Адамның-қимыл аппаратының биомеханикасы

Адамның қимыл аппараты бұл, өзін.өзі басқаратын механизм 600.дей бұлшық еттен, 200.дей сүйектен, жүзден астам сіңірлерден тұрады. Бұл сандар шамамен алынған, себебі кейбір сүйектер (мысалыға омыртқа жотасының сүйектері, көкірек сүйектері т.б.) бір.бірімен байланысып, ол кейбір бұлшық еттердің бірнеше бастары бар (мысалыға жауырынның екі басты бұлшық еті, санның төртбасты бұлшық еті) немесе көптеген тармаққа бөлінеді (дельта тәрізді, көкіректің үлкен, іштің тік бұлшық еті, жауырынның жалпақ бұлшық еті т.б.). Адамның қозғалысты басқаруы, адам миының күрделілігімен салыстырмалы, табиғаттың берген керемет сыйы. Миды зерттеу оның элементтерінен (нейрон) басталады, сол сияқты биомеханикада алдымен қозғалыс аппаратын, қозғаушы элементтерден бастап зерттейді.
Қозғалыс аппараты дене бөліктерінен тұрады. Бөлім көршілес орналасқан екі буынның арасындағы дене бөлігінен мысалыға: саусақ, қар, білек т.б. тұрады.
Адамның дене салмағының геометриясы
Салмақ геометриясы дегеніміз, дененің жалпы салмағын, дене бөліктеріне және ішкі құрылыстарына бөлу (мысалыға: бастың, қардың, білектің т.б. салмақтары).
Бұл жағдайды, туристер жолға шыққанда (арқалаған ауыр жүгі бар) орта және үлкен жастағы адамдармен жаттығу жасарда ескеріп отыру керек. Жасы ұлғайған сайық, буын қапшығындағы сұйықтықтың бөлінуі төмендейді. Осыған байланысты сүйектердегі үйкеліс күшінің арту қауіпі бар.
Бұлшық ет механикасы
Бұлшық еттер қимыл қызметтерін атқарып, адам денесіндегі механикалық энергияның негізгі көзі болып саналады.
Дененің сыртқы орталықта қимылдауы, оған бейімделуі, бір.бірімен қарым.қатынас жасауы да осы бұлшық еттердің жұмысының нәтижесінде
        
        - лекция.  Адамның-қимыл аппаратының биомеханикасы
Адамның қимыл аппараты бұл, ... ... ... 600-дей
бұлшық еттен, 200-дей сүйектен, жүзден астам сіңірлерден тұрады. Бұл сандар
шамамен алынған, ... ... ... ... ... ... көкірек сүйектері т.б.) бір-бірімен байланысып, ол кейбір бұлшық
еттердің бірнеше бастары бар (мысалыға жауырынның екі басты ... ... ... ... еті) ... көптеген тармаққа бөлінеді (дельта
тәрізді, көкіректің үлкен, іштің тік бұлшық еті, жауырынның жалпақ ... т.б.). ... ... басқаруы, адам миының күрделілігімен
салыстырмалы, табиғаттың берген керемет ... Миды ... ... ... басталады, сол сияқты биомеханикада ... ... ... ... ... ... ... дене бөліктерінен тұрады. Бөлім көршілес орналасқан
екі буынның арасындағы дене бөлігінен мысалыға: ... қар, ... ... дене салмағының геометриясы
Салмақ геометриясы дегеніміз, дененің жалпы салмағын, дене
бөліктеріне және ішкі ... бөлу ... ... ... т.б. ... ... ... жолға шыққанда (арқалаған ауыр жүгі бар) орта
және үлкен жастағы адамдармен ... ... ... отыру керек.
Жасы ұлғайған сайық, буын қапшығындағы ... ... ... ... ... ... ... арту қауіпі бар.
Бұлшық ет механикасы
Бұлшық еттер қимыл қызметтерін атқарып, адам ... ... ... көзі болып саналады.
Дененің сыртқы орталықта ... оған ... ... жасауы да осы бұлшық еттердің жұмысының ... ... ... ... (жылу бөлінуі, қан құрамының өзгеруі
т.б) пайда болады.
Бұлшық ет ... ... ... ... т.б) ... ... ... Егер бұлшық еттер жиырылған кезде, дене не оның ... бір ... ... орынға қозғалса, оны динамикалық, ал егер
қозғалмаса (қатайып орнында қалса) ... ... деп ... ... жұмысы жиырылу қасиетіне байланысты болып келеді. Олар
жиырылған кезде ет талшықтары қысқарумен қатар ... заңы ... ... ет ... созушы күштің көлеміне
байланысты ... ... ... қаттылығы және беріктігі. Бұлшық ... - бұл ... етке ... күшке қарама қарсы түру ... ... ет ... ... ... үзу, ... көлемі арқылы
анықталады. Еттер атқаратын қызметіне қарай (бір уақытта бірыңғай ... ... ... ... ... ... жұмыс атқаратын
еттер) онтогонистер, (бір қалыпта қатайтып ұстайтын еттер) ... үшке ... ... ... ... дененің салмақ орталығын,
тірек ауданын, дененің тұрақтылығын және түрлі қозғалыстарда дененің ... ... ... ... ... ... денедегі немесе бөліктеріндегі заттардың жиынтығы
(кг). Салмақ артқан сайын, дене ... ... ... ... ... ... оның ... өзгерту қиындау болады.
Дененің гравитациялық қасиетін салмақпен анықтайды, дене ... P=mg. ... ... ... ... шапшаңдығы. Денені
қозғалысқа келтіретін барлық күштердің түзуі, бір ... ... ... салмақ орталығы деп атаймыз. Гравитация жазықтығында ... ... ... ... ... ауырлық орталығымен теңеседі. ... ... ... ... бір ... бағытталуы, ауырлық
орталығы деп аталады. Дене бөліктеріндегі салмақ орталықтарын ... ... ... жалпы салмақ орталығы анықтауымызға болады. Бұл
дененің кеңістікте әрқилы ... ... ... ... салмақ
орталықтарының орны да ауысуы мүмкін (секіру, жүгіру, ... т.б.). ... ... 70 ... тұрады. Салмақ геометриясын анықтау үшін оның
бәрін толық қамту қажет емес. Біз осының 15-бөлігін алып ... ... дене ... бас 6,9%, ... ... бөлігі 15,9 %, Қар 2,7%
тұлғаның ортаңғы бөлігі 16,3%, білек 1,6%, тұлғаның ... ... ... (қол ... 0,6% сан 14,2%, ... 4,3% аяқ басы 1,4%. ... зерттелген көп адамдардан алынған ... ... ... ... ... ... ... үшін, алдымен оның бойының
ұзындығымен, салмақ ауырлығын аламыз.
Рычаг және маятник тәрізді дене бөліктері.
Денедегі биомеханикалық бөліктердің, ... ... ... ... қасиеттері бар.
Қозғалыс кибирнетикасы. Көптеген бұлшық еттердің, бұлшық ет топтарының
қозғалысы басқа да, бөліктердің өзараүйлесуі, ... ... ... ... ... ... ... Тірі организмдерде мұндай үйлесімділікті
басқару жөннідегі ғылым-кибирнетика заңы, оның ... ... ... ... ... деп ... ... дейін қозғалысты
басқару жөніндегі ғылымның негізгі принциптерін ... ... ... ... ... ... жатады. Орталық жүйке жүйесі жүйкенің
өткізгіш жолдары, сүйек және оны ... ... ... ... ... Сонымен биомеханикалық жүйе дегеніміз басқарылатын жүйеге жатады.
Ал кибернетика тұрғысынан қарастырғанда, басқарылатын жүйе ... ... ... ... ... басқарушы аппарат, іске асырушы
ақпарат және ... ... ... - ... ... ерекшеліктер жиынтығының
шексіз қасиеті және организмнің бүкіл ... ... ... - 1) ... ... ... дамуына-
күшіне, қимыл негізіне, төзімділікке, жылдамдыққа байланысты ... ... ... ... ... мүмкіндігіне тәуелділігі.
Қозғалыс дегеніміз - барлық тірі денеге тән ... ... ... ... ... ... және өмірін ұзартатын аса маңызды шарт.
Сүйек пен буындардың механикалық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
анықталады: қозғалыстан басқа олар қорғау және ... ... ... ... ... ... және ... ішкі мүшелерді қорғап тұрады. Тірек
қызметін атқаратындар аяқ, қол және омыртқа жотасы. Аяқ қол ... ... ... ... сүйектердің қуыс болып келуі көп салмаққа төзімділікті
арттырып, сонымен қатар ... ... 2,25 есе ... ... ... ... әсердің 4 түрі бар: созылу, бүгілу, майысу ... ... ... күші ... ... ... Кірпішті ұнтақтау
қысымынан 30 есе артық. Демек сүйектің беріктігімен созылғыштығы еменненде
жоғары, шойынмен пара-пар деуге болады.
Бүгілудегі ... ... одан да ... Ең ірі ... ... 27 ... салмағына шыдап береді, ең жоғары күші 12000 ... ... ... сындыра алмайды.
Қозғалыс кезінде сүйек созылып, бүгіліп, майысып қана қоймай және
ширатылады. Мысалыға жүру ... ... ... күші 154м. ... сындыру үшін, ширатылу күші 30-140 Н-м жету керек.
Ойыншыларда механикалық ауырлыққа ... өте ... ... ... ... ... ... байланысты, гипертрофия
жүреді. ... ... ... жотасы және аяқ сүйектері
жуандайды т.б. ... ... ... ... құрлысына
байланысты.Буын беті буын ... ... ... синовиялды
сұйықтықпен ылғалданып тұрады. Сұйықтық буындардағы үйкеліс коэффициентін
20 есе азайтып тұрады.
Шындығында буынға әсер ... ... ... ... және ол ... ... ... Жоғары қысымда буын сіңірлері суланбай
сүйектерге олардың механикалық үйкелу қауіпі төнеді. Бастың салмақ ... ... ... омыртқасының арасындағы екі буын беттерінің ... ... ... ... орталығы, адамның дене ерекшіліктеріне,
мүсіндік сымбаттарына, жыныстық және жас ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп
отырад. Әйелдерде ... ... ер ... ... ... ол
денедегі салмақ орталығы жас өспірімдерде, ересектерге қарағанда жоғары
орналасады сондай-ақ ауыр ... ... ... ... ... ... жатады. Салмақ орталығы неғұрлым төмен болса,
coғұрлым дене тұрақты ... Жас ... бойы ұзын ... ... ... ... демек дененің төзімділігі төмен.
-лекция. Биомеханикалық тест және оқытушының бағалауы
Ағылшын тілінен ... ... ... деген мағына береді.
Биомеханикада тест дегеніміз адамның ... ... ... ... сынақтан өткізіп байқау, деген сөз.
Былайша айтқанда тест-бұл қосымша ... Екі ... ... ... ... ... алынған денеден, тікілей өлшем ... қол ... ... Бақылауға алынған жағдай, толық ашық болмаған кезде. Мысалы: ... ... ... еттерінің жұмысын дәл күрес ... ... ... ... ... ... ... өлшем
бірліктерін пайдаланамыз.
Тестті қортындылап оқытушы пайдалана алу үшін оны өзінің ... яғни ... ... ... ... ... баға қояды. Бұл үшін
оқытушының бағасын көрсететін әртүрлі арнайы таблицалар жасалған.
Тесттің сапасы
Тесттің дәлдігі, өлшем бірліктің дәлдігінен басқаша ... ... ... ... оның өте дәл ... ... ... өлшемінің
қортындысымен салыстырады. Көп жағдайда тесті тексергенде өте дәл ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтанда тесттің
қортындысын тексермейді оның ... ... Бұл ... ... тұрып бастау керек тестің сапасы оның ... ... ... ... түскен денені бағалаған кезде тесттің
қаншамалықты керек ... ... ... ... ... және оның ... ... тексергенде. Жариялылықты кейде
келелілік деп те атайды (ағылшын тілінде Valiol- әрекеттесу күші ... ... - ... ... ... ... ... Жариялылықты былай
бөлуге болады мағыналы (ойлы) және империкалық ... ... ... ... ... жүйелі ой арқылы, әркімнің мүмкіндігіне
қарап баға беру ... ... ... ... ... ... ... техникалық шеберлігін бақылау арқылы біле
аламыз, ал көздің түсі-жариялы емес. Көп ... ... ... ... ... ... ... анықтау қажет
болады.
Жариялылық коэффициенті - бұл тест ... ... ... арасындығы кореляция коэффициенті; жариялық критериі дегеніміз:
1. Спорт жарыстарында көрсеткен көрсеткіштердің қортындысы.
2. Спорттағы ... ... ... ... сапаның қортынды бағасы.
Биомеханикалық бақылау кезінде тек жоғарғы жариялылығы бар тестерді
пайдаланған жөн. ... ... ... ... ... ... ... секіру жаттығуын жасаған кезде секіру сапасы
бақылау бойынша бағаланып, ... ... ... ... ... және ұшу ... ... Ойыншының итерілу күші неғұрлым
жоғары ... ... ... ... жоғары болады.
Жариялау коэффициентінің көрсеткіші 0,70 тең. Теорияда мұндай
жариялылық ... ... ... Егер ... ... тең ... жоғарғы болса, өте жақсы деп есептейді.
Тесттің сенімділігі-бұл ... бір топ ... ... ... ... оны ... рет ... тесттен өткізгенде
көрсеткіштерінің бірдей шығуы.
- өте ... ... ... 0,95 ... ... ... 0,90 < гп < 0,95
- Қанағаттанарлық 0,80 < гп < ... ... ... - бұл ... ... ... ... педагогикалық бағалау қажет себебі, биомеханикалық бақылау
жүргізу үшін ... ... және ... денсаулығына, ауаның
температурасы және де басқа жағдайлардың көрсеткіштері әсер етеді.
Педагогикалық бағалау шкаласын ... ... ... етеді. 10-18
жастағы жас өспірімдерді тестпен бағалау үшін, әрбір сегіз жас аралығындағы
топтардан 100-200 адамнан ... Осы ... ... ... екі рет ... шығуы керек, бұл көп уақыт және көп жұмыс талап
етеді.
Қозғалысы сапасының тесті
Қозғалыс ... ... ... - дененің табиғи қимыл - әрекет
жасау көрсеткішінің ... ... ... ... қарай баға
беріледі.
Қозғалыс жылдамдығы және қозғалыс қасиеті балалармен жасөспірімдерде
биологиялық жасына және оның ... ... ... ... биологиялық жасының кері байланысы.
Күш және төзімділік тікелей байланысты. Бұлардың өсу және ... ... ... мен биологиялық жасты бейімделу ортасы және тұқым
қалаушылықтың біртұтастығында жасөспірім жасынан өткен соң бұл ... ... ... ... болады.
Дене құрылысының ерекше белгілерімен байланысты, астениялық белгісі
бар қыздар-бұлшық ет және көкірек клеткасы тесік болуына ... ... және ... өте ... ... ... негізінен,
тұқымқуалаушылыққа сүйенеді: баланың дене құрылысының ерекшелігі (көкірек
клеткасы тесік және бұлшықетті дененің түрі) Оларда есею 2-3 жыл ... Бұл үшін ... ... ... ... қажет сырғанау, жүзу,
гимнастика 5-6 жыл, осыдан кейін ... ... ... ... Физикалық
дене жаттығуы есеюді баяулатады. Балалардың бойының өсуі ... Бұл ... ... ... ... бойынша
анықтауға көмектеседі) бір жылдық зерттеудің мәндеріне сүйене ... ... ... ... ... ... ал біраз уақыт
шамасынан кейін жылдамдықты төмендетуіне тура келеді.
Адам ... ... ... ұзақ ... ... ... Енді жылдамдық
орнына арақашықтықтың ұзақтығын алып, одан осы ара қашықтықты қанша ... ... Бұл тест ... ... ... сияқты жарыс
жаттығуларына ұқсас.
Тесттің бұдан басқа түрлеріде бар. Мысалы: ... ... де, сол ... аралығында қанша жол жүретінін есептейміз.
Осы тесттің бізге белгілі бірнеше түрі бар: 60 минуттық жүгіру тесті,
7 минуттық ... ... ... әртүрлі тесті (жүгіру, жүзу және
т.б.).
Қозғалыс тапсырмасының қайтымдылық ... ... ... бұл үш түрі де ... ... ... осы ... төзімділік көрсеткен адамдар, тесттің басқа түрлерінде жақсы
көрсеткіштерге қол жеткізеді.
Күш сапасын тест бойынша ... ... ... ... бұлшық
еттердің топтық және аймақтық ... ... ... ... ... асырылады. Адамның көрсеткен күші оның қалпына,
буындарының орналасу бұрышына ... ... күш ... ... ... ... ерекше бір
түрі кермеге тартылу болып табылады. Бірақта биік орналасқан кермеге ... ... ... ... ... ... ... тест алған
тиімдірек, өйткені бұнда адам көп рет тартыла алады. Осындай мақсат үшін
екі қолды ... ... ... көтеру әдісінде алуға болады және басқада
жалпыға бірдей жаттығуларды пайдаланса болады.
Өзін-өзі тексеруге берілген ... ... ... ... график алыңыз;
Жылдамдық сапасын тексеру тесті, үш түрге бөлінеді. Тест ... қол ... ... Қозғалыс реакциясының ең аздаған латенттік уақыты, былайша
айтқанда ... және ... ... ... ... уақытпен
өлшенген арақашықтық және қозалыс әрекетінің басталуы.
2) ... ... ең ... ... (аяқпен, қолмен және
т.с.с.)
3) Цикликалық қозғалыстың ең жоғарғы екпіні (мысалы: ... ... ... ең ... ... ... жақын
ара қашықтыққа жүгіру).
Әр топта көптеген тест түрлері бар. Соның қайсы бірін таңдап ... ... ... ... тест ... ... ... байланыста
болмайды. Мысалы: одан старт берушінің белгісін кешігіп байқауы ... ... ... өте жоғары жылдамдық көрсете алады.
Ал келесі бір адамда жекелеген қозғалыс түрлері жылдам ... ... өте ... ... ... Енді бір адам қолдың
жекелеген жылдамдығының жоғарғы жылдамдығын ... сол адам ... ... ... ... ... ... жылдамдық көрсете алады.
Осы айтылғандардан қорытындылайтынымыз жылдамдық сапасын тестілеп
анықтау кезінде үш өлшемнін көрсеткіштерін (әр ... ... ... ... - күш ... тест бойынша анықтау
Тест бойынша жылдамдықты анықтау күшімен қатар, жылдамдықты анықтай
алатын жаттығулар арқылы ... Бұл үшін ... ... ... ... ... және бір орыннан ұзындыққа секіру. Жылдамдық -
күш сапасын анықтаудың ең қарапайым түрі тік бір ... ... ... өзі ... зор ... келтіреді.
Осы әдіс бойынша, туа бітті талантты жақын қашықтыққа жүгірушіні ... ... ... ... ... ... дейді. 41 см және одан
төмен биіктікке секіретін жүзгіш ер кісілерді ол, ұзақ қашықтыққа жүзуге
дайындалуға ақыл ... Ал 55 см ... ...... ... ... ... дейді.
Секірудің, жұлқына орындалатын жаттығудың жылдамдық - күш сапасын
тереңдеп зерттеу үшін оны диномограммага (грек тілінде dynamis - күш, ... ... ... аралығындағы өзгеруінің графигін - диномограмма дейді)
тіркеп, күш градиентін өлшеп шығарады. Күш ... ... ... ... емес әр ... болады. әдетте қозғалыстың басында ол үлкен,
ал соңына қарай аз болады.
Сондықтанда жылдамдық - күш индексін есептеп шығарамыз - бұл ... ең ... және ... ... ... ... көлеміне, осы өзгерістің өткен уақытына бөлгенге тең.
Жылдамдық - күш ... ... ... сайын, соғұрлым жылдамдық -
күш индексі жоғары бола ... ... ... ... ... уақыт ішінде қол
жеткізуге болады. Көптеген жаттығуларды жасаған кезде дененің салмақ күшін
жеңуге тура ... Бұл ... ... - күш сапасының жоғарғы
информатикалық ...... - күш ... ... реактивтік
коэффициент болып табылады.
Жылдамдық - күш индексінің, дене ... ... ... деп ... ... ... есептеу үшін
динамограммалық дайындық үлгісі көрсетілген.
Дене иілгіштігін тест ... ... ... әр ... бұрыштарды өлшеу арқылы қол жеткіземіз. Бұрышты гониометрмен
(бұрыш өлшегіш) өлшейміз. Дене ... ... ... ... бар.
Сапалы қозғалыстың ішінде дене иілгіштігі ерекше орын алады. Кімде-кім
денсаулық топтарында жаттығатын және оны ... ... ... ... жөн, ... иілгіштігін жоғалтқан адам, қарттыққа бой ұрды" - деген
сөз. ... дене ... ... ең ... түрі тепкішек
үстінде тұрып екі тізені ... алға ... ... ... ал ... тік
қалпында сантимертге бөлінген сызғыш қойылған.
Бұл жерде дене иілгіштігін анықтау үшін саусақ ұшымен тірек аралығының
қашықтығы алынады. Сызғыш ... 1 см, 1 ... тең деп ... ... ... жағдайына ноль ұпай жинағанда қол жеткіземіз.
Сынаққа түскен адам саусақ ұшымен тірекке дейін еңкейе алады. ... ... ... еңкейе алатын болсаңыз дене иілгіштігі сызғыш бетіндегі
көрсеткіш бойынша оң таңба беріледі. Тірекке ... ... ... ... баға ... ... ... саусақ ұшымен 25 ұпай беріледі. Дене иілгіштігін
активті және ... деп ... ... ... дене ... ... ... көмексіз өз мүмкіндігінше иіле алады. Ал пассивті дене
иілгіштігі ... күш ... ... ... Сондықтанда пассивті
иілгіштіктің көрсеткіші активті иілгіштікке қарағанда жоғары ... ... ... ... ... заңдары және
оны қолдану негіздері.
1. Қозғалыс және тыныштық ... ... ... ... және мінездемесі.
2. Кинематика. Дененің қарапайым қозғалыс түрі. Қадам басу және
айналу. Қозғалыстың ... ... ... ... ... ... Күш ... түсінік, күштің көптүрлілігі, механиканың
негізгі үш заңы, олардың іс жүзінде қолданылатын мәні.
4. Статика. (тұрақты қалып, тең ... ... ... ... ... қозғалыс аппараты) рычаг (тетік) тепе-теңдігінің жағдайы.
Рычаг ... күш ... күш ... ... ... ... ... айналу
білігіне дейінгі ең қысқа аралыққа күшті ... ... ... және энергия, механикалық жұмыс және оның ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, кинетикалық энергия-қозғалыс энергиясы). Қозғалыстағы
дененің кинетикалық энергиясы және "күш ... ... ... ... сандық көрсеткіші. Адам организімінің ... ... ... ... ... ... кеңістіктегі қозғалысын сипаттау үшін, ... ... және ... ... ... заңдылықтарын бекітіп,
қозғалыс мүмкіндігінің шешуші жетілген көрсеткішін механика заңдарының
тұрғысында бағалау, мысалыға ... және ... ... ... ... шегі), жылдамдық, үдеу, күш, салмақ, жұмыс биомеханикалық
зерттеулердің ... ... ... ... кез келген дененің қалпы,
оның ішінде адамның денесі, механикалық көзқарас бойынша екі күйде болады.
Тыныштықта немесе қозғалыста.
Механикадағы ... ... ... ... бір ... ... ... Тыныштықты, қозғалыстың бір жеке жағдайы
деп ... ... ... дене оны ... басқа денелермен
салыстырғанда өзгеріссіз ... ... ... отырған студент
тыныштық жағдайда болады, бірақ ол дәл сол уақытта келесі қозғалыстарға
қатысады.
а) бәрімен ... ... ол жер шары ... ... ... ... жер ... бірге шамамен 108000 км/сағ. Жылдамдықпен күнді
айналады.
в) Күн системасымен бірге, әлем ... одан да ... ... ... ... ... бір денемен салыстырғандағы
өзгерістеріне қарай байқалады, ... суда ... ... ... судың
ағысымен жүзген жүзушімен жағалауда қалған бақылаушы үшін әр түрлі. ... ... ... қозғалыссыз деп алған келесі бір дененід
қозғалысымен қосылады. ... ... ... ... ... ... және ... тұрып бақылау екі түрлі көрініс береді.
Бір дененің қозғалысы шамамен қозғалыссыз деп ... ... ... ... ... ... ... жүйесінін жобасы деп аталады, ал екіншісі-жобаның
негізгі жүйесі.
Механикада қозғалысты: салыстырмалы, ... ... ... ... ... Қозғалушы дене, жобаның қозғалыстағы жүйесіне ... ... "б" ... ол ... ... деп ... Қозғалыс жүйесі жобасының қозғалысы, жобаның негізгі жүйесіне
салыстырмалы ("б" салыстырмалы "в") ... ... деп ... ... ... ... ... жүйесіне салыстырмалы болса,
("а" салыстырмалы "в") абсолютті немесе нақтылы ... деп ... ... алу үшін ... және ... ... керек. Жүйелік жобаға, дене жобасы кіреді, санақтың басталуы мен
бағыты. Әдетте бұл үшін Тік ... ... ... ... ... ... ... басталады, есептің бағыты координата өсінің
бойымен алынады, көлбеу бойымен алға —артқа қарай X өсінің бойымен ... ... оңға ... қарай Z өсінің бойымен алынады және тігінен
жоғары төмен У өсінің бойымен алынады.
2.Кинематика. ... ... ... ... механиканың тарауы кинематика деп аталады. Кинематика ... екі ... ... бөледі- үдемелі және айналмалы.
а) Адамның ішінен ойша ... ... ... ... орын алмасқан қозғалыс үдемелі қозғадыс деп аталады. Адамның
үдемелі қозғалысына мысал: ... ... ... ... ... ... қалыпта суға секіру, тік тұрып таудан төмен қарай
шаңғымен сырғу, мұз ... ... ... ... сақтап сырғу.
б) Дененің айналмалы қозғалысы. ... ... ... ... ... ... ... айналдыра шеңбер сызып шығады. Бұл
шеңберлер айналу ... тік ... ... ... ... жатады.
Мұндай да айналу өсі жазықтыққа араласып кетпейді. Айналу ... ... кез ... ... ... ... бола
алмайды. Адамның айналмалы қозғалысына сермеу, снарадты айналдыру, конькиді
мәнерлеп тебуде "зырылдау" және т.б. ... ... ... ... қозғалыстар жасайды. Айналмалы қозғалыстар ... ... ... ... ... ... ... бұрыштың
жылдамдығына көбейтіндісі тұрақты шама болып табылады, оны айналу санының
тұрақтылық заңы ... ... ... ... ... ... өзгертуге болады.
Үдемелі және айналмалы қозғалыс бір мезгілде жасалса, күрделі ... ... ... ... ... ... түрады, мысалыға
денені, басты тік үстап, жүрелеп ... ... аяқ ... айналмалы
қозғалыстың көмегімен, тұлға мен қол жоғары-төмен үдемелі қозғалады; бокста
жұдырықталған саусақтар, иықтың ірі ... ... ... көмегімен үдемелі қозғалады. Жүгіргенде бас пен ... аяқ ... ... ... ... ... ... жолдың көлемі, сызықтық бірлікпен (сантиметр,метр) анықталады.
Айналмалы қозғалыста, қозғалыстың жолы бұрылыс бұрышымен, ... ... ... ... Адам қозғалысының уақытша мінездемесін, жасалған
барлық жаттығулардың ... ... ... ... жеңіл атлеттердің
белгілі-бір арақашықтықты жүгіріп өту уақыты, шаңғышыларда, конькишілерде
т.б.), жаттығудың жеке бір бөліктерінің ұзақтығы (мысалыға, ... ... және ... түсу). Циклді жаттығуларда қайталанатын қозғалыстардың
ұзақтығы (жүруде қос қадам, жүзудегі есу, ... есу т.б.). ... ... ... бір ... ... ... қозғалыстың бір жағын
құрайды. Циклді ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Қозғалыстың негізгі кинематикалық шарасы шапшаңдық және жылдамдық.
1. Жылдамдық дегеніміз, кеңістіктегі ... ... орын ... көрсеткіші. Ол кеңістікпен уақытты ... және сол ... ... ... ... ... ... -жылдамдық;
S -жол;
t - уақыт.
Жылдамдық векторлық ... Яғни ... қоса ... ... ... және де ... қосылған нүктесінің
бағытымен сипатталады. Қозғалыс бір ... бола ... яғни ... ... және бір ... емес ... да ... Дене
қозғалған сайын жылдамды артып отырса, оны ... ... деп ... ... ... жылдамдығы төмендесе ол баяу қозғалыс деп аталады.
Жылдамдықтың өзгеруін үдеу арқылы анықтаймыз.
Үдеу-бұл бірқалыпты емес ... ... тез ... ... үдеу ... өзгеруі дейінгі уақытқа қатынасы арқылы
анықталады: Егер жолдың өлшем бірлігі сантиметрмен болса, уақыт ... ... ... үдеу ... ... ... үдемелі қозғалысы
бағыты бойынша түзу сызықты және қисық ... бола ... ... ... жарысушы, саломшының таудан сырғып түсуі. Түзу сызықты
қозғалыста жылдамдық v тек көлеміне қарай ... ал ... ... тек ... қарай өзгереді.
Қатты дененің айналмалы қозғалысының өлшемі бұрыштық жылдамдық және
бұрыштың үдеу.
Бұрыштық ... ... ... ... ... ... ол ... қозғалыстағы дененің бұрылу бұрышына, сол бұрылу
бұрышын жасауға кеткен уақыттың ... ... ... ... емес айналмалы қозғалыстағы, бұрыштық
жылдамдықтың өзгеруімен сол ... ... ... ... ... ... емес айналмалы қозғалыстағы дененің айналу жолының
ұзындығы тұрақты, бірақ бағыты бойынша өзгереді. Жылдамдықтың ... ... дәл ... ... ... ... тартқан үдеу, жылдамдықтың
бағыт бойынша өзгеру шамасы. Ол ... ... ... ... ... тура ... ... г
Айналмалы қозғалыстағы, дененің ауыспалы бұрыштық жылдамдығы v ... әрі ... ... ... Сызықтық үдеудің көлеміне ... ... ... ... радиусына пропорционалды тангенсиалды
үдеумен анықталады.
ат = е * г
Айналудағы нүктелердің, жалпы ... ... ... ... ... үдеулердің геометриялық жиынтығына тең.
Динамика. Қозғалыстың себебін оқытатын механиканың ... ... ... екі ... ... көздейді.
а) қозғалысына қарай дененің әрекетін талдау,
б) танымал әрекеттеріне ... ... ... ... ... ескертетін, дене әрекетінің негізгі шарасы күш.
Күш, механика тұрғысынан қарағанда v жылдамдық мөлшеріне немесе
бағытына ... ... ... өpic ... Күш, бұл ... қозғалысқа келтіретін немесе баяулатып, қозғалыстың бағытын
өзгертеді. Күш дегеніміз векторлық ... ... ғана емес ... әрі ... бағытымен сипатталады. Графикалық күш, түзу ... ... ... ... ... дәл ... ... көлемін, ал оның басы күш түсіру нүктесін көрсетеді.
Егер денеге бір уақытта бірнеше күш әсер етсе, ... ... ... тең ... күш ... болады. Бір-біріне бұрыштан әсер
етпейтін, тең әсерлі күш ... ... ... ... ... ... геометриялық қосынды. Берілген қозғалыстың ... ... және ... әсер ... күштер төмендегідей болуы
мүмкін.
а) Қозғаушы күш, егер ... дене бір ... ... ... v ... ... Тежеуші күш, егер қозғалыспен күш бір-біріне ... ... ... ... ... ... күш, егер қозғалыс пен күш 90°с ... ... ... v ... ... ... ... дене жаттығуын
орындау кезінде, әр түрлі күштер ... әсер ... ... ... орындау үшін жұп күштердің әсері қажет. ... ... ... жұп күш, жұп ... ... ... деп ... Жұп
күштің айналу моменті, сол күштердің біреуінің туындысының бағыттарының
арақашықтықтарымен олардың қозғалыс бағыттарына тең. M=f1 ... ... қос ... ... ... ... өте зор. Адам өзін ... материалдық әлеммен үздіксіз байланыста
бола отырын оның әсер ... ... ... ... тартылу күшін және
ауырлық күшін. Ауырлық күші-бұл дененің салмағы. ... ... ... тік ... қарай бағытталған. Дененің әр бөлігінің өзіндік салмағы
бар. Барлық дене бөліктерінің тең әсерлі ауырлық ... бір ... ... ... салмақ орталығы (Д.Ж.С.О) деп аталады. ... ... үдеу ... ... 980 ... (9,8 м/сек2). Ауырлық
күші тек төмен қарай ... ... ... ... төмен қарай
сырғанау) көлбеу жазықтың бойымен қозғалмайды, (жүру, жүгіру, ... ... ... ... ... ... ауырлық күші "қозғаушы "
күш, жоғары қарай қозғалыста "тежеуші" күш, ал ... ... ... ... ... ... дененің жоғары қарай
қозғалысы (мысалыға күш алып жылжу немесе ... ... ... ... жылдамдығы азаяды. Ауырлық күшінің әсерімен, дененің төмен ... ... ... екіргенде тік (вертикальды) жылдамдық
артады. Адамның қимыл-әрекетінде ауырлық күші өте маңызды орын ... ... ... ... бір дене қалпын сақтау ... сезу ... ... тұрады (бұлшық ет және тері рецепторын,
вестибулярлы аппарат). Механикалық күш динамометрдің көмегімен өлшенеді.
Күштің ... ... ... 1г. ... әсер ... және 1 см/сек2 үдеу
беретін күш бір дина деп ... ... үш ... Ньютонның 1-ші заңы. (инерция заңы). "Әрбір дене өзінің тыныштық
қалпын немесе бір қалыпты және түзу ... ... ... бір күш ... ... ... тұра алады."
Яғни дене (+) немесе (-) үдеумен қозғалу үшін оған басқа бір дене ... ... ... бір ... ... өзінің тыныштық күйін және бір
қалыпты жылдамдықты v ... ... ... деп ... ... ... ... түзу сызықты қозғалысын ... ... ... ... үдететін және тежейтін әрі бағытын өзгерте алатын ... әсер ... ... ... күш деп ... ... лақтырғанда, лақтырушының алақанындағы қысымның
артуы, ядроның инерциялық күші болып табылады. ... ... ... ... ... түскенде дененщ инерциялық күші ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Дененің айналу инерциясы, жоғары төзімділік және ... ... беру үшін ... Мысалыға: найза, диск ... ... ... оқ атқаңда әр түрлі заттармен ойын ... ... ... ... дене ... ... қисық сызықты
жолы, көлемі қозғалыстағы ... ... ... ... ... күш түрінде байқалады, жылдамдық ұзындығының квадраты және кілт
бұрылыс (яғни бұрылу) радиусына кері тәуелділігі
Орталыққа тепкіш ... ... ... былай түсіндіріледі,
1) Шарды лақтырғандағы басы мен тұтқасының арасындағы ... ... ... жолмен қозғалыстағы дененің бұрылысқа қарай
жантаюының қажеттілігі, жүгірушілерде, сырғанаушыларда, ... ... ... бір ... биік ... ... сыртқы рельстердің биіктігі)
Адамның қимыл әрекетінде инерция маңызды орын алады.
1) жүгіруде, жүзуде, ... есу және т.б. ... ... ... ... ... күштерінің аралықтарында байқалады.
2) Бұлшық ет күшінің соңғы соққыларында мысалыға: биіктен және
ұзындыққа ... ... ... ... ... қозғалысты ақылды
басқаруда, адам өзінің тірек қимыл аппаратын өнерлі де үнемді ... ... ... ... ... дем ... отырады т.б.
Ньютонның 2-ші заңы. Денеге әсер еткен ... оның ... ... ... ... шықпайды. Осы заңға сүйене отырып
қозғалыстың өзгеруі ... ... әсер ... ... тура ... ... салмағына кері пропорционалды. Бұл күштің әсер ету бағытымен
туындайды.
Бұдан қорытындылайтынымыз, дененің салмағы m аз болған ... F ... күш а ... ... түседі. Мысалы: әртүрлі ядроны ... ... ... ең ... үдеу және ... ... салмағы
аз ядроны лақтырған кезде болады.
Динамиканың екінші заңына сүйене отырып. Дененің салмағы мен үдеуі
белгілі болған ... оған әсер ... ... ... ... болады:
F=m • а болмаса m анықтаймыз. Дененің инерттілігі салмақтың ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің өлшем бірлігі болып
табылады. Тәжірибенің көрсетуіне ... ... ... ... ... өскен сайын арта түседі. Дененің салмағының өте дәл ... ... ... ... жер ... ... күшіне қарай, болмаса
кг, граммен ... ... бір ... ... әсер еткен күштің
қорытындысын анықтау керек болған жағдайда, күш ... ... ... және ... жиынтығын Ньютонның 2-ші заңымен шығара
аламыз. Күш ... ... бір ... ... әсер ... күштің әрекеті
оның өлшем бірлігі, күштің белгілі бір ... ... әсер ... ... тең (F,t) қозғалыс санының көбеюі бүл импульс ... ... Оның ... ... салмақты жылдамдыққа көбейткенге
тең.(m*v) Қысқа мерзімде әсер еткен күштің әрекетінің ... ... ... ... ... салмағын өлшеуге болады, оның бастапқы
және ... ... ... (v1, v2) mv2-mv1 ... белгілі бір уақыт
аралығында әсер еткен күштің қозғалыс жиынтығын анықтайды.
Ньютонның 2-ші заңына сүйене отырып мына ... ... ... жиынтығының өзгеруі әсер еткен күштің импульсына ... 3-ші заңы ... А ... Б ... әсер ... Б ... А ... қарсы әрекетін тудырады. Бұл заң былай
айтылады. Әрбір әсер еткен күшке тең және ... күш әсер ... екі ... бір-біріне әсер еткен күшіне әр уақытта сол күшке тең
және қарама-қарсы ... бір түзу ... ... күш әсер ... ... ... бұл сол ... бір-біріне қарама-
қарсы әрекетінің арқасындағы қозғалыс. Табиғаттағы механикалық ... ... ... ... ... тартылуы және бір-бірінен
тебілуі, осы ... ... дене ... ... түседі немесе бір-
бірінен алыстайды.
Адам қозғалысының негізгі әдістері, сол ... ... ... ... өзі, ... және тебілуі болып табылады.
Әрекетке түскен 2-дененің де салмағы бірдей ... онда ... ... ... (v) және ... ... қоры ... - бірінші дененің ... ... ... қозғалысына ұқсас
болады. Әрекетке түскен 2-дененің салмағы әр ... ... үдеу ... (v) ... ... қоры механиканың 2-ші заңына
байланысты ... аз ... ... ... ... ... денелердің
салмақ үлкендігіне, дене шынықтыру кезінде үлкен мән беріледі. Мысалы: дене
шынықтыру жасайтын снарядтың салмағы адам ... ... көп ... онда адам ... ... тартады немесе өзінен итереді сөйтіп оны
қозғалысқа келтіреді. (Бұл жерде тек ... ... ғана ... ... ... ... адам ... көп болуы мүмкін) 100
м жүгіру жылдамдығы осы арақашықтықтағы жүзушінің жылдамдығынан 5 есе көп.
Бұның негізгі ерекшелігі, жүгіруші жер бетінен ... ... ... жер шары ... итеріледі, ал жүзуші болса өз қол-аяғының қимылы
кезінде әсер еткен аз ғана су салмағының ... ... ... ... түседі (судың аққыштығына байланысты, ол жер бетімен
нашар байланысқан).
Тәжірибе ... ... ... жүзу ... ... ... көп септігін тигізетін көрінеді. Гимнастикалық
снарядты өте ауыр салмақты етіп ... ... ... ... ... ... ... гимнастикалық қабырғаларға, болмаса еден бетіне
бекітеді.
Механикалық заңдар тұрғысынан қарағанда қозғалысқа ... ... аз ... ... ал осы ... денеге әрекет ететін
қозғалысқа түспейтін ... ... көп ... ... Сондықтан да
жүгірушіге (әсіресе алыс қашықтыққа жүгіретіндіктерге) және ... ... дене ... аз ... дұрыс, ал лақтырғышқа
(әсіресе ядро лақтырушыға)-дене салмағының ... ... ... ... ... ... ... күресте, бокста, ауыр атлетиктер салмақ
дәрежесіне қарай топ-топқа бөлінеді.
Ньютонның 3-ші заңының тағы бір көрінісіне ... ... ... ... реакциясы деген атау алды. Дене тіректі сығымдаған кезде, оның
езілуіне (деформация) әсер етеді. Бұл ... да ... ... ... ... езілуін тоқтатуға тырысатын күш туындайды. Тірек
реакдиясының күшімен, күштер қысымы ... тең ... дене ... ... тоқтатады: немесе механика тұрғысынан қарағанда тік тұрған адам
(болмаса кольцоға ілініп тұрған адам) бұл адам денесінің тірек ... ... ... ... ... ... табылады. Адам
денесіндегі қозғалыс аппаратының жұмысына, тірек ... ... ... салмақ күшінің әрекетіне және бұлшық еттің
тартылуына әсері ете мол. ... ... ... ... езілуден
пайда болған серпімділік күшінен бөлек үйкеліс күші ... ... ... үйкеліске түскен денелердің ... ... ... жасайды немесе осы қозғалыстың туындауына ... Жер ... ... қозғалыс үйкеліс күші арқылы пайда ... диск ауа ... ... тап ... ... судың
қарсылығын сезінеді. Велосипед дөңгелегінің білігі подшипник үйкелісіне тап
болады. Көптеген жағдайда қозғалыстың өзі үйкеліс күшінің ... ... ... ... ... ... адам аяғымен жерден өзін-өзі итереді.
Егер үйкеліс күші болмаса адам аяғы сырғанап кете берер еді, ал адам денесі
үдемелі ... ... ... ... ... де, үйкеліс күшінің ролі осындай.
Мысалы: жүгіру кезінде, секіргенде, шаңғы және конькимен қозғалысқа ... ... ... ... ... дөңгелегінің жолға төселген затпен
байланысына себепші болады. Үлкен жылдамдықтағы қозғалысқа ... ... биік ... ... ... де, ... күшінің атқарар ролі өте зор.
Үйкеліс күшінің пайда болуына ... ... ... ... ... ... табу мақсатымен жеңіл атлеттер жер бетінен жақсы итерілуіне
ыңғайлы ... аяқ ... ... ... аяқ ... ... аяқ киім альпинистер тауға
шыққанда аяқтарына жақсы тірек үйкеліс күші пайда ... үшін ... ... ... ... ал тау ... мұз бетімен
өрмелеу үшін арнайы темірден істелген ... ... ... аяқ ... ... ... ортасының қозғалысын түсіндіреді. Ортаның
қарсыласу күші көлемі жағынан ортаға қатынасты қозғалыстың жылдамдығының
(v2) ... ... және ... ... ... бірлігінен
көлеміне, орталық тығыздығына байланысты (былайша айтқанда маңдай ... және ... ... ... ... ... ... фатына пропорционалды өседі. Егер v ... 2 ... ... төрт ... ... ... ... күші,
әрқашанда қозғалысқа қарама-қарсы бағытталған және ... ... күші ... ... ... ... ... байланысты болған кезде маңдай алды жазықтықтың
кедергісін азайту ... жете ... ... алды ... ... ... ... болуын қалайды.
Ортаның қарсыласу күші оның формасына тәуелді ... ... ... ... алды жазықтық а,б,в,г,д денелерінде бірдей, ал ... ... ... ... және ... Рычаг сияқты қарапайым машиналарда, уақытта
қозғалыспен күш ... ... бір ... ... ... ... көбейтіндісі әрқашанда екі нүктеге әсер
еткен күштерге тең ... егер ... ... және ... бағыты,
қозғалыстың бағытымен бір бағытта болса, бұл анықтама механиканың ... ... ... табылады, яғни күштен ... ... ... ... ... ... ... әрекеті былайша түсіндірілуі
мүмкін. Қозғаушы күштер, осы күштердің әсерінен ... ... ... болып табылады.
Жұмыс-бұл қозғалыс кезінде кедергіні жеңе білу. Теханикада А ... ... және ... ... Механикалық жұмыс дегеніміз бұл
жүріп өткен жолмен күштің көбейтіндісіне тең деп ... егер ... ... ... ... ... бір бағыгга болса. Жалпы жағдайда
күштің қозғалыс бағыты қандай да бір бұрыш арқылы әсер ... ... ... А тең ... ... бұл, әсер ... күштің күштілігіне және оның жүріп
өткен жолына, бағытына тәуелді. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ешқандай жұмыс істемейді. Бұл жағдайда жұмыс
деген түсінік механикада және физиологияда әр түрлі ... ... ... (В) "статикалық жұмыстың" өзі, ... ... ... Бұл ... ... ... ... кездегі серпінділігімен (немесе
қарама-қарсы әсер еткен күштің көлемінің f оның ... ... бойы ... ... ... ... x ... жұмыс-грам сантиметрмен немесе эрг-мен, және килограмм
метрмен (кг/м) өлшенеді.
Энергия-жұмыс істей алу мүмкіндігі энергия деп аталады. ... екі ... ... 1). ... (қалыптағы энергия); 2).
Кинетикалық (қозғалыс энергиясы).
А. Потенциалдық ... ... ... қарсы әрекет ете отырып Р
салмақтағы денені белгілі бір һ ... ... ... жұмыс істеуге
болады: А=РҺ көтерілген дене жерге қүлауға асығады. Құлап келе ... ... ... арқасында А=РҺ жұмысын атқарады немесе ... ... ... ... ... немесе оның бойында энергия бар деген
сөз.
Дененің мұндай энергияға ие болу себебі ол жер ... ... ... сондықтанда бұл жұмыс қалыпты энергия немесе потенциалдық
энергия деп аталады. Потенциалдық энергияның ... ... ... ... ... биіктігіне пропорционалды.
Еп=А=РҺ немесе Е= ... ... ... ... ... ... энергия қозғалыс
аппаратының қызметі кезінде өте үлкен роль атқарады, серіппелі сығымдалған
ұлпалар-сіңірлер, байламдар, бұлшық ... ... ... ішке қарай
жұтқан кезде қабырға сіңірлерінің майысқанын байқаймыз, бұл ... ... ... ... ... ... энергия-
көкіректен дем шығарғанда өте маңызды жұмыс көзі болып табылады.
Онтогонисті-бұлшық еттердің керілген кезінде, бұлшық еттерде ... ... ... ... ... ... ... істеуіне маңызды роль атқарады (алдын-ала керілген бұлшық еттер, тез
жиырылады).
Бұлшық еттердің серпінді дене түрінде ... ... ... Еп ... созу кезінде осы энергиялар жиынтығы оның ... ... ... ... ... секіру үшін, алдымен осы
жұмысты атқаруға икемділігі болуы керек, былайша айтқанда ... ... Бүл Еп ... ... келе ... ... ... Секіру
кезінде Еп кейін түседі, кемігенде өзінің бастапқы деңгейіне дейін жетеді.
Осы секіру кезінде ... ... өзі, ... ... атқарады, спортшы
трамплинге көтеріліп келе жатқан кезде де жұмыс жасайды.
А=рһ
Б) Кинетикалық энергия. Дененің жұмыс істеу ... ... ... болуында емес, оның жылдамдығы болуына ... ... ... ... ... ... және серпілуі оның
биіктікке немесе ... ... ... ... ... ... жылдамдығы оның қолымен қарсыласына соққы
беруіне мүмкіндік ... және ... ... ... оның қозғалыста болуына байланысты, бұл
қозғалыс ... ... ... энергия деп аталады.
Қозғалыс жылдамдығы v артқан сайын, оны одан әрі жоғарылату ... ... ... метрдің жылдамдығының энергетикалық бағасы
алдыңғысынан көп болады.
Қозғалысты азайтқан кезде (жерге ... ... да, ... ... ... ... деннің кинетикалық энергиясы Ек
жұмыс істеуге жұмсалады ... ... ... энергиясы, энергияның
басқа түріне ауысады.
Толық тоқтаған кезде, барлық кинетикалық энергия Ек жұмыс ... ... ... биомеханикасы
Әрбір адамның қозғалу мүмкіншілігі әртүрлі болады. Мысалы: біреулер
көп ... ... ... ал ... белгілі қашықтыққа ... ... ... мүмкіншілігінің жиынтығын моторика деп атайды.
Қозғалу мүмкіндігінің әртүрлі ... ... ... түсінеді.
Спринтерлік (жақын қашықтың 60 м, 100 м) және ... ... ... км; 42,4 км) ... ... ... ... қойылатын талаптар
әртүрлі, яғни организмге әртүрлі сападағы талаптар қойылуымен қатар,
әртүрлі қозғалыс сапасы ... ... ... дегеніміз - адам моторикасының әртүрлі жеке ... ... ... ... ... ... моториканың төмендегі
негізгі жақтарының біріктірілуі.
1. ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндіктегі жылдамдық, айталық олимпиадалық немесе әлемдік
рекорд)
2. Физиологиялық және биохимиялық механизмдердің ұқсас біркелкі ... де ... ... ... болуын кажет етеді.
Бұл әдістің негізі - белгілі қозғалыс сапасының ... ... ... ... ... ... ... коньки спортында
бірдей болғанымен олардың қозғалуы әртүрлі ... ... ... ... бірдей бұлшық ет күші, шапшаңдық, шыдамдылық сонымен
бірге күш пайда болып, қозғалыстың ... ... ... (F), ... (V) және ... ... t) ... қозғалыс
барысында белгілі қатынаста болады. Бұл ... ... ... белгілі шарттармен ... ... ... ... Тек ... мен ядро лақтыру 200м жүгіру мен 7 кг ядро ... ... 800 м ... мен 2кг ядро ... ... ... ... табылады.
Ең жоғары көрсеткіштерді Fm- күш, Vm-жылдамдық, tm-уақыт деп
белгілейді. Айталық олимпиадалық ... 100 ... tm=9,2 сек (m- ... AFmm- ең ... көрсеткіштің максималды күші яғни ең жоғарғы шегі
(предел-liraitis), Vmm- ең жоғарғы ... max ... tmm- ... ... деп ... сапасының биомеханикалық мінездемесі
1. Адам күшінің әрекеті. Биомеханикада адам күшінің әрекеті дсгеніміз
- оның адам денесінің жұмыс күштері арқылы ... ... әсер ... ... ... ... тірекке күш қысымын түсіру (табанның бір
бөлігі).
Адам ... ... ... ... ... болады.
а) бағыты; б) өлшемі; в) атқару нүктелері
(вектор дегенімізде оның ... ... ... және ... ... сапасы туралы түсінік. Күш сапасы - күш әрекетінің максимальды
шамасы белгіленуі Fm. Күш ... ... ... ... ... күш ... "күш мүмкіншілігі" деп атайды.
3. Адам күшінің әрекеті бұлшық ет ... ... ... яғни ... бұлшық еттердің сүйектерді қозғауынан болатын күштер.
Дегенмен кейбір бұлшық ... ... мен күш ... ... ... ... да мүмкін.
4. әрекет күші, қозғалу ... ... ... ... дене ... ... жылдамдығы
б) жылдамдық бағыты параметрлеріне тәуелділігін қарастырамыз.
"Күш әрекеті —жылдамдық" байланысы. Ядроны лақтыруда оның ... ... кері ... ... ... ауыр ... жылдамдық аз
болады, ал жеңіл болса керісінше жылдамдық жоғары ... және ... күш аз ... Бір буынды қозғалыс пен көп ... ... ... ... ... дайындығы жақсы спортшыға 150гр. ядро
мен 80гр. ядроны (шарды) лақтырсақ жұмсалған күш ... ... ... ... ... күш ... ... тапсырмасына
тәуелді болады.
5. Адам ... ... және дене ... ... ... дене ... да байланысты болады.
Біріншіден дене құрылысының өзгеруінен бұлшық ет ұзындығы өзгереді,
ал ... ... ... ... күш оның ... тәуелді екені белгілі.
Екіншіден бұлшық еттің иін өзгеруі оның айналу ... ... ... осы ... білуі шарт. Жаттығу барысында дене
құрылысының ерекшелігін ... ... ... ... ... ... табу ... ескерткен жөн және жаттығуды осыған
байланыстарын жүргізуі керек.
6. ... ... дене ... таңдау ролі.
Күш жаттығуларын жасағанда ... ... яғни ... ... ... ... әсер ететін жаттығулар таңдауы тиіс. Мұндай
жағдайда дене жағдайын ... ... білу ... Дене ... дұрыс
таңдамауынан басқа бұлшық еттердің дамуы мүмкін.
Егер дене құрылысының дұрыс ... ... ... ... ... Сондықтан қай бүлшық етке қандай жағдайда жаттығулар жасауды
электрлік белсенділігін анықтайтын ... ... ... ... ... күш пен оның ... бір-біріне тәуелді.
Қисық сызық, снарядқа қосылған күшпен ұшу жылдамдығының ең ... ... ...... vmax ... ал Fmax ... күш пен ... көлемінің қатынасы көрсетілген салмақ Fmax
артқан сайын жылдамдық төмендейді.
v max Күш пен ... ... ... ... а) Штангі көтергенде - статикалық күш. б) Шар лақтыруда - ... в) ... ...... гипертрофия (жуандау), ... ... ... ... ... мирофибрилдердегі жиырлу
жұмысының артуына ... ... ет ... гапертрофия
жүреді. Бұл біріншіден жұмыс істеу ... ... ... ... күші ... ... ... еттің жиырылу мүмкіндігі және жуандығына қарай
әр түрлі бұлшық еттердің абсолютті күші болады, 1 см2 ... ... ... ... ... ... ... жекелген бұлшық ет күшінің
көлемін, физиологиялық көлбеуге бөлеміз.
1. параллель бұлшық еттер
2. қиық ... ... ... ... ... бұлшық еттер (физиологиялық көлбеу сызықтан
бұлшық ... ... ... ... ... ... ... басқаларына қарағанда әлде қайда
күштірек. Қозу ... ... және ... ... ... ... Бұл жұмыс механика заңы бойынша А=РҺ(кгм) Р(салмақ көлемі) һ
(биіктікке) көбейтіліп (кгм) ... 100 кг ...... ... ... ... жұмысы А=200 кг\м. Бұл энергетикалық ... ... ... ... көп ... жылуға ауысады. Жалпы
энергиялық шығын [Е]- бұл механикалық жұмысқа [W] және ... ... [Н] ... шығын.
Төзімділік, адамның энергетикалық деңгейімен энергия қорын үнемді
пайдалана білуіне байланысты. Кім О2 аз ... сол ... ... жүріп өткен жолдан, уақытты ұтады кез келген икемділік молекуладағы
АТФ қорындағы энергиямен қамтамасыз ... 25% ... ... еттің жиырылу жұмысында механикалық
энергияға, 75% ... қоры жылу ... ... ... ... ... ... сапасы туралы түсінік. Жылдамдық сапасы дегеніміз ... ... ... ... ... ... қимылының
мүмкіндігі. Бұл берілген тапсырманы немесе шартты, аз уақытта орындау және
ол ... ... ... ... үш ... ... бөлінеді.
1) Жеке қозғалыстың жылдамдығы (бұл ... ... аз ... ... ... ... ... уақыты
Осы үш жылдамдық сапасындағы, жылдамдың көрсеткіші әртүрлі адамдарда,
өте аз кореляция болады. Мысалы жылдам әрекет бола тұрып, ... ... ... ... қозғалыспен баяу әрекет болуы мүмкін. Осыны ... ... үш ... ... ... тәулсіз екенін
ескертеміз. Тәжірибеде жылдамдық сапасының комплексті яғни бәрі ... ... ... көп ... ... ... ... нәтиже ытқу әрекетінің жылдамдығына
байланысты ... Бұл ... ... ... ... ... және ... жиілігі әсер етеді.
Күрделі координациялық қозғалыстан болған жылдамдық ... ... ... ғана ... ... ол басқа себептерге (айталық,
жүгіру жылдамдығы, ұзындығына, ал ол ... ... ... ... ... ... байланысты. Сондықтан жылдамдық сапасының
қарапайым формаларын таңдау жақсы көрсеткіштерге жеткізуі мүмкін.
Циклді қозғалыста ... ... ... арақашықтыққа
байланысты болады, ол мына формуламен өрнектеледі.
1. Жылдамдық динамикасы
Жилдамдық динамикасы ... ... ... ... ... ... жетуге екі түрлі талап қойылады:
біріншіде, жоғары лездік ... ... ... ... ... ... ... жылдамдық динамикасын ойыншы өзі таңдайды.
Секіруде ... ... тура ... ... ... лездік жылдамдық
қажет болады. Ал ... ... ... (аз ... барлық
қозғалысты жасау қажет. Мысалыға жақын қашықтыққа жүгіру (спринтер) .
Жоғары жылдамдықта орындалатын қозғалыстың көбінде екі фаза ... ... ... ... ... ... нәрсе (спортты) үдеу, ал 2-шіде арқашықтық, жылдамдық.
Спрингрлік жүгіруде жылдамдық мына формуламен анықтайды.
V (t) - уақыт ... ... V (т) — ... ... е= 2,4 (натурал логарифм негізі) k - жеке параметр (спорт ... k — ... ... (көп) ... ойыншы соғұрлым жоғары нәтиже көрсете
алады.
Күштің өзгеру жылдамдығы немесе күш градиенті ... сөзі тек қана ... ... ол ... ... де анықтай алады.
Айталық температура өзгеру жылдамдығы. Бір ... күш ... ... ... Бұл күш ... ... ... сөз, яғни күш градиентін
зерттеу деген сөз. Күш градиенті - әсіресе аз ... ... күш ... іс ... ... оны ... деп ... Математикада
күш градиенті, күштің уақыт бойынша туындысы болып табылады.
Негізінде спортшыны дайындағанда, ... мына ... ... ... mах
t max- спортшының салмағы
Қозғалыс әрекетінің биомеханикалық аспекттері.
Қозғалыс әрекеті жай және күрделі болып ... ... ... ... дегеніміз алдын ала белгілі қозғалыстардың белгілі
сигналға берілетін жауабы. ... ... ... ... ... ... кезіндегі (пистолетпен оқ атқандағы) жүгіру т.с.с.
Ал басқаша типті әрекеттер күрделі қозғалыс әрекетті ... ... ... ... ... ... ... негізін мысал ретінде түсіндіруге болады. ... ... ... ... ... ... ... шайба соғушы
хоккейшінің қашақ шайбаны ұратыны және қаздай жылдамдықпен ұратыны, және
қандай күшпен ... ... ... ... ... Ал ... ... әрекеттерге автоматты жауап береді. Ол ойланып ... ... ... және ... бе, ... қолымен бе ұстайтын лездік
әрекет арқылы орындауы қажет. Сол сияқты "алдамшы ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қақпаны толық жаба алмауы
т.с.с болуы мүмкін.
Осының бәрін ... ... ... ойластыруы
қажет. Сондықтан да жаттықтырушылар қақпашыны, шабуылшыны ... ... ... ... ... күрес, бокс волейбол, баскетбол,
футбол, ... (қол ... т.с.с ... ... ... түрлеріне
ойыншыларды тарту, барысында жоғарыдағы қозғалыс әрекетінің (әрине, табиғи
дене құрлысы) икемділігіне оның тез ... ... ... ... Дифференциалды биомеханика
Адамның қозғалыс әрекеті мен қозғалыс сапасын, жеке дене ... ... дене ... ... ... ... ... деп аталады.
Дене құрылысы мен қозғалыс мүмкіндігі.
Адамның қозғалыс мүмкіндігі, дене құрылысьшын ... ... ... және ... Дене ... ... аяқ, қол) ... Сымбат ерекшелігі.
Сыртқы пішін, дене құрылысына байланысты келесі үш топқа бөлінеді:
1. Долихоморфиялы-дене жіңішке, қушық кеуде, тұлға ... қол ... ... ... ... және ені орташа. Брахиморфиялы-дене
кеңейіп, ... және ені ... ... кең ... ... ... ... дене бөліктері мен пішіні әртүрлі ... ... ... де әр ... ... ... ... адамардың ауыр салмақтыларының бұлшық ет
күші жоғары болады. Сонымен қатар дене мөлшерінің өсуімен ... ... кг ... ... ... ... күші ... салмағына байланысты абсолютгі және тәуелді бұлшық ... ... Жүру мен ... ... ... ... ... байланысты, ең ... ... ... ... ... ... жүгіру кезінде, жасы
үлкендеу балалар ұзын адым ... бұл орта ... ... ... ... ... жаттыққандарда, бірақ салмақ әр түрлі болса, салмақ артуына
байланысты абсолютті күш өседі де, тәуелді күш ... ... ... ... ... ... ... мысалы: Екі
спортшы А және Б бірдей жаттықтырылған А-1,5 есе ірі бойы 210 см. ... 140 см. Яғни егер ... бір есе ... ... қиылысу аймағы алыға
физиологиялық көлденең жолақты бұлшық ет /2,25 есе ... 3,315 есе ... ... жолақты физиологиялық бұлшық еттің, белгілі мөлшердегі
тартылу күші -2,25 есе күштірек.
A-/2,25 ece ауыр күшті көтереді/. Егер бұл ... жеке ... ... ... ... ... емес ... күш көрсетеді.
А-Б-дан 3,375 есе жеңіл.
Дене ... ... ... ... ... және ... қатынасы/. В.Б. Бунақтың жүйесі бойынша.
1. долихоморфиялы
2. мезоморфиялы
3. брахиморфиялы
Дене мүшелерін ... үшін ... ... мен ... ... ... болады.
Сомототип.
Сымбат: май қабаттары, қаңқа, бұлшық ет, дене мүшелерінен тұрады.
Динамикалық жеке ... ... ... ... ... май қабаты жұқа, бұлшық еті бос).
2. Нормостениялық (мезоморфты дене мүшелерінің май қабаттарымен ... ... ... ... бұлшық еттері күшті, май қабаты біршама).
Дене салмағының май қабаты көкірек клеткасын ... ... ... ... де, әйелдерде де жас ерекшеліктеріне қарай
алынған.
Жас ерекшелігіне қарай қозғалыс ... ... ... бар (ойыншықты қолға ұстап үйрену, отыру, тұру, белгілі бір уақыттан
соң оған үйреткен, үйретпегеніне байланысты емес).
Әсіресе ... ... ... ... ... ... қозғалыс қасиетін сезіну (сенситивные) кезеңі ... ... ... ... ... ... ... Қозғалыс
мүмкіндігінің даму кезеңі қыздарда 9-12 жаста, үлдарда бір ... ... ... ... есею кезеңінде белгіленеді. Бұлшық ет күші 10-12
жас (қыз балаларда), 13-14 жас (ұл балаларда).
Қозғалыс жасын ... ... - ... ... ... көрсеткішінің қалыптасуы биологиялық немесе хронологиялық жасына
қарай баға беріледі. Қозғалыс жылдамдығы және оның ... ... мен ... ... ... және ... ... байланысты. Шапшаңдық мүмкіндігі биологиялық жасына
кері бағытталған.
Күш және төзімділік тікелей байланысты. ... өсуі және даму ... ... ... жас ... ... ... қуалаушы
белгілеріне сонымен қатар ағзаның біртұтастығына ... ... ... соң бұл ... нашарлап, таңдау мінезі пайда болады.
Қимыл әрекеттің дамуын болжау. Дене қозғалысының ерекше белгілерімен
байланысты, ... ... бар ... ... етгі неме көкірек
клеткасында тесік ... ... күш ... және төзімділігі өте
төмен болады. Болжау негізінен, тұқым қуалаушылыққа сүйенеді демек баланың
дене құрылысының ерекшелігі ( ... ... ... және ... ... түрі). Ерте есею астенойдттыларға қарағанда 2-3 жыл ерте басталады.
Бұл үшін жасартатын спорттың түрін таңдау қажет (сырғанау, жүзу, гимнастика
5-6 жыл). ... есею ... ... ... ... ... есеюді баяулатады. Балаларды бойының өсуі
генетикалық кестедегідей. Бұл ... ... ... ... ... (бір ... ... көрсеткішіне сүйене ... ... ... өз ... ... ... 19 ... болжағанда ер баланың 11 жас 2-кі айында бойының
биіктігі 166 см, ... бұл үшін 11-20 ... ер ... ... ... ... бойынша анықтаймыз.
У 12,08 + 0,2 ( 110, У 12,08) антилогарифмдер кестесінен табамыз.
У=148. Зерттеушінің ... ... ... ... ... ... дененің ұзындығы бойынша: зерттеушінің бойының биіктігінен, ... ... алап ... да ... квадратты ауытқуға
166-148 / 5,5= ... ... ... 11 жастағы баладан 3,3 есе өседі. 19
жаста болатын ... ... ( Х=9) ... ... ... ... Ү—175: 6,5 см. хЗ,3=21,45 19 ... ... ... 196.4 ... ең ... көрсеткіштерге жететін қозғалыс әрекетінің әрбір
түрінде жас ерекшелігінің ... ... ... ... ... ... ... 16-дан 30 дейін.
Мысалыға көптеген циклды спорттың түріндегі негізгі сапа төзімділік, ... ... ... ... ... ... бұл ... ұзақ қашықтыққа жүгіретін орта жастағы ... ... 100 м. ... 22-26 жас ... 1500 м. ... 31-жасқа
дейінгілер.
Адамның қозғалыс мүмкіндігі жас кезінде жылдам өседі де, есейе келе
баяулайды. Бұл ... ... және ... ... ... танымал болған қақпашы Лев Яшин 40 жасында да ойындарда керемет
шеберлік—көрсетіп ... ... ... ғана емес ... ... ойындар көрсетті.
-лекция. ЖЕКЕ БИОМЕХАНИКА
Жүру мен жүгірудің биомеханикасы.
Жүру мен жүгіру денсаулық ... мен ... ... ... ... ... 70 жыл өмірі ішінде
адам орта ... 500 млн ... ... шамамен алғанда жерден айға дейінгі
арақашықтықты жүріп өтеді (384 мың. км).
Жаяу жүру - дегеніміз бүл жәй қозғалыс деп ... ... ... жылдамдық ғасырымызда, жүру де алға басты, әлем кубогының жеңімпазы
спортшы 20 км арақашықтықты 1983 жылы ... ... 15,9 ... ... ... ... ... де бір орнында тұрған жоқ.
Ерлер спринтерлік 100 метрлікте он секунтық ... асып ... ... марафонды меңгерді.
Болашақта "адам қозғалысының негізін жүру және ... ... Жүру мен ... ... ... ... ... еттердің
топографиясы.
Жүру мен жүгірудің екпінін анықтау үшін, әдетте минуттағы қадам саны
мен немесе қадам жиілігін ... ... мен ... әртүрлілігіне қарамай-ақ бір қалыпты
жылдамдыққа қол жеткізуге ... ... ... бір ... дәлме-
дәл келетін қисық сызықты изоспида дейміз Бұдан байқағанымыз жылдамдықты
жоғарылатудың үш түрі бар: ... ... ... ... екпінді
жоғарлату арқылы және бір мезгілде қадамның ... ... ... қол ... ... жүріп, жүгіруін түсіну үшін алдымен локамацияның
фазалық құрамын оқып үйренуіміз ... ... ... ... ... жүру ... екі бірдей тірек (екі аяқ бірдей жерде
тұратын кез) уақыты қысқарады, ал ... жүру ... ол ... мүмкін; жүгіру ... ұшу ... ... ... ... ... ... кезеңінің ұзақтығына қатынасы жоғарылайды.
Өзін-өзі тексеруге берілген тапсырма.
1) Жүгіру мен жүруді қалай айыруға болады?
2) Спорттық жүрумен ... ... ... ... ... пайда болса оны не үшін ... ... ... ... ... ұзындығы, тірек ұзақтығы, аяқ ауыстыру және
ұшу кезеңі жөніндегі анықтама бізге жүру және ... ... үшін ... ... ... ... мына екі ... жауап бере
алмайды:
1. Қозғалыс әрекетін қалай ұйымдастыру керек?
2. Осыған қалай ие боламыз?
Бұларды анықтау үшін дәл анықталған хрономограммалар керек.
Қадам ... келе ... адам ... шекаралық қалпымен кескінделген.
Бір жарты циклда бұл қалыппен фазаларды былай атаймыз:
І-оң аяқ басының тіректен ажырау кезеңі;
І-Сол (тірек) ... ... оның тізе ... ... кезеңі;
2-Сол аяқтың түзеулінің басталу кезеңі;
ІІ-Сол аяқтың тіктелуі оның тізе буынан түзелу кезеңі;
3-оң аяқтың ... ... ... сол ... оза ... - Сол аяқтың табанының толық тірек кезеңінде оң ... алға ... ... ... ... ажырату кезеңі. Сол аяқ ұшының тірек кезеңінде,
оң аяқты алға шығару;
5-оң аяқты тірекке қою.
V- Екі аяқта ... ... ... сол ... оң ... ... ... циклда, фаза да және шекаралық қалыпта, сол күйінде
қалады, тек оң ... сол ... ал сол ... ... ... ... ... фазалық құрамын айтқан кезде, бүкіл дененің
қозғалысы есепке алады (біздің ... екі аяқ). Жүру ... ... әрбір аяқ қандай қарапайым әрекет жасайтынын білуіміз керек.
Уақыт бойынша олар жүру фазасымен әрқашанда дәл келе ... ... ... ... ... ... ... табанға ауысу,
жерден итерілу және табанынан аяқ ұшына ауысу. Ауысу кезеңінде аяқ ... ал ... тізе ... ... бастайды. Қарапайым әрекеттерден
фаза құралады.
Жүгірушінің жұмыс істейтін бұлшық еттерінің топографиясы
Жүгіру кезінде бұлшық ... ... ... жүру ... де ... еттерге түседі. Бірақта бұлшық еттерде — аралық координация бірдей
емес (бұлшық ... ... және ... ... Әрине жүгіру кезінде,
бұлшық еттердің жұмыс істеу деңгейі өте жоғары.
Жүру мен жүгірудің динамикасы.
Адам өздігінен жүретін құрылым, ... оның ... ... ... ... еттердің әсер етуінен пайда болған ішкі күштер, ... Ішкі ... ... күштер жатады. Дененің жалпы салмақ
орталығына әсер ... дене ... ... ... тоқтататын
("алдамшы" инерциялық күш) болмаса дененің мүшелеріне немесе ... ... ... ... әсер ... ... инерциялық күштерге
жатады.
Инерциялық күш
(Ғм) дененің бар салмағының немесе ... бір ... ... тең және ... ... ... ... күш жылдамдық алуға да, тежелуге де ... ... ... ... ... ... күштерде әсер етеді. Жүргенде және жүгіргенде
әсср ететін сыртқы күштер: ауырлық күші, ... ... ... ... кедергі
күші.
Ауырлық күші
(гравитациялық күш) дененің салмақ ... ... және ... жерге тартылу күші үдеуінің көбейтіндісіне тең:
G= mg (g =9,8 v/c2)
Мысалы: дене ... 50 кг ... ... күші 500 Н жақын.
Ауаның маңдай алды кедергі күші. Дене бетінің орталығына орналасқан.
Ол жылдамдықтың ... ... ... ... 9 ... ... ... маңдай алды кедергі күші 4,5 м/с жылдамдық
кезіндегіден 4 есе көп, ал 3 ... ... 9 есе көп. ... ... 8 м/с ... ... ... оның көлемі 20Н
жетеді. Тірек реакция күші қозғалту күшіне ... ... ... және ... ... ... шығару үшін тірек реакция күшін
өлшеп және графикке салады. Тірек реакциясы қалай құралады?
Адам ... ... ... оған ... күшімен әсер етеді, бұл
күш екі ... ... және ... ... ... - бұл дененің салмағына тең. ... әсер ... ... күшіне тең). Динамикалық компонент тек ... ... ... ... ... ... барлығы немесе белгілі бір
бөліктері жылдамдай бастағанда немесе тежелгенде байқалады. Бұл ... ... анық ... ... ... тапсырма.
Heгe тік тұрған адамның салмағы, ауырлық күшіне тең, ал ... ... ... тік қалыптағы салмақ құраушысы, ауырлық ... және ... ... көлбеу салмақ құраушысы пайда болады.
Жүрудің және жүгірудің диномограммасы, ... ... ... болып келеді. Бұл, аяқтық - ... ... ... ... ... дене бөліктеріндегі әр-түрлі бағытқа
бағытталган инерциялық-күштерге байланысты ... ... ... ... ... дене ... ... орталығына
беріледі, бірақ аяқ арқылы тірекке ауысады.
Бұл ... ... ... ... ... ... кезінде
пайда болады; сонымен қатар:
1. Сілтемелі қозғалыс кезінде; мысалы оң аяқпен итерілгенде, ... ... оң ... ... ... ... ... Спринтерлік
жүгіруде екі қолмен бірдей сермеу, тірек әрекетіне 20%, ал ... ... ... ... -50% қор ... Аяқтардың тіректен бүгілуі немесе жазылуы ... ... ... ... ... ... инерциялық
күштердің пайда болып, тірекке әрекет күштері кемиді.
Ең ақыр аяғында аяқтың тірекке әсер еткен күші, адам ... ... ... және ішкі ... жиынтығын көрсетеді. Дәл осыны тіректің
реакция күші жөнінде айтуға болады, ол көлемі жағынан тірекке әсер ... тең, ... ... бағытқа бағытталған.
Тірекке әсер ететін күш (сол сияқты тірек ... екі ... тік және ... ... ... көрсеткіші уақытқа байланысты
өзгереді, соған қарап жүру мен ... ... ... Жүрумен
жүгірудің динамограмасының көлбеу құраушысы теріс екі ... ... ... ... ... ... ... кезінде, тіректің бастапқы
фаза кезеңіне дәл ... Бұны ... ... ... оған қол ... ... ... қоярдың алдында құлшына “секектете” қимыл жасау ... ... ... оң ... ... ерте ... бұл
жүруші мен жүгірушінің денесі алға қозғалған сайын ... ... ... ... Жоғарғы дайындықтағы жүгірушіде бұның көлемі
500-600Н дейін жетеді. Бұған қарағанда тік құраушының динамограммасының
амплитудасы анағұрлым жоғары ... ... ... ... ... 2800Н ... ал ... келгендерде көрсетеді. Жүру ... ... ... ... ... 1000 Н ... ... әсер ететін
күштердің көлемі, жолдың құрамына және аяқ киімінің ... ... ... ... ... ... тік ... аяқ киімінің қатты теріден тігілген табанымен, майда ... ... аяқ ... ... айырмашылығы 350Н
жетеді. Беті жұмсақ жол мен амортизаторлы аяқ киім, жүру және ... ... ... ... ... ... және ... аралық әсер
ететін қысымды төмендетеді.
Жүру мен жүгірудің энергетикасы.
Жүру мен ... ... ... ... дене ... дене ... ... мен олардағы кинетикалық және
потенциалдық энергиялардың ... ... ... анықталады. Жүру мен
жүгіру кезіндегі адамның энергия шығыны тек көлбеу қозғалысы кезінде ғана
емес, ... ... ... ... тік және көлденең қозғалысында
байқалады.
Циклдың фазаларына байланысты деннің кинетикалық және потенциялдық
энергияларының көлемі ... Жүру мен ... бұл ... әр ... ... және ... энергия фазасы кері ... ... ... қояр кезде максималдық кинетикалық энергия,
минимальды потенциялдық энергиямен теңеседі, ол ... ... ... ең биік ... ... ... ... потенциалды энергиямен теңеседі). ... ... ... ... 1 метр ... ... энергия шығынынан аз, бірақ
бұл тек төменгі жылдамдықта, 1м ... ... ... ... 1 м баяу
жүгіруге кеткен энергия шығыны көп. Ал жоғарғы жылдамдықпен ... ... ... ... ... ... (ф) ... төмендегі
формула бойынша анықталады.
g - жердің тартылыс ... - ... ... ... - ... ... ... орталығының биіктігі.
Егер Фруда саны бірден кіші (Ф1 жүгіру
тиімді. ... ... көп ... ... ... ... ұзындығы мен жиілгіде бар. Тиімді қадам ұзындығы мен жиілігіне
қарағанда, тым ұзын немесе, тым ... ...... ... ... көп. ... 4 м/с жылдамдықпен жүгіргенде қадам ұзындығының
тиімді көлемнен 6% ауытқуы энергия шығынын ... мен ... ... ... мен жүгіруді тиімді ету үшін алдымен қажетсіз энергия шығынын жою
керек. Жүру мен ... ... ету ... ... міндеттер:
1) Адым ұзындығымен екпініндегі тиімді жылдамдықты ... ... ... ... ... жасына қарай өзгеріп отырады.
Балалармен, егде кісілерде ... ... ... ... ... жетілген шақтағы, адамдарға қарағанда төмен. Бұл көрсеткіштерге әсер
ететін ... ... ... ... ... дәрежесі, қажу, аяқ киімінің сапасы: және т .б.
2) Жалпы салмақ орталығының ... ... және ... ... мен жүгіруде көлбеу жазықтықтағы жұмыс пайдалы, дененің тігінен
және көлденеңінен қозғалуы қажетсіз қозғалыстарға жатады, ... да ... алып ... ... жүру мен ... ... ... деу қате.
Керісінше іпінен тербелістің мүлдем ... ... ... ... дене ... ... ... техникасы тоқырайды. Дене
қозғалысындағы ашық энергия шығынын жою үшін, ... ... ... ... ... ... жұмысының қөмегімен, дененің тік және
бүйір тербелестерін кемітеді, сонымен қатар ... ... ... тірекке
тұруы жылдамдайды.
Тиімді жылдамдықпен қатар, қозғалыстың үнемді і ... ... ... ... жылдамдық диапозонынан, анаэробты босағаға дейін сәйкестік
үнемді ... ... деп ... ... жоғарғы жылдамдықпен
жүгіру, ағзада сүт қышқылының және басқада зиянды ... ... ал бұл ... ... ... үнемді жылдамдықпен жүгіру, ауру
немесе шаршамаған адамдардың организміне көмек, ... ... ... ... ... ... спортта төзімділікті
қалыптастырудың тиімділігі деп ... Суда жүзу ... ... есу ... ... ... ... сұйық ортадан өзін-
өзі итерген кезде жүзеге асады. Жүзе білу қозғалыс мәдениеттінің ... орын ... Ерте грек ... мәдениетсіз адам жөнінде "не жүзе
білмейді, не оқи білмейді"-дейді екен.
Жүздеген біздің ... адам ... ... ... екендігін делелдеуде. Мысалы ағылшын капитаны М. Уғбб 1875 жылы ... ... ... мен ... ... ... Ла-Маныш деген теңізін 22
сағатта жүзіп өткен, осыдан 100 жыл өткен соң ... ... ... ... 7 сағат 40 минутта жүзіп етті.
Өкінішке орай көптеген біздің замандастарымыз жүзе алмайды, ол былай
тұрсын суға түсуге ... Бұл ... суға ... ... деген,
қорқыныштан туған үрей, шындығына келген де, физика заңы бойынша дені сау
адам тыныш, жылы суда, суға ... ... ... Енді осы ойды ... өтейік. Қозғалыссыз су ішінде жатқан денеге екі күш әсер ететіні
белгілі. Бұл: ... күші және ... ... ... бұл дененің
ығыстырып шығарған суының салмағына пара-пар. Бірақта адам денесінің ... ... ал, өкпе ... ... литр ауа ... ескерсек,
бүл екі күш жобамен алғанда тең болып есептелінеді. ... ... ... ... тәжірибе жасап көріңіз. Көкірегіңізді кере дем ... ... ауа ... суға ... ... осы ... ... су бетіне жақын орналасады. Егер жинаған ауаңызды біртіндеп шығара
бастасаңыз, ... ... ... ... бүкіл ауаны дене су түбіне
жеткенше шығаруға ... ... ... өкпедегі ауа көлемін өзгерте
отырып итеру күшінің көлемін және ... ... ... отыруға
болады. Бүл айтқандарды мына цифрлар дәлелдейді.
Жүзгіш ер ... ауа жұту ... ... ... ... ... тең, ал әйелдерде -0,96 г/см3 ( бұл әйел денесіндегі май ткандерінің
көлемінің ... ... ... ... ... орташа өзіндік салмақ үлкен ерлерде 1,06 г/см3
ал, әйелдерде 1,04 г/см3 екенін еске сала кеткен жөн ... ... ... ... 1,06 г/см3 тең, егер суға ... ... дененің өзіндік
салмағы, судың ... көп ... ... ғана суға ... Жүзу ... адамның жүзгіштігі, қозғалыссыз тұрған адамнан үлкен
болады. Жалпақша болып келген дененің формасы ауа кеңістігінде немесе су
ішінде ... ... ... ... соңғы жағынан аздап биік болса оған
қарсы жоғары бағытталған көтеру күші пайда ... ... ... ... ... ... түседі. Су шаңғысының пайда ... ... ... Осы ... шеберлері су бетінде шаңғысыз жалаң аяқ,
өкшесімен де ... ... ... ... ... түрі бар, ... ... біздің қарайтынымыз
кроль ең жылдам түрі) және брасс (ең жеңіл түрі).
Жүзу ... және ... жүзу ... фазалық құрамы мен қалыптық
шектеулері және суреттерде ... ... ... жүзу ... ... ... ... Крольмен жүзу үстінде толық
цикл оң және сол ... ... есу және ... ... ... ... серпілудің өзі 25 және 26 серпілісті техникалық түрлерге бөлінеді. Алты
серпілісті түрінде қол қозғалысының ... ... ... алты серпіліс, әр
аяқпен үш реттен келеді екен. Ал екі серпілісті түрінде қол ... ... екі ... әр ... ... ... ... сөз.
Алты серпілісті кроль жақын қашықтықтағы жарыстарда, ал екі ... ... ... ... қолданылады. Балаларды жүзуге
үйретерде, осы алты серпілістің түрін үйретуден бастайды.
Фаза-Алға қозғалыс кезінде мүмкіндігінше ... ... ... Жылдамдықты жоғарылата бастау керек.
III фаза жылдамдықты көбейту.
IV фаза мүмкіндігінше ... ... ... Дем ... (басты
оңға бұрған кезде) 1-ші жарты ... ... және IV-ші ... ал ... алу 2-ші ... ... ... ІІ-ші фазасында
орыдалды.
Брасс әдісімен жүзуші-жүзгіш қозғалыстың әр ... және ... фаза ... ... фаза ... ... ... фаза жылдамдықтың төмендеуін болдырмау;
IV фаза жылдамдықты барынша аз жоғалту керек.
Тыныс шығару ... ... және ... ... ... орындалады. IV-
ші фазаның соңымен, ІІ-ші фазаның басталуына ... дем ... ... ... ... ішінде адам денесі көптеген күштердің әсеріне тап болады. Осы
күштердің барлығы қосылып адам ... ... және алға ... ... ... етеді.
1. Тік бағьиталған күш: Ауырлық күші Q=mg. m-дененің ... ... ... ... ... м/сек2.
2. Итеру (архимед) күші FА=QPВ Q-дененің көлемі см2 Р-судың ... ... ... ... күшінің өлшем бірлігі? Осы күшті Ньютонға айналдыру
үшін алынған өлшемді ... ... ... ... ... жалпы салмақ орталығымен тура келмейді. Осының арқасында анализ
моменті пайда болады. Сондықтан да су ... ... ... адамның
аяғы төмен түседі. Су екпіні әсер еткен кезде адам денесін көтеру ... ... Осы күш, ... ... қиындысының ауданы мен қарсы әсер
еткен су ... ... ... және ... бұрышына
тәуелді.
2. Көлбеу бағытталған күштер. Қозғалтушы күштер (немесе тарту күші).
Бұл күш, адамның аяқ-қолының ... ... ... ... осы ... ... жүзу ... арасында да ортақ ой жоқ.
Мысалы: Жүзуші кролистердің тәжірибесіздері ғана тік ... ... ... одан да ... ... ... бірақ оның түрі адам
денесінің құрылысына және қозғалыс сапасына байланысты.
Құйын ... ... ... ... формасына және дене
құрылысына тәуелді. Денеден су талшықтары ажырайтын ... ... ... ... ал ... заңы бойынша осы жерлерде су қысымы
төмендейді. Қысымының әр түрлі болуынан, денені артқа ... ... ... ... Осы ... ... ... қарсылық күші дейміз.
Дене минделін аздап та ... ... ... ... ... ... өзі оның қарсылықсыз қозғалысына кедергі жасайды. Су
ішінде сырғанау кезінде жүзгіштің ... ... ... өзі қарсылықты 8-
12% ұлғайтады, ал қалыпты жағдайдан жоғары қарай ... ... 10-12% ... ... күші ... тері ... дененің ой қыры, денедегі
түктер, борпылдақ немесе түкті заттан тігілген жүзушінің ... ... ... ... тудыратын қарсылық күші;
Сумен ауа кеңістігінің ортасында орналасқан ... су ... ... ... ... әсер етеді. Оларды енді орталық қысым ұстап
тұра алмайды. ... да енді ... ... су ... күшін жеңуіне тура келеді.
Инерциялық күш (Ғин)
Барлық денені үдететін және тежейтін дене бөліктерінің ... ... ... ... ... тік ... ... деп айта алмаймыз,
өйткені инерциялық күш үдеуге қарама-қарсы ... және дене ... ... ... (а) көбейтіндісіне тең. Ғин=mа.
Жұмыс істейтін бұлшық еттерінің топографиясы
Қолмен және аяқпен есуді мына ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігін сақтаған және денесі ... бір ... ... құрсақ және арқа бұлшық еттерінің мықты жұмысының арқасында ... ... Ал ... ... ... ... қол ... бүгілуін
қамтамассыз ететін бұлшық еттер, кроль тәсілімен жүзген кезде өте қаурыт
жұмыс ... ... ... ... ... аяқ ... еттері
негізгі жұмысты атқарады.
Спорттық жүзу кезінде шеңберге ұқсас қимыл ... есу ... қол ... ... де ... ... ... түрлі фазаларда қандай бұлшық еттер негізгі жұмысты атқаратыны
көрсетілген.
Жүзу энергетикасы.
Су кедергісінің ... ... ... ... ... негізгі
күштері судың тығыздығы, ауа тығыздығынан 800 есе жоғары, ал суда жүзу, өте
көп күш ... ... ... бұл адам ... ең үнемді түрі болып
табылады.
Механикалық тиімді коэффициент (пайдалы әрекет ... ... 1-5% ... бұл жүзушініц шеберлігі артқан сайын жоғарылай
түседі. Бұл коэффициент локамациясынын, жер бетіндегі ... ... және ... ... ... көп ... ... жасыл тасбақада,
форельде және алтын балықта 10,14,40% құрайды. Аяққа ласта киіп жүзген
кезде механикалық ... ... ... ... ... ... ... дәлелдер су ішіндегі адам қозғалысы әдістерінің: ... мол ... бар ... паш ... ... ... 1 метр ... жүмсаған энергетикалық құны, қарапайым жүзушіден 40%
төмен. Брасс тәсілін жаңа меңгергендерге (қозғалыс жылдамдығы ... ... ... 30% ... ... Жүзуді тиімді ету
(оптимизация) жүзушінің техникасы мен ... ... ... ... жүзу ... ... сүйенеді.
Ең негізгі ортақ талап, ол алға тартылу күшін үлкейтіп, оған ... ... ... күштерді азайту керек.
Тарту күшін көбейту жүзушінің қолымен есу және аяқпен итерілу (брасс)
кезінде сумен әрекетке түсетін дене ... ... ... ... қол
жеткізуге болады. Бүкіл есу сызылатын уақыт аралығында, қол су ішінде үнемі
қозғалыста болуы керек, ... ... ... ... ... тірек
тапқандай" әсер алады.
Егер жүзуші мәре сызығын кесіп өткенге дейін ... ... ... ... ол бүкіл қашықтық бойы жоғарғы деңгейдегі тартылу
күшін сақтай алады. Қозғалыс өнерінің ішінде — жүзуде ... өте ... түрі ... ... ... қимыл әрекетті азайту керек.
2. Ең ... ... ... ... ... әрбір
жүзушінің әр жүзу ... ... ... ... ... ... ... көлемін азайтуға тырысу.
4. Бұлшық еттердің пайдасыз жұмыс істеуін жою.
Жүзу ... ... ... спорт түріндегідей емес, алға ... ... ... ... ... емін ерікін жағдайын келтіру
маңызды орын алады.
Мысалы кроль тәсілімен жүзу кезінде су бетімен ... алып ... ... ... ... барынша емін-еркін қалпын сақтау керек. Сондай-ақ ... ... ... сырғанау фазасы кезінде (спорт жарысы кезінде бұл
барынша қысқартылады), ... ... ... емін-еркін болады. Тежеу
күштерінің ішіндегі ең ... ... ... алды ... күші және ... қарсылық осы екі күште шабуыл бұрышын азайтқан кезде кеми түседі.
Шабуыл бұрышы дегеніміз дененің ұзына бойымен ... ... ... ... кем ... ... Дене ... және осының салдарынан маңдай алды қарсылық күші
кем болады.
2. Су ағысының дене ... ... және ... ... құйын
тұрғызғыш қарсылық күші кеми түседі.
Сондықтан да жүзуші өз денесінің қозғалыс ... ... ... ... ... ... Д. Каунсилменнің сөзімен айтқанда "Маңдай
алды қарсылық және құйын тұрғызғыш қарсылық күшін, ... ... ... ... ... ... бұл ... түрде
онша үлкен емес, Тәжірибесі аз жүзушілер өте ... ... ... ... олардың денесі нашар сырғанау жағдайында болып, өзінің
соңынан судың өте ... ... алып ... су ... ... ... шығынын азайту үшін циклді жылдамдық ауытқуын азайту
керек. Ол брасс тәсіліне ... ... ... ... ... ... үшін ... тәсілінде аяғымен тынымсыз жұмыс істеуі керек және кроль
тәсілімен жүзушінің бір қолы ... ... ... ... ... қолы ... кіріседі.
Осы айтылғандардың барлығы, брасс тәсілне қарағанда, кроль тәсілінің
жылдамдығы жоғары екендігін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... алды қарсылық күші мен
құйын тұрғызғыш қарсылық күші дене мүшелерінде, ... және ... ... ... қол ... ... пен спорттағы кейбір қимылдарды талдау.
Еңбек пен спортгағы күрделі дене қимылдарын биомеханикалық тұрғыдан
талдау дене ... ... ... және ... ... ... ... дұрыс түсінуге көмектеседі. Зембіл көтеру, ... ... және ... ... ... еттердің қызметіне талдау жасаймыз.
1. Зембіл көтеру кезінде бұлшық еттер ... ... ... ... күші ... қолтық буындарына әсер ... ... ... буын ажырап кетуіне, шынтақ пен шыбық, білезік буындарының
бүгілуі және жазушы бұлшық еттері, шыбықтың бүгілуі, қол ... ... ... жасалады. Алақанның тереңдегі және беткі ... ... ... құрт ... ... еттері, бармақты бүгуші тереңдегі бұлшық еттері
және оның қысқа бұлшық еті, зембіл сабын қысып ұстау қызметін атқарады. Бұл
бұлшық ет ... ... ... ... ... ... әсерінен жұмыс
істеп, қолдың басқа бұлшық еттеріне қарағанда тез шаршайды.
Зембілді көтеріп ... оның ... ... күші иық ... ... аяқ ... ... беріледі. Тұлға және иық бұлшық еті статикалық жұмыс
атқарып тепе-теңдікті сақтап тұрады. Зембілді көтеріп ... ... ... ... Сол ... ауырлық түзуі омыртка бағанасының жамбас-сан,
тізе, балтыр, табан буындарының алдына ауысады.
Дене ауырлығы және жүк ... ... ... ... ... буыны бұлшық еттері, бөксенің улкен бұлшық еті, санның артқы топ
бұлшық еті, тізе және балтыр-табан буындарының, ... ... топ ... ... ... Тізе және ... буындарының байламдары
ауырлық күшіне қарама-қарсы жұмыс ... ... ... уақытта аяқ бұлшық етінің жұмысы өзгереді де, ол ... ие ... және қол ... ... ... ... күші арта түседі.
Жас адамдарға зембіл көтерудің ... ... жоқ ... ... ... ... ... омыртқа не басқа қаңқалар ... ... тек ... ... ... ... болу ... себебі oлартқан
сайын жоғарыдағы айтылған ... ... ... ... ... еті ... ... қызметін арттырады.
Жүгіріп ұзындыққа секіру.
Жүгіру қайталанатын, ал секіру қайталанбай жүгіруден кейін ... ... ... ... 4 ... орындалады.
1-кезең-жүгіру (А-Б) жылдамдықты арттырып, теуіп секіру үшін ... ... ... үшін ... ... Бұл ... ... артуы аяқтың қимылға көшу қызметіне байланысты,
2-кезең-секіру. Оң аяқпен 1 қадам және сол аяқ пен 2-1 қадам ... ... бұл ... оң аяқты алға қатты сілтеп, ... ... оң қол ... сол қол алға ... ... ... ... жылдам алға және жоғары итеріліп, дене жерден көтеріледі. ... ... ... балтырдың үш басты бұлшық еті мен ... ... ұзын ... ... ... ... жұмысымен іске асады.
Аяқ ұшына таялғанда тілерсек табан буынынан, ... ... және ... ... ... бүгеді.
Алдымен санның артқы топ бұлшық еті және бөксенің үлкен бұлшық еті
жиырылып ... ... ... ... ... ... ... еті
бөксенің ортаңғы және-кіші бұлшық етін ... ... ... ... ... аяқ сілтеніп аттайды.
Сілтенген (оң) аяқ ілгері кетеді. Сілтеудің күші мықын бел ... ... ... ... жиырылу күшіне ... ... ... ... еті ... ... ... күшімен аяқ ілгері кетіп
тізе буынынан жазылады. Артта қалған сол аяқ ... күші ... ... ... Ал арқаның омыртқаны жазушы, омыртқаны солға бұрушы, құрсақпен оның
сыртқы қиғаш және сол ішкі қиғаш бұлшық еті тұлғаның оңға ... ... ... ... ... ... күшті өйткені олардың екпіні аркылы
кеуденің жоғары жағының бүрылуы тепе-теңдікке келіп, денені бір бағытта
ұстайды. ... алма ... ... иық ... тік ... арқылы
айналуына байланысты болады. Оң қолды артқа сілтегенде көкіректің кіші ромб
тәрізді жауырынды ... ... ... 3 басты тоқпан жілік және
дельта тәрізді бұлшық еті ... ... Сол ... алға ... тіс ... және ... ... етінің жоғарғы бөлігі 2 басты, құс
тұмсық, тоқпан ... ... еті, ... тәрізді бұлшық ет және
іректің үлкен бұлшық еті ... ... ... ... ... оның ... бүгуші бұлшық етін ... ... ... ... Ол
уақытта пронатор, супинатор бұлшық еттерінің қызметі арқылы ... ... ... ... Бұл ... сол ... итеріп секіруден кейін
дене жоғары көтеріліп, сілтенген аяқ ... ... ... ... ... ... Осы ... қолдардың бағыты керісінше алмасады да тұлға
азырақ солға бұрылады. Дене қалықтағаннан кейін бос қалған аяқ, ... ... ... еті ... және ... шандыр қабығын керетін бұлшық
еттердің жиырылуы арқылы алға келеді. Екпін ... тізе ... ... ... ... Тізе ... ... бұлшық еттің жәрдемімен реттеліп
тұрады. Бөксенің және санның артқы топ ... ... ... тұру ... ... ... топ ... еті қозғалтуды жүзеге асырады.
Сілтенген оң аяқ жерге жетерде бөксенің үлкен еті аяқты ... ... төрт ... ет тізе ... жазушы, балтырдың артқы топ
және аяқ басын қайқайтып бұлшық-еттерінің жұмыстары ... ... ... ... және ... тіс тәрізді бұлшық еті жұмысы арқылы
іріңкі болып, қолдар ... ... Бұл ... де қол ... ... ... ... түсу. (Г.Р.Е.). Бұл кезеңде дене ... ... ... ... ... ... түседі. Жерге түсуді отыру (Г)
көтерілуге күш жұмсау (Д) және ... ... ... ... ... тез ішке ... иіліп және жамбас-сан буыны арқылы
өте көп бүгіліп, дене алға қарай күшті иіледі, ... ... ... ... ... ... Аяқ ... жазылмаған күйде өкшені ... алға ... ... ... ... секіру ұзындығы соғұрлым артады. Бірақ
аяқты сілтеу күші мен жүгіріп келгендегі пайда ... ... ... ... не артқа, не алға құлап түсуі мүмкін.
Омыртқа мен жамбас-сан буынының күшті ... ... ... ... тік ... еттерінің күшті жиырылуынан болады, қолтық иықтың жалпақ,
көкіректің үлкен және дельта тәрізді бұлшық етінің артқы бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... отырғанда ок көп күш,
аяқты тізеден жазу және ... ... бүгу ... ... ... күш ... Бұл кезде қол тез артк сілтенеді. Дене ... аяқ ... және тізе ... ... ... болады. ... ... ... ... ... ... жояды. Оның үстіне
секірген жерді жұмсақтығы, оның ... ... ... ... аз түсуін
жәрдем етеді. Ауырлық орталығы төмендеп денені қайта көтеруді оңайлатады.
Қолдың артқа тез ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстарына байланысты. Жамбас-сан буынынан ... ... ... ... арқаның тереңдегі бұлшық-еті және бөксенің
үлкен бұлшық етінің ұстап тұру ... ... ... Тізенің бүгілуімен
балтыр табан буынының жазылуына санның алдыңғы топ және ... ... ... ... ... ... жұмысы жағдай жасайды.
Тұру. Бұл кезде қол тез алға сілтенеді. ... және аяқ ... екі ... де ... жылдамдығы баяулайды да, қолдың ... ... дене ... ... қарай икемделіп, ауырлық орталығы алға
ауысады. Бұл ... ... ... еті ... ... ... ... бөлігі, екі басты және құстұмсық тоқпан жілік ... ... ... ендіру жұмыстары арқылы орындалады.
Тұлғаның жазылуы арқаның тереңдегі бұлшық еттер, ... ... ... ... буыны-бөксенің бүгілуі төрт басты бұлшық еті ... ... ... ... ... ... ... буыны
қардың үш басты бұлшық етінің келте басымен қол басын бүгуші ... ... ... қарысады ұзындыққа жүгіріп секіру, алдын-ала
әртүрлі шынықтыруды (күшті арттыру, жылдамдықты арттыру үшін жүгіру, отырып
тұру т.б.). ... ... ... өзі ... және аяқ ... ... Тыныс алу және қан айналу жүйені жақсартып, тепе-теңдік
қимылдары ... Жүру ... ... ... ... ... ... болады.
Дененің ауырлық салмағы тік, төмен бағытталған болса, судың қысымы
жоғарыға бағытталады. Бұл ... ... ... кету ... туады.
Тепе-теңдік дененің жалпы ауырлық салмағының орталығы және оның көлемі
бір түзу ... ... ... ғана ... ол үшін қол алға ... суда ... ... денені суда көлденең жатқызып қол аяқты,
созып жүзгенде артады. Бұл жағдайда судың кедергісі кемиді. ... ... ... ... ... ... ... тұру қалпы. Адам түрегеп тұрғанда тұрақсыз, тұрақтану ... ... ... ... ... кезде екі аяқтың табан және оң
табан мен сол жақ ... ... және ... ... ... ауданы түзіледі. Тұру қалпы теңдей болған ... ... тік ... дененің орта жазықтығынан және шамамен тірек
ауданының ... өкше ... ... ... ... ... ... тірек ауданында болса да, өздерінің бүгетін бұлшық
еттері жиырылған жағдайда ғана тірек ауданы ... ... ... ауданы
аяқ басындағы өкше дөңесінен алдыңғы жақта-бірінші және бесінші ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өйткені табанның бірінші және бесінші сүйектері
ортаңғы сүйектерге қарағанда, олардан ... ... Сол ... ... ... ... сүйектерге емес, ортаңғы сүйектерге көбірек
түсіреді.
Тірек ауданы бір аяқпен ... ... ... ... ... ... ұшымен тұрғанда көп азаяды. Дененің теңсіздік қозғалыстарының
тербелісі де күшейеді. Дененің ... ... ... және ... ... ... ... салмақ орталығының тік сызығын ... ... ... дене ... ... тұру ... үш түрі бар. Оларға ... ... күй) ... тұру ... ... және тік түру ... ... тік
күйі) жатады.
Антропометриялық қалып кезінде дененің жалпы ... ... аяқ ... ірі ... ... ... және дененің жекеленген
бөліктерінің салмақ орталықтары ... ... ... ... әр ... өлшеулерге негіз болып табылады.
Атап ... оны ... ... ұзындығын өлшегенде
пайдаланады. Тексеретін адамды бой өлшегіш ... ... ... ... және өкшесін тигізіп барынша тік тұрғызған күйіңде
зерттейді. ... ... ... ... құрылысын және оның
қозғалыстарын оқып үйренудің басталуы ... ... ... Осы аталған
қалыпты оқып үйренген кезде қол басы сыртқа бұрылып, алақан алға қарап
тұрады деп ... тұру ... ... салмақ орталығы ұршық буыны бөлігінің
жанынан, ал тізе және ... ... ... ... алдынан өтеді.
Бұл қалыпта бұлшық еттердің ... аз ... ... ... ... ... ... аппаратының құрылымы көбірек жәрдем етеді. ... ... ... ... ... қарай қисаяды, ал онымен бірге бүкіл тұлға артқа
қарай ұршық буынының көлденең білігінің ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Тізе буыны көп ... ... ... ... ... ... ... көрінгенімен,
буынның бүйір және арі жақтағы байламдары ... осы ... ... буыны аймағында, салмақ күшінің әрекеті балтырды алға ... ... ... ... ... шығыры алға қарап кеңейе түсуінен оң жақ және
сол жақ тобықтар аралығында қысылады да бұл ... ... ... ... ... айналасындағы бұлшық еттері және
жіліншектердің ... ... ... ... ... ... алға
қарай бүгілуіне қарсы қызмет етеді.
Тік тұру қалпы кезінде жалпы ауырлық орталығының білігі аяқтың барлық
ірі буындарының көлденең ... ... ... Бұл ... кезінде
тұлға ұршық буынынан алға қарай бүгіледі. Бірақ бұған ұршық буынының артқы
бетіндегі бұлшық еттерінің жиырылуы ... ... ... бүл ... ... тұру ... ... ұқсас болады. Талданған үш қалыптың
ішіңдегі ең қолайлысы- еркін тұру ... ... де біз оны ... жиі пайдаланамыз. Дененің тірек
ауданы біркелкі пайдаланылмайтындықтан ... ... ... ... ... ... беті ... ал арт жақта азырақ болады. Соның
салдарынан дене тепе-теңдік қалыптан тез ауып ... ... қоса бұл ... тілерсек буынының алдыңғы және артқы беттеріндегі бұлшық еттердің
қызметтері болғанымен олар біркелкі ... ... ... ... жақтағы еттер тобы қатты жиырылады, ал артқы ... ... ғана ... ... тік тұру қалпын ақтау үшін, бұлшық еттер
барынша күшті жиырылады да, тез ... ... бұл ... ұзақ ... ... ... ... ауырлық орталығы, тірек ауданының
алдыңғы бөлігінен және бақайлар аймағынан өтеді, соның ... ... ... ... ... Тік ... қалыптың басқа қалыптардан
артықшылығы, адам осы күйде оңай жүріп кете алады. Түрегеп тұру ... ... да ... ... жиырылу қызметіне тікелей байланысты.
Отыру қалпынан, түрегеп тұру қалпына ауысуы тыныс есіндегі қозғалысты
күшейтіп газ алмасуды тездетеді және ... ... ... арттырады,
Дене шынықтыру мен спорт тәжірибесінде бастапқы қалып ретінде тік тұру ... ... ... ... ... ... қалып кезінде, тұлға
қайқайып тұру қалпы кезіндегідей болмаса да, аз алға ... ... тік ... ... бұлшық еттер ... ... ... ... және аяқ бұлшық еттерінің әсіресе санның төрт басты
бұлшық етінің жиырылуы артады.
Жынысына қарай, ер ... ... ... салмақ
орталықтарын салыстырсақ, ер кісілерге қарағанда әйелдердің ... ... ... ... ... яғни ... ... жоғары.
Ересек адамдарда дененің салмақ орталығы төмен орналасса, ал ... ... ... дененің төзімділігі төмен. Аласа адамдарға, қарағанда
ұзын адамдарда дененің салмақ орталығының ... ... ... ... ... онша ... болмайды.
Бұл жағдайларды білу арқылы, қандай қалыптағы адам яғни ұзын, қысқа,
түзу, еңкіш ... ... ... ... ... ... күні ... болады.
Дененің салмақ орталығы бойы мен жерге перпендикуляр түсірілген сызық
ауырлық түзуі делінеді. Дененің тірек ауаны деп екі ... мен ... ... ... Адам ... ... жоғарыда айтылған
салмақ орталығынан басқа оның тірек ауданына да байланысты. Тірек ауданы
оскен сайын дене тұрақтылығы ... Екі ... ... ... сайын
тірек ауданы да артады. Егер тірек ... ... ... түзу ... ... ... жақын орналасса, дене соғұрлым тұрақты болады. Ал
ауырлық түзуі тірек ауданынан ауытқып кетсе, ... ... ... ... Осы ... ... іске ... буындармен
байламдар және бұлшық еттер жәрдемімен болатын түрлі қозғалыстарға тоқталу.
Тірек-қимыл аппаратының биомеханикалық ... ... дене ... құрылысымен қызметінің барлық ерекшеліктерін
қарастырып жату мүмкін емес. Қозғалысты оқып ... үшін ... ... ... ... ... биомеханикалық жүйе ... ... ... ... жүйе бұл, адам ... көшірме үлгісі, сол ... ... ... оқып үйрену.
Биомеханикалык жүйе бұл-тірі мүшелер тобының ... ... ... сипаттамасы бойынша қозғалысты басқарады.
Кинематикалық тізбек. ... ... дене ... ... ... Оған ... күш ... қозғалысты
өзгертеді.
Дене бөліктерінің қосылуы. Биокинеіматикалық ... і екі ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне қарай
бұлшық еттердің басқаруын анықтау. Алдын-ала берілген белгілі бір жүйедегі
қозғалыс, енді бірінің ... ... ... ... ... ... ... биомеханикалық жұп көп білікті буын жасап көптеген
механикалық жұмыс атқарады.
Биокинематикалық тізбек-бұл ... ... ... соң
бірі тізбектеліп байланысуы. Тұйық тізбекте буын соңы бос ... ... буын соңы бос ... қызметін атқаратын сүйектер тізбек қүұрайды бір бірімен
шеміршек арқылы байланысып, ал ... ... жұп ... ... ... ... 2 ... жілік, 2 кәрі жілік, 2 асықты жілік т.б.
Биокинематикалық ... ... ... күш оны иін тәрізді
қозғалыс жасатады. Сүйек иіндері буындарда ... ... ... ... қалпын өзгертіп әрі сақтай алады.
Адамның қозғалысының механикадағы 4 ... ... "Иық ... ... ... ... ... ауысады. Бұл жерде күшті ұтудың екі себебі бар,
біріншіден - буынға жақып орналасқан /бекіген/, ... ... ... ... ... ... Осыған орай сүйек иіндеріне қосылған
бұлшық еттердің тартылу күші қозғалыстың жылдамдығымен ... ... ... ұту және буындардың қатайуына ... ... ... ... ... ет механикалық қасиетіне байланысты физикалық дене болып
табылады және тірі мүше ... ... ... ... ... ... ... қасиеті. Салмақтың күшімен бұлшық ет
тартылғанда /созылғанда/ бұлшық еттің серпінділігі байқалады. Деформацияға
жұмсалатын ... ... ... ... ... Дене сығымдалғанда жұмсалатын күш тіресуге ... ... ... байланысты бұлшық ет бастапқы қалпын ... ... ... ... ет ... ... ... пайда болған күш,
еттің ұзындығын өзгертіп қысқарады. ... ... ... ... және
тартылуы түскен салмақтың, қозудың ... ... ... ... - ... ... ауысады, ол өзгеруі арқылы
тартылуы немесе ... ... ... ... ... ... Қозу ... жиырылу яғни түскен салмаққа
байланысты бұлшық еттің жиырылуы, ұзындығының қысқаруы.
Бұлшық еттің ... ... ... ... ... механикалық
анатомиялық физиологиялық жағдайлардың ... ... ... ... еттің түскен салмаққа байланысы жиырылуы, тартылуы.
Физиологиялық жағдайда тартылған бұлшық ... ... ... ... ет ... ... Бұлшық ет жұмысының жалпы түрлері
ұзындығының қысқаруы, ұзаруы, ... ... ... ... барысында
тіресу жұмысы /динамикалық/, ал тірекке байланысты жиырылуы статикалық
жұмысы ... ... ... ... бір ... ... үшін бірдей жұмыс жасайтын туынды қаптап
жатқан бұлшық еттер ... оған ... ... ... ... ... фиксаторлар.
Бұлшық ет жұмысының белгілі түрлері:
1. Статикалық тәртіп,
2. ... ... ... ... ... ... Статикалық тәртіп.
Дененің қалпын ... ... ... ... ... ... ... болып тіресуі. Статикалық жұмыстың тұрақты орны болады да ... ... ... ... ... ... ... ұзындығымен
тіресуі өзгеріп механикалық қозғалыс жасайды, қозғалысты басқарады.
Биопотенциалды энергияның пайда болуы. Бұлшық еттерден биопотенциалды
энергия:
1. Энергетикалық заттардың қоры ... ... ... жұмысқа
байланысты потенциалды энергияны ... ... ет күші ... сыртқы жұмыс.
Адамның сымбаты: Сымбат немесе денені ұстай білу тәсілі әр ... ... ... ... ... ... ... жай
күйіне, ішкі мүшелердің, оның ішінде өкпе мен жүректің жұмысына ... ... ... Сымбатты топтастырудың көптеген ... ең ... екі ... ... ... және ... ... бөледі.
Осы топтастыруға сәйкес, сымбаттың төрт түрі өте жақсы, ... ... ... ... ... Өте жақсы сымбатты адам еркін тұрғанда
көкірегі алға ... ... ішке ... ... ... екі ... ... тік тұрады. (әйелдерге аршын төс десе де ... ... ... аяқ түзу екі тізе ... жанасады, бірақ
көкірекпен құрсақ маңдай жазықтықта бір ... ... ... ... ... құрсақ алға шыққан, тізе бір-бірінен
алшақ жанаспайды. Нашар сымбатқа, екі иығы алға ... ... ... тұрады, омыртқа бағанасының бел бөлімі алға қарай қайқайып тұрады.
Дені сау ... ... ... ... ... ... ал сирек жағдайда
үшінші түрі кездеседі. Сымбаттың төртінші түрі бұлшық ... ... ... ... ... көп ... Жақсы сымбатты
сақтауда омыртқаларды жазатын бүлшық еттерінің маңызы зор. Дене ... ... ... ... мән беру ... қалпы. Жату қалпы кезінде дененің тірек ауданы кең болады. Адам
ұзақ ... ... ... ... жата ... ... жату ... дене
буындарында ептеп бүгілу қажет болады.
Отыру қалпы. Түрегеп тұрған кезде түлға ... ... ітан ... ... ... ... дене алдағы тірек бетіне, отырғыш
дөңестер арқылы беріледі. ... ... ... біз ... ... ... оқушыларының ұзақ уақыт отырғанынан омыртқа ... ... Осы ... ... ... ... еттерді
жаттықтыру қажет.
Асылып тұру қалпы. Асылып тұру кезінде дене тұрақты теңдік жағдайында
қалдырылған дене бастапқы өз ... ... ... түрудың қол
басымен, тақыммен, аяқтың ұшымен, тіспен, иекпен ... және т.б. ... ... ... қол ... ... ... және бүгіліп
жасайтын түрінің маңызы зор.
Қол басымен асылып тұру. Көп жағдайда шығыршықта және бел ... Бұл ... ... ... қол ... ... және қол ... Мұнда бүкіл дене бұлшық еттері барынша қатты жиырылады. Бүлшық
еттер сақ бүлшық еттері, білек, иық ... ... ... жауырынның
екі ұшы бір-біріне жақындап тұрады.
Тақыммен асылып тұру қалпы. Тірек ауданы иықтан төмен қол ... - ... ... ... қалпы иық белдеуінен іммен орналасады.
Тірену кезінде дененің жалпы салмақ алығы қол бастарының сирақ пен немесе
шығыршықтармен ... және екі ... ... ... ... ... ауданынан біраз жоғарыда орналасады. Шалқадан төрт тағандап
тұру (көпір) ауырлық ... қол, ... ... алақан табан бетінен және
арадағы кеңістіктен тұрады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене биомеханикасы3 бет
Тірек қимыл аппаратының биомеханикасы11 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы9 бет
Гольджи аппараты3 бет
Гольджи аппарты, құрылысы және қызметі13 бет
Семей қаласы жергілікті өзін-өзі басқаруының құрылымының сызбасын келтіру және толық сипаттама беру5 бет
Құжат түсiнiгi және қызметі, түрлерi және деректемелерi36 бет
Өндірістік басқарудың жүйелі тәсілдемесі9 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь