз
қаражаттары мен басқа да қысқа мерзімді міндеттемелер;
▪ ұзақ ... ... (П3) – ұзақ ... ... мен ... ... ... алдағы кезең табыстары, алдағы кезең
төлемдерінің қорлары;
▪ тұрақты міндеттемелер (П4) – Бұл ... ... және ... ... ... ... Егер кәсіпорынның зияндары бар болса,
олар шегеріліп тасталады.
Баланс келесі жағдайларда абсолютті ... ... ... >= ... >= П2,
А3 >= П3,
А4 П1; А2 > П2; А3 < П3; А4 < П4 ... ... ... ала ... ... ... ... жетіспеушіліктің бар болуы байқалады, бірақ ... да оның ... және ... ... ... ... ... төлем
қабілеттелігін көрсетеді.
Бұдан баланстың ағымдағы өтімділігін жеткілікті деп сипаттауға болады.
Осылай бола тұра кәсіпорынның тез өткізілетін ... бар ... ... ... Бұл активтерді лезде өтелуге ... жабу үшін ... ... ... ... өтімділігін талдау (мың теңге).
| | ... ... ... ... |
| | ... |
|1. Өтімділігі | |1. ... ... | | ... ... ... ... ... |24 710,6 |
|(А1) | ... | | |
| | |(П1) | | ... Тез ... |2. ... ... | ... (А2) ... ... (П2) |73 262 ... ... ... | |3. Ұзақ ... | | ... ... |пассивтер (П3) |57 178,0 |-30 206,5 |
|активтер (А3) | | | | ... Қиын | |4. ... | | ... ... |пассивтер (П4) |6 210,3 ... ... (А4) | | | | ... | ... | | |
| | | ... | ... ... ... өтімділігін талдау (мың теңге)
| | ... ... ... ... |
| | ... ... Өтімділігі жоғары| |1. ... ... | | ... (А1) |25 652,9 |тиіс ... ... |
| | ... | | |
| | |(П1) | | ... Тез ... | |2. ... мерзімді| | ... (А2) ... ... (П2) |119 952,0 |32 578,2 |
|3. Бәсең өткізілетін| |3. Ұзақ ... | | ... (А3) ... ... (П3) ... ... ... Қиын өткізілетін | |4. Тұрақты | | ... (А4) ... ... (П4) ... ... ... | ... | | |
| ... | ... | ... өтімділігінің жалпы көрсеткіші кәсіпорынның барлық өтімді
қаражаттарының сомасының ... ... ... ... ... + а2А2 ... = ----------------------------------- ,
а1П1 + а2П2 +а3П3
мұндағы: А1, А2, А3, П1, П2, П3 – актив пен пассив бойынша сәйкес
топтардың ... а – ... ... + 0,5 х ... + 0,3 х ... = ... = 1,24
28 841,4 + 0,5 х 73 262,0 +0,3 х 57 178,0
2005жыл
25 652,9 + 0,5 х ... + 0,3 х ... = ... ... + 0,5 х ... + 0,3 х ... өтімділіктің жалпы көрсеткіші 0,28-ге дейін төмендеп, ... 0,96 ... ... кәсіпорынның төменгі өтімділікке ие екендігін
аңғаруға болады.
3.4 Кірістер мен шығыстар ... есеп ... ... ... ... ... жалпы табысы талданылып жатқан кезең ішінде 1,29 ... ... ... ... ... ... 2005жылы
құрады.(2004жылы – 2 262 464мың теңге).
Сатудың жалпы көлемінің құрылымындағы 2004жылы негізгі ... ... ... ... ... ... ... құрады. Ал
негізгі емес қызметтен түскен табыс сату көлемінің 1,7%-ын немесе 39 551мың
теңгесін құрады. ... ... ... ... ... сәл ... Негізгі қызметтен түскен табыс ... ... ... құрады. Ал негізгі емес қызметтен түскен табыс 2,7%-ды немесе
79 065мың теңгені ... ... ... ... ... ... келтірілген:
| | | | | ... |
| | | ... ... ... |
| |2004ж |2005ж ... |
| | | | | |2004ж |2005ж |
| | | | | | | ... ... түсім|2 262 464|2 915 050|652 586 |1,29 |100,0 |100,0 |
|Негізгі ... | | | | | | ... ... |2 222 ... |1,28 |98,3% |97,3% ... емес | | | | | | ... ... |39 551 |79 065 |39 513 |2,00 |1,7% |2,7% ... | | | | | | ... ... түскен табыс 2005жылы 2004жылмен салыстырғанда 1,28
есеге немесе ... ... ... ... ... ... ... қызметтен түскен табыстың өсуі сатып алынған тауарлардың 1,28 есеге
немесе 20 964мың теңгеге өсуіне байланысты.
Негізгі қызметтен түскен табыстың құрылымы төмендегідей ... | | | | ... ... |
| | | | | ... |қызметтен |
| | | | | ... ... |
| |2004ж |2005ж ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | | | |2004ж |2005ж |
| | | | | |2004ж |2005ж |
| ... міндеттемелер ... ... ... коэффициенті 2004жылы 0,05-ке тең
болып, ал ... ... ... ... Бұл ... үшін теріс
тенденция болып табылады.
Айналым капиталы инвестицияланған ... ... ... мен ... ... ... айналым қаражаттарының
қандай бөлігі қаржыландырылатынын бейнелейді. Айналым капиталы ... ... ... капиталы = ағымдағы активтер – ... ... ... 2004жылы 368 181мың теңгені құраса, ал
2005жылы 406 051мың теңгені құраған. Бұл тенденция ... үшін ... ... ... капиталы мен жалпы активтердің арасындағы қатынас жалпы
активтердің қатысты өтімділігін және ... ... ... ... ... ... капиталы мен жалпы активтердің
арасындағы қатынас келесі формула арқылы есептеледі:
Айналым кап.мен жалпы актив.арасын.қатынас = айналым капиталы / ... бұл ... ... тең ... ал 2005жылы 0,26-ға тең
болды. Бұл ... үшін ... ... ... ... көлемі кәсіпорынның қандай ... ... ... тек ... ... ... қаржыландырылып жүзеге асыратынын
көрсетеді. Интервалдың көлемі келесі формула арқылы есетеледі:
Интервалдың көлемі = ... ... / ... құн / ... ... ... бойынша кәсіпорын 2004жылы өзінің
ағымдағы активтернің есесбінен 179 күн, ал ... 185 күн ... ... алар еді. Бұл ... ... үшін оңды болып келеді.
Активтердің айналымдық коэффициенті ... ... ... ... ... ... келесі формула
арқылы анықталады:
К(акт.айн.) = жылдық сату көлемі / жалпы активтер
2004жылы активтердің ... ... ... тең ... ... ... тең болды. Бұл тенденция кәсіпорын үшін оңды болып келеді.
Тауарлы-материалдық қорлардың айналымдық кооэффициенті тауарлардың
ақшалай ... ... ... ... Бұл ... ... деңгей – «>3,5». Тауарлы-материалдық қорлардың айналымдық
коэффициенті келесі формула арқылы есептеледі:
К(тмқ айн.) = ... ... ... құны / ... ... қорлардың айналымдық коэффициенті 2,8-ге
тең болса, 2005 жылы бұл көрсеткіш 3,2-ге тең болды. Бұл тенденция ... ... ... ... дейін жеткен жоқ.
Тауарлы-материалдық қорлардың айналым мерзімі кәсіпорынның ... ... ... ... ... алатынын, яғни
кәсіпорынның бір жыл ішінде қоймада қанша күн ... ... ... ... ... ... анықталады:
П(тмқ айн.) = 365 / сатылған тауалардың өзіндік құны / ТМҚ
Тауарлы-материалдық қорлардың ... ... 131 ... 115 күнге дейін қысқарды. Бұл тенденция кәсіпорынның тауарларды
сату ... іске ... ... ... ... ... ... айналымдық коэффициенті дебиторлық борыштардың бір
жыл ішіндегі айналымын ... ... ... ... ... Бұл коэффицмент келесі формуламен есептеледі:
К(дб.айн.) = жылдық сату ... / ... ... ... ... ... ... 11-ге, ал
2005жылы 7-ге тең болған. Тенденция теріс ... да, оны ... бар ... білдіреді.
Дебиторлық борыштың бір айналымының ұзақтығы ... ... да бір ... ... өтелуіннің орташа көрсеткішін ... ... ... ... деңгей – «>45 күн». ... ... ... ... ... анықталады:
К(дб айн.) = ДБ х 365 / жылдық сату көлемі
Дебиторлық борышты жабудың мерзімі 33 ... 52 ... ... ұзарды.
Бұл тенденция кәсіпорын үшін, әрине, теріс болып келеді.
Кредиторлық борыштың айналымдық коэффициенті келесі формула ... айн.) = ... ... ... құны ... ... ... айналымдығы 2004жылғы 2,7-ден 2005жылғы 3,1-
ге дейін көтерілді. Тенденция теріс болып келеді.
Кредиторлық борыштың бір ... ... ... ... да бір ... аралығында өтелуінің орташа көрсеткішін бейнелейді.
Әдетте, дебиторлық борыштың ... ... ... ... айналымдығының төменгі деңгейіне байланысты. Жалпы дебиторлық және
кредиторлық борыштардың өтелу мерзімдері бірдей болуы ... ... бір ... ұзақтығы келесі формула арқылы анықталады:
К(кб айн) = 365 / ... ... ... ... өтеу мерзімі талдау кезеңінде 134 күннен 119
күнге дейін қысқарды. Бұл оңды тенденция болып табылады.
Айналым капиталының ... ... ... ... түсімді алу
үшін айналым капиталының нәтижелі түрде пайдаланылуын көрсетеді. Айналым
капиталының айналымдық коэффициенті келесі формула арқылы анықталады:
К(айн.кап.айн.) = сату ... / ... ... ... ... 2004жылғы 11,34-дан 2005жылғы 7,18-ге
қысқарды. Бұл тенденция оңды болып келеді.
Тартылған капиталдың концентрация коэффициенті жалпы ... ... ... ... ... Бұл ... ... – «>30%». Тартылған капиталдың концентрация коэффициенті
келесі формула арқылы ... = ... ... * 100% / ... бұл көрсеткіш 38%-ға, ал 2005жылы 51%-ға ... ... ... ... ... ... тенденцияның терістігін
көрсетеді.
Автономия коэффициенті (активтердегі меншікті капиталдың үлесі) ... ... ... қаражаттарының пайызын көрсетеді. Бұл
көрсеткіштің ... ... – «70%». ... ... ... ... ... = меншікті қаражаттар х 100 / жалпы активтер
2004жылы автономия коэффициенті 17%-ға тең ... Ал ... ... Бұл ... оңды ... де, ... деңгейге дейін жетпей
тұрғаны байқалуда.
Меншікті қаражаттар мен қарыз қаражаттарының арасындағы қатынас қарыз
берушілер мен кәсіпорынның ұсынған ... ... ... ... ... ... деңгейі – «

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық есеп беру және оларды құрастыру принциптері55 бет
Қаржылық есеп беруді жасау. Қаржылық есеп берудің аудиті31 бет
Қаржылық есептеме99 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет
"Тест" бағдарламасын құру20 бет
Access - деректер базасы13 бет
Access мәліметтер қоймасымен жұмыс істеу15 бет
Access-тегі мәліметтер базасы19 бет
Activ studio жалпы мағлұмат70 бет
AutoCAD25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь