Соғыс жылдарында Қазақстандағы әскери өнеркәсіптің кешенді дамуы

Ұлы Отан соғысындағы совет халқының жеңісіне Қазақстан да лайықты үлес қосты. 1941 жылдың шілдесі — 1942 жылдың қазанында Қазақстанға Батыстан 150.ден астам кәсіпорын, 50 мың жұмысшы және инеженер.техник қызметкер келді. Қазақстан өнеркәсібі жедел қарқынмен соғыс жағдайына бейімдедді. Салынып жатқан Ақтөбе ферросқорытпа заводы Запорожье ферросқорытпа заводының, көмірлі Қарағанды А.Я.Пархоменко атыңдағы заводтың жабдықтарымен толықтырыдды. Кольчугино түсті прокат заводы іске қосылғаннан кейін Балқаш мыс комплексінің қуаты бұрынғысынан едәуір артгы. Жаңадан түсті металлургия, отынэнергетика, өнеркәсіп орындары салына бастады. Республикаға эвакуацияланған 1 млннан астам адам (оның 19 мыңы балалар үйінен) қабылдады. 1941.1942 жылдары екпінді қарқынмен 25 рудник, 11 кен байыту фабрикасы, 17 көмір шахтасы салынып, қуатты көмір разрезі, 3 мұнай кәсіпшілігі қатарға қосылды. Қазақстан еңбекшілері "Бәрі де майдан үшін, бәрі де жеңіс үшін!" девизімен майдандық еңбек вахтасына тұрды, қорғаныс кәсіпорындары коллективтері қару.жарақ пен оқ дәрінің жаңа үлгілерін шығара бастады.
Партия қысқа мерзім ішінде елді біртұтас соғыс лагеріне айналдырды. Совет мемлекетінің бүкіл экономикасын қайта құрып, оны соғыс мүдделеріне бейімдеді. Социалистік шауашылық системасының орасан зор артықшьшығы бұл істе де айқын көрінді. 1941 жыддың шілде.қараша айларында 1523 кәсіпорын, оның ішінде 1360 ірі негізінен соғыс құрал.жабдықтарын шығаратын заводтар Оралға, Сібірге, Еділ бойына және Қазақстанға көшіріліп, орналастырылды. Қазақстан территориясына орналастырылған 142 көсіпорынның 60.сы ірі кәсіпорын еді.
Қазақстанның халық шаруашылығы соғыс жағдайына бейімделіп қайта құрылды, соғыс қажетіне керекті өнім шығаруға күш салды. Халық шаруашылығының барлық саласында әрбір саналы жұмысшы, колхозшы,
        
        9. Соғыс жылдарында Қазақстандағы әскери
өнеркәсіптің кешенді дамуы және ... ... ... ... Отан соғысындағы совет халқының жеңісіне Қазақстан да ... ... 1941 ... ... — 1942 жылдың қазанында Қазақстанға Батыстан 150-
ден астам кәсіпорын, 50 мың жұмысшы және инеженер-техник қызметкер ... ... ... ... ... жағдайына бейімдедді. Салынып
жатқан Ақтөбе ферросқорытпа заводы ... ... ... ... ... ... ... жабдықтарымен
толықтырыдды. Кольчугино түсті прокат ... іске ... ... ... ... ... ... едәуір артгы. ... ... ... ... ... салына бастады.
Республикаға ... 1 ... ... адам ... 19 мыңы ... ... 1941-1942 жылдары екпінді қарқынмен 25 рудник, 11 кен
байыту фабрикасы, 17 көмір ... ... ... көмір разрезі, 3 мұнай
кәсіпшілігі қатарға қосылды. Қазақстан еңбекшілері ... де ... ... де ... үшін!" девизімен майдандық еңбек вахтасына тұрды, қорғаныс
кәсіпорындары коллективтері қару-жарақ пен оқ ... жаңа ... ... қысқа мерзім ішінде елді біртұтас соғыс лагеріне айналдырды. Совет
мемлекетінің бүкіл экономикасын қайта құрып, оны ... ... ... ... ... ... зор ... бұл
істе де айқын көрінді. 1941 жыддың шілде-қараша айларында 1523 ... ... 1360 ірі ... ... ... ... заводтар
Оралға, Сібірге, Еділ бойына және Қазақстанға көшіріліп, орналастырылды.
Қазақстан территориясына орналастырылған 142 ... 60-сы ... ... ... ... ... жағдайына бейімделіп қайта құрылды,
соғыс қажетіне керекті өнім шығаруға күш ... ... ... ... ... ... ... колхозшы, қызметкер өз орнында еңбек етті,
уақытпен ... ... де, ... де ... үшін күннен-күнге арттыра өнім
беріп отырды. Советтік Қазақстанның экономикасы Отанымыздың ... ... ... белігіне айналды. Соғыс басталмай тұрып
салына бастаған Ақтөбе ферроспав заводы Запорожье ферросплав ... ... ... ... өз комплексін шахта құралдарын
шығаратын көсіпорындармен толықтырды. Мұнайлы Ембіде ... ... ... ... ... 1942 жылдың ауыр кезендерінде
республикада 25 рудник, он бір кен байыту фабрикасы 17 көмір ... ... ... ... 3 ... ... іске қосылды. Текелі мен
Әскемен қорғасын-мырыш, Ақшатаудағы кен металлургиялық комбинаттарының,
Ақшатау, ... кен ... ... ... қоса Жезді, шығыс
Қоңырат, Найзатас, Мырғалымсай рудниктерінің салынуы өте маңызды орын алды.
Отанымыздың күш-қуатын нығайтуда ... ... ... іске қосылуы
ерлік еңбектің белгісіндей еді. Октябрь социалистік револю-циясының жиырма
төрт жылдығының қарсаңында еліміз молибденді молдап өндіруге қол ... ... ... ... ... жүз ... молибденнің алпыс
тоннасьш Балқаш қаласының кеншілері берді. Олардың өшпес еңбек ... ... ... ерлігі сияқты Ұлы Отан соғысының тарихынан орын
алды.
Қазақ Советтік ... ... ... соғыс кезінде
түсті металл өңдірудегі ісі тарихта ұмытылмас ерліктердің бірі болып ... ... ... ... ... мен ... ... пайдалануға берілуі Қазақстанда еліміздің ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды көмірі
Орадды, соның ішінде ... ... ... ... ... кәсіпорындары мен теміржол траснпорттарын қамтамасыз
етті.
Жастар майдан шебінен республикамызға ... ... ... мен
фабрикаларды орналастыруға жөне оны іске ... ... ... ... қызу ат салысты. Жастар өнеркәсіп пен транспортта
шешуші күшке ... ... 1943 ... басыңда көмір және ... ... 40-50 ... ... ... Олар комсомол-жастар
бригадаларын құрып, қажырлы еңбектің тамаша үлгісін көрсетті. Комсомол-
жастар ... ... ... жас ... ... ... ... ретінде нығайып, оларға ендірістік және саяси
тәрбие берудің шынайы мектебіне айналды. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп,
металлургия мамандығын үйренді. Соғыс жылдары Орталық Россия мен ... ... ... ... 200 мың ... ... ... істеді
Оның 13 мыңы — Магаитогорск комбинатында, 16 мыңы Кузбасста, 20 мыңы ... ... ... ... аса ... мамандықты игерген соң
Қазақстан кәсіпорындарына ... ... ... ... ... ... мүшелері Қазиев, Кәрімов, Омаров, Мустафин, Мағзумов,
Есмағамбетов, тағы ... соң да ... ... ... ... ... өндірілетін болапың мол болуына бар күштерін салды.
Соғыстың алғашқы күндерінде-ақ Москваның, Горькийдің, Свердловскінің ... ... жаңа ... ... "Тек қана өзің үшін еңбек етіп
қоймай, майданға кеткен жолдасың үшін де ... ет" ... ұран ... ... ... ішінде екіжүзшілер, үшжүзшілер, ... ... ... ... ... ішінде Ленин орденді Шымкент қорғасын
заводының жұмысшылары, комсомолдары мен жастарының бірде-біреуі күндік
нормасын ... ... ... ... Бабенко мен Семеновтың
металлургтер бригадасы 10 күнде атқарылатын тапсырманы екі ... ... ... ... төрт күнде толық орындап шықты. Ал, комсомол токарьлар
Лобанов пен Лаптеев ... ... ... ... 200-300 ... ... ... комсомол комитетінің бастамасымен 200 процент норма
орындағандардың конференциясы ... ... ... ... ... теңелуге шақырды. Заводта өз ара көмек
көрсету ісі өте жақсы қойылды. Осының нәтижесінде мұнда күн ... ... ... ... саны үнемі артып отырды. ... ... ... ... шын ... ... жоқ ерліктің белгісі
болған еді. Мысалы, соғыстың алдында Лениногор қаласының 60 мың ... ... 15 ... яғни ... ... тұрғыны майданға аттанды. 1943 жылы
Лениногор қорғасын ... ... 67 ... ... еді, ... ... 3700 әйел жұмысқа келіп, ерлердің орнын жоқтатқан жоқ.
Олардың 2 мыңы еңбек екпіндісі, 108-і ... ... ... ... он ... екуі ... ... дайындалғаны жұртшылыққа мәлім. Жас
жұмысшылардың жарысы бүкіл жастар бригадаларының ... ... ... ... ... көп ұлтты бригадасы үлкен табыстарға жетті.
Бұл бригада соғыс жылдарында жоспардан тыс бір миллион сомның өнімін берді.
Ал, ... өзі ... төрт жылы ... ... төрт ... жоспарын
орындады.
1942 жылдың соңында Москва мен Москва облысының өндіріс орындарында 4000
комсомол-жастар бригадасы, Ленинградта 2790, ... ... ... ... ... аяғында елімізде 155 мың комсомол-жастар ... ... ... көпшілігі бар ынтасымен жан аямай еңбек ... ... ... ... ие ... Бұл ... барлығы
"Еңбекте — майдандағыдай" деген ұранмен еңбек етті.
Қазақстандағы алғашқы ... ... 1942 жылы ... ... құрылған еді. Ал, 1942 жылдың аяғында республиканың
басқа да өндіріс орындарында ... ... саны ... бұл ... 2499 комсомолец пен жасты қаюыған болатын.
1943-1944 жылдары ... ... саны ... көптеп
өсті. 1942 жылы Қазақстанның өңціріс орындарында 301 ... ... 1944 ... ... ... саны ... жетті. Бұл
бригадаларда 15232 адам ... ... Ал, 1945 ... ... ... саны ... жетіп, онда 19559 жас жүмыс істеді. Осы құрылған
комсомол-жастар бригадалары Ленин комсомолының ... 25 жыл ... орай ... ... тыс 202,6 мың ... ... 14 мың ... 310200 тонна металл құймаларын, 343 тонна қорғасын, 305 тонна мыс
өндірді. ВЛКСМ Орталық Комитеті ... ... ... ... ... 17 ... ... комсомол-жастар жексенбілігін өткізу
туралы шешім қабылдады. Бүкілодақтық жастар жексенбілігін өткізу қалада да,
ауылда да үлкен өріс алды.
1941 ... 1943 ... ... бұл ... ... бес рет өткізілді.
Осы мерзім ішінде жастар Отанды қорғау қорына 811 миллион сомға жуық
қаржы өткізді. Отан ... ... ... ... жастары мен
комсомол мүшелерінің көмегімен қорғаныс ... 7769260 ... кара ... 30300 тонна түсті металл сынықтары жиналып ... ... ... ... ... ... ... өткізу ісіне де көп үлес
қосты. Мысалы,
1942 жылы 76000 тонна, 1943 жылы 53650 ... 1944 жылы 60192 ... ... ... металл сынықтары жиналып өткізілді.
Қазақстандықтар далада, ашық ... ... ... ... ... ... еліміздің Батыс аудавдарынан Қаз ССР-не көшірілген 142
кәсіпорыңды қалпына ... ... ... орнын Қарағаңды, Никополь
мырышын Жезді, Майкоптың мүнайын Ембі ... ... ... ... ... ... полиметалы, Шымкент пен ... ... ... ... ... мен ... ... қанағаттаңдырып отырды.
Қазақстан 1943 жылы СССР-де өндірілетін молибденнің негізгі үлесін,
марганецгің 60%-ін берді. 1944 жылы өнеркәсіп ... саны 1940 ... 460-қа ... ... 1945 жылы ... СССР-де өндірілетін
қорғасынның, мыстың, висмутгың, полиметалл рудалары т.б. ... ... ... ... 1944 жылы ... өндіру 11,2 млн тоннаға
ұлғайды (1940 жылы 6,6 млн еді). ... ... ... ... 3 ... ... өсті. 1945 жылы 1148 млн киловатт-сағат электр-
энергиясы өндірілді (1940 ж. - 632 млн ... ... ... және ... үздіксіз қамтамасыз етуге тамақ және жеңіл өнеркәсіп
еңбеккерлері үлкен үлес қосты.
Қарағандының ... ... ... қорғасын заводтарының
коллективтері, Жезқазғанның кеншілері, Балқаштың металлургтері, Қарағанды
көміршілері, Түрксіб ... ... ... ... Гурьев
облыстары, Новобогат, Баянауыл, Қарқаралы ... ... ... ... совхозы және басқалары Мемлекеттік Қорғаныс ... Туын ... ... ... алды. Соғыс кезеңінде бүкіл одақта
өндірілген мыс рудасының 50%-ін, марганецтің 60%-ін, полиметалдың ... ... ... ... ... Көмір өндіру Қарағанды
бассейнінде 76%-ке артты, ал республика бойынша 1940 жылғы 6,6 млн ... жылы ... 11,2 млн ... ... 68%-ке есті. Соғысқа дейінгі
деңгеймен салыстырғавда көмір өндіру — 1,5 есе электер энергиясын ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі бірнеше жүздеген
дивизия әскерлерін ... ... ... және қысқы киім түрлерін
тікті.
1942 жылы республикадағы егіс ... ... 1941 ... ... мың ... ... Ал, 1943 жылы шаруашылық айналымына жаңа 775 мың
гектар жер қосылды. Ауыл ... да ... ... ... ... Қазақстанның ауыл шаруашылығында 1942 жылдың күзінде
3211 ... ... ... Бұл бригадаларда 127741 комсомол
мүшесі және 121 мыңнан астам ... ... ... ... егіс ... 3203 ... бригадасы құрылды. Осы кездегі
транспортта 4418 жастар бригадасы ұйымдастырылып, олар 24 ... ... ... ... ... оның ... ... бригадасы Қарулы
Күштердің қорын молайтуға 11887 гектар жерге астық егіп, өз меншікгерінен
100 мың пұт ... 24 мың ... ... ... жылы ... мен ... арасында Қызыл Армияның астық қорына
өздерінің меншік астығынан үлес ... ... кең өріс ... ... ... облыстық комсомол ұйымы Қызыл Армия қорына 6200 пұт
бидай, Көкшетау облыстық комсомол ұйымы 27000 пұт, ... ... ... ... 15000 пұт, ... ... комсомол ұйымы 9000 пұт,
Солтүстік Қазақстан комсомол ұйымы 4108 пұт ... ... ... ... ... республиканың комсомол жастары өздерінің
жеке меншік қорынан ... 643273 пұт ... 12908 бас ірі қара ... жылы киім ... ... бұл ... үлестері азық-түлік
проблемасын шешуде маңызды роль атқарды.
Советгік Қазақстанның совхоз жұмысшылары, колхозшылары ... ... ... ... ... ... ... мен
колхоздары майданға 360 миллион пұтқа жуық астық берді.
Қазақстан ... ... ауыл ... ... ...... ... қамқорлыққа алып, оған комсомолдар мен ... ... ... ... ... ... ... бұл салада еңбек еткен
жастар саны барған сайын кебейе түсті.
Қазақстан ... ... ... тұтас алғанда 733,9 мың тонна ет,
1142 мың тонна сүт, 62,4 ... жүн ... ... мен тыл ... ... совет адамдарының ерлік еңбегімен ғана емес олардың қару-
жарақ өндіру үшін қаржы ... ... жьшы ... мен ... ... ... ... госпиталь-дарға қамқорлық жасау,
майдандағылардың семьясына, балаларына көмек көрсету ... игі ... ... ... Қазақстан соғыстың аса маңызды арсеналдарының біріне
айналды. ... ... ... ... майданға әскер, қару-жарақ, азық-
түлік тиеген эшелондар ... ... ... ... көмір
комбинаты, Шымкент қорғасын зауыты, Балқаш мыс қорыту зауыты, Лениногор
полиметалл комбинаты, Ембі ... ... ... тапсырмаларын
мүлтіксіз орындап отырды. Қазақстанда түсті металлургияның сан ... ... ... ... ... және ... өнімдерін, сурьманы, висмутты
тағы басқа түсті прокатты өндіру ісі бастадды.
Неміс-фашист басқыншыларының кескілескен шайқастар кезінде ... елде ... ... 80 ... ... 50 ... Бұған қосымша өндірілген қыруар вольфрам, ... пен ... мыс, ... ... және ... ... металдар өз алдына бір төбе.
Гитлершілерге атылған әрбір он оқтың тоғызы Қазақстанның қорғасыны, ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... партизандардың ерліктері.
Ұлы Отан соғысындағы (1941-1945 ж.ж.) қазақстандық партизандар — жау
уақытша ... ... ... ... ... ... мен тәуелсіздігі
жолындағы бүкіл халықтық қарулы күреске белсене қатысқан ... КСРО ... мен ... ... 1941 жылы 29 ... БК(б)П ОК-нің сол жылғы 18 шілдедегі қаулысында т.б.
документтерде жау ... ... ... ... партизан қозғалысы мен
жасырын ұйымдардың жұмысын өрістетудің ... ... ... ... стратегиялық басшьшық жасау ісін Мемлекеттік ... мен ... Бас ... ... ... қозғалысының
Орталық штабы (1942, май) сондай-ақ оның республикалық, облыстық шатбтары
арқылы ... ... ... ... мен ... ... топтары КСРО-нің жау уақытша басып алған жерлерінде ... ... ... ... ... ... қалып, өз
өскерлеріне қосыла алмаған Совет Армиясының ... ... мен ... ... ... ... ... жауынгерлері
еді. Партизан қозғалысына мындаған жұмысшылар, колхозшылар мен қызметшілер,
партия, совет және комсомол ... ... ... 1943 ... 1 ... астам совет адамдары фашист басқыншьшарына қарсы партизан
қозғалысын ... ... ... ... БССР-де, РСФСР-дің Орел,
Смоленск, Ленинград және Калинин облыстарыңца, сол сияқты УССР-де кең қанат
жайды. Партизандар тұтас ... ... ... азат ... ... құрды, жау гарнизондарына шабуыл-рейдтер жасады, басқыншылар мен
сатқындардың, жау ... ... ... ... базалар мен қару-
жарақ қоймаларын талқандады, көпірлер мен темір жол ... ... ... ... ... бүддіріп, дүшпанның алдын ала
белгілеген қирату-бүлдіру жоспарларын жүзеге асырмай тастады. ... жау ... ... ... ... операциялар
("Рельс соғысы", "Концерт") жүргізді.
Жау тылындағы бүкіл халықтық күрестің ... ...... ... көп ... ... Отанымыздың барлық халықтарының
өкілдерімен бірге қазақстандықтар да ... ... ... 2 ... Одағының Батыры С.А.Ковпактың партизан құрамасында 70-тен астам
қазақстандық ... 56- сы ... ... ... ... құрамасында — 24, М.И.Наумовтың құрамасында — ... ... — 9, ... ... — 21,
С.А.Олексенконың құрамасында —13 қазақ болды. Толық емес ... ... ... сапында 1500 қазақстандық шайқасқан.
Белоруссияда шайқасқан тек 65 отряд пен ... ... ... ал ... ... 15 ... ... бригадалар
мен полктарда 270-тен астам қазақстандық ... ... ... ... ... 200-ден астам қазақстандықтар жау тылында
ерлік және ... ... ... ... адал берілген қазақстандық халық көшпенілер
тек батыл жауынгер ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... Киев облысында, Ржищевск ауданыңца
партизан қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі, 1941 жылы ... ... ... ... ... Украин партизаңдары арасында партизан
отрядының саяси жетекшісі ... ... ... ... ... ... ... Н.А.Калачев, П.С.Шленский, Р.Ибрагимов,
И.Т.Сердюк, М.Қүлсейітов, ... ... ... ... ... ... Х.Қазыбаев т.б. ерекше
көзге түсті. Белоруссияда С.Орджоникидзе ... ... ... ... ... партизан бригадасы штабының ... ... ... бригадасының командирі В.И.Шарудо, комиссардың
орынбасары Ж.Наметов, 425-Қызыл партизан полкінің командирі Ф.Ф.Сухов, ... штаб ... ... ... ... ... атты ... орынбасары Т.Жанкеддин, Е.Сағынов, Черняк атындағы партизан
отрядының рота комаңдирі Н.Сыдықов, ... ... ... ... ... И.А.Ерошенко, И.И.Погукаев, Р.Қайратдинов,
"Большевик" партизан отрядыньщ комиссары ... ... рота ... ... Пинск партизан бригадасы ерекше
бөлімнің ... ... ... ... ... ... ... рота командирі А.Күзембаев, А.Қасқабасов т.б. өз ерлігімен
даңкқа ... ... ... Советтік Қазақстанның әйелдері мен қыздары да
партизандар қатарында ... ... ... ... ... ... Л.И.Семенова, Я.И.Попиневская,
Брянск ормандары мен Смоленск даласында А.Нүрымбаев, Дзержинский атындағы
партизан отрядының командирі Н.В.Зебницкий, ... ... ... ... ... ... ... комиссарының
орынбасары Ә.Шәріпов, взвод командирі Ж.Ақәділов, И.Өтебаев, ... үш ... ... ... ... ... ... А.Алдабергенов, Ж.Бекмұхаметов т.б. ерекше көзге түсті.
Қазақстандық партизандар: А.Сиддиков, К.Өтенов, ... ... ... ... ... ... т.б. жүздеген мың партизан КСРО ... ... ... Совет партизандарының өшпес ерліктері
Отанымыздың даңқты тарихына алтын ... ... ... ... ... ... Отан ... ерлігі үшін
Халық қаһарманы атағын берді.
13. Қазақстандықтардың Европаны азат ету жорығына қатынасуы (1944-1945
ж.ж.)
Согыстың үшінші ... (1944 жыл ... — 1945 жыл 8 ... ... ... азат етуші армия ретінде бара жатты. Өз ... ... үшін ... ... халқы фашизмнің езгісінде жапа шеккен
басқа ... ... ... қарай алмады. Соғыстың бүкіл өн
бойында совет жауынгерлерінің тарихи азат етушілік ... баса ... Осы ... ... ... ... Армия Еуропаның құлдыққа
түскен халықтарын фашизмнен құтқарып, оларға азатгық әкеле жатты.
Қызыл Армияның батысқа қарай алға ... ... ... елдер
халықтарының мемлекеттік, экономикалық және мәдени ... ... алға ... ... ... өз ... ретінде мынаны жариялады:
1. Еуропа халықтарын фашист басқыншыларынан азат ету және олардың
оздерінің тәуелсіз ... ... ... ... көмектесу.
2. Өздерінің мемлекеттік құрылысы мен әлеуметтік құрылысы жөніндегі
мәселені шешуде азат етілген халықтарға ... ерік ... ... ... және ... қайғы-қасірет шегуіне айышы басты-
басты соғыс қылмыстыларын өздерінің жасаған зұлымдықтары үшін қатаң ... ... ... ... жаңа ... жасау мүмкіндігін толық жоятын төртіп
орнату.
Оккупацияға ұшыраған, фашистер талап-тонаған ... ... ... қалпына келтіру мақсатымен өзара сеніммен, ... ... ... ... халықтарының экономикалық, саяси және ... ... жылы ... ... ... ... территориясына кірді. Ауыр
сындарға төтеп берген, ... ... ... ... халқы Қызыл
Армияны сүйіспеншілікпен, шын ықьшаспен ... ... ... ... ... құрамында қазақ жауынгерлері Еуропа
мемлекеттеріне азаттық әперу жолында жан қиярлықпен қимылдады.
Қазақстаңца ... ... ... ... ... герман фашизмінен азат ету үшін ерлікпен шайқасты. 1944 жылы
2 ... ... Буг ... ... ... ... ... Польша
территориясы арқылы Висла өзеніне жылжыды. Ол ... ... ... ... ... ... ... пункт Мнищев
қаласын азат еггі. 27-атқыштар дивизиясының жауынгерлік қимылы Висла Одер
операциясының сәтті ... ... ... оның ... жау көп
адамынан, техникасынан айырылды, осы ... ... ... мәжбүр болды.
27-атқыштар дивизиясының, Совет Армиясының басқа да әскери ... ... ... ... және ... азат ... ... 25 қаңтарда Познань қаласын қуатты бекініске айналдырған жау гарнизоны
талқандалды. Совет әскерлері 6 мыңнан астам жау солдаты мен ... ... ... бұл ... оңайға түскен жоқ. 17 мыңға жуық совет жауынгері
мен офицері қаланы азат ету жолында ез өмірін ... ... ... ... ... көзге түскен 24-атқыштар дивизиясының отыздан астам
қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... азат ету кезінде Сағадат Нұрмағамбетовтің пулемет ротасы
1945 жылғы 14-15 қаңтарда 120 гитлерлерді жойды. ... ... ... ... ... орналасқан Выборуа, Маринка, Лихоница поселкелерін
фашистік басқыншылардан ... ... ... ... үшін ... ұшқыштар Константин
Яковлевич Малинге, Иван Федорович Омиговқа, Николай Дмитриевич Авдеевке
Совет Одағының Батыры ... ... ... ұшқыш Талғат Бигельдиновке
Польшаның көптеген қалаларын азат ету ... ... ... ерлігі үшін Совет Одағының Батыры атағы екінші рет берілді.
1945 жылғы 16 ... ... ... басталды. Қаланың кошелерінде 10
күн бойы сұрапыл ұрыстар жүргізілді.
Берлинге алғашқылардың бірі болып кіргендердің ішінде Орал ... ... ... жиырма жасар К.Мөденов те бар еді. Ол ... деп ... ... Рейхстагтан кейінгі бір ордасы Ратушаны
алуда ержүректілігімен көзге түсті. Ол өзінің взводымен ... оқ ... ... ... айқасқа түсті. Жау шебін бұзып, 5-армияның
1008-полкының шабуылына жол ашты. Лейтенант К.Мәденовтың империя ... ... ... Совет Одағының Маршалы, төрт мәрте Совет Одағының
Батыры Г.К.Жуков өз естелігінде: ... ... ... ... ... ... ... Жауынгерлер Н.П.Кондрашев, К.Е.Крютченко,
И.Ф.Кашпурвский т.б. ержүрек лейтенантпен бірге батыл әрекет көрсетті. Олар
қол гранатымен ... мен ... ... ... ... ... — деп жазды. К.Мөденов империя кеңесін алудағы ерлігі мен табандылығы
үшін, взводын басқарудағы ... үшін ... ... ... сәуірді 3-екпінді Армияның әскерлері Берлиннің орталығына басып ... ... ... түні жау ұясы ... ... ... туы желбіреді.
Оны сержанттар М.А.Егоров пен М.Б.Кантария қалады. Рейхстагты алу үшін
болған ... ... ... ... ... лейтенант
Р.Қошқарбаев пен Г.П.Булатов сияқты мыңдаған ... ... 2 ... 15-те ... ... ... тізе ... қарсьшасуын толық
тоқтатты.
Гитлер өзінің адам айтқысыз қылмыстарынан қорқып, ... ... ... ... ... ішінде медицина қызметінің капитаны М.Түкібаева
бодды. Ол рейхстаг ... ... ана ... ... қызы - Мархабат
Түкібаева Берлинге жетті. Талдықорған — Алматы — Москва — Берлин, май, 1945
жыл" деп белгі ... ... ... ... ... ... ... Жеңіс туын тіккеннен кейін ... ... ... ... ... ... қуып отырып, 7 мамырдаЭльбаға жетті, оңца
американ әскерлерімен кездесті. ... ... ... ... ... ... ... мен оның одақтастырының алдывда
өздерінід жеңілгендігін мойындап, ... қол ... ... ... ... ... Күштері жаудың 90-нан астам дивизиясын ... мың ... ... мен ... ... ... 1550 танк ... зеңбірек, 4,5 мың самолет қолға түсті. Орасан зор Берлин операциясы
Еуропадағы екінші ... ... ... ... ... етті.
Орталық және Солтүстік Германияда ... ... ... ... ... ... ... Одағының Батыры атағын алғащардың ішінде
қазақстандық 20 жауынгер болды.
Олар: қатардағы ... ... ... ... аға ... ... А.Д.Романов, Н.С.Шелихов, аға ... ... ... Р.С.Балтаев, подполковник С.М.Беңдиков
тағы басқалар болды.
1 Май күні ... ... ... Туы ... тұрды.
Қазақ халқының адал ұлы Жұман Қарақұлов өзінің қаһармандық ерлігін
Чехословакияны азат ету жолындағы ұрыс ... ... ... елді ... ... жағындағы 762 биіктік қолдан-қолға көше
берді. Жау күшті қарсылық ... ... рет ... шыққанда Қарақұлов, жауынгер Саркисьянов екеуі
бірінші болып жау ... ... рота ... ... ... ... аяқ астынан бір неміс пулеметі ажал сеуіп қоя берді.
Қарақұлов от шашқан аждаһаның ... тап ... Ол ... оққа ... үнін ... Отан ... борышын осылай өтеді.
СССР Жоғарғы Советі Президиумының 1945 жылғы 24 наурыздағы Указы бойынша
Қарақұлов Жұман ... ... ... ... ... 9 ... ... әскерлері өзінің ақтық операциясын аяқтады.
Чехословакияның астанасы Праганы азат ... ... ... ортасында еңсесі биік монумент тұр, оны
қаланы азат ету ұрыстарыңда қаза тапқан Совет жауынгерлеріне ... ... ... ... Монументте батырлардың аттары алтын
әріптермен ойып жазылған. Олардың ішінде кешегі қыршын ... ... ... ... Жүнісов Мәжітің, жауынгерлер Сапабаев Мұстафаның,
Қоңырғалиев ... ... ... ... ... және
басқалардың аты бар. Олардың әрқайсысы ұлы жеңістің ... ... ... ... әділ күрес жолында соғыстың ақырғы күндерінде қаза тапты.
Оларды ... ... ... жоқ. Ақын ... Моддағалиев "Чехословакия
дәптерінен" деген өлеңінде чех жерін азат ету үшін қасық қаны ... қаза ... осы ... арнап:
Чех жерінің топырағын жамылып, Жатыр үнсіз менің қандас бауырым. ... ... жас, ... көз жұмысты ауылын.
Мерт болыпты жау оғынан қаңғырған, Бұйырмапты ... ... ән ... сақтап жүрген қызы боп Өтті ме екен ... өмір ... оның әкет елге ... жел, Оны әлі де ... жүр ғой ... ел. Дос
жүрегін Еуропаға ұсынып Тұрған кезде мерт болыпты жауынгер.
Бұл өлкеге Абай әні жетпепті, Қағазымның арай өңі ... ... ... ... Ой, ... жылап алғым кеп кетті, ... ... ... ... ... ... ... басты
негіздерінің бірі болды. Бұл достық соғыстың ауыр сындарынан ... ... ... ... ... Орталық және Оңтүстік, Шығыс Еуропа еддерін
гитлерлік басқыншылардан азат етуге ... ... ... ... ... ... ішінде Германияның азат ... да ... ... ... ... ... көрсетті. Шетел халықтарын азат етуде совет әскерлері өз туған
жеріндегідей ерлік пен батырлық көсетті.
Егер Ұлы Отан ... ... ... ... болсақ, онда нағыз мәңгі
жасайтын батыр елімізді мекендеген және ... ... ... ... халықтардың бүкіл достық семьясы болып табылды.
Фашистік Германияның 10 млн ... ... ... ... ... ... нашарлай түсті. Жау 1943 жылдың шілде-қараша ... ... 1223 мың ... ... 1944 ... басында неміс-
фашист армиясының 4906 мың адамы, 57570 зеңбірек пен миномет, 5400 танк,
3071 ... ... ... ... шығару едәуір дәрежеде ості. 1941
жылғы шығарылған танк пен самолеттен 1944 жылы ай ... 5 есе ... ... ... 1944 жылдағы міндеті совет жерін ... ... азат ... Европа халқын фашистік езгіден құтқару
болды. Бұл ... ... ... 1943 жылдың желтоқсаны — 1944 ... — Оң ... ... азат ... ... — наурыз — Ленинград
және Новгород түбінде неміс-фашист әскерлері талқандалды, сәуір-мамыр ... ... ... ... ... - фин армиясы талқандалып, 19
қыркүйекте Финляндия соғыстан шықты. БССР және ... ... ... Балтық жағалауының көпшілік бөлігі азат етіліп, ... ... ... ... ... ... мен Болгария
Германияға қарсы соғысқа кірісті. 1944 жылдың аяғында совет әскерлері ... ... ... ... Венгрия, Солтүстік Норвегия, Шығыс
Югославияны неміс-фашист басқыншыларынан азат етті. ... ... ... Германияның барлық одақтастарын соғыстан шығуға мәжбүр етті. 1944
жылы маусымда АҚШ пен ... ... ... 2-ші ... ... АҚШ және Ұлыбритания ... ... ... ... шешу және ... қимылын бірлесіп жүргізу мәселелерін
талқылаған Қырым конференциясы (1945 жылдың 4-11 ... ... ... ... және ... ... ... белігі азат етіліп, совет
әскерлері Шығыс Пруссия, Померания, Силезияға келіп ... ... ... Вена алынды. Берлин операциясы (16 сәуір — 8 мамыр) шеберлікпен
жүргізіліп, Берлин алынды. 8 ... ... тізе бүгу ... қол ... ... ... күні болып жариялаңды. 6-11 мамырда Прага ... ... ... жері ... толық азат етілді. Совет халқы мен
оның ... ... ... ... ... ... ие болды, Еуропаның
бірқатар елдерін фашистік езгіден құтқарды; фашистік ... мен ... ... ... үлес ... ... соғыс біткенмен,
екінші дүние жүзілік соғыс әлі ... еді. Қиыр ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және жер жүзінде баяңды
бейбітшілік орнату мақсатында Қырым конференциясында қабылдаған ... адал ... ... 8 тамызда Жапонияға қарсы соғыс жариялады.
Қысқа мерзім ішінде оның ... ... күші — ... ... ... ... мен ... аралдарын жаудан босатты. 2
қыркүйекте Жапония ... тізе бұғу ... қол ... Екінші дүние
жүзілік соғыс осылайша аяқталды.
Совет ... ... ... ... басқыншыларына қарсы айбынды күресі
Еуропа елдерінде Қарсыласу қозғалысын туғызды. Олардың қүрамыңца 40 мыңнан
астам совет интернациналистері ... ... елі ... ... Польша партизандарына материалдық-техникалық ... ... ... ... ... дивизиясы Польша жерінде жаумен
шайқасты. 92 оперативтік ... ... 8,5 ... жуық жауынгерлерді
іріктірген Совет Армиясы Отаннан алыс жерде азаттық күресін жүргізді. Олар
Еуропаның, Азияның 2700 мың км2 ... 170 млн халы бар 12 елін ... ... азат етті. Бұл жорықтарда 1 млннан астам ардагер ... ... ал ... және ... ... ... жалпы шығын 3 млннан
астам адам еді.
14. Жапон ... ... және оған ... ... 1945 ... ... ... Германияны талқандап,
Еуропадағы соғыс қимылдарын тәмамдады. Бірақ Қиыр Шығыс пен ... ... өрті әлі де ... ... еді. ... Жапония өршелене қарсылық
көрсетіп, қаруды үсті-үстіне төгумен болды. Әскери қимылдар ... ... ... ... таяп ... ... әскерлерінің Солтүстік шығыс
Қытай территориясында, Корея, Оңтүстік Сахалин мен ... ... ... ... бір өзінде 1,2 миллион адам, 1200 ... ... және 1800 ... бар ... жылғы шілдедегі дерек бойынша, Жапон қарулы күштерінің жалпы саны
мен орналасуы былай еді:
Қытайда, Кореяда және ... екі ... аса, ... және ... — 200 ... аса, Индонезияда және Филиппинде 500
мыңнан аса және Жапонияның өзінде 2 миллионнан аса солдат пен ... ... ... дүние жүзілік соғыстың соңында Жапония қарулы күштерінің
адам саны аса мол еді — бес миллион ... ... ... ... ... 42 жаяу және 7 атты әскер дивизиясынан, 23 жаяу және 2 ... ... ... жеке ... ... ... ... ұстап тұрды.
Жапонияның едәуір әскери күштері өздері жаулап алған Оңтүстік ... ... ... ... елдерінде де түрды. 1942 жыддың ортасына таман Тынық
мұхит соғысы ... ... көп ... ... ... ... ... Гонконгты, Филип-пинды, Жаңа Гвинеяның
бірсыпыра жерін, Гуан, Уэйк, Жаңа Британия аралдарын және басқа да ... ... ... ... ... ... Азия ... Шығыс
Азияда бұрын басып алған территорияларын қоса есеп-тегенде, онда тұратын
халықтың саны 400 миллионнан ... Бұл ... ... 5,5 есе ... ... ... дүние жүзілік соғыс жыддарында Азия халықтарының біразы
жапон милитаризмінің ... ... ... ... пен ... ... ... жойылмайынша, Совет Одағы өзінің
Қиыр Шығыстағы қауіпсіздігін қамтамасыз ете алмас еді. ... ... ... ... ... ... ... Шығыстан төнген қатерге Совет Армиясының ... ... ең ... ... ...... ... негізгі екпіңді күші Квантун
армиясын талқандап, Қытайдың (Маньчжурия) Солтүстік шығыс провинциялары мен
Солтүстік Кореяны жапон ... азат ету еді. Ол үшін ... мен ... ... жау ... ... қажет болды.
Бұл аса ірі соғыс операциясын сәтті өткізу үшін Совет Одағы әуелгі ... ... ... зор ... ... онда 1,5 ... өскер, 26 мың
зеңбірек пен миномет, 5550-тен астам танк пен ... ... ... ... жуық ... самолеті бодды. Совет
әскерлерімен бірге ... ... ... 4 атты ... ... ... ... бригадасы шайқасты.
1945 жылғы 9 тамызда совет жауынгерлері құрылықтан, әуеден және теңізден
Маньчжуриямен шекарада және Солтүстік Корея жағалауында орасан зор 5 ... ... ... ... ... ... жасады. Тұтқиылдан
берілген қуатты соққылар совет әскерлерінің ұрыс тізгінін ... ... ... мүмкіндік берді. Совет жауынгерлері Шығыс Маньчжурияның
асу бермес биік тауларына көп тұйыққа ... ... ... командованиесі
дәмесінің күлі көкке ұшты.
Совет Армиясымен тізе қоса ... ... ... ... ... ... операциялары жапон
басқыншыларын ішкі Монғолия мен Солтүстік Қытайды ... ... ... ... ... есептемегенде, Квантун армиясының 1945 жылғы 9-
20 тамыз аралығында өлген, тұтқынға түскен адамдарының саны ... ... ... ... ... соғыстың алғашқы төрт жылындағыдан
әлдеқайда асып ... ... ... ... ... ... ... армиясы
қысқа мерзім ішінде талқандалып бітгі. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызды, Солтүстік Шығыс Қытай
тұрғындары совет солдаттарын қуанышпен қарсы ... Бұл ... ... интернационализмнің ұлы принциптері рухында тәрбиеленген Совет
Армиясы Солтүстік Шығыс Қытай ... ... ... азат ... ... ... басқыншыларын қуып шығуына көмектесті.
Шығыс халықтарын құлдыққа салу қаупін туғызған Жапоя қарулы күшіне қарсы
күрескен совет ... ... ... да аз ... жоқ ... комсомолының түлегі, Совет Одағының Батыры ... ... ... ... ... жау
үрейін ұшырды. Квантун армиясымен болған кескілескен ұрыстарда 1941 жылғы
күзде ... ... ... ... ... негізінде
құрылған 292-атқыштар дивизиясы Совет Қарулы Күштерінің дәстүрлі ерліктерін
ойдағыдай ... ... ... ... ... кейіннен
бірінші Қиыр Шығыс майданы ... ... ... 1299-
минометшілер полкі шайқасты.
Тынық мұхит флотының 12-шабуылдаушы авиадивизиясының ұшқышы Михаил Янко
да Қазақстан комсомолының ... еді. ... ... ол ... ... ... қаһармандықпен қаза тапты.
Отан-Ана Михаил Янконың ерлігін жоғары бағалады, 14 қыркүйек күні СССР
Жоғарғы Советі Президиумының ... ... оған ... ... Батыры атағы
берілді.
Осындай жоғары атаққа Солтүстік Кореядағы Сесин қаласы үшін ... ... ... үшін шығыс қазақстандық бұрынғы механизатор Иван
Яроцкий де ие болды.
Квантун армиясы күйреген соң империалистік Жапония ... тізе ... ... ... ... жеңісімен дүние жүзілік екінші соғыс
аяқталды. Жапонияның әскери-саяси жағынан ... Азия ... ... ... ... ... жапон милитаризмі ұзақ уақыт бойы Шығыс және
Оңтүстік-Шығыс Азия халыктарын отарлық ... ... ... еді. ... ... тізе ... кейін де Жапония Тынық мұхит ауданындағы
соғыс қимылдарында аса зор әскери күш ... ... ... ... ... ... милитаризмінің талқандалуы халықаралық аренада ... және ... ... ... пайдасына түбірлі әлеуметтік-
саяси өзгерістер ала келді. Әлемдегі негізгі күштердің ара ... ... ... ... ... қиратудың шешуші факторларының
бірі болды.
Біздің Қарулы Күштеріміз Отанымыздың арнамысы мен тәуелсіздігін қорғап
қалды, халықтарды фашистік өзгіден ... ... ... ... ... бірқатар елдерінде азаттық күресі кеңінен өрістеді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
70-80 жылдардағы Қазақстан9 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында4 бет
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Түрксіб - Ұлы Отан соғысы жылдарында4 бет
ХХ ғасырдың басы-1940 жылдардағы медицинаның дамуы13 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында7 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзшк соғыс жылдарында22 бет
Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы майдандарына аттануы және олардың жанқиярлық ерліктері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь