Ұлыбритания ХХ ғасырдың 80-ші жылдарындағы халықаралық қатынастар жүйесінің ауқымында

Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның қазіргі тәуелсіздік тұрпатындағы көпвекторлы сыртқы саясаты халықаралық қатынас тарихындағы әлемдік жетекші елдер ұстанымының басым болған бағыттарын жете саралай білуді қажет етеді. Осындай әлемдік саясатта белсенді елдердің бірі Ұлыбританияның 1979 жылы билікке келген консерваторлық үкіметінің халықаралық қатынастардағы саяси ұстанымын, жалпы осы кездегі мемлекеттің сыртқы саяси бағыттарының даму ұстанымдарын зерттеу мәселенің өзектілігі болып отыр.
Ұлыбритания капиталистік қатынастар дәуірінің орнауы кезеңінен бері Еуропа елдерінің ішінен бір қадам алда болып келгені белгілі. Тарих тағылымында бұл елдің ішкі, сыртқы саясатын У.Черчилл, Г.Вилсон, Э.Хит секілді өзге де саяси басшылары белсенді құрып, жүргізіп келді. Ұлыбританияның әлемдегі беделінің үстем, салмағының ауыр болуы осы басшылардың қызметімен, жүргізген саясатымен тікелей байланысты. Бітіру жұмысын зерттеу мәселесінде, 1979.1989 жылдардағы Ұлыбритания сыртқы саясатын қалыптастыруда 10 жылдан астам Ұлыбритания премьер.министрі қызметін атқарған, кеңес баспасөзі «Темір ханым» деп атаған . Маргарет Хильда Тэтчердің рөлі ерекше.
Британдық империяны құруда дипломатия өзіндік рөл атқарып, елдің билеуші топтарының жердің түкпір.түкпіріндегі миллиондаған адамдарды тәуелдігінде ұстау үшін еркінің жүзеге асуына қызмет жасады. Тіпті осыған орайластырылған арнаулы мемлекеттік кеңселер жабдықталып, олардың жүйелі жұмыс істеуі парламент қарарларының бір қатар күн тәртібіне арқау болды. Ал, өткен ғасырлардағы ағылшын дипломаттары Ұлыбританияның неоколониалдық саясатын орындауға аз күш жұмсап отырған жоқ.
Кезінде сыртқы саясатта 1830 жылдан Генри Джон Пальмерстонның жетекшілік етуімен қалыптасқан дәстүрлі британдық дипломатиядағы еуропалық тепе.теңдік ұстанымы, ағылшындарға “біздің мәңгілік одақтастарымызбен, тұрақты достарымыз жоқ, бірақ біздің мүдделеріміз тұрақты және мәңгілік, сондықтанда оларды қорғау біздің.борышымыз” делінетін қашанда халықаралық қатынас мәселесінде ұтқыр болып келген принципте әрекет ету бағытын әкелді. Осы түсіндірме арқылы тақырып жаңалығының жалпы сипаттамасын бағамдауға болады.
Ұлыбритания әлі де халықаралық қатынастардағы өз ықпалын кеңейту үшін дипломатияны басты қару етіп қолдануда. Ұлыбританияның сыртқы саясаты, соның ішінде М.Тэтчер үкіметі тұсындағы сыртқы саясатын талдау тарихшылар үшін аз қызығушылық туғызбайды. Ұлыбритания сыртқы саясатын зерттеуде бұл кезең кездейсоқ таңдалып отырған жоқ. Себебі, бұл кезеңде британ билеуші тобы сыртқы саясатының негізгі бағыттарын өзгертіп, Ұлыбританияны әлемдік держава ретінде қайта танытуға ұмтылысымен, халықаралық қатынастар жүйесіндегі реакциялық ұстанымдарымен ерекшеленеді.
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның қазіргі тәуелсіздік тұрпатындағы
көпвекторлы сыртқы саясаты халықаралық қатынас тарихындағы ... ... ... ... ... ... жете ... білуді қажет етеді.
Осындай әлемдік саясатта белсенді елдердің бірі Ұлыбританияның 1979 ... ... ... ... ... қатынастардағы саяси
ұстанымын, жалпы осы кездегі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... өзектілігі болып отыр.
Ұлыбритания капиталистік қатынастар дәуірінің орнауы кезеңінен бері
Еуропа елдерінің ... бір ... алда ... ... белгілі. Тарих
тағылымында бұл елдің ішкі, сыртқы саясатын У.Черчилл, Г.Вилсон, ... өзге де ... ... ... ... жүргізіп келді.
Ұлыбританияның әлемдегі беделінің үстем, салмағының ауыр болуы ... ... ... ... ... ... ... зерттеу мәселесінде, 1979-1989 жылдардағы Ұлыбритания сыртқы
саясатын қалыптастыруда 10 ... ... ... премьер-министрі
қызметін атқарған, кеңес баспасөзі «Темір ханым» деп ...... ... рөлі ... ... ... ... өзіндік рөл атқарып, елдің
билеуші топтарының жердің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған ... ... үшін ... ... ... қызмет жасады. Тіпті осыған
орайластырылған арнаулы ... ... ... ... ... ... ... қарарларының бір қатар күн тәртібіне арқау болды.
Ал, өткен ғасырлардағы ағылшын ... ... ... ... аз күш ... ... ... сыртқы саясатта 1830 жылдан Генри Джон Пальмерстонның
жетекшілік етуімен ... ... ... дипломатиядағы еуропалық
тепе-теңдік ұстанымы, ағылшындарға “біздің ... ... ... жоқ, ... ... ... ... және мәңгілік,
сондықтанда оларды қорғау біздің-борышымыз” делінетін қашанда халықаралық
қатынас мәселесінде ұтқыр болып келген ... ... ету ... ... ... арқылы тақырып жаңалығының жалпы сипаттамасын бағамдауға
болады.
Ұлыбритания әлі де ... ... өз ... ... ... ... қару етіп қолдануда. Ұлыбританияның сыртқы саясаты,
соның ішінде М.Тэтчер үкіметі тұсындағы сыртқы ... ... ... аз ... туғызбайды. Ұлыбритания сыртқы саясатын зерттеуде бұл
кезең кездейсоқ таңдалып отырған жоқ. ... бұл ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын өзгертіп, Ұлыбританияны әлемдік
держава ретінде қайта танытуға ұмтылысымен, ... ... ... ... ... жылдардағы Ұлыбритания сыртқы саясатындағы елеулі
оқиғалар - консерваторлық үкіметтің алдағы ... ... ... ... ... үшін болған ағылшын-аргентин қақтығысында
(соғысында) ағылшындардың жеңіске жетуі және ... ... ... ... қайтару жөнінде бірлескен келісімге ... ... 1833 ... ... Аргентинаға тиесілі болған, кейіннен
ағылшындар басып алған Фолкленд ... ... ... қайтармақ ниетте
болған аргентиналықтарға қарулы күшпен ... ... ... ... ... тарихи отанына қайтару арқылы көреген саяси шешім
жасады.
Аталған ... ... ... ... ... ұстанымын
талдап, анықтау қазіргі заман және халықаралық қатынастар тарихы үшін
маңызды болып ... Осы ... ... ... ... ... қарама-қайшылыққа толы әлемнің және халықаралық қатынастар
дамуының негізгі ұстанымдарын да бағамдауға болады. Сонымен ... ... ... тануда демократиялық даму мен нарықтық экономиканың
іргесін қалаудың жолына түскен Қазақстан ... ... және ... тәжірибесі мен дәстүрлеріне бай, қазіргі заманға сай қуатты
экономикалық негіздегі Ұлыбританиялық дипломатия ... да ... ... ... кезеңнен кейінгі кеңістік қалыптастырған жаңа ... ... ... ... басқарудың белгілі бір дағдылары мұраға
қалғанымен, дербес түрде ... ... ... ... тың жол еді.
Сондықтан, ағылшын сыртқы саясат мекемесінің (Форин оффис) ... ... ... ... ... оның тиімді жақтарының Қазақстандағы
дипломатиялық қызметтің қалыптасуы мен дамуына сәйкестендіре ... ... ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Тақырыптың зерттелуі уақыт сынынан өткен
қазіргі заман тарихының ... ... ... М.Тэтчер үкіметінің
сыртқы саясатындағы ұстанымдар талдауларға негіз ... ... ... ... тыс қалған емес.
Ұлыбритания дипломатиялық қызметі мен сыртқы саясатын зерттеуге
бағытталған зерттеу ... - ... ... В.А. ... В.И.Поповтың еңбектерін атауға болады.
Орыс тарихшы-ғалымы В.А.Рыжиков кеңес-американ ... ... ... еңбегінде соғыстан кейінгі Ұлыбритания мен КСРО
арасындағы дипломатиялық қатынастардың ... ... ... ... ... ... және "американдық" факторларды
салыстыра отырып ... ... ... өз ... ... сыртқы саяси
дипломатиялық қызмет мекемесінің (Форин оффис) қазіргі заманғы қызметі мен
құрылымын баяндап, М.Тэтчер тұсындағы ... ... ... ерекшеліктері
мен ролін анықтауға арнайды. Оның айтуынша: "М.Тэтчер үкіметі британ
дипломатиялық ... ... ... шешуге ешқандай әрекеттер
жасамады. Оның орнына олардың дипломатиялық қызметіне ... ... деп ... Бұл ... ... ... ... жасап, сыртқы саяси
шешімді тікелей өзі шешкендігін көрсетеді [2].
Британ сыртқы саясатының мәселелеріне ... ... ... орыс ... ... ... ХХ ғасырдың соңғы ширегінде
Ұлыбритания сыртқы саясат мәселелері саралана келіп, ... ... ... ... ... терең талдау жасайды.
Ұлыбританияның ЕЭҚ, НАТО ұйымдарымен, АҚШ, КСРО ... ... ... ... атап өтеді. Сондай-ақ,
ағылшын-аргентин қақатығысындағы консерваторлық үкіметтің ролі, Гонконгтің
Қытайға қайтарылуы жөнінде мағлұматтар береді [3].
Британияның ... мен ... ... В.А.Матвеевтің [4]. және
мемлекеттің ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... қарастыратын В.И.Поповтың [5]. зерттеулерінің де тақырып
мәселелерін ... рөлі зор. ... ... М.Тэтчер тұсындағы
Ұлыбританияның қоғамдық-тарихи даму ерекшеліктерін зерттеуге арнаған. Автор
осы кездегі ... ішкі және ... ... ... ... Ал, В.А.Матвеев еңбегінің ерекшелігі, ол ... ... ... ... ... қарап, осы кездегі
ағылшын үкіметінің батыста алғашқылардың бірі болып кеңес ... ... ... жақсартуға ұмтылғанын атап өтеді.
Тақырыпқа байланысты ғылыми зерттеулер қатарын авторлар құрамы ... ... ... жинақтары толықтырады. Олардың ішінде
Л.С.Гаджиев, С.П.Перегудовтың ... ... ... ... ... ... ... монографияда
Ұлыбританиядағы консерватизмнің тарихи қалыптасуы мен дамуын анықтай келіп,
консерватизмнің Тэтчерлік этапына зерттеу жүргізіледі [6].
Е.А.Сырцова мен В.Р.Ткачевтің ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыстарында Ұлыбритания үшін
Гонконгтің экономикалық, әскери-стратегиялық маңызы зерттеледі ... ... ... ... ... еңбекте
авторлар Ұлыбританияның 70-80жылдардағы әлемдік капиталистік шаруашылықтағы
орны мен елдің ішкі ... ... ... ... ... байланыстардың негізгі түйінді мәселелері, ЕЭҚ-тағы рөлі
жөнінде толық ... [8]. ... ... 70-80 ... экономикалық құрылымын зерттеуде көмегін тигізеді.
Тақырып мәселесін ашуда басшылыққа алынған ғылыми зерттеу еңбектер
қатарына Фолкленд ... үшін орын ... ... ... ... [9]. зерттеуі, П.М.Ивановтың Гонконг мәселесіне
қатысты [10]., ... ... ... мен ... [11].,Каррингтонтың тарихи тұлғасын жасаудағы Г.В.Колосовтың
авторлығымен шыққан [12]. еңбектердің саралануы да ерекше.
Е.В.Метяева ғылыми зерттеуін Фолкленд ... үшін ... ... ... себептері мен салдарларын анықтауға арнайды. Автор
аралды ағылшындардың жаулап алуынан бастап, 1982 ... ... ... зерттейді. Қақтығыс ... ... ... елдерінің қатынастарын жекелеп зерттеуге алады. Аталған еңбектің
қақтығыстың негізгі түйінін түсінуге тигізер көмегі ... пен ... ... сонау ХІХ ғасырдың екінші
жартысындағы Ұлыбританияның Қытайды жартылай отарлауынан бастап, Гонконгтың
Қытайға қайтарылу ... ... ... арқау болған. Біздің
қарастырып ... ... сай ... ... ... ... 1978 ... дейінгі дамуын зерттеуге,
меңгеруге көмектессе, Иванов, Гонконгты ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Г.В.Колосовтың ғылыми-сараптамалық шолуы Ұлыбритания сыртқы саяси
қызметін ... ... ... ... ... үлкен қызмет
атқарған саяси қайраткер, М.Тэтчер тұсындағы бірінші үкіметтің Сыртқы Істер
министрі болған П.Каррингтонның өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... саяси даму бағытын түсінуге мүмкіндік туады.
Тақырыптың ғылыми-зерттеу қорын – ... ... ... ... да ... ... ... жизнь",
"Новое время", "Молодой коммунист" журналдарына жарияланған Л.Замятин ... [14], ... [15], ... [16], ... [17] ... ... зерттеу мақалаларын атауға болады.
В.Михеева өз ғылыми мақаласында біз ... ... ... ішкі және ... ... ... ... талдауға
алады. Ал, А.Козлов ғылыми мақаларында Ұлыбритания-Қытай қатынастарындағы
Гонконг мәселесі бағамдалады.
Бітіру жұмысының ғылыми ... ... ... ... ауқымды болған зерттеу еңбектерінің қарастырылуы
бүгінгі ... ... ... ... ... жұмысының деректік негізіне алынған құжаттар қорын үш ... ... ... Олар – ... ... саяси қайраткерлердің
мемуарлық шығармалары және мерзімді баспасөз материалдары болып табылады.
Құжаттық деректер негізін ... АҚШ, КСРО және ... ... ... ... ... ... бейнелейтін
А.А.Громыко[18] және Л.Ф.Ильичевтің[19] басшылығымен жинақталып, басылған
құжаттар мен ... ... ... ... Онда халықаралық
келісімдердің мәтіні мен дипломатиялық мәлімдемелер берілген.
Ал, мемуарлық деректер қорына М.Тэтчердің [20] ... ... ... ... ... ... тәжірибе ретінде сипаттаған
еңбегін тек мемуарлық қана емес, терең ғылыми еңбек деп баға ... ... ... ... ... ... ... отырып, "қырғи-қабақ"
соғыс саясатындағы АҚШ пен КСРО мемлекеттерінің ролін саралайды. Сондай-ақ,
ол бүгінгі таңдағы ... ... ... оның ... зерттеп, Еуропа, Азия, Алыс және Таяу ... ... баға ... Азия ... ... Қытайдың даму тарихына
тоқтала келіп, 1984 ... ... ... ... ... мәнін
түсінуге үлкен бағдар береді.
Одан кейінгі мемуарлық шығарма 1980-86 ... ... ... боп ... ... ... ғылымының докторы,
тарихшы-дипломат В.И.Поповтың М.Тэтчер: тұлға және саясаткер деп аталатын
мемуарлық еңбегі[21]. Автор еңбегінде ... ... ... ... ... ... толық мағлұмат беріп, сол тұста орын
алған тарихи-саяси ... ... баға ... Сыртқы саясатында
Фолкленд аралдары үшін болған ... ... ... ЕЭҚ, ... ... АҚШ, КСРО ... ... терең талдап, баяндайды.
М.Тэтчер тұсындағы басты саяси мәселелерді түсінуде ағылшын тарихшысы
Крис ... ... ... ... әйел ... ... мен саяси оқиғаларды тікелей болмысында ажыратуға арналған құжаттық
еңбегінің де деректік маңызы зор [22]. Деректік ... ... ... ... ... өмір жолы мен ... ... және
үкімет басшысы ретінде ішкі-сыртқы ... ... ... қамтиды. Ол
көптеген шетелдік ресми баспасөз деректері негізінде оның ... ... ... ... ... саясатында АҚШ, КСРО
мемлекеттерімен дипломатиялық қатынастары, Фолкленд ... үшін ... ... билігінің тарихи қорытындыларына сараптама жасайды.
Бірнеше жыл КСРО сыртқы істер министрлігін басқарған дипломат, кеңес
қоғам қайраткері А.А.Громыконың естелік-құжаттармен жинақталған ... ... ... қатынастардың бағыт-бағдарын айқындаудағы ... [23]. ... ... ... ... пен бейбітшілік, батыс пен шығыс
мәселелерін, кеңестік сыртқы саясаттағы батыстық, американдық ... ... ... қайраткерлермен кездесуінде алған әсерлерін
жазады. Ол М.Тэтчермен ... оның ... ... ... ... халықаралық келісімдер аясында атап өтеді.
Тақырыптың келесі деректік негізін мерзімді ... ... ... ... ... Жұмысты жазу барысында негізінен ... ... Атап ... ... ... ... саяси басылым -
"Правда" газеті мен "Советская ... ... және ... ... коммунист", "Новое время", "Латынская Америка" журналдары
жұмысты жазу ... ... көзі ... кең пайдаланылды. Бұндағы
мақалаларда кеңестік журналистердің ... ... ... ... шолулары, кеңес тарихшыларының халықаралық қатынастардағы Ұлыбритания
ұстанымын талдаулары ... ... ... ... [13] ... ... ... саясатының негізгі концепцияларын атаса,
А.Лебедев [15], А.Козлов[14] сияқты қоғамдық ... ... ... ... ... даму бағыттарына талдау жасайды.
Баспасөз құралдарымен қатар диплом жұмысының деректік қорын XXI
ғасырдың үлкен ... ... ... құралы – интернет материалдары
толықтыра түседі.
Аталған деректік материалдар 1979-1989 жылдардағы Ұлыбритания ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жұмыстың методологиялық негізі. ХХ ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып, мәселені халықаралық ... ... ... ... ... талаптар деңгейінде бағамдаудың
теориялық-танымдық үрдісі бітіру жұмысы барысында қадағаланып, тұрақты
зерттеу ... ... ... мен ... ... ... Ұлыбритания
сыртқы саясатындағы басым бағыттар тарихын бағамдау арқылы қазіргі заманғы
әлем тарихындағы Ұлыбританияның саяси беделін ... ... ... ... ... ... ... қосқан үлесін
және ХХ ғасырдың соңғы ширегіндегі халықаралық қатынастар дамуындағы
Ұлыбританияның ... ... ... ... табылады. Бұл мақсаттарға жету
үшін төмендегідей міндеттерді жүзеге асыру негізделеді:
• Ұлыбритания ... ... ... ... мен ... анықтау;
• М.Тэтчер тұсындағы Сыртқы Істер ведомоствосының қызметі мен оның
халықаралық ұйымдардағы ұстанымын ... ... АҚШ, КСРО ... дипломатиялық қатынастарының
ара салмағын саралау;
• Ағылшын-аргентин қақтығысындағы ... ... ... сараптау;
• Ұлыбритания-Қытай қатынастарындағы Гонконг мәселесін екі жақты
ұстанымдар негізінде қарастыру.
Диплом ... ... ... М.Тэтчер бастаған
консерваторлық үкімет билікке келген 1979 ... 1989 ... ... ... ... жұмысының құрылымы кіріспе, қорытынды бөлімдермен қатар ... және ... ... тізімінен тұрады.
1-тарау. Ұлыбритания ХХ ғасырдың 80-ші жылдарындағы халықаралық қатынастар
жүйесінің ауқымында
1979 жылы М.Тэтчер бастаған консерваторлар билікке келгеннен ... ... ... ... ... ... ... ішкі саясатта
жүргізген саясаты "Тэтчеризм" деген атау алып, тарих бетіне енді. М.Тэтчер
билігінің алғашқы жылында ... ... ... ... ... ... ұшырап отырды. Алайда, халықаралық қатынастар дамуындағы жағдай
Лондонға нақты ... ... ... анықтап алуды талап етті. Атап
айтсақ, оның ... ... ... ... қарсы жаңа
"неоглобальдық" курсы, Еуропалық экономикалық қоғамдастықтағы бюджеттік
саясатқа ... ... ... ... ұстанымы мәселесі.
Бұлардың барлығы М.Тэтчерге Ұлыбритания сыртқы саяси қызмет мекемесі -
Форрин офистің функцияларына өзгеріс ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси қызметінің құрылымы мен функциялары және
оның халықаралық ұйымдарға қатысты саясаты мен ұстанымы баяндалады.
1.1 Ұлыбритания сыртқы саяси қызметінің ... мен ... ... саяси қызмет мекемесі Форин оффистің, ... ... ... ұзақ ... бар. ... ... корольдік билікпен құрылды, ал бұл дегеніміз оның дамуының маңызды
ерекшеліктерінің бірі болып ... Ұзақ ... ... ... ... дейінгі британиялық дипломатиялық іс-әрекеттеріне, басқа Батыс
Европаның еш ... жоқ, ... ... ... ... ... ... ғасырда дипломатиялық қызметке кадрлар жинақталғанда оларды
тіпті "аристократтарға оқулық беру құрылымы" деп те ... ... да ... билікте кейбір сыртқы саяси
функциялар сақталған. Достастықтың басым мүшелері басқаруда республикандық
форманы ... оның ... ... ... ... қала берді.
Достастықтың басшысы дәрежесін сақтауда ... әлі де ... ... ... әлсіреуінен неврозға шалдыққан еді" деп ... ... ... ... ... ... миссияларды көптеп орындау керек. Оның кейбірі жайында
баспада хабарланған. Мысалы, Оңтүстік Родезия «тәуелсіздігі» деп ... ... ... ... ... ... оған: «осы қадамыңызды
тоқтатып, тақ алдындағы өзінің борышын ұмытпау» керек екендігі туралы кеңес
берген жеке хат ... ... ... еш ... шықпады.
Соңғы жылдары королеваның шетелдік вояждары ... ... ... ... королеваның АҚШ, Мексика мен басқа да Орталық ... ... ... ... ... ол ... ... елшісі"
функциясын атқарып жүр деп атады. Форин оффис пен ... ... ... ... ... дипломатиялық қызметтің "Ұлы Мәртебелі
дипломатиялық қызмет" деген атауы бар[2,82]. Ағылшын ... мен ... өз ... жүзеге асыруда патент алғанда, сонымен бірге
дипломаттарға кезекті ... ... және де ... ... ... мемлекеттік марапаттарды монархтың қолынан алады. Ағылшын
елшілері патентті алғаннан кейін мемлекет басшысы мен корольдік ... жеке хат ... ... бола ... ... ... ... сыртқы саяси мекемелер,
мемлекеттік аппараттың бюрократизациялық мүшелерінің сандық өсуі басталды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың үш ... ... ... ... ... саны екі есеге көбейіп, бір жарым мың адамға шейін жетті. ... ... ... ... ... Сыртқы істер министрлігінің
сауда департаментінің бөлімінде дәл сондай адам қызмет етті. ... сол ... ... қызмет қанаттандырып, атақты «заңын» ашуға
ықпалын тигізді. Ол: «Қызметкерлердің саны өсуде... оның өсуі, іс ... ... ... алаңсыз жойылғанына қарар емес» деп
атайды[24].
Соңғы онжылдықта Англия ақы төлеу өсімінің ... ... ... ... бастады., бірақ ол қазірде әлі көп. 70-шы
жылдардың екінші жартысында Форин оффисте 3,5 мың ... ... ... ... ... ... Сыртқы істер министрлігінде 1650,
ал, ФРГ Сыртқы істер министрлігінде 2300 адам жұмыс істеген.
Форин оффис басқармасы мен ... ... 1868 жылы ... ... ... орналасқан. Ол кезде Форин оффис ғимараты
премьер-министр Б.Дизраэли және ... ... ... ... ... ... ... ашылған болатын. Керемет баспалдақтар,
алтындалған жақтаулар, биік қабырғалар әлі де болса "империяның ... ... тұр" ... сияқты ностальгиялық ойларға жетелеп, кейбір дипломатиялық
мәселелерді шешуге кедергісін де тигізіп тұрады. ... ... ... - ... ... ... ... жанындағы Уайтхоллда орналасқан. Бұл жағдай ағылшын
кабинеті басшысы мен ... ... ... ... ... ... оффис басшысы сыртқы саясат мәселері бойынша үкіметтің негізгі
кеңесшісі бола ... ... ... ... ғана ... ... бірге
ішкі кабинет деп аталатын, маңызды мемлекеттік шешімдерді қабылдайтын, 4-6
адамнан жасақталған топ ... де ... Дәл сол ... топ ... ... шешетін. Олар өз кезегінде НАТО-ға кіру, Суэцтегі интервенция,
ЕЭҚ-ға кіру, «Трайдент-2» жаңа ... ... ... 3].
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін премьер-министрдің сыртқы саяси
шешімдерін қабылдауда ролі ... ... және ... ... министрінің
үкімет басшысына тәуелділігі өсе бастады. "Сыртқы істер министрі, - деп
атап өтті Г.Макмиллан, - ... ... ... ... керек, тіпті премьер-
министр тарапынан оның ісіне араласуына да". Макмиллан екеуінің де ... ... оған ... ... Министр мен премьер-министр бір
саяси партияны ... ... ... ... бөліседі, партияның
оппозицияға келгендегі кезеңде "көлеңкедегі ... ... ... ... бар. Осы себептерден принципиалды келіспеушіліктер сирек
кездесетін жайт емес.
Ал, егер келіспеушілік немесе ... ... ... пайда болса,
көп жағдайда министр орнын босатады. Екінші дүниежүзілік ... ... мен ... ал 60-шы ... ... мен ... ... келді. Екі жағдайда да сыртқы істер министрлері
орындарын босатты. М.Тэтчэр үкіметі кезінде екі ... - ... ... жыл аса ... ... босатуға мәжбүр болды.
1982 жылы 5 сәуірде лорд Каррингтон мен екі Форин оффистің ... ... ... ... ... туралы өтініш хатын
жіберді. Онда олар Фолклендтік шиеленіске кінәлі екендіктерін ... ... ... ... ... сынның дәлелденбегенін атап көрсетті[12,21].
Соған қарамастан премьер-министр, өкінішті ... да ... ... ... ... ... оффис тағы құрбан боп шыға
келді.
Ағылшын кабинеті басшысының қолында – ... ... ... ... ... да ... оффис басшыларының тағайындаулары бар. Олардың
барлығы партиялық басшылықты құрайды. Олар ... ... ... ... істейтін Форин оффисте басқарушы партияның саяси бөлімін
өткізуге міндетті.
Партиялық саяси басшылыққа әдетте соңғы екі ... ... лорд ... ... ... ... мен ... кіші
министрлер кірді.
Форин оффис шенеуніктерінің көпшілігі М.Тэтчердің, ... ... ... ... білдірді. Тіпті ағылшын
зерттеушісі Х.Стефенсон байқағандай "барлық британ премьер-министрлері
ішінде соңғы он жылда ол ... ... пен ... ... бойынша
басым емес" дегеніне де қараған жоқ[2,86].
Ең маңыздысы, кәсіби дипломатиялық аппарат - өзінің ірі ... ... мен оған ... ... саяси құрылымдар - өзінің
үкімет басшысын бағалауында. Ең шешуші мағына басқа ... ...... ... кластардың қызығушылығын басшылардың бейнелеуі. Егер
кәсіпқойлар, саяси басқару бағыттары белгілі бір мәселеде билеуші топтардың
қызығушылығымен сәйкес ... онда олар ... ... өз ... он ... ағылшын Сыртқы істер министрлігі басшылығында саяси
топтың нығаюы, неғұрлым тұрақты тенденцияға айналды. Ол елдің сыртқы ... ... бір ... ... ... ... ... де
байланысты. Сыртқы істер министрлігінің халықаралық кездесулер ... жеке ... өсе ... шетелге шығуы да жиіледі.
Форин оффистің Мемлекеттік министрі ЕЭҚ-ға қатысты жылына Брюссельге 20-25
рет ... 1975 жылы ... ... ... ... ... ... саны 95 күн болған. Министрдің өзі жылдың үш бөлігінде ... ... ... ... ... ... яғни министрдің
мемлекеттік және кіші ... де ... ... ... ... бар. Ондағы жұмыс істейтін кәсіби дипломаттар саясаткерлер
санынан басым. Мысалы, министрдің өзінде 7 ... бар. Оның ...... ... ... бас жеке ... ... Ол –
үкімет өзгергенде де өз орнында ... ... ... ... Ол жаңа ... мен өзгермейтін кәсіби аппаратты байланыстырушы
топ болып табылады. Министр хатшысының қызметі ... ... ... ... ... орын болып табылады. Ол министрмен тығыз
байланысты болып, оның барлық шетелдік іссапарларында ... Ол ... ... мен ... ... Форин оффистегі бүкіл мәжілістерге
қатысуға құқықты. Сонымен бірге бас ... ... ... ... да ... ... саяси жетістіктерінде соңғы онжылдықта министрдің
тұрақты орынбасары дипломатиялық қызмет басына бұрынғысынша консервативтік,
яғни тори ... мен ірі ... ... ... ... ...... лауазым, өйткені ол министрмен емес,
премьер-министрмен тағайындалады[2,91]. Сонымен бірге, бұл ... ... оның ... мен ... ... Тұрақтыорынбасардың
кабинетінен дипломатиялық өкілдіктерден министрге жеткізілетін мңызды
тапсырмалар, ... ... ... ұсыныстары, басқа ведомстволардан
құжаттар өтеді. “Ағылшын елшілері, - ... ... - ... тек қана ... ... ... ... грифімен
жібереді. Бұл жай ғана дерек, өйткені, ... ... ... ... ... алмайды, бірақ ол оны қайта ... ... ... ... болады.
Егер Форин оффис мемлекеттік министрлерінің хатшылығында, министр қол
астында кәсіби емес дипломаттар қызмет етсе, ... ... ... қызметкерлер кадрлы дипломаттар, бірде бір саясаткер жоқ. Өзіне
бағынышты орынбасарлардың арқасында британ дипломатиялық қызметінің басшысы
Форин ... пен ... ... ... ... ... ... Форин оффис әрекетіндегі маңызды жерлерді, яғни кадр
саясаты, сыртқы саяси насихат, саяси барлауды басқарады. ... ... ... ... оның ... мемлекет басшысына берілетін
шетелдік елшілердің сенім мен мақтау мадақтауларын салтанатты түрде тапсыру
іс-шараларын басшылыққа алады. Тұрақты ... ... ... саны 20-25 адам көлемінде, олардың есебінде Форин оффистің 2-3
бөлімі бар. Олардың барлығы да кәсіби ... ... ... ... ... ... саны көбеюде. 80-шы жылдардың басында
тұрақты орынбасардың орынбасары мен ... саны 20-ға ... Көп ... кез-келген бір дипломатты осы лауазымға тағйындау
іс-әрекеті жағынан емес, дипломаттардың жеке қызығушылығынан тағайындалады.
Бұл орын дипломаттар үшін олардың ... ... ... соңы ... ... ... министр орынбасары орнын босатқан дипломат үлкен
бизнес әлемінде пайдалы орын алуына әбден болады. 80-шы жылдардың басында
Форин оффис ... ... ... ... дипломатиялық
қызметінде кәсіби шенеуніктеріне ықпалы нәтижесін бермеді. Министрдің
тұрақты орынбасары мен аппараты дипломатиялық ... ... ... ... ақпар мен ықпалын игере отырып, әлі күнге шейін ағылшын сыртқы
саяси ... мен ... ... ... болып отыр. Форин
оффис басқарушы орындарына британ ... ... ... ... ... ... ... прогрессивтік, ... ... ... ... тағайындалады. Ағылшын
билеуші топтары Форин оффисте кәсіби ... ... ... ал ... ... сол лейбористік немесе басқа да үкіметтің келуі
сыртқы саяси ... ... ... ... ... осы ... 80-шы жылдардың басында сол ... ... ... ... ... жобасының біршамасы ұсынылды. Бұл
жобалар ішінде министрдің ... ... ... ... ... ... жатқан құжаттарды қарауды шектеу ұсынылды[2,93].
Саяси және кәсіби ... ... бәрі ... бола ... ... ... мен сыртқы істер министрі ... ... ... ... ... ... ағылшын сыртқы
саяси механизмдерін анықтаушы деп қабылдамау керек. ... ... ... ... ... ... ағартушылары жалғыз бір
ғана іспен айналысуда. Яғни, британ империализмінің түбегейлі халықаралық
қызығушылықтарын қорғауда.
Егер Форин ... ... және ... ... ... дипломатиялық
пирамидасының шыңы десек, онда оның ... де ... ... ... Онда ... ... жұмыстың негізгі көлемі
жүргізіледі. 80-шы жылдардың басында ағылшын сыртқы істер министрлігінде 60
оперативті бөлім болды. Оның үш ...... ... Ол ... ... былай бөлінеді: Азия, Африкамен 12 бөлім
айналысты, 4-уі Батыс ... мен ... ... 1-уі ... ... 1-уі ... ... елдермен байланысты жоға қоюмен
айналысты. 3 бөлім Латын Америка және Кариб бассейні елдерімен ... ... ... ... мен Гонгконг үшін жеке департамент жұмыс
істейді. Сондай-ақ, Таяу Шығыс және Алыс ... ... ... ... территориалдық қызметкерлері шетел мемлекеттерімен екі
жақты қатынас жүргізеді. Олардың ... ... ... ... баға беру, екі жақтың саяси қатынасының маңызды ұсыныстары,
парламентте сұраққа ... ... ... ... дайындау, Лондондағы
шетелдік дипломатиялық өкілдіктермен іс-әрекеттік және хаттамалық ... ... өзі ... едәуір түрі бар екенін айтады. 1982 жылы
Ұлыбритания астанасында шетелдік елшілер мен ... ... ... 140-ы ... ... әрине, Лондонда сыйымдылығымен
және Париждегі резиденциясы тұрақты, бірақ мұндайлар санаулы ғана.
Ағылшын дипломатиясының ардагерлері – ... ... ... ... ... ... ... 11-ге шейін басталмайтын, өйткені
континенттен дипломатиялық құжатты ... ... өтіп ... деп еске ... Ал ... жуан ... ... бөлім қызметкерлерінің үстелінде күніне 3 реттен келіп жатады.
Форин оффисте ақпарат легінің күрт көтерілуі 60-шы жылдары келді. Бұл
дипломатиялық қызметтің, ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Сол кезде жалғыз елшіліктен күнделікті шамамен екі
мың түрлі ақпарлар келіп ... Ал ... ... 7 ... ... ... игеріп үлгермейді. Және де елшілік ... ... ... мен ... ... болды. Сондықтан
Форин оффис басшысы 1973 жылы ағылшын елшілігінен ... ... 10
% ... ... ... Бірақ бұл мақсатты орындағанмен, түсіп жатқан
жалпы ақпарат көлемі қысқармады. Өйткені оның ... ... ... ... да жерлерден келіп түседі. Территориалдық бөлім қызметкерлері
өз жұмыстарына байланысты материалдарды басқа да – ... ... ... ... НАТО, ЕЭҚ пен өзара келіссөздері, сонымен
бірге ғылыми-зерттеу ... мен ... ... анықтама
материалдарды да алатын. Өте қажет кезінде құпия ... ... ... Назарға алатын нәрсе, Форин оффис бөлімдерінің ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан ранг
табеліне сәйкес бөлім ағылшын елшісіне тікелей емес, министрдің ... ... ... ... бірі ... кіре ... Бір
жағынан бұл – ағылшын елшілерінің ежелден келе жатқан дәстүр түрі. Екінші
жағынан – ... ... ... ... ... ... ... бөлімдер – Форин оффистің неғұрлым тұрақты тобы. 1943
жылы енген аймақтану кәсібі бойынша кадрларды таңдау және дайындау құрылымы
өзін-өзі ... ... ... еш ... қажеті жоқ. Ал мамандар
болса түрлі аймақтар бойынша ... ... ... тең ... ... Форин оффисте территориалды бөлімнің қызметкерлерінің тең жартысынан
да көп 182 арабист жұмыс істеді. Бұл ... ... де ... ... ... ... ... мен халықаралық ұйымдарда
жұмыс істеуге жіберді. Сол ... ... ... мен ... жетіспей жатқан еді. Бұл ... ... ... ... ... ... дипломаттары үшін Фолклендтік ашық келіспеушілік күтпеген
жағдай болды. Баспаларда осы ... ... даму мен ... ... ... ... туралы жазылды. 70-шы жылдары
Форин оффис ... ... мен ... ... дискуссияда,
ағылшын дипломаттарының көпшілігінде халықаралық қатынас саласында
білімдерінің таяздығы халықаралық қатынастарда іс-әрекеттер мен ... ... әкеп ... деп ... ... ... сынға
Форин оффис кең көлемді кәсіби мамандардың кез-келген ... ... ... ... ... ... ... дайындамаса да жол
таба білетіндері ілікті. Бірақ дипломатиялық басшылар пікірін сарапшылар
құптамады. ... бірі ... ... ... ... ағаштарды көре
алмайды" деген пікір айтты. Форин оффисте неғұрлым консервативтік ... ... ... ... ... қала ... ... оперативті дипломатиялық бөлімінің тобы мен функционалды
бөлімнің қызметі басқа, олардың қызметкерлері ... ... ... ... ... Соңғы 10-15 жыл ішінде
ағылшын сыртқы істер ведомствосында функционалды бөлім үздіксіз дамуға ... ... ... дипломатиялық әрекеттің халықаралық ұйымдар мен
конференцияларда, сыртқы экономикалық жұмыс, ақпараттық-насихаттық әрекет,
халықаралық ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастықтың көпсалалы іс-
әрекеттеріне енуі функционалды мамандандыруды қысқартты.
1973 жылы функционалды ... ... ... ... ... үш есе ... ... болды. Ағылшын сыртқы істер
министрлігі ресми құжаттарына ... оның ... ... ... ... ... оперативті тобы деп санайды. Мысалы, 1980 жылы
парламентте қаралған сыртқы ... ... ... ... ... бөлімдер, олардың сауда-экономикалық тобынан басталды.
Форин оффис меморандумында ... ... ... ... ... 3 негізгі мақсатты алға ұстайды. ... ... ... ... үшін ... шарттарын орындау, ағылшын
экономикасына керекті ... ... ... ету, ... ... қызығушылықтарын шетелде қорғау”[2,98]. Форин
оффис экономикалық бөлімдері жақсы мамандандырылған. Мысалы, сауда қатынасы
мен ... ... ... ... экспорт бөлімі, европалық
экономикалық интеграция бойынша екі бөлім, энергетика бөлімі, ғылым мен
космос ... ... ... экономикалық қауымдастықта (ЕЭҚ) энергия
жеткізу бойынша ағылшын ұстаным жүзеге асырумен қатар, мемлекеттердің мұнай
экспортерлары мен ... ... ... Бұл ... ... келген мәліметтерді жинақтау мен қайта қарау болып табылады.
Форин оффис жыл ... ... ... ... 50 мың ... ... Өңделген ақпар сауда министрлігі, британ өнеркәсіп
конфедерациясы, басқа да ... ... ... ... ... ... ... ресми және жеке дипломат байланысы – бұл
ағылшын ... ... ... бір ісі. ... бөлімдер
үшін бұл байланыс күнделікті жұмыстағы маңызды бөлім. ... ... ... ... ... ... ... амалсыздан барады. 1980 жылы
үш банктік компаниялар стажировкасында - "Муддлэндз бэнк", "Барнлэйз бэнк",
Ротшильд тобында, сонымен бірге "Ай-Си-Ай" химиялық концернінде бар ... ... ... Форин офис әлі күнге шейін жеке тәуелсіздігін ойлап,
"сыртқы әлеммен" байланысты белгілі бір ... ... ... оффис
функционалдық бөлімінің тағы бір маңызды бағыты – Ұлыбританияға халықаралық
ұйымдарға қатысуды қамтамасыз ету. Бұл ... ... ... ... боламыз.
Зерттеуші бөлімі – Форин оффистегі қызметкерлер саны бойынша ең ірісі.
Онда шамамен 70 адам еңбек етеді. Бөлім екінші ... ... ... ... ... А.Тойнбидің қатысуымен негізін қалады. Бөлім
қызметкерлері елшіліктен, ... ... ... ... ... ... мемлекеттеріндегі ішкі жағдайды сараптайды. Ал ... ... ... ... Егер ... оффис қызметкеріне
немесе басқа да саяси ... ... ... ... қайраткері туралы
ақпар керек болса, онда зерттеу ... ... Оның ... ... бойынша қысқа өмірбаяны мен саяси қайраткерлерге мінездеме беретін
"Кім екен?" деген анықтама басып шығарады. Әрине, мұндай барлық материалдар
құпия.
Территориалды және ... ... ... ... ... бірі ... істей алмайды.
Форин оффис халықаралық бірлестігінің мәдениет пен білім саласының
координациясы мен бақылауын кейде "Мәдени ... деп ... ... ... қызметінде азаматтыққа әлдеқашан құқық алған. Ағылшын
сыртқы істер министрлігі мен елшіліктің спецификалық саясатын ... деп ... ... ... ... ... бұл жерде дипломаттар
мен дипломатиялық жұмыстың дәстүрлі формаларын пайдаланбай-ақ ... ... ... ... бойынша шағын бөлімі "мәдени дипломатияның" саяси
мақсаты мен негізгі бағыттарын анықтайды. ... ... ... ... ... ... жүзінде жүзеге асыру сыртқы істер
ведомствосымен емес, Британ ... ... 1934 ... ... ... тәуелсіз, саяси емес ұйым деп атайды. ... оның ... ... ... ... жоқ, ... ... осымен аяқталады.
Британ кеңесі әрекеті мемлекеттік бюджеттен қаржыланады, тіпті оның үш
бөлігін Форин оффис бюджеті құрайды. Кеңестің орындаушы ... ... Әрі оның ... ... ... ... тұрақты
орынбасары міндетті түрде болады. Британ кеңесінің бүкіл бас директорлары
мемлекеттік сыртқы саяси мекемелерде ... ... 1980 ... ... ... сол ... колония министрлігінде жұмыс істеген Дж.
Бэрр басқарды, ал 70-шы ... ол ... ... зерттеу тобының
басқарушысы болған. Бэррдің кандидатурасын Форин оффис ұсынған. Форин оффис
кеңес қызметкерлерін 80-нен аса әлем ... ... ... ... ... ... ... қайда бару керектігін ұсынады, саяси
қажеттіліктен туындаған кеңестер береді, ағылшын жоғарғы оқу ... ... мен ... ... ... ... және ... кеңесі көмегімен ағылшын дипломатиясы британдық басқарушы
ортаға ... ... ... ... мәдени байланыстарды бір
арнаға бағыттауға тырысады. Мәдени және ... ... ... ... бір прогрессивті әрекет. Бірақ та, Англияның Азия мен Африканың
жас мемлекеттері, Кариб бассейні ... ... ... ... жоқ. ... ... елдерінде ағылшын тілін
насихаттау, мәдени, ағарту ісін уағыздау өте жедел түрде жүзеге асырылуда.
Ал, осы ... ... мен ... ... ... таныстыру төмен
дәрежеде жүрді. Форин оффис Британ кеңесіне бір елде ... ... ... қаржыландыру керек, сол мөлшерде қанағаттандырып отыр.
Дамушы елдерде насихат әдебиеттерін тарату – ағылшын монополиясының
батасын ... ... ... ... ... бірі. Соңғы жылдары
"халықаралық білім" дамып келеді, ол ұзақ мерзімді саяси мақсаттағы дамушы
елдерде ... ... ... бағытталған. Ағылшындар жас
мемлекеттерде мемлекеттік, партиялық, кәсіподақтық аппараттарда керекті
орындарға "ағылшынданған" ... ... ... ... Дамушы елдерде, негізінен ... ... ... ... ... ... ... неоколониализмінің басқы
формаларының бірі болған кезеңге сәйкес келді. Дамушы елдерден ... ... ... ... ... енді ... ... "көмекке" барды.
1979-1980 жылдары ағылшын жоғарғы оқу орындарында шетелдік студенттер саны
87 мыңға ... Оның ¾ ... ... ... ал ең көп ... ... Шри-Ланка мен Зимбабведен келгендер құрайды.
М.Тэтчер үкіметінің қатаң экономикасының арқасында білім ... күрт ... ... ... ... ... да ... 3 жыл ішінде Англияда шетелдік студенттер саны 55 мыңға
жетті, бұл ... ... ... әрекеттер қайта қаралды деген емес.
Қойылған қатаң мақсат – минималды қаржымен ... ... ... ... ... ... ... шетелдіктердің оқуын қаржыландыруда тағы да
біршама сумма (50 млн. ... ... ... Тағы да айта ... жайт ... "Англияға келуін құптайтын, мақсатты дайындалуға ... ... ... да ... әріптестіктің ісі
консервативтік үкімет ... ... ... бақылауға алынды.
Батыс Еуропа "мәдени дипломатиясы" арқасында бір қалыпта келеді. Мысалы,
1978-1979 жылы Парижде Британ ... ... 47 ... ... ... оның ... бюджеті 1 млн. ф.ст. құрады. Бұл дегеніңіз ірі елшіліктердің
штаты. Бірақ ... ... ... ... елдермен байланысты. Кеңес
бағдарламасына Африканың ... ... ... ... 2,5 есе ... ... Кеңестің ірі өкілдіктері Индия,
Нигерия, Кения, Малайзия, Египет, Сауд Арабиясында. ... ... ... аз ... ... ... Британ кеңесі
өкілдігінде бар болғаны 3 штаттық қызметкер болды. (Салыстыратын болсақ,
Делиде – 25). Бұл ... ... ... баспасөз фолклендтік шиеленіс
кезінде есіне салды. "Мәдени дипломатияға" Форин ... ... ... ... Бұл ... де ... ... функциясы өз орнын тауып, халықаралық қоғамдық пікірлерге ... жылы ... ... ... ... ... корпорация (Би-
Би-Си) құрылды, сонан бері ол сыртқы саяси насихатының басты құралы болып
отыр. ...... ... ... ... әлем мен ... ... жағдайларды хабарлап, "рухани отарлау" саясатына қызмет етті.
Форин оффисте ақпараттық жұмыспен бірнеше бөлім айналысады. Ішіндегі ірісі
– саяси ... ... ол ... ... қызметінің саяси басшылығын
жүзеге асырады.
Форин оффис ... ... ... бірі - ... қолдау, басқа сөзбен айтқанда, Ұлыбританияның өзінде сыртқы
саяси курсты насихаттау. 80-шы ... ... ... ... қарусыздану
қозғалысын көтеру үшін жүргізілді. Ядролық қарусыздандыру қозғалысы 1981-
1983 жылы ... ... ие ... құпия барлау қызметі - "Сикрет интеллидженс сервис" (СИС)
екінші Форин оффис болып саналады. 1980 жылы ғана ... ... ... бар екенін ресми түрде ... ... ... ... парламенттің жабық отырысында талқыланып, бөлінеді, оны
министрдің құптауымен сыртқы істер ... ... ... ... ... және ... ... – басқа елдер мен ұйымдардан
толық және ... ... ... қайткенде ақылды саяси шешім қабылдау.
Бұлай деп ... ... ... боп ... ... ... Дж.Макдермотт дипломатия мен барлаудың логикалық байланысын
негіздейді. Форин ... ... ... жоғары рангалы дипломаттар
басқарады. 70-шы жылдардың басында бұл функцияларды Дж.Ренни орындады. ... ... ... пен ... ... ... болған. 1975
жылы Ренни орнын М.Олдфилдтан мұралап алған деп ... ... ... ... ... ... мен оперативтік қызметкерлері туралы мәлімет
құпияланғандықтан басылым жаңалықтарындағы нақтылықты дәлелдеу мүмкін ... ... ... құпия деңгейі өте жоғары. ... ... ... деп ... ... оффис басшысының өзі, басқарып отырған
мекемелерінде не болып жатқанынан мүлдем хабарсыз отырады-ау ... ... ... ... да, ол форин оффистен кетсе де аузын жабуға мәжбүрлі.
Құпия барлау қызметкерлерінің саны ... 70-шы ... ... ... 10 млн. ф.ст. құрады. Бірақ Макдермотт, қызмет ... ... ... бұл ... ... деп ... интеллидженс сервис" әскери ... ... ... өз ... бар, ... ... ... кадрлық дипломат
басқарады. Комитет түрлі ... ... ... ... роль атқарады. Бір жағынан, бұл министрлікті қажетті ақпаратпен
қамтамасыз етеді; екінші жағынан, ... ... ... ... және ... министрлігінен мәліметтер жинақталады. Сыртқы істер
министрлігіне негізгі ақпарды жеткізуші ... ... ... мәселесі
бойынша бөлім және министрдің тұрақты орынбасарының аппарат ... ... ... ... ... ... ... типінде тұрады. Сонымен бірге орталық байланыстың жаңа жабдықтары
мен құралдарын қарастырады. Ағылшын тарихшысы К.Эндрю ... ... ... 20-шы ... ... ... ... тапсырмасымен
үнемі КСРО Сыртқы істер Халық Комиссариаты мен Лондондағы кеңес елшілігінің
телеграфтық дипломатиялық корреспонденциясын ұстап алу және оны ... Оның ... сол ... ... ... бір ... тарихи зерттеуден тыс қалмады.
Міне, Форин оффистің жоғарыда аталған бөлімдері мен ... ... ... ... ... және ... ... ұстанымын айқындау үшін үздіксіз қызмет етуде. Елдің ... ... ... бұл ... ... ... ... министрлігінің
құрылымдары, олардың функциялары яғни саяси қызметтері жөнінде баяндадық.
Ал, келесі бөлімде М.Тэтчер ... ... ... ... ...
Форин оффистің қызметі, оның халықаралық ұйымдарға ... ... ... ... ... М.Тэтчер тұсындағы Форин оффис және оның халықаралық ұйымдардағы
ұстанымы
1979 жылы ... ... ... ... ... ... ... оффис ортасы мен дипломатиялық қызмет оларды құптаған
болатын. Алайда, М.Тэтчер ... ... ... ... ... ... да әрекет етпеді. Оның орнына күнделікті дипломатиялық
қызметтеріне кедергі жасауға тырысып, Форин оффиске мәселелерді ... ... ... ... үкімет командасын жинақтай отырып, ... ... ... лорд ... ... Ол – ... өте бай, ... мен монополиялардың иесі, ықпалды тұлға. М.Тэтчер, лорд ... ... ... ... деп ... ... премьердің
көрсеткен жолымен жүріп, айтқанына көнуге ол өте ... және ... ... Лорд ... ... ... ... өз пікірін
білдірмеді. Форин оффис болса, үкімет басшысынан гөрі ... ... ... саясаткерлерінің бірі А.Громыко:
"Каррингтон Тэтчер үкіметінде сыртқы саясат ... ... ... еске ... үкіметінде дипломатиялық қызметтің модернизациясы ... ... ... ... қауымдастықтағы ағылшын
позициясын қатаңдатуды, НАТО әскери-саяси бірлестіктерімен бірлесуге
атсалысуды талап ... АҚШ ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға белсене кірісті[26,239].
1979 жылы парламент сайлауына бір жыл бұрын, уақытша өкіл боп Пекинде,
Египетте елші, Ирак пен ... ... ... істеген ағылшын
дипломатиясының хас шебері Х.Тревельяк сыртқы саяси ұсыныстарының ... ... Оның ... ... ... Еуропадағы жетекші ролін
қайтарып беру ... ... ... жылы "Фолкленд жылы" деп атаған саяси шолушы, М.Розерфорд ... ... ... ... ... ... ... қысымын сезген,
сыртқы саяси ведомствосының мәселелеріне ауды. Аралдарға аргентендіктер
барғаннан бастап, парламенттің ... ... осы ... жатқан
жағдайларға кім жауапты, ал кім орнын босатады деген сияқты дискуссиялар
басталды. Нәтижесінде 1982 жылы 5 ... лорд ... мен ... ... ... екі ... орындарын босатты. Осындай
өтінішпен премьер-министрге хат жазған Қорғаныс министрі Дж. ... ... ... ... ... өз ... қалу жауабын алды. Сонымен
қатар, Аргентина акциясын ағылшын басшысының білмеуі, әрі ... ... ... ... ... Сыртқы істер министрі болып, бұрын
Қорғаныс министрі, содан соң палата лидері болған Фрэнсис Пим сайланды.
Жаңа ... ... ... ... мен ... саяси аппараты
арасында өзара түсінушілікті жақсарта алмады. Премьер-министр Форин офистен
келген ақпараттарға көңілі толмайтынын білдіріп, Форин офис ... ... 1982 жылы ... жаңа ... дипломатиялық мәселелер бойынша
арнайы кеңесші орын құрды. Бұл лауазымды орынға М.Тэтчердің сеніміне ие
болған кәсіби дипломат А.Парсонсты ... ... ... ... ... ... ... түрде жұмысқа қосылып, бірінші тапсырмасын алды.
Ол – Таяу Шығыс мәселелері бойынша үкіметтегі келіспеушіліктің ... ... табу ... ... шолушысы былай деп жазды: "Премьер-министр не айтса
да, ол ... ... ... ... ... іс немесе Палестинаны азат
ету ұйымы туралы болсын, әрдайым ол аузын аша бастаса Форин ... ... ... ... оты жарқ ете ... ... Ағылшын журналистері
атағандай дипломатиялық қызмет үшін "Фолкленд жылының" қорытындысынан кейін
кәсіби дипломаттар лауазымы үкімет басшысының көз алдында ... ... ... ... ... Ал, ... ... басшысы Ф.Пим қоршауда қалды, бір
жағынан М.Тэтчер ... ... ... ... онымен
келіспеушілігі. 80-шы жылдардың басында дипломатиялық қызмет пен премьер-
министр функцияларын ауыстырып алғандай ... ... ... ... жазады: "Дипломаттар қай жерде әлсіз болса, премьер-министр барынша
қатаң болды. ... ... ... ... ... премьер-министр
қылышпен жалақтады". М.Тэтчер сыртқы саяси үкіметі сыртқы саяси әрекет
бағдарында тығырыққа тірелді. Бірінші ... ... ... ... ... және ... байланысы әлсіреді. Кейбір үкімет
басшысы мен Форин оффис басшылары арасындағы келіспеушілік ... ... ... тенденциясын бейнелейді.
Британ кәсіби дипломатиялық қызметі билеуші елдердің ... ... ұзақ ... ... әрекет етуде. Әлеуметтік-саяси
статусы мен сыртқы саяси қалыптылықта дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ... буржуазиялық резерві
болып табылады. Сонымен қатар, британ дипломатиялық ... ... ... саяси мәселелер экстремистік формалар мен тәсілдерін
шешуде қолдау көрсете ... 1981 жылы ... ірі ... ... ... ... ... көрнекті және ... ... ... ... Ол М.Тэтчердің сыртқы саяси
тактикасына көңілі ... ... Оның ... ... ... ... ... жағдайға дейін жеткізді", сонымен қатар Франция,
ФРГ-мен қарым-қатынастың әлсіреуін атап өтті. Келесі жылы министр орнын
лорд ... өзі де ... ... ... еді. ... ... ... Ф.Пиммен де үкімет басшысының қатынасы жықсы болған жоқ. 1983
жылы ... ... ... ... ... ... ... Дж.Хау келді. Бірақ онымен де Тэтчердің Гренадаға АҚШ-тың
әскери интервенциясын бағалауда шикілік пайда болды. Енді ... ... ... ... ... ... министр орнын алған леди
Янг тағайындалды. Ол премьер-министрмен достық қатынаста еді. Бұған дейін
ол ағарту саласында ... ... ал ... ... салада ешқандай да
тәжірибесі жоқ еді.
80-шы жылдары Англия тілектер мен ... ... ... ... ... әлем арасында алға қарай дамуды жалғастырды. Бұл кезде
сыртқы саяси артықшылықты асыра бағалау ... ... ... ... ... оффистің Англияның Еуропалық экономикалық қоғамдастыққа кіру
кезіндегі мүмкіндігін дұрыс ... ... ... ... ... ... саясаткерлері Форин оффистің ықпалын шектеуге
күш жұмсады. ... ... ... ... ... ... ... комиссиялар құрылды. Мысалы, "Данкэн баяндамасында"
Британия екінші рангтағы ірі держава ретінде ... ... ары ... ... мүмкіндіктері белгіленіп, әлемдік
аренада өз мүдделерін ... ... ... ... М.Тэтчер бастаған консерваторлар
үкіметінің билік басына келуі Даунинг-стрит,10 және ... ... ... ... Жаңа ... министрліктің салмақтығымен
баяулығын онша жаратқан жоқ. Консервативтік ... ... ... ... ... ... министрлігінің жүйкесін жұқарту үшін құдай
өзі жіберді" деп жазды.
М.Тэтчер ... ... ... лорд ... ... ... оның өз ... басқаруына шыдамдылықпен қарады. ... ... ... ... өзгерді. Енді негізгі шешімдер ... ... ... ... ... ... ... саяси мәселелер жөніндегі жеке кеңесші етіп, алғашқыда БҰҰ-дағы
британ өкілі сэр ... ... ол ... кейін ҚХР-да ағылшын елшісі
болған сэр Пэрси Крэддокты тағайындаған болатын. Консерваторлар сыртқы
саяси курсында дипломатиялық мақсатта ... ... ... және НАТО ... ... ... тырысып, ол ұйымдарға
тәжірибелі саяси қызметкерлер мен ... ... ... ... ... пен Паллизер ЕЭҚ комиссиясының мүшесі болды[3,186]. ... осы ... ... ЕЭҚ-қа қатысты ұстанған саясатына
тоқталып ... ... ... ... функционалдық бөлімінің маңызды
бағыттарының бірі – Ұлыбританияның ... ... ... ету ... ... 70-шы ... Англия 126 халықаралық
және үкіметаралық ұйымдар санында болды. Дж.Макдермотт британ дипломатиялық
ведомствосының модернизациясына ықпал еткен халықаралық ... ... ... ... билікке келуіне Еуропалық қауымдастық
өкілдері қуаныш білдірді. Себебі, Англияның ... ... ... және
олармен одақтасуға құлықты болмаған лейбористерге қарағанда, жаңа
консерваторлар осы ... жаңа ... ... деп үміттенді. Ортақ
рынок елдерінің басшылары консерваторлармен ауылшаруашылығы ... ... ... ... ... жүргізу жеңілдеу болады деп санады.
Алайда, ЕЭҚ басшылары ағылшын жаңа премьерін аз білетін боп ... ... ... да ... ... М.Тэтчердің ЕЭҚ
елдері басшыларымен алғашқы кездесуінде алдыңғы үкіметтің ЕЭҚ-қа міндетті
төлемдері шамадан тыс көп ... енді ... әрі олай ... ... ... ... Тэтчер өзін ЕЭҚ-тегі Англия
мүддесінің айнымас қорғаушысы ретінде танытты. Ол ЕЭҚ ... ... ... ... ... ... ... ЕЭҚ-дағы әріптестері бұны
әдеттегідей "ағылшындық қалжыңның" біріне санаған болатын деп жазады орыс
баспасөзі. Бірақ жыл өтпей британ ... 1,1 ... 400 млн ... Англия ФРГ-ға қарағанда үш есе көп төлеген. Тэтчер
үкіметінің ... ... 1974-75 ... ... ... қатысу
жағдайын қарауға қол жеткізген Вильсон кабинетінің шешімімен салыстырды.
Бюджеттік мәселелер Лондонның ауылшаруашылық саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... Еуропалық валюта жүйесіне қосылуға асықпады.
Үкіметтің ЕЭҚ-қа қатысты ұстанымы ағылшындардың ұстанымымен сай ... жылы ... ... ... мәселесіне байланысты өткен Европарламент
сайлауына барлығы 33% сайлаушы қатысқан.
Лондон Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қатысты ... ... ... ... ... ... тұрақты әрі жылдам
темппен дами түсті. 1979 жылы ЕЭҚ елдеріне британ экспорты ... ... ... ... ... ... 1980 жылы 43% ... экспорты
қоғамдастық елдеріне бағытталса, ал олардан 41% импорт келіп түсті[3,78].
1979 жылы желтоқсанда ... ... ... ... ... Эстен Британияның бюджеттік төлемдерді қарау жөнінде ... ... ... ... ... 7 жыл ... ЕЭҚ-қа қосылмай тұрып, оның
ережелерімен талаптарын білетін тұғын".
Тэтчер үкіметі егер ЕЭҚ ... ... ... онда ... ... ... жүгінетінін айтып, сес көрсетті. Шынымен, 1979
жылы желтоқсандағы Дублиндегі кездесуде британдық премьер-министр соншалық
бірбеткей ... ... ... ... ... ... төлемін
2 млрд долларға қысқартуды талап етті, ал әріптестер 1 млрд. 300 ... ... ... ... қалдырылды.
Англия бұл кезеңде Қауымдастыққа қарсы түрлі қарсылықтар жүргізді. Ол
Қауымдастық елдерінен келетін ... ... ... ... ... деп ... жасады. 1980 жылы мамырда Люксембургте жоғары ... ... ... елдері кездесуінде ұзақ келіссөздер нәтижесінде
ғана бір келісімге келуге қол жетті[21,145]. Яғни, қоғамдастық қатысушылары
Англия үшін жаңа ... ... Бұл ... ... ... Оның орнына сыртқы істер министрі Каррингтон ... Ол ... ... ... тағы көңілі толмағандығын білдірді. Кабинет
отырысында Брюсселдегі шешімге қарсы екендігін ... ... өте ... ... ... тастау кабинет мүшелерінің ығырын шығарды.
Министрлер ... ... ... сыртқы істер министрі Каррингтон одан
басқа ешқандай ... енді ... ... М.Тэтчер
Каррингтонды басқа парламент депутаттары да қолдай кетуінен секем алды. ... және өз ... ... қарсы шығу үлкен тәуекелге бару екенін
түсінген Тэтчер, осы шешімге қанағаттануды ... ... ... сүйенсек, 1980 жылы ағылшындардың 70%
ЕЭҚ-тан шығуды жақтаған, ал төрт жылдан кейін яғни 1984 жылы ... ... ... ... ... 35% қарсы болған[3,79]. Қоғамдық
пікірдің бұлай бірден өзгеріп кетуіне не себеп болды?
Бір ... ... ... ... және ... ... үшін ... оздырып, қаржы-экономикалық салада интеграциялық
үрдістерді тежеуге тырысты. Ал, басқа жағынан, интеграция болмаса, сыртқы
саясатта және ... ... ... байланыс орнатуға итермеледі.
Сол кездегі сыртқы істер министрі лорд ... 1980 жылы ... ... Таяу Шығыс пен Парсы шығанағындағы ... ... ЕЭҚ ... ... ... ... ... шақырды. Бұл
арқылы Лондон бұрынғы амбициясы бойынша ЕЭҚ-пен ... ... ... ... ... ... келді.
Лондон бұл мақсатқа жету үшін Париж бен Боннға ... ... ... ... ... мүмкін болды, ал аграрлық ... ... шешу ... емес еді. ЕЭҚ ... ФРГ ... екі ... ... өсе түскен сайын, Англияға ЕЭҚ-тың
"қатардағы мүшесі" боп қана қалу қаупі туар еді[27,46].
Сөйтіп, ... ... ... ... ... бюджетіне британ төлемі жөніндегі мәселені шешуге
қол жетті. 1980 жылы мамырда Венецияда "тоғыздық" елдері ... ... 1,1 ... ... 400 ... ... келісті. Алайда
бұл компромисс ұзаққа бармады. ... ... ... ішінде
Франциямен қатынастары қайшылыққа ұшырады. 1980 жылы қыркүйекте Францияда
М.Тэтчер мен В.Жискар д' Эстеннің кездесуі болды. Онда Ұлыбритания премьері
екі ел ... ... ... ... ... ... соның
ішінде әскери салада ынтымақтасуға баса назар аударды.
1981 жылы қыркүйекте француз президенті ... ... ... ... ... да екі ел ... екі ел ... қайшылықты
мәселелерді болдырмауды атап өтті. Ал Англияның жанына бататын ... ... ... ... ... аясындағы саяси одақтасу жобасының талқылануын Бонн
ұсынды. 1981 жылы ФРГ-ның сыртқы ... ... ... ЕЭҚ ... одақ құру ... ... жобасымен шықты. Бастамашылардың ойынша,
бұл одақ, экономикалық қайшылықтарды шешуге көмектеседі. Бұрынғыдай Англия
бұл идеяны ұнатпасада қолдау білдірді және ... ... ... жаққа қарай
бұруға тырысты. Бастаманы сыртқы істер министрі лорд ... өз ... Оның ... 1981 жылы ... ЕЭҚ ... ... ... жиналысы өтті. Жиналыс алғаш ... ... ... ... ... ... ресми қарап,
"Еуропалық саяси ынтымақтастық жөніндегі Лондон баяндамасын" қабылдады.
Баяндамада "ортақ рынок" елдерінің елшіліктері мен ... ... ... ... ... көтерілді. Каррингтон АҚШ-ты
үркітіп алмау үшін бірден баяндаманың мәнін түсіндіруге асықты. "Бұл ... ... ... ... бұл жерде әңгіме ЕЭҚ елдерінің
сыртқы саясат саласындағы қызметіне байланысты болып отыр"- деді.
80-шы ... ... ... ... ... ... үшін ЕЭҚ ... кеңесінің өкілеттілігі берілген әкімшілік
хатшылық құруды ұсынды.
Тағы Лондон Еуропалық ... ... ... ... Ауғанстанға саяси бастамасын" ұсынды. Бұл арқылы ол республиканың
ішкі ісіне араласуға шақырды. 1982 жылы ... ... ... және антиполяктік резолюция қабылданды.
Лондон экономикалық интеграцияның жылдамдауына үзілді-кесілді қарсы
шықты. Атап өткендей, ол Қоғамдастықтың ұлттық билік ... ... ... қарсы болды. Англия шын мәнінде ... бұл ... ... ... ... ... десекте уақыт ағымымен Англия қоғамдастыққа қарай көбірек
интеграциялана бастады.
1984 жылы ... ... ... ... ... ... ... еуропалық интеграция концепциясын баяндай отырып, мынаны атап
өтті. Англия шын мәнінде "ортақ рынок" ортақ екендігіне қол жеткізуі ... ... ... ... және жаңа ... ... ынтымақтасуды
атап өтті[3,92].
80-шы жылдардың ортасында Англия жалғыз Қауымдастық "тыныштығын бұзушы"
ел болған жоқ. Басқа да Дания, Греция, Ирландия сияқты тынышсыз ... ... Олар ... ... ... ... болды. Оны өз ұлттық
егемендіктеріне жасалған ... деп ... ... ... ... ... ... екінші
категорияда қалып қойғысы да келмеді. ... ол ... ... ... алар ... істер министрі Дж.Хау Чэтем Хаустағы дәрісінде: "Әлсіз,
бытыраңқыға қарағанда күшті әрі біріккен ... ... ... ... мәселелерге байланысты министр әріптестернің біріккен келісімді
әрекеттерінің маңыздылығын атап өтті. Бұдан Лондонның өз ... ... ... ... ... ... конфликтте Англия әріптестеріне
Аргентинаға экономикалық байкот ... ... ... оған ... жеткізді.
Жалпы 80-шы жылдардың ортасында Лондон Қоғамдастықтағы әріптестеріне өз
ұсыныстарын қабылдата алды. ЕЭҚ-қа Греция, кейіннен Испания, ... ... ... енді ... боп ... ... жылы желтоқсанда Люксембургте өткен ... ... ... осы ... дейінгі ең жағымды жетістікке жетті. Себебі
онда қабылданған әрбір шешім Англия мүддесіне жауап беретін еді.
80-шы жылдары Лондонның ... ... ... ... ... ... арманы орындала қойған жоқ. Өйткені басты
шешім Париж-Лондон-Бонн үштігі арқылы шешілді. Болашақта да ... ... ... ... ... ... саясатта басым мән беріп, маңызды
халықаралық ұйым ретінде тығыз қатынас ... ...... ... ... ... ... НАТО-ның құрылу мақсатына
қатысты өз еңбегінде:"НАТО алғашқы ... ... ... ... Оның ... ең ... ... доктринаның ықпалымен
құрылған"- деп жазады[Қараңыз:28]. 1981 жылы қыркүйекте Нью-Йоркте ... ... ... ... ... ... ... лорд Каррингтон
өзінің америкалық тыңдаушыларын Солтүстік атлантикалық ұйым ... ... ... боп қала ... деп сендірді. М.Тэтчердің
консервативтік үкіметінде әскерилердің сыртқы саясатқа ықпалы күшейе түсті.
1978 жылы Болашақ премьер-министр өзінің бір ... ... ... мен ... ... ... болу ... деді. Қорғаныс министрлігі
мен Сыртқы істер министрлігінде Англияның НАТО-ға қатысу мәселесімен ... ... жылы ... ... ... ... кейін лорд Кррингтон
консерваторлық үкіметтің НАТО-дағы мүддесін қорғады. НАТО-ның бас хатшысы
болған ... ... лорд ... тіке ... ... ... әскери аспектісіне ғана мән баса назар ... ... ... Лунсқа қарағанда өзін басқаша қырынан көрсетті. Каррингтон
НАТО-ның саяси және әскери екі сипаты бар деп атап ... ... ... бірі ... ... ... ... деп
білді[12,27].
Каррингтон НАТО-ның доктринасы таза қорғану сипатында деп ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы алты жылда
коммуникацияны жаңалауға, өз қорларын толықтыруға, аэродромдарға т.б.
одақтың жылына 1 млрд. ф.ст. бөлетіні ... ... ... сыртқы саяси концепциясын қайта қарап, оны ... ... сай ... ... ... ... ... бастаған консерваторлар үкіметі әскери шығындарды қысқартуға
қарсы ... 1979/80 ... жылы ... министрлігінің шығындары
шамамен 8 млрд. ф.ст. құрады. 1982/83 жылдары 14 ... яғни жан ... ... мен ... көп ... болды[3,207].
Лондон НАТО-ның Еуропаның қорғанышы ретінде нығаюына қолдау білдірді.
Бірақ бұған қатысты британ саяси ортасында түрлі түсінік, пікірлер болды.
ЕЭҚ-қа кіру үшін ... ... Хит, ... ... сияқты, ЕЭҚ-тің базасында Батыс Еуропа елдерінің әскери
интеграциялану перспективасын қарауға дайын ... ... ... ... ... ... ... НАТО-ның беріктігін елемеуге тырысып, бірақ
Лондонның мүддесі үшін Батыс ... ... ... әрекет
механизмін белсенді қолдана білді. Лейбористер ... ... ... НАТО-ның ішінде Еуротоптар құру бастамасы болды. Екі
партияда Бонның ядролық амбициясына сақтықпен қарады.
1980 жылы ... ... ... ... 4-5 млрд ф.ст. ... су
асты ядролық флотын модернизациялау жоспарын жариялады. 1979 жылы Британ
премьер-министрі Дж. Каллагэн ... ... ... ... ... ... 1980 жылы шілдеде Лондон мен ... ... ... ... ракеталық жүйесін сатып алу
жөнінде келісім жарияланды. Премьер-министр ... ... ... ... ... ... жандандыратынын мәлімдеді[8,397]. М.Тэтчер
істі соңына дейін жеткізіп, ... ... ... ... екі партияда 70-80 жылдардағы британ ядролық қаруларды жасау
және модернизациялау ... ... ... боп ... қаруларға қатысты айтсақ, онда Британия басқа Еуропалық елдермен
ынтымақтасуды жүргізді. ФРГ, Франция, Италиямен әскери самолет өндірісінде
ынтымақтасты. ... ... әуе ... 90% ... НАТО ... ... Бұл нені көрсетеді? Яғни Англия баяғыдай ФРГ-ның
жаяу әскери күштерімен бірге НАТО-да шешуші ролді ұстанғысы ... ... ... ... ... ... мүшелерінің ішінен әскери
шығындар төлеуде алдыңғы қатарда тұрды. 1984/85 ... жылы ... ... ф.ст., яғни 1983/84 жылмен ... 3,5% ... ... ... әскери шығындар, фолкленд операциясына байланысты
шығынды қосқанда 21% құрады.
1984 жылы 30 маусымдағы ... ... ... ... ... жеке құрамы 325 917 адамды құрады. Ескеретін жай, ... ... ... ... ... 5 мың адамнан тұратын жылдам қимылдайтын жеке күштерін құруға
шешім шығарды. НАТО аумағында Франциямен бірдей әскер ... ... ... 25 мың ... 1985/86 ... жылы 18060 млн, ал 1987/88 ... млн ф.ст. шығын төлеу жоспарланды. Басқаша айтқанда, Англияның әскери
бюджеті ... жан ... ... ... ... ... орынды алды.
Британия НАТО-ның жыл сайын шығындарды 3% өсіру келісімін мұқият ... ... ... бюджет бұрын-соңды болмаған жоғарғы көрсеткіш
көрсетті.
Ұлыбритания бұл жылдары сыртқы саясатта ЕЭҚ, НАТО сияқты халықаралық
ұйымдарға басымдық берсе, ... БҰҰ, ... ... ... ... назары азая бастады.
80-шы жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы әлемдегі үрдістер ... ... ... ерекшеленеді. Қазіргі заманғы ... ... ... ғасырдан астам өмір сүріп келе жатқан, әлемдік
бейбітшілік пен қауіпсіздікті қорғауда Біріккен Ұлттар ... ... ... ... ... ... ... оған мүше елдердің саясаты
мен позициясына соның ішінде Қауіпсіздік ... ... ... ... боп табылады. Форин ... ... ... 2 ... айналысады. Ондағы штатқа БҰҰ құрылымында жұмыс
істегендер немесе басқа да халықаралық саяси ... ... ... ...... беделді мүшелерінің бірі. БҰҰ-дағы Англияның
қызметі жалпы Батыс ... ... ... ... және ЕЭҚ-ға мүше елдердің
жүрісімен байланысты болды. Алайда, БҰҰ-дағы Англияның саясаты спецификалық
(ерекше) ... де ... Ол ... ... ... ... кейінгі әлемде ағылшын имперализмі позициясының әлсіреуі,
үлкен отарлық империялардан айырылуы.
БҰҰ-на қатысты ағылшын саясатының бастамасы БҰҰ-ның ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысындағы ... ... ... ... ... ... еді. Бұл мәселеде олар
НАТО сияқты әскери-саяси ұйымға басымдық беруді жақтаған еді[29,165].
80-шы жылдары Ұлыбританя ... ... ... жиі ... отырды.
1979 жылы М.Тэтчер билікке келісімен ... ... ... ... мәселесіне байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымымен қақтығысқа ... 1978 жылы ... ... ... оңтүстік родезиялық
қайраткерлермен бірге ішкі саясатты ... яғни елде ... ... ... ... үшін ... ... Ал, БҰҰ-ның Қауіпсіздік
Кеңесі бұл реттеуді заңсыз деп табады. 1979 жылы ... ... ... ... ... құрды. М.Тэтчер үкімет басына келісімен
осы Музерово үкіметімен байланыс орнатты. Елдің Сыртқы ... ... бұл ... БҰҰ және Қауымдастықпен қақтығысқа әкелетіндігін дәлелдеуге
тырысты. Соңында лорд ... ... ... ... БҰҰ мүшелерімен
бірге Музерово үкіметін мойындамау жөнінде коммюникеге қол қойды[21,141].
Одан кейін 1982 жылы Фолкленд аралдары үшін болған қақтығыста да ... ... ... ... ... жолмен шешуді ұсынды. БҰҰ аралдардың
отарлық статусын мойындап, оны келіссөз жүргізу жолымен өзгертуге шақырды.
Бірақ Тэтчер бұл жолмен ... ... Бұл ... алдыңғы тарауларда
толығырақ атап өтетін боламыз.
БҰҰ-ның халық ағарту, ғылым, мәдениет, бейбітшілік мәселелері жөніндегі
халықаралық ұйымы ЮНЕСКО боп ... Осы ... ... мен АҚШ ... ... ... ... 1985 жылы консерваторлар үкіметі АҚШ-
қа өздерінің адалдығын ... ... ... ... ... ... мәселелерімен айналысатын аталған беделді ұйымнан шығатынын
мәлімдеді. Вашингтон бұл ... ... бір жыл ... ... және ... ... үлгі алуға шақырған еді. М.Тэтчер үкіметінің бұндай
қадамға баруына не итермеледі? Вашингтонның қысымы ма, әлде ... жаңа ... ... ... ... де итермелеген болуы керек деп жазады кеңес ... ... ... шын ... ... ... қысым жасады.
Алайда, ағылшындар тарапынан бұл қысым наразылық емес, түсіністік ... ... ... ... ... ... саяси біржақтылығымен
бүркемелеуге тырысты. "Үшінші әлем" қоғамдастығының тіпті, ФРГ ... ... ... ... шақыруына қарамастан, осылай жасады.
Үкімет шешімі қауымдар палатасында үлкен қарсылықтар тудырды. Көрнекті
торилердің бірі – Хит, бұл ... ... ... ... АҚШ ... ... ... ақталмайды" деп атады. Сөз
алғандардың көпшілігі ЮНЕСКО-дан жарнаның ... ... ... ... ... ... Англияның оның орнына аз алып отырмағанын атап
көрсетті. Лейбористер үкімет басына келісімен, ЮНЕСКО-ға мүшелікті ... ... ... ... ... тори үкіметі сыртқы саясатта ... ... ... да ... держава ролін иемдену,
әлемдік саясатта шешуші роль ойнауға талпынатынын көруге болады.
Сыртқы істер министрі ... ... ... ... ... ... ... сөйлеген сөзінде: "Кезінде біз
империяны жоғалтып, өзімізге сай роль ... ... ... ... ... Англия қайтадан мақтанышқа ие ... Біз ... біз ... ... ... бір роль ойнаймыз"-деді.
Көптеген мәліметтер 80-шы жылдары британдық ... ... ... ... ... Британ үкіметі Британияға Ұлы державаның ... ... ... Осы ... бойынша М.Тэтчердің: "Соңғы ... ... ... ... пен ... ... келтірді. Біз
қайтадан басқа елдер көңіл бөліп, таңданып қарайтын елге ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарайды"
деген сөзін келтіруге болады.
Дж.Хау Британияның әлемдік ролі ... ... және ... ... ... ... көру мүмкіндігін берді... Біз ... ... Біз ... ... ... ... жауапкершілік сақтаймыз, НАТО зонасының сыртында иілгіш ... жиі ... ... ... ресми Лондон тори
кезінде және 80-ші жылдары Шығыс Еуропадағы түбегейлі өзгерістер қайтымсыз
емес деген ... ... ... ... ... ... қадағалап, қиын
жағдайларда оңай шығудың шебері болса да – дипломатия бәрібір өз ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания сыртқы саясатындағы басым
бағыттар
Ұлыбританияның 80-шы жылдардағы жетістігін ... ... бірі ... ... ... ... ... мынадай екі
қазынаны иеленеді: бірі – мұнай, екіншісі – М.Тэтчер". Тэтчерді елдің
қазынасы еткен оның ... ... ... ... ... ... жазу ... Маргарет Тэтчердің сыртқы саясаттағы ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап
іздеу негізгі міндеттердің бірі болатын.
Қырғи-қабақ соғыс ... ... ... ... саясатында
"американдық" және "кеңестік" факторлар басты назарда ... ... ... ... Одағының саясатын ерекше жек көріп, ал, АҚШ-пен
ерекше ... ... ... ... бұл ... ... сыртқы
саясатындағы айтарлықтай оқиға Фолкленд аралдары үшін болған ... ... ... консерваторлардың жеңісі мен оңтүстік-шығыс
Азиядағы маңызды отары Гонконгты тарихи отаны ... ... ... ... болды. Олай болса, жоғарыда аталған мәселер осы ... ... ... Ұлыбританияның АҚШ, КСРО мемлекеттерімен дипломатиялық қатынастары
Англия сыртқы саясатында әлемнің АҚШ және КСРО ... ... ... ... берді. Консерваторлар үкіметі екі мемлекетке
екі түрлі саясат ұстанды. Атап айтсақ, ... ... ... ... ... ... жаулық қатынаста болды. Ұлыбритания АҚШ-
пен бірігіп КСРО-дан келетін социализм қаупіне қарсы тұруға тырысты. ... ... сол ... ... «зұлымдық империясы» десе, ал Тэтчер
«Батыс пен Британияға басты қауіп коммунизмнен» деп ... Жаңа ... ... КСРО ... ... ... жаңа "бәсеңдік" принциптеріне
негіздеуге тырысты. Жалпы, Ұлыбританияның дәстүрлі сыртқы саясаты екі
қарама-қайшы ... ... Ол ... ... және
өзгерістерге бейімділік көп уақыттар бойы Британия КСРО мен АҚШ арасында
ерекше ... роль ... ... АҚШ және ... дипломатиялық қатынастарын жеке қарастыруды қажет етеді.
Олай болса, біз ... ... мен ... ... ... ... ... тоқталып өтейік. М.Тэтчер У.Черчиллді өзінің
рухани әкесі деп ... және оның ... ... ... атаған
болатын. Ол Черчиллдің "АҚШ-пен тығыз одақ және ерекше қатынас" ... ... ... ... ... сипатын одан
әрі дамытуда көптеген жаңа элементтер енгізілді. ... ... ... ... ал ... ... ... үлкен әсерін тигізді. Олардың
арасында бірден тығыз идеялық және ... ... ... ... ... ... шолушысы В.Михеев: "М.Тэтчердің Рейганизмге қатысты
сүйіспеншілігі Ұлыбританияның халықаралық "менін" жоғалтуға әкелуі мүмкін"-
деп жазды[16,87].
Екі басшыны ... ... ... ... сөз ... да ... мемлекеттік реттеудің кейнсиандық әдісінен бас тарту,
терең антикоммунизм біріктірді. Сонымен қатар ... ... екі ... ... драмалық сипатқа ие болды.
Сонымен 80-шы жылдары бұл қатынастар қалай дамыды?
1980 жылы ... сол ... ... ... ... ... ... Лондонның жаңа жағдайда Атлантиканың екі жағалауының арасындағы
көпірді нығайтуға тырысатындығын білдірді. ... ... ... ... ... Еуропадағы өз территориясына американың ядролық қанатты
ракеталары "Томагавикті" орналастыра ... ... ... ... ... алу ... ... "Біздің бұрынғы ерекше қарым-
қатынасымыз біздің ЕЭҚ-ға мүше болуымыздан өзінің маңыздылығын жоғалтқан
жоқ"- деп атап ... ... ... ... даму
курсы американың дамуына қарсылық тудырмай, қайта толықтыруы тиіс екендігін
де атап өткен. Кейін Тэтчердің Ақ үй президентінің бірінші ... ... ... ... мен АҚШ ... қарым-қатынастың «ерекше» сипаты
Фолкленд (Мальвин) аралдары үшін болған ағылшын-аргентин дау-жанжалы
кезінде ... ... ... ... ... ... ... Аргентинамен тікелей қақтығысқа түсті.
Расында 1947 жылы Америка мемлекеттері арасындағы өзара көмек келісімі
АҚШ пен Аргентинаны ... ... ... ... бұл ... Аргентинаның алдында күрделі ... ... ... ... ... мен ... арасында сапарда
жүріп, арасында Вашингтонға келіп дау-жанжалды ... ... ... ... ... ... отырды. Іс жүзінде Хейгтің делдалдығы
Англияның уақытты ұтып, өзінің қарулы күштерін Оңтүстік ... ... ... ... ... ... берді. Кейін мәлім болғанындай, АҚШ Англияға Оңтүстік
Атлантикадағы ... ... ... ... мәліметтерін беріп отырған.
Америкалық спутниктердің бірін ағылшындар бас штабпен әскери іс-әрекет
зонасы арасында тұрақты ... ... ету үшін ... Пентагон
ағылшындарға аргентин әскерінің қарулануы туралы мәліметтер беріп, НАТО-ның
міндеткерлік шеңберінде Солтүстік Атлантикада ... ... ... ... ... делдалдығымен Вашингтон Лондонның дау-жанжалды ... ... ... ... ... АҚШ ... Америка елдерінің
Аргентинаға көмек көрсетуіне бөгет жасап бақты. Олар ... ... ... жасап, «коммунизм кіру» қаупімен қорқытты[9,97].
1983 жылғы қыркүйектің аяғында Тэтчердің АҚШ-қа сапарының атмосферасы
антисоветизммен ... ... ... бірқатар маңызды мәселелерде,
атап айтқанда АҚШ-тың мемлекеттік бюджетінің жетімсіздігінен Батыс Еуропа
елдері экономикасындағы жағымсыз салдарын жеңілдетуге қол ... ... ... Бірақ бұл ойы орындалған жоқ.
Кейін ағылшын-американ қарым-қатынасына да драмалық кезең келді. Ол ... осы ... ... айындағы Гренадаға қарулы интервенциясына байланысты
болды.
Англияның кейбір ресми адамдарының баяндаулары, Вашингтон ... ... ... ... ... жоқ ... ... М.Тэтчер
бұл интервенция ол үшін күтпеген жағдай ... деп ... ... ... ... сөз жүзінде қарсы шығып, идеологиялық жағынан жағымсыз
режимдерді жоя ... ... ... ... ... болатынын оның
«қатыгез соғыстарға» әкелетінін айтып, өзінің ... ... ... ... ... ... сынауы
британ дипломатиясының классикалық әдістерінің бірі болды. Өйткені, Англия
Қоғамдастық мүшелерінің және британ жұртшылығының реакциясын ... ... ... да ... бұл сынауын теңіздің арғы жағы түсіністікпен
қабылдады. Қалай болғанда да Гренада басқа ... ... ... да ... ... себеп болды. Британ саясаткерлері
Вашингтондағы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Дж.Хау Уэтем-хауста сөйлеген сөзінде: "Гренададағы оқиғалар
бізге Еуропадағы ең жақын деген одақтастардың ... ... ... ... еске ... Біз мұны ... Еуропалық ел емес, бүкіл
«ондық» болып жүзеге асыра аламыз"-деді.
Ағылшын саяси топтарында ... ... ... ... ... іс-әрекетімен ауқымды ядролық жанжал туғызуға қауіп төндірген
кездегі ағылшын-американ қатынастары жайлы ... ... ... ... АҚШ ... ... қысым көрсетіп Лвияға
экономикалық байкот жариялауды талап еткен кезде, Лондон бұдан бас ... ... ... Оның ... түсінікті де, өйткені ол
ЮАР-ға ... ... ... қарсы санкция енгізу оңай емес екенін
түсінді. Оның есесіне АҚШ осы ... ... ... ... мен ... ... жасаған кезде, Лондон өз территориясында американдықтарға әуе
әскери күштері базасын ... ... ... Осы ... америка
самолеттері өлім ұсынушы жүктермен ұшып жатты. Осылай Англия тәуелсіз елге
озбырлықтың қатысушысы болды. Бұл кезде ... мен ... ... ... ... ... салған болатын. Алайда бірнеше ай өткеннен
кейін осы жылдың ... ... АҚШ ... ... ... ... ... алдыңғы жолғыдай олардың әрекетін қолдамады, өйткені
кабинетке оппозициялық ... мен ... ... ... ... ... бұл іс-әрекетінен Англияда қиын шақта АҚШ-қа сенуге бола ма?
Бір күні өз жеріміздегі ядролық қаруды бізбен ақылдаспай-ақ өзімізге ... ... ме? ... ... ... ... ... "Томагавик" қанатты ракеталарын шоғырландыра
бастаған кезде, Британияда бұл жаңа ракеталардың жүйесін екі жақты бақылау
жасау мүмкін бе? Деген сұрақ пайда ... ... ... бұл ... жауап бере алмауы, АҚШ Лондонның келісімінсіз-ақ белгілі бір
жағдайларда Англия территориясындағы ядролық ... ... ... ... ... ... болды.
Таяу Шығыс мәселесі жөнінен туындаған екі ел арасындағы қайшылық үнемі
болып отырды.
Көптеген бақылаушылар ... ... ... ... ... ... ... ақылдаспауын және АҚШ бастаған
антикоммунистік компанияның қызған шағында Тэтчердің Еуропадағы социалистік
елдерді аралауға шығуын екі ел ... ... ... ... ... баспасөздері мұны британ саясатының тәуелсіздігінің күшеюі
деп бағалады.
Тори үкіметінің үнемі республикалық ... ... ... ... – ол ... Бұл империя аралық екі орталық қатынасы
бақталастығының АҚШ пен ... ... ... ... ... пен Батыстың
саудасынан көрінді.
1984 жылы мамырда Англияның сауда және өнеркәсіп министрі Н.Геббит ... ... ... ... ... Ең алдымен АҚШ-тың 1983 жылы Вильямсбергте
жеті жетекші ел басшылары кездесуіндегі қол ... ... ... ... ... шетелге шығаруға тыйым салғаны үшін ... ... ... ... ... да ... тыс жерде жұмыс
істеп жатқан фирмалар қызметіне ... ... ... Ол ... министрінің АҚШ-тың Кеңес Одағымен сауда ... ... ... ... еді. ... ... ... қарамастан Уайтхолдың қолдауымен КСРО-мен келісім
шарт міндеттерін орындауды жалғастырды.
Ағылшын-американ "ерекше қарым-қатынасының" ... ... ... тақырыбы боп саналады. Қаржы- экономикалық мүдделердің өрілу
деңгейі жөнінен хабардар ету үшін бірнеше цифрлар келтірейік.
ЕЭҚ ... ... ... 41% ... ... үшін айтатын болсақ: ... 19,3, ... ... ... ... 54% - ... 1983 жылы ол ... тең болды. Ал АҚШ-тағы британ инвестициялары 23 млрд. құрады.
Басқа ... ... ... ... ... ... ... олар бір-бірімен тығыз байланысты[21,278].
Ақ үйге Рейган келгеннен кейін ... шын ... ... ... және ... ... кең пейілдікке мырзалық жасады. 1985 жылы
ақпанда АҚШ-қа ... ... ... оны ... ... ... ... Оған себеп – АҚШ пен Ұлыбритания арасында дипломатиялық қарым-
қатынас ... 200 ... ... ... ... екі ... де
кездесу мүмкіндігін берді. Бұған дейін мұндай құрметке У.Черчиль ғана ие
болған болатын.
М.Тэтчер көптеген ... ... ... ... ... ... атап өтіп, Англия Американың қанатты ... ... ... ... ... беріп ынтымақтастық үлгісін көрсетті.
Ол Американың жер шарының басқа бөліктеріндегі де әскери қимылдарын қолдап
отырды.
"Таймс" 1985 жылы 21 ... ... ... ... – Рейган кейпінде»,- деп сипаттады. Газет мұны «саяси спектакль»
деп атады[3,120].
Бұл тарихи сапардың ... ... ... ... ... мен АҚШ қарым-қатынасының ерекше сипаты ... ... ... Ақ үй ең көп ... ... ... ... отырды.
Ұлыбритания-Американ қатынастарының жағдайын ... ... мен ... ... ... ... ... ұстанымына, атап
айтқанда Лондонның Американың – ... ... ... ... ... кете ... 1985 жылы 6 ... АҚШ пен
Англияның қорғаныс министрлері К.Уайнберг пен М.Хезлтайн "өзара түсіністік
жөніндегі меморандум" келісіміне қол қойды. Бұл келісім Англияның ... ... ... жағдайларын анықтады. 1985 жылы наурызда
Дж.Хаудың Лондондағы ... ... ... ... "жұлдызды
соғыс" бағдарламасының ғылыми-зерттеу жұмыстары шеңберінде көзқарастарымыз
толығымен сәйкес келеді",-деді. Осы ... ... ... ... ... ... ... орналастыруға рұқсат берді. КСРО
саяси қоғам қайраткері А.А.Громыко, Англия бұл арқылы АҚШ-пен КСРО-ға қарсы
күреске біріккенін жазады[23,418].
Англия үшін ... ... ... бірінші болып СОИ-ға
қатысуға келісім берудің ... ... ... ... және ... ... болды. Англия осы арқылы өзінің артықшылық жағдайын
сақтады. Ол өз фирмалары үшін ... ... ... ... ... ... келді. Сонымен бірге Англия СОИ бағдарламасына тезірек қосылу
арқылы ЕЭҚ-тегі бәсекелестерін және серіктестерін оның ішінде ФРГ ... ... ... ... озу ... ... университетінің профессоры П.Роджерс: "АҚШ президентінің
рецепті ... ... ... қарсы қорғаныс жасау, ядролық қаруды
қысқартуға, тіпті жоюға ықпал ... деп ... ... ... Ал іс ... бұл ... жүзеге асыру нәтижесінде ядролық
арсенал және қиратқыш ... ... одан да ... ... ... ... ... шешімін "қауіпті және тұрақсыздыққа әкелетін" Женевада
(1985ж.қараша) болған жоғары деңгейдегі кеңес-американ кездесуіне толығымен
қайшы келетін қадам деп атады. Ұлыбритания мен АҚШ ... ... ... меморандумның мазмұны ... ... ... ... ... ол ... өнеркәсіп компаниялары, университеттер
мен ғылыми-зерттеу орталықтары ... ... ... ... ... келісім жасауда басшылыққа алатын жалпы ережелерді анықтады.
СОИ жөнінен ағылшын-американ келісіміне қол ... бір ... ... ... ... өзінің ядролық құралын
жарды. Бұл кездейсоқ сәйкестік емес еді. Лейбористік "көлеңкелі" қорғаныс
министрі Д.Дэвис ... ... ... ... қарап: "Сіздердің
департамент пен Форин оффис тез Пентагон мен Ақ ... ... ... ... жылы ... тағы бір оқиға болды. Ол ағылшын-американ қарым-
қатынасының және оның ... ... ... ... ... ... бола ... жағдайда екі ел арасында құпия
келісім жасалғандығы жөнінде мәлімет пайда болды. ... ... ... ... ... ... апталық газеттер
бірқатар ақпараттар жариялады. СДП ... ... ... ... "АҚШ ... тағы бір штаттың" ролін беріп отырғанын көрсетті.
Кейін анықталғанындай, "дағдарыс" бола ... ... ... қарулы
күштерінің билігіне әскерилерге бақылау жасау ғана ... ... ... ... ... да ... жасау құқығы
берілді.
"Нью стейтсмен" бұл 1983 жылы АҚШ пен ... ... ... ... ... деп жазды. Аталған келісім бойынша АҚШ өзінің билігіне 30-
ға дейінгі ірі ... оның ... ... ... ... ... ... мен АҚШ дипломатиялық қатынастарында ерекше болып қалған
мәселе – ол әскери дипломатиялық және ... ... ... Әскери сала
жөнінде айтатын болсақ, Англияны АҚШ-тың "батпайтын авианосеці" ... ... ... ... 1984 жылы 31 ... мынадай
деректер келтірді. Американдық әуе әскери күштерінен Батыс Еуропада 760
ұшақ және 66 мың ... ... Оның ... 360 ұшақ және 30 мың ... ... 9 негізгі базасының 3 тобында орналасқан. Бұдан басқа
американдық әскерилерді ... ... ... ... жаңа ... базаларды т.б. әскери нысандарды салғаннан
кейін, олардың жалпы саны 110-нан асты. "Нью-стейтсмен" ... ... қоса ... 160-қа ... деп жазады.
"Ерекше қарым-қатынастың" маңызды саласы ядролық сала болып қала берді.
Ядролық салада шынында да интеграция мен оперативті қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... ... кейін де АҚШ Англияға су асты ... ... мен ... үшін уран ... ... деп атап ... Ұлыбритания өз
кезегінде Құрама Штаттарға плутоний т.б. материалдар жіберіп отырды.
Жеткізу саласында Англия ... ... ... болды.
Бұдан әрі шын мәніндегі "ерекше қатынасты" барлау ... ... ... 1947 жылы ... мен АҚШ ... осы ... бөлу ... келісім жұмыс істейді. Уэлтенхэмдегі ... штаб ... ... ұлттық қауіпсіздік Агенттігі
қаржыландырады. ... ... ... тағы да төрт ... ... екеуі Англияда, екеуі Шотландияда ... ... ... орталығы кеңес территориясы арқылы ұшып ... жер ... ... ... ... алып
отырады. Англия америкалықтардың Атлантикадағы кеңестік су асты қайықтарына
барлау жасауына мүмкіндік береді. Британдық су астындағы қайықтарды ... ... ... ... ал ... және ... ... Англия толығымен Америкаға тәуелді. (Американдық "У-2"
барлау ұшақтары британ территориясында және Кипрдегі ... ... ... ... қызметінің өкілдері АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік
Агенттігінде жұмыс істейді. Басқа бірде-бір одақтастың ондай ... ... ... айтқанда екі ел арасындағы қарым-қатынас өте тығыз болды.
Бұл М.Тэтчердің ағылшын-американ қарым-қатынасын өте «ерекше ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатының
маңызды бағыты болып қала тұрса да, ол сөзсіз өзгеріске ұшырап отырды.
Екі мемлекеттің неоотарлық мүдделері ... ... ... ... ... курсының тығыз үйлестігі жүзеге асады. Социалистік
ынтымақтастық елдермен қарым-қатынас мәселесінде британдық және американдық
империализмнің ... ... ... ... ... Британ
дипломатиялық қызметі "үшінші әлем" елдермен ... ... ... ... таймс" 1984 жылы 21 желтоқсандағы мақаласында
жазғанындай "ағылшын үкіметі мен американ әкімшілігінің көзқарасы ... ... ... ... ... ... қатар қаруларға
бақылау жасау жөніндегі мәселеде толығымен сәйкес келмейді.
Бір сөзбен айтқанда ... мен ... ... ... келуіне қарамастан, Британия бұл кезеңде АҚШ-қа қарағанда ... ... ... позиция ұстады.
Ағылшын-американ қарым-қатынастарының дамуы бір ғана бағытта болды. ФРГ-
ның бұрынғы канцлері ... ... ... қарағанда,-деді ол
М.Тэтчерге қарап, - сіздерде АҚШ-пен ерекше қарым-қатынас. Бірақ мен ... ... ... ... бар ма? деп ... ... ... саясатында ФРГ, Франциямен байланыстарға да Англиядан
кем мән берілген жоқ.
Жоғарыда аталған Ұлыбритания-АҚШ қатынастары ... ... ... ... "ерекше қарым-қатынасқа" тепе-теңдік жетіспейді.
Олар тек Лондон үшін ерекше, ал Вашингтонда ... ... жоқ. ... ... ... топтары арасында АҚШ-қа жақсы болғанның ... үшін ... ... ... ... ... ... ойламаған
драмалық зардаптарға әкелуі мүмкін деген қауіп ... ... ... ... ... әлі де ... ... халықаралық жағдайлардағы өзгерістер, әлемдік аренадағы
күштер арақатынасындағы өзгерістер ... ... әсер ... қалған
жоқ,-дейді. Мұнымен келіспеуге болмайды. Бұл кезеңде Британия потенциалы
американікімен салыстыруға келмесе де, Лондон дербес бағыт ... ... ... саласында өз көзқарасын батыл ұстанып отырды.
Батыстағы буржуазиялық насихатта Кеңес Одағы АҚШ пен Батыс ... ... ... отыр ... ... кеңінен пайдаланылды.
АҚШ пен Англия арасындағы "ерекше қатынастар" әлемдік саясаттың жағымсыз
факторы бола отырып, конструктивті роль атқарады. Бұл ... ... ... ... шеңберінде КСРО-мен тығыз байланыста
болған еді. М.Тэтчер кейінгі еңбегінде: ... ... ... ... Біз ... ... ... екенін білеміз. Американың
ісі біздің де ісіміз,-дей келіп, бұрын коммунизмге ... ... ... енді терроризммен күресте біргеміз",-деп жазады[20,43].
Біз жоғарыда АҚШ-пен "ерекше қатынастарды" атап өтсек, енді сол кездегі
ірі мемлекеттердің бірегейі, ... ... ... ... ... ... ... ұйқысын қашырған - КСРО-мен қарым-қатынастарына
тоқталып өтейік.
Консерваторлар билікке келісімен ... ... ... ... ... ... ... тұрды. М.Тэтчер оппазиция лидері болса
кез-келген антикеңестік пікірлерін еркін айта ... еді. Ал, ... ... Себебі, ол елдің премьер-министрі. Бұл жерде басты мақсат сайлау
үшін күрес емес, мемлекеттік мүддені түсіну боп табылады.
Консерваторлардың ... ... қиын әрі ... қайшылықты
жағдайда болды. Әрине, Кеңес Одағына деген симпатия жөнінде әңгіме де
болған жоқ. ... ... ... ... философиясы жағымсыз ниетте
болды. Бірақ, ол ... ... ... ... үшін ... ... оның ішінде сауда, ақпарат алмасу мәселесінде тұрақты
қатынастарды орнату қажеттілігін түсінді. ... ... ... ... ... ... ретінде М.Тэтчер КСРО сыртқы істер
министрі Косыгинге хат жазды. Онда ол ... ... мен ... қатынастарды одан әрі дамытуға, сауда-экономикалық қатынастар
орнатуға мүдделі екендігін жазады. 1979 жылы ... ... ... көрінісі, мамыр-маусым аралығында Лондонда "Әлем және
ынтымақтасу арқылы прогресске" деген ұранмен КСРО-ның ... ... ... Оған 16 ... ... ... ... қатысты.
Көрменің жұмысы барысында Англия – КСРО арасында экспорт және импорт үшін
келісім-шартқа қол қойылады. Сол жылы шілдеде Москвада ... ... ... мен ... ... байланысты көрсетілімдерден тұратын
британдық көрме өтеді. Осы ... ... ... ... ... іскерлерінің Британ-Кеңес арасындағы экономикалық-ғылыми, сауда
байланыстардың дамуына ... ... ... фактілер сол кезде Тэтчердің бастапқы басшылық жылдарында КСРО-мен
шынайы іскерлік қатынас орнатуға ұмтылғандығын ... ... ... екінші жартысынан қырғи-қабақ соғыстың тағы ... ... ... ... ядролық-ракета қарулардың жаңа түрлерін енгізу
жоспарлары қарала бастады. Сондай-ақ, ... ОСВ-2 ... ... бастады. М.Тэтчер үкіметі ОСВ-2 келісімі АҚШ-тың
Батыс Еуропа қауіпсіздігіне кепілдік беруін әлсіретеді деп санады. Осындай
жағдайда 1979 жылы ... ... КСРО тек ... ғана ... ... деген
пікірін жариялады[5,54].
Өкінішке орай Кеңес одағының өзі ... ... ... ... ... ішінде Кеңес әскерінің Ауғанстанға кіруін
атауымыз керек. Кеңес ... ... ... ... ... ... кейін қайтарып алды және ЕЭҚ пен ... ... ... ... ... Ағылшындар бұны агрессия, ал КСРО-ның ... ... ... ... ... ... деп сынады. Осы ... 1980 жылы ... тори ... ... сессиясында АҚШ-тың
экономикалық және басқа да санкцияларын қолдауға ... ... ... сауда, білім мен мәдени байланыстарды тоқтатып,
тіпті, сол жылы Москвада өтетін Олимпиадалық ойындарға байкот ... ... ... британ билеушілері КСРО-мен байланыс жасамаса
Ұлыбритания әлемдегі және ... ... даму ... қалып
қоятынын, тіпті халықаралық қатынастарда салмағы мен ықпалын жоғалтып алу
мүмкіндігін түсінді[1,211].
1981 жылдан бастап екі ел ... ... ... ... Тэтчердің бірінші үкіметінде кеңес-ағылшын қарым-қатынасы артқа
шегініп, құлдырау жағдайында болды деп ... ... ... ... ... қорытынды жасау дұрыс емес те сияқты. Ян ... ... ... "бұл ... антисоциализм емес,
консервативті партия ылғи да Британияның мүддесіне сәйкес ... ... ... күреспен бірге Тэтчер елдің практикалық мүддесі,
оның ... ... ... ... ... ... жылы ... кеңес елшісі В.И.Поповпен кездесуінде ол ағылшын-
кеңес қатынастарына үлкен қызығушылық танытты[21,296]. Екі ел ... онша ... және оны ... ... қарай өзгерту
жайлы елші ескертпесіне, ... ... ... ... мүдделі, бірақ шынайы қажетті жерде",-деп жауап берді. Бұдан
ағылшын үкіметі КСРО-мен қай ... ... ... өзі ... ... ... ... сауданы екі ел ынтымақтастығы ... ... ... ... ... зиялы қауымының КСРО-мен
сауданы тоқтатуына қарсылығын ескере отырып, оны жандандырудың белгілі бір
шараларын қабылдай бастады. Бірақ ... ... ... ... ... ... оның ішінде Польшадағы жағдайға байланысты АҚШ-
тың Кеңес Одағымен сауда жасауға санкция жариялауы сияқты сыртқы ... ... газ және ... ... ... байланысты
болды. Консерватолардың көпшілігі КСРО-мен сауданы дамытуды қолдайды ... ... ... ... ... ... оны АҚШ ... елге тарату деп қарап, оның халықаралық құқыққа қайшы екенін атады.
М.Тэтчер осы мәселе бойынша Лондонға АҚШ-тың мемлекеттік ... ... ... ... ағылшын премьері оған: "Еуропа газ құбыры
жөніндегі жобадан бас ... ... ... ... бас ... Оның сөзі ... бұл жобадан бас тартудан Англия 400 млн. ... жылы ... ... ... ... ... беру туралы шешім
орындалады",-деді. Осыдан кейін құбырлар бірінен кейін бірі Кеңес Одағына
жөнелтіліп ... ... ... ... ... ... кеңейту жолына түсті.
Осының нәтижесінде "Ұлыбритания-КСРО" Ассоциациясының 1984 жылғы
кездесуінде ... ... 1983 жылы біз ... ... ... ... қарым-қатынаста мүдделі екенін жеткізгенбіз. Біз сіздердің ... ... ... Хау сөзінен байқағанымыздай ең
бірінші сауда және ... ... баса ... ... Жалпы
Ұлыбританияның социалистік елдермен экономикалық-сауда байланыстары жоғары
болмаған. 1984 жылы ол 2,5% ғана құраса, соның ішінде 1%-і ғана ... бұл ... ... ... Тэтчер кезекті парламент
сайлауында жеңіске жетіп, ... ... ... құрғаннан кейін жасады.
1983 жылы Ұлыбритания жоғарғы билігінде алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ның
Англиядағы елшісі В.И.Попов ... ... ... екі ... ... жақсарту мәселесі жөнінде әңгімелесті. Осыдан
бастап екі ел арасындағы қатынастарда өзгерістер байқала бастады.
1984 жылы ақпанда Ю.В.Андропов ... ... ... осы ... ... ... қатысу және Кеңес Одағының жаңа басшылығымен
танысу үшін Мәскеуге келетіні жөнінде ... ... ... ... ... ... ... елшілігіне не премьер, не сыртқы ... ... ... еді. Ал бұл ... Англияның КСРО-мен қатынасты
жолға қою үшін жасалған саяси саяси қадам деп санауға ... 1984 жылы ... ... және ... ... ұшып ... Бұл премьердің Мәскеуге
алғашқы ресми сапары еді[34].
14 ақпанда Черненко және ... ... ... Онда ... ... ... және маңызды мәселелерде пікір алмастырғысы
келетінін айтты. Ал, Ауғанстанға кеңес әскерінің кіруі жөнінде премьер ... екі ел ... ... ... ... деп мәлімдеді. Кеңес
жағы да мүмкіндігінше екі ел ... ... ... үшін ... ... ... ... қатынастар үшін қолдан келгеннің бәрін
жасайтынын атап өтті.
Осы сапардан ... екі ел ... ... кеңейе бастады. Жыл
аяғында Мәскеуге Англия Сыртқы істер министрінің тұрақты орынбасары ресми
сапармен келді. Екі ел министрліктері ... ... ... ... ... ... әлі алда ... жылы 16 желтоқсанда Лондонда КСРО Орталық Атқару комитетінің
хатшысы Горбачев пен М.Тэтчердің ... ... ... Мәскеудегі
сапарында КСРО Жоғарғы Кеңесі мүшелерін Ұлыбританияға шақыра кеткен еді.
Осы делегацияны М.С.Горбочев бастап келді. Кездесу ... ... ... Екі ... ... ... түсінушілікпен қарады. Бұл кездесуде
қарусыздану мәселесі басты назарда болды. Сондай-ақ әңгіме барысында екі ел
арасындағы сауда-экономикалық ... одан әрі ... ... ... ... қорытындысына толық ... ... КСРО ... ... ... ... ... төрағасы М.С.Горбачев Ұлыбритания парламентінде ... ... ... ... шолу ... ... ядролық қаруды қысқарту,
таратпау, қарусыздануға көшу және жаңа соғысты болдырмау мәселелері жөнінде
сөз алды[18,113-118]. ... ... ... екі ел ... тауар
айналымын 40-50%-ке жеткізуді ұсынды[35,203].
Премьер-министр Горбочевпен бірінші кездесу барысында, оның ... ... зор ... бірі ... ... ... ... болуға болатынын түсініп, оның қызметін мұқият зерттей
бастады. Тэтчер Горбочевтің ... ... ... ... ... елшілігінен
оның сөздерінің барлық мәтінін алдымен ... ... ... ... ... ... ... Д.Куэйл қайта құру басталғаннан кейін 4 жыл
өткен соң, оны жүзеге асырудағы Горбочевтің ролі ... ... ... бір ... ... Тэтчер керісінше кеңес басшылығында
Горбочевке артықшылықпен қарады. Басқа батыс өкілдеріне қарағанда ол ... ... роль ... және ... үшін оның ... пайдасы
қандай екенін басқалардан бұрын түсінді.
1985 жылы 12 наурызда М.Тэтчер ... ... ... ... үшін ұшып келді. 13 наурыз күні ... ... КОКП ОК ... ... ... Оған КСРО ... ... министрі
А.А.Громыко және Англия Сыртқы ... ... ... қатысты. Әңгіме
барысында британ-кеңес қатынастары қозғалып, кеңес жағы ... ... және ... ... ... ... ... КСРО
сыртқы саясаты осыған бағытталатынын атап өтті. Екі жақ та саяси диалогқа
дайын екендігін білдіреді[36]. Аэропортта күтіп алушылардың ... ... ... оған ... ... болғаннан кейін басқа тақырыпқа
көшіп, өзінің М.Горбочевпен жақсы ... ... ... ... ... онымен кездесу мүмкіндігіне ие болғанымды жоғары
бағалаймын. Жаңа ... ... ... үшін пайдалы болады ғой деп ойлаймын.
Мен кеңес басшылығымен түсіністікті ... ... мән ... ... ... ... қатынасты жалғастыруға үміт артамын",-деді.
Кеңес-ағылшын дипломатиялық қатынастары жағымды бағытта дами ... ... ... жаңа ... ... анық көрінді.
1985 жылы күзде ... ... ... ... В.И.Поповпен
кездесуінде Англиямен қатынастардың келешегі және жағдайы туралы сөйлесіп:
"Тэтчерге айта бар Кеңес Одағы ... ... ... Ол Англияның КСРО сияқты ... ... ... ... ... кеңес басшылығының Британиямен қарым-қатынасты тұрақтандыруға
тілегін жақсы түсінді. ... ... ... ... ... да ... ... ол Англия үшін КСРО-мен татулықтың маңыздылығын түсінсе, екінші
жағынан социализмді жек көріп, ... ... ... ... Ол ... ... КСРО-Англиямен қарым-қатынасты
жақсартуға көбірек мүдделі деген тезисті ұстанды. Бұл тезис оны ... ... ... ... бірі Англиядағы кеңес дипломаттары мен
қызметкерлерін шпиондық әрекетпен айналысты деп кінәлау. 1981-1985 жылдары
ағылшын ... 7 рет ... ... ... қолданды. Тэтчер үкіметі
сүйкімсіз акцияларының ... 1985 жылы 12 ... ... Бұл күні ... ... 25 ... шығарды.
Елден "Комсомол шындығы", "Социалистік ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, белгілі кеңес
журналистері ... сол ... ... ... ... талдау жасай отырып,
Англияның мұндай қысым акциясына "озбырлыққа қарсы ... ... ... кінәлі екенін айтуға болады. Кеңестер ... ... ... ... ... ғана ... жылы қыркүйекте Тэтчер тағы 5 кеңес қызметкерлерін елден ... ... ... ... ... ... тағы бірнеше кеңес
дипломаттары елден шығарылады деп ескертті. Алайда бұл жолы ... ... және ... ... етті. Ол КСРО-дан дереу 25 ағылшын дипломаттары,
журналистері және қызметкерлері шығарылатынын ... 16 ... тағы да 6 ... дипломаттарын шығарды. Келесі күні КСРО тағы да 6
ағылшын дипломаттарын шығарды. Ағылшындардың бұндай ... ... ... ... әрекеті ағылшын қоғамының кең бөлігінің наразылығын
тудырды.
Келесі жағдайлар ағылшын билеуші топтарының екі жүзділік сияқты ... ... ... ... ... ... ... көрсете отырып,
Тэтчер үкіметі КСРО-ға қарсы тыңшылық әрекет ғана жүргізіп қоймай, Кеңес
Одағының ішкі істеріне ... ... ... ... 1974 жылы
ағылшын тыңшылары КСРО-ның Даниядағы өкілі О.Гордиевскиге дипломатиялық
қызметке опасыздық жасады ... айып ... Ол ... ... ... 1982 жылы ... ... бірінші хатшысы жұмысына жіберілді.
1985 жылы көктемде оны кері ... ... Осы ... ... ... ... ... КСРО дипломатиялық қызметте шетел мемлекетінің
агенті істейтіндігінен қауіптенсе керек. Сезік Гордиевскиге туды, осыны
сезген ол ағылшын арнайы ... өзін ... алып ... ... ... үкіметі Гордиевскиді құтқару үшін, оны КСРО-дан ұрлап кету
керек деген қарапайым шешім ... ... ... ... хабар берді. Оның бірі Мәскеудегі
ағылшын елшілігіне ағылшын жүк машинасымен Финляндиядан жүк әкелінді. Жүк
машинасы кері ... ... ... ... ... ... қызмет
агенттері, қорыққан опасызды салып алып Хельсинкиге ... одан ... ... Бұл ағылшын тыңшыларының КСРО-дан өз шпиондарын ұрлап
әкету фактысы болатын. Журналистер М.Тэтчерге Гордиевский туралы ... ... ... Ол бұл мәселе жайлы айтқысы келмейтіндігін айтты.
1985 жылы 13 ... ... 60 ... ... ... оған ... жіберді.
1986 жылы жазда Англияда Горбочевтің "Таңдаулы мақалалары мен сөздері"
жарық көрді. Онда ... ... ... ... қорғайтыны
білдірді.
1986 жылы маусымда Лондонға ресми сапармен келген Шеварнадзе премьер-
министрге Горбочевтің арнайы жолдауын ... Онда ... ... ... ... және ... ... кеңес-ағылшын байланысын дамыту
саласындағы жоспарларына жан-жақты тоқталды. Сапар барысында экономикалық
және өнеркәсіптің 1990 ... ... ... ... ... ... қол қойылды. Тэтчер кездесуді қорытындылай отырып,
"ағылшын-кеңес қарым-қатынастары қайтадан басқарылатын ... ... ... ... ... ... сапарының екі ел арасындағы
қатынастарды дамытуда маңызы зор болды[37].
Ағылшын баспасөзінің айтуынша, Премьер бұл болатын кездесуге ... ... ... ... Осы ... 31 ... күні ... мен
Кеңес Одағы арасында ... ... және ... ... ... ... ... түсіністік" жөніндегі меморандумға қол
қойылды. Онда екі ... ... ... ... ... ... мен
өнерді дамытуда тәжірибелер алмасу, екі елдің мәдениетін еркін насихаттау
жөнінде мәселелер қарастырды[19,471].
М.С.Горбочев ортақ қауіпсіздік ... ... ... ... орталық баптарының бірі ядролық қаруды қысқарту, кейіннен толығымен
жою болды. Бірақ Тэтчер ядролық қаруды ... ... Оның ... ...... ядролық қарулары қарапайым және жан-жақты
зерттелген ... ... ... Осы ... бойынша М.Тэтчер мен
М.С.Горбочевтің пікір алмасу кезінде Кеңес Одағының ұсынған 2000 жылға дейі
ядролық ... ... және жою ... ... халыққа танымал
болып, өзінің қолдаушысын тауып жатты. Бұл бағдарламаны Горбочев пен Рейган
бұған ... ... ... ... ... мұны ... қалай
қабылдайтыны маңызды болды.
Мәскеудегі кездесу алдында М.Тэтчер Черчильдің АҚШ Конгресіндегі соңғы
сөзін есіне алып, Құрама ... ... ... бас ... шақырып,
"Басқа құрал әлі жоқ, сондықтан біздің осы қарудан бас ... ... Осы ... ол ... кездесуде де қорғауға тырысты. Ол бұл
кездесуде: "Мен әлемді ядролық қарусыз елестете ... Мен ... ... бәрі ... ... ... мен бұл жүзеге аспайтын
нәрсе деп ... ... ... ядролық күштерін ұстап тұруға келгенде М.Тэтчер "бұл
минималды ... күш және ол ... ... ... ... қару жөніндегі Тэтчердің бұл позициясының нәтижесінде екі жақта да
алға жылжу болған жоқ. Екі жақ ... ... ... қиын ... өте ... ... Бұл ... мына факті
дәлелдейді. Таңартең сағат 9-00 де Мәскеудегі ағылшын елшілігінде ... ... ... ... ... Қоштасар кезде ол
: "Бізде бірде түскі асқа ... 11-де ... ... кездесеміз. Екі
сағаттан артық сөйлеспейтін шығармыз"- деді.
Тэтчер кешігіп келді. Ол аз отырды да "кешіріңіздер, ... ... ... ... ... ... ... жазушысы В.В.Карпов Тэтчерге
қарап:"кешіріңіз ... ... ... Бс ... ... ... келеді,"-деді. Ол қайтадан отырып, "әңгіме қалыпты,
жақсы жағдайда өтті деді де сәл ... ...... екуміздің де
дипломат болмағанымыз жақсы болды"- деп қосты. Бұған қарап келіссөздердің
қиын жүргізілгенін түсінуге болады.
Басқа мәселелерді талдау ... ... ... ... ПРО ... ... маңыздылығын бағалап, КСРО мен АҚШ арасында одан
белгіленген уақытта шықпау жөніндегі келісім ... ... ... РСД ... ... АҚШ пен ... ядролық қаруды 50%
қысқарту жөніндегі келісімін қолдайтынын білдірді.
Екі жақтың химиялық қару ... ... да өте ... болды.
Тэтчер Британия әлдеқашан химиялық қаруды жойғанын мақтанышпен айтты.
Мәскеуде Тэтчер екі жақтың көзқарасы өте ... ... ... ... бұл ... ұсынысын қолдады.
Кездесу туралы хабарламада екі жақта химиялық қаруды аяғына дейін жоюға
мүдделі деді. Премьер-министр Еуропадағы жай қаруларды жою ... ... ол ... ... бұл жағынан артықшылығы бар деп есептеді.Бұл
мәселеде де екі жақ ... ... ... бұл ... қысқарту қажет
деп шешті.
М.Тэтчер қазіргі әлемдегі ядролық күштердің орны мен ролі мәселесінде
алшақтық болғанына қарамастан, екі жақта ... ... ... ... ... деді. Екі жақты қарым-қатынасты дамытуға қадам жасалып,
ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта зерттеу, елшілікті тұрғызуға жер ... ... ... ... ... ... қол ... ең ұнағаны оған елмен шынайы танысып, кеңес адамдарымен
кездесуге ... ... ... Ол ... ... ... ... көп нәрсенің өзгергенін сезінді. Мәскеуден кейін ол Тблисиге келіп,
республика басшыларымен кездесті. Тэтчер сапарын қорытындылай отырып: "Бұл
кездесу жоғары деңгейде конструктивті және ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас пен диалог жүргізу
саясаты Ұлыбритания мемлекетінің ролін халықаралық маңызды істерде беделін
көтеріп, ... ... ғана ... ... ... да беделін көтерді. Ұлыбритания мен КСРО-ның "Ядролық ... ... екі ... ... ... істерінде тиімді фактор болып
табылады. Бұл фактор екі мемлекеттің де ғаламдық масштабта қауіпсіздік
жауапкершілігін ... ... ... ... ... Ал ... ... қысқартып, жою жөніндегі 1987 жылы желтоқсанда
жоспарланған келісімге келіп, нәтижесінде Тэтчер ... ... ... да ... ... ... ... "американдық" пен ... ... ... ... ұстанған дипломатиялық
саясатымен салыстыра отырып, М.Тэтчер бастаған консерваторлар ... ... ... ... ... ... көруге болады.
Сонымен, М.Тэтчердің сыртқы саясатта ұстанған негізгі бағыты –
Ұлыбританияның ұлы держава ретіндегі ... ... ... ... ... пен ... ... кіргізу және мүдделігін алып
кететін бүкіл әлем дәрежесіндегі туындаған АҚШ пен КСРО ... ... ... ... ... ... қақтығысы және консерваторлық үкіметтің саяси ұстанымы
ХХ ғасырдың соңғы ширегінде саяси күрес ортасында Ұлыбританиядағы басты
саяси күштер әлемдік интеграциялық үрдістер мен жаһандану ... ... және ... ... ... ... жолдарын іздеді.
Асқан ыждағатпен билікке ұмтылған жаңа консерваторлар саяси күресте тыйым
салынған ... ... да бас ... 1976 ... ... ... ... қаупі» көрініп тұр деп мәлімдеді. Сондай-
ақ, "лейбористер партиясы ашық түрде Маркстік бағдарламаны басшылыққа
алуда", және елді ... ... ... деді[38]. 1979
жылы мамырда М.Тэтчер Ұлыбритания премьер-министрінің креслосына отырды.
1981-82 жылдары қыста елде Тэтчердің саяси беделі ең ... ... ... алғандардың 24% ғана консерваторлар партиясын қолдайтындығын
атаған. Тэтчер инфляцияны 12% ... алса да, ... ... ... сын ... ... еді. Жұмыссыздар саны 3 млн-ға өсіп, фунт
стерлингтің бағасы соңғы айларда 2 есеге түсті[21,165]. Елде ... ... ... ... және оның ... кету
мүмкіндігі жөнінде әңгіме көтерілді. Күтпеген жерден бәрі өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... 1982 жылы 2
сәуірде Британияны таңқаларлақ жаңалық дүр ... ... ... ... өз ... ... ... ағылшындар бұл аралдың
қандай және қайда орналасқанын ... еді. ... ... ... ... британиялықтарға бұл ағылшын аралы, бұл ... ... ... деп ... Шын ... бұл ... ма? ... 1833 жылға дейін арал Аргентинаға тиесілі еді,
кейін оны ағылшындар басып алды. Бірақ Аргентина бұл басқыншылықты ... ... ... ... ... ... Аргентинаның бұл аралға
құқын мойындады. Форин оффис әрқашан аралға қатысты ... ... ... ... ... қарады. 1979 жылы күзде лорд
Каррингтон алғаш М.Тэтчерге осы мәселені ... ... өте ... ... оны екі ауыз ... ... ... деп
сипаттады[21,166]. Ол аралды қайтаруға үзілді-кесілді бас тартты, бірақ
келіссөздердің жалғасуына ... ... ... ... ... ... ... батысында
орналасқан. Архипелаг – Батыс Фолкленд (Гран Мальвин) және Шығыс Фолкленд
(Соледад) деп ... екі ірі, ... 200-ге жуық ұсақ ... ... аумағы – 12,2 мың кв. км-ге жуық.
1982 жылы 2 ... ... өз ... Фолкленд аралына кіргізді.
2,5 мыңдай аргентин әскері аралдың астанасы Порт-Стэнлиға кірді және ... ... ... ... ... ... бірден бұл актіні
мойындамайтынын, себебі Фолкленд аралы Ұлыбританияға тиесілі деп мәлімдеді.
Аргентинамен дипломатиялық қатынас бұзылды.
1966 жылдың ... БҰҰ өз ... бұл ... ... ... қақтығысты келіссөздер арқылы шешуді ұсынды. БҰҰ-мен қатар КСРО
да Англияның әрекетін айыптап, ... ... ... ... Бұл жөнінде келіссөздер де, және консерваторлық үкімет аралды
Аргентинаға беру жоспарын құрып, бірақ ... ... ... беру ... қойды. Алайда Тэтчердің өзі келіссөздердің толық тоқтатылуын жақтамаса
да, аралдардың ... ... ... ... болды. Алғашқы
жазалау шаралар ретінде консерваторлар үкіметі Аргентинаға қатысты ... мен ... ... ... ... 1,4 млрд. доллар
болатын аргентин активтерін (бағалы қағаздарын) тұтқындап ... ... ... қатысты жоспары Англия үшін тосын нәрсе
емес еді. Бұған дейін 19 ... ... ... ... аралына 40
"металл жинаушыны" бұзылған базаларды реттеу үшін деген желеумен жіберген
болатын. Шын мәнінде олар арнайы ... ... ... ... ... болса Аргентинаға жұмысшыларды аралға жіберу үшін арнайы ... ... ... қайтарып алуды ұсынды. Ал, Арегнтина бұл мәлімдемені
елемеген сыңай танытты.
Аргентин әскері аралға кірместен, бір ай бұрын ... ... ... ... Фолкленд аралына қатысты қандайда бір акцияларға
дайын болуды ескерткен еді. ... бұл ... ... ... түрткі
болмады. Консерваторлар үкіметінен еш реакция ... ... және ... ... ... 1982 жылы наурыздың соңына
дейін ... ... ... ... ... ... ... емеурінін бағалай алмады. Бір топ саясаттанушылар, оның ішінде
британиялықтар, Мальвиндегі қақтығыс Англияның АҚШ-пен одақтасуын ... ... ... ... кіру ... ... ... білдіреміз деп уәде еткен. Олай болса, Аргентинаның бұл акциясы дер
кезінде тоқтатылмаған? М.Тэтчер кабинет ... ... ол ... "Азаматтар біз соғысуымыз керек",-деді[3,89]. Кабинет мүшелерінің
әрқайсысы бұндай шешімге келісе ме, келіспей ме? Соны ... ... ... ... ... Сонымен әскери әрекеттерді бастау жауапкершілігі тек
қана М.Тэтчерге емес, бүкіл министрлер кабинетіне жүктелді. Осымен бірге,
ағылшын публицистері бұл ... ... деп ... оған ... ... өзі қиындау. Шешім премьер-министрдің қысымымен авторитарлы түрде
қабылданды. Эскадраны ... және ... жүзу ... ... ... ... ... жаттығуда жүрген британ
флотилиясының бірі Фолклендке бағыт алуға бұйрық алды. Сондағы ... ... сол ... ... тіпті аралдардың картасы да
болмаған. Порсмуттан оркестр үнімен авианоцтар «Инвинсибл» және ... ... ... оған ... ... ... кейін армада
құраған 20 миноносец, фрегаттар және көмекші корабльдер қосылды. Олардың
алдында аралдарға бағытталған төрт су асты атом ... ... ... ... ... өз әскерилерін бекіте түсті. Леопольдо
Фортунато Гальтьери (Аргентина президенті) осының алдында ғана ... 80 мың ... ... ... ... қайтару жөнінде бұйрық
берді. Соның өзінде аралға 10 мың ... және ... ... 17 ... ... ... ... 130 мың тұрақты әскер
және 20 мың әскери қызметшілерді құраған әскери әуе ... ... ... ... ... бірнеше министрлер мен әскерилер кірген әскери
кабинет құрып, оған басшылық етті. Англия фолкленд аралының айналасында 200
мильдік ... ... ... ... деп ... 25сәуірде ағылшын
эскадрасы Оңтүстік Георгия аралына кіріп, өз десантын түсірді. 2 мамырда
аргентиналық кемелер үшін ... ... 200 ... зонада тұрған ірілігі
жағынан екінші орында тұратын аргентиналық «Белграно» кемесін ... су асты атом ... ... 368 адамның қыршыны қиылды[3,91].
Бұл оқиға әлемді дүр сілкіндірді. Крейсер британ флотына ешқандай ... ... жоқ еді. ... ол ... қарай бағыт алмаған еді.
«Белграноның» су ... ... ... ... ... ... Осыдан екі күн өткеннен кейін «Супер-Этандар» атқыш-бомбалаушы
Франциядан ... ... ... ағылшынның «Шеффилд» әскери кемесін
атқылады. 270 адамнан тұратын команда 22 адамынан айырылды. «Белграно» суға
кеткенге ... ... ... ... ... ... ... сауда байланыстарды қысқартып, Буэнос-Айреске қатысты қатал
экономикалық санкциялар қойды. Осы ... ... ... елдер өз
көзқарастарын өзгерте бастады. Атап айтсақ, Ирландия қақтығысты реттеу үшін
БҰҰ-ның араағайындығын қолдады. Халықаралық қоғамдық қолдауды ... ... ... бас хатшысы Хавьер Перес де Куэльяр үш аптаның ішінде
қақтығысты шешудің дипломатиялық ... ... ... ... екі ... ... байқатты. Тэтчер енді басып кіру жөнінде бұйрық
берді. 21 мамырда теңізден артиллериямен және ... ... ... арқылы олкленд аралына ағылшын десант отряды басып кірді.
Әскери іс-қимылдар 15 маусымда аяқталды. ... ... ... ... ... ... ... "Бүгін Британия тағы
–Ұлыбритания. Бұл бәріміз жасағанымыздың ұлы ақталуы",-деді[9,49]. Сыртқы
саясаттағы М.Тэтчердің осы ... ... ... беделін өсіріп, бекіте
түсті.
Бұл екі жарым айда консервативтік партияның оппозициямен ... ... ... ... ... ... өсе ... 1981-82 жылғы
қыста сұрау алғандардың 24% Тэтчер және оның ... ... ал ... маусымда Тэтчер үкіметін 45,5% қолдады. Аргентинамен
қақтығыс қорытындысында М.Тэтчер алда да ірі ... ... ... ... К.Огстен Фолкленд аралындағы жеңістен ... ... ... ... "Үйінен қашықта, қолайсыз жағдайда күресе жүріп,
Тэтчер және оның солдаттары аргентиндер шабуылына шешімді түрде ... ... ... ... ... жатқанның өзінде Тэтчер ішкі саладағы
саясатын тежемеді. Англия егемендік жөнінде мәселені қарауға ... ... Егер шын ... Лондон аралдарды иемденуден бас
тартпаса, әңгіме басқаша. ... көп ... бойы 1965 жылы ... ... ... жөніндегі резолюциясына қарсы шықты[9,8].
Роулендқа дейін оларға аралдардың экономикалық халін тексеру, анықтау ... ... ... британ делегациясы келіп кетті. Тексеріс қорытындысына
арналған баяндамада елеңдедетін мәселелерде болды. Онда ... ... ... ... болжам жасалды. Бірақ аралдың басты байлығы –
ол криль болды. Сондай-ақ онда Англияға айтарлықтай қаржылық табыс ... ... ... ... ... ... ұсынылды. Сондай-ақ,
баяндамада Англия үшін ғана емес АҚШ үшін ... ... ... ауыр ... де ... ... аэродромды кеңейту жөнінде
емеурін айтылды. Вашингтон-Лондон ... ... ... ... Чили,
Аргентина, ЮАР кіретін Оңтүстік Атлантикада әскери блок құру үшін ... ... ... ... зор болды. Бұл жобадан тәуелсіз арал өз
кезегінде Оңтүстік Атлантиканы бақылауда ұстау үшін ... ... ... ... аталған факторлар Лондонның болашақтағы жүріс-тұрыс
сызығын анықтап берді. ... идея тек ... ғана ... ... де
тиесілі еді. Кейбір ағылшын ресми өкілдері Англияның Оңтүстік Атлантикада
ерекше ... жоқ деп ... ... ... ... ... бәрі сол
кездегі "кеңестік қауіпке" қарсы күресу жоспарына қатысты еді. ... ... ... ... ... ... ... әрекетін ұлғайту үшін
әскерін ұстар еді.
Тіпті, Лондонның аралдарға үстемдігін ... жол ... ... ... ... әлемге, соның ішінде үшінші әлемге Англияны есептен
сызып тастауға әлі ерте ... ... ... ... ... ... ... бағытталған бастамасына
тура қарсылық білдірмеді. АҚШ-тың көмегіне қарамастан, бұл жеңіл әскери
"серуен" бола ... ... ... ірі ... ... ... ... кеме-ракетаносцтарын "Сэр
Галлаход", "Сэр Тристрам" көмекші кемелер, ірі ... ... суға ... ... Сондай-ақ, ракеталы "Глазго" және фрегат
"Аргонавт", ракетоносцтар "Плимут" пен "Глэморган" айтарлықтай зақымданды.
Сол кезде баспасөзде суға ... ... ... тереңдіктегі зарядтар
болғандығы жазылды. Ағылшындардың Аргентинаның ішкі ... ... ... ... ... ... ... дайын болғандығы айтылады.
1982 жылы 14 маусымда Аргентина соғыс ... ... ... ... ... Англияның Фолкленд аралдарына иемдену
құқын мойындады. Кейіннен Фолкленд аралдарының британ тәжіне қайтарылғаннан
кейін Аргентинадағы әскери режим өмір сүруін тоқтатып, елде ... ... 1983 жылы ... ... ... боп ... одағы" партиясының лидері Рауль Альфонсин сайланды. Осы оқиғадан
кейінгі жылдар көрсеткендей, Лондонның ұстанымында еш ... ... ... 1983 жылдың соңында екі ел өкілдерінің ... ... ... үшін ... ... ... ... арадағы
делдалдар яғни, Ұлыбритания мүддесін Буэнос-Айрестегі Швейцария елшілігі,
ал Аргентинаның мүддесін Лондондағы ... ... ... ... Алайда, Англия аралдың егемендігі туралы мәселені қараудан
үзілді-кесілді бас ... Ал, осы ... ... ... ... ... талап етпесе де жоғарыдағы мәселені қарауды ... ... ... қайтарып тастады, ал аралдың ... ету ... ... ... позициясы түсінікті еді. Бұл
уақытта Фолклендте стратегиялық мақсаттар үшін ... ... ... Тіпті, Лондон архипелаг айналасындағы 200 мильдік "соғыс зонасын"
алып тастағысы келмеді[21,181].
1983 жылы қаңтарда М.Тэтчер аралға ресми сапар жасады. Тори ... ... ... ... ... аренада көрініп жүрген
Альфонсино үкіметінің Лондонның территориялық ... ... ... үміт ... ... ... ... аз
екендігін көрсеткісі келді. Премьер-министр қандайда бір ... ... ... ... барлық талап-емеурінінен бас ... ... ... ... ... ... Англияның одан
кейінгі сыртқы саяси қызметін қай бағытқа бұру ... ... ... ... ғана қаратып жүргізген саясаты Англияның шет жерлердегі
иеліктерінен айырылып қалу қаупін ... ... ... ... әлі ... ... мүдделерін жүзеге асыруда ұлы держава екендігін дәлелдеуден
танбады. Әскери операция Фолкленд қақтығысын шешуді ... ... ... ...... дейін жалғасқан әскери әрекеттердің қорытындысында
Англия өзінде Фолкленд территориясын қалдырып, ... ... ... мыңдаған адамынан айырылды.
М.Тэтчер есімі тарихқа енді. 20-шы ... ... ... ... оның ... ... ... мен әлемдегі ықпалына арналатын
болады. М.Тэтчер сыртқы саясатта Ұлыбританияның "ұлы держава" ретінде қайта
тууын қарастырды. Оның сыртқы ... ... ел ... ... ... жеңісі Тэтчердің атымен байланыстырылғаны ... ... ... ... ... атымен байланыстырылмайды.
Консерваторлар үкіметі бұл істі М.Тэтчер болмағанда жеңіске жету екіталай
деп көрсетуге тырысты. Орыс ... ... ... шовинизмге жақын патритизмнің жарылуына ... ... ... ... ... ... ... шараларды бастап, ағылшын
премьерінің қолына Англияны әскери ... ... етіп ... ... ... ... келіссөздерді тәжірибесіз жүргізді. Ол арқылы
қоғамда қарыспалық қасиетімен ерекше көзге ұрынды. ... ... ... дәл ... әскери ақцияларға дайын еместігін көрсетті.
Англияға АҚШ-тың әскери көмегі, қолдауы өте маңызды болды. АҚШ ағылшындарға
Вознесения аралындағы әскери ... ... ... етті. Егерде
Британия америкалық әскери базаны ... ... ... ... ... ... ... еді.
АҚШ-тың қолдауы америка-британ қатынастарының нығаюына және
М.Тэтчерді Америка алдында қарыздар етіп көрсетті. ... ... ... қайтару консервативтік партияға өз позициясын батыл ұстануға ғана
емес, өз ... ... де ... 1982 жылы ... "Фолкленд
жеңісі" айдарымен өтті. Әскерилер елге салтанатты түрде қайта бастап, соғыс
қатысушылары наградталды. Британ әскерилері және ел басшылары ... ... ... ие ... Кейіннен, 80-шы жылдардың ортасында Англияда
бұл соғыс кімге керек болып еді деп көбірек ойлана бастады. ... ... тек ... ... ... түсіне бастады.
Соғыс біткенмен Аргентина Англияны келіссөздер үстеліне шақыруды
тоқтатқан емес. Оған мысал ... 1988 жылы ... ... ... ... мысалға келтіруге болады. Онда 1988 жылдың ... ... ... 7-31 ... Фолкленд қақтығысынан кейінгі ең
ірі "Файр ... деп ... ... ... ... билеуші топ өкілдері бұл Англия мен латынамерикасы елдер
арасындағы қатынастарға зиянын тигізетінін атап ... ... ... ... не ... ... Оңтүстік Атлантикадағы жаттығулар әскери ғана
емес, саяси демарш екендігі күмән туғызбайды. Бұнда тұрған ... ... қыр ... Ол ... Лондон аргентин үкіметіндегі
радикалдардан архипелагқа қатысты келіссөздерден бас тартуына қол жеткізу
болды.
Тэтчердің кеңесшісі ... ... ... бес ... ... бірі үш түрлі өзекті мәселе туды. Олар біріншісі- инфляциямен ... ... үшін ... ... ... ... ... – деп жазады[]. Міне, осы Фолкленд аралы үшін болған
қақтығыстағы ... ... ... ... ... де серпін
берді.
Бұл мәселеге бүгінге дейін нүкте қойылған жоқ. Болашақта Аргентина
Фолкленд аралдарын қайтаруды Ұлыбритания алдына мәселе етіп қоя ... ...... ... ... ... ... соғыстан кейін Британ колониалды империясы алаңсыз
өмір сүруін тоқтатты. Бұрынғы колония ... ... даму ... ... ... ... тарихы көрсеткендей, Англия тек үлкен
территорияларды басып алып қоймай, сонымен ... ... ... ... мен ... ... ... ыңғайлы кеме орындарын басып
алған.
Англия өз қол астында қалған территорияларды сақтау үшін бар ... ... ... Атап ... ... ... үшін болған
Аргентинамен қақтығыс соның дәлелі.
Англияның оңтүстік-шығыс Азиядағы маңызды отарларының бірі – Гонконг
болатын. 1982 жылы ... ... ... ... ... ... үшін ... әрекеттеніп бақты.
Бірінші апиын соғысының барысында Гонконг аралы 1841 жылы ... ... ... ... 1842 жылғы Нанкинь бейбіт келісім шарты
бойынша Қытай Ұлыбританияға Гонконг аралын беріп, ол британ тәжінің отарына
айналды. Гонконг Сянган ... ... 1860 ... ... ... ... ... жарты аралының оңтүстік бөлігі "мәңгілік жалға"
беріледі. Ал, "Жаңа территориялар" 1898 жылдан бері 99 жылға жалға берілген
болатын[43,7]. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... өз әкімшілік жүйесін құрады. Отарды басқару ісін
губернаторға берді. 1843 ... ... ... ... 4 отарлық
шенеуніктен тұратын заңдық кеңес жұмыс ... енді осы ...... ... ... ... Соған
тоқталайық.
Гонконг (Сянган) – Оңтүстік Қытай теңізі ... ... ... боп ... Ол 1997 жылы 1 ... ... ... болды. Бұл ірі халықаралық сауда, ... ... ... ... ... зор ... бірінен саналады. Гонконг
барлығы – 1062 кв.км аумақты қамтиды. Халқы 1992 жылғы есеп ... ... ... ... ... ... кантондық (гуанчжоулық) диалектісінде
сөйлейтін қытайлықтар (98%) боп табылады. Бұл диалект ағылшын тілімен қатар
ресми жағдайларда да ... ... – тұщы суы аз ... ... тұрады.
Ауылшаруашылығы үшін жердің 8% ғана жарамды. Ол интенсивті түрде өңделеді,
әрине, бірақ ол қала ... ... ... өтей алмайды. Онымен бірге
балық шаруашылығы өте жақсы ... ... ... ... ... ... табиғи кеме тоқтайтын айлағы және еңбексүйгіш халқынан
басқа ешқандай табиғи ресурстарды иеленбейді. Гонконг ... ... пен ... ... ... ... ... Гонконгты Тынық
мұхиты аймағындағы әскери тірегіне айналдыруды ... ... ... қарсаңында ағылшын отаршылдары гонконгке үлкен үміт
артты. Олардың есебі бойынша, ол Тынық мұхит бассейні ... ... ... ең ... роль атқару керек және де ... ... соң ... ... ... база болуы керек. Бұл мақсатқа
колонияның географиялық орналасуының тиімділігімен Алыс Шығыс пен Оңтүстік
Шығыс Азияда империялық иеліктің ... ... ... ... ... база ... ... Гонконгтің әсери-стратегиялық
маңызы 30-шы жылдары Тынық мұхит жеріндегі импералистік қарама қайшылықтың
неғұрлым көп пайда болу ... онан ... өсе ... еді. Ағылшын
үкіметі 80-шы жылдарға дейін Гонконгке әскери шығындар бөлуді қысқартпаған.
Мысалға, 1982 жылы ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбританияның қорғаныс министрі Фрэнсис Пим:
"Қытайдан заңсыз эмигранттарды ... ... ... асырудан болды",-
деп түсіндірді[7,77].
80-шы жылдары ағылшын үкіметі Алыс Шығыстағы колонияға еш қауіп жоқ
деп жариялады. Кейінгі Гонконгке ... ... ... ... енді ... ... ... деп ойламайды. Англия бұл
территорияда қорғанысты ... ... ... жоқдеп, оны нығайту
шараларын жүргізуден бас тартты[7,77]. Бұл ... ... ... ... ... ... итермеледі.
Міне, осындай тиімді жағдайларды иеленген ... ... ... ... тірегі болған Гонконг бір жарым ғасырдан аса уақыт
Ұлыбританияның қол астында ... ... ... ... ... коммунистер
келгеннен кейін олар Гонконгтегі Британ ... ... ... ... ... ... 1997 жылы ... берілген уақыты
аяқталатын "Жаңа ... ғана ... ... ... өз ... ... келетіндігін білдірді. Сондықтан, олар отар ағылшын
заңнамасымен берілді, ол ... деп ... 1970 ... ... шетелдік инвесторлар мен жергілікті іскерлердің барлығын алаңдата
бастады.
Қытай жағы ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... декларация жасамады. Тек 1972 жылы 10 наурызда Қытай Халық
Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелігі қалпына келгеннен кейін,
оның сондағы ... Хуан Хуа ... ... Комитетке меморандум
жіберді[10,196]. Онда, Гонконг және Макао – бұлар Англия мен ... ... ... ... ... ... Құжатта бұл
территорияларға байланысты мәселе былай делінді, олар толық қытай үстемдігі
сферасына тиесілі. Бұл екеуінің ... ... ... да ... айтқанда, қандайда бір осы екі отарлардың тәуелсіздігі жөнінде
әңгіме болмауы керек. ... ... ... ... мәселені дұрыс
шешудің жалғыз әдісі деп көрсетілді.
70-шы ... ... ... Гонконгқа байланысты мәселені нақты шешу
қажеттігі белгілі бола бастады. ... 1997 жыл ... ... ... 1982 жылы ... ... Гонконг делегациясы мен Қытай басшыларының
ресми емес кездесуінде қабылданды.
Ал, ағылшын үкіметі 1997 жылдан ... ... қол ... ... қалу мүмкіндігіне үміттенді. Сондықтан колония болашағына
қатысты жеке мәселелер бойынша ҚХР-мен келісімге қол жеткізуге ... жылы ... ... губернаторы М.Маклехоуз Пекинде болып, "Жаңа
территориялардың" жалға беру уақытын жаңарту жөнінде ... ... ... ол ... ... үкіметі әділетті түрде бүкіл Гонконг аумағы Қытай территориясы
боп саналады және ҚХР-дің үстемдігіне қайтарылуға жатады деп ... ... ... ... әлі ... келіссөздердің басы 1982 жылы қыркүйекте Англия премьер-министрі
М.Тэтчер мен ҚХР төрағасы Дэн ... ... ... Олар ... ... жүргізу жөнінде шешім қабылдады. ... ... ... британ елшілігімен Қытай Сыртқы істер министрлігі
арасында жүрді. Екінші этап, бұл жолы 1983 жылы 12 шілдеде екі ... ... ... ... ... ... ... жағының
Гонконгте ағылшын әкімшілігінің кез-келген формасының сақталуына үзілді-
кесілді қарсылық көрінді[10,197].
Екі жақты келіссөздер барысында ҚХР бір ... ... ... ... ... үшін белсенді іс-әрекеттер жүргізді. 1983
жылы ақпанда Гонконг пен Макаоның 140 ... ... ... жиналысы мен Қытайдың Халықтық саяси консультативті ... ... ... ... ... ... үкіметінің ұстанымын
білу үшін Гонконгтен көптеген делегациялар Пекинге келе бастады.
Сондай-ақ, қытай-ағылшын келіссөздерінің екінші кезеңінің басында жаңа
мәселелер туды. Бұл ... ... ... ... ... ... былай айтуға болады: бірінші отырыс - ... әрі ... ... - ... ... ал үшінішісі - "өткізілді".
Ортақ келісімге келудің ауылы алыс екендігі байқалды. ... да ... Чжао ... ... ... ҚХР ... өз ... жылы 1 шілдеде орнатады деп мәлімдеді. Солшыл кәсіподақтар және
колония мөрі ... ету ... ... ... белсенді қолдай бастады.
Гонконг халқының бір бөлігі үрейлене бастады. ... ... ... ... ... ... өздерінің жинағын американ
долларына ауыстыра бастады. Гонконг долларының курсы түсіп, ол ... ... ... ... 18 ... ... ... соның
ішінде электр энергиясына бағаның өсуіне қарсы бірнеше демонстрациялар
болды. 1983 жылы 24 қыркүйекке ... ... ... ... ... ... түсті.
Алғашында ағылшын билігі валюталық дағдарысты Қытайға қысым ретінде
пайдалануды ойлады, бірақ Пекиннің ... ... ... ... мәжбүр болды. Жағдай осыдан кейін қалыпқа келе бастады.
Қытай Халық Республикасы 1984 жылғы ... ... ... ... ... ... ... жоспарын жариялайтыны жөнінде
мәлімдеді. Келіссөздердің сәтті дамуына М.Тэтчердің Чжао Цзыянға ... ... ... ... егер қытайлықтар колониядағы қоғамдық жүйені
сақтауға кепілдік берсе, Ұлыбритания Гонконгке үстемдіктен бас ... ... ... Бұл жөнінде М.Тэтчер отставкаға кеткеннен кейін
жазған еңбегінде: "премьер-министр креслосында отырғандағы менің Қытаймен
байланыстарым ... ... ... ... ... ... жөніндегі Біріккен келісімге қол қоя отырып, өзімді бұрынғы
колонияға қолымнан ... ... ... ... ... сезіндім",- деп
жазады[20,219]. Сондай-ақ, ол коммунизмге ... ... ... ... ... жүйенің сақталып қалуы үшін үлкен күш жұмсауға тура
келгендігін жазады.
Қорытынды сөз ұзаққа созылған жоқ. ҚХР төрағасы Дэн ... ... ... ... ... жүйеге тез үйлесіп
кете алмайтындығын ... Ол "бір ... екі ... деп ... ... Ол ... ... капиталистік жүйенің
сақталуына кепілдік берілді. 1983 жылы 20 қазанда ... ... ... ресми ресми коммюникеде "тиімді әрі конструктивті" мазмұнда болды.
1983 жылдың соңғы айымен 1984 жылдың басында Қытай басшылары ... 1997 ... ... 50 жыл уақыт ішінде Гонконгте ... ... ... дайын екендігін жайып салды. Мәлімдемені Ху
Яобан, пэн Чжэнь, Чжао Цзыян т.б. ... ... ... ... 1984 ... ... ... министрі бастаған қытай ... ... ... жөніндегі басшысы Дж.Хаудың Пекиндегі
келіссөзінде колонияның болашағы ең ... ... ... 1984 ... ... ... қатысты келіссөздерді аяғына дейін нақты шешу
үшін Пекинде қытай-ағылшын ... тобы ... ... ... ... ... жақтар қытай және ағылшын келісім ... ... Ол 26 ... Пекинде, Гонконгте, Лондонда көпшілікке
таныстырылды.
Келіссөздер ... ... ... Гонконгте жергілікті халықпен
келіссөздерді талқылап, кеңестер беру ісін жүргізді. Ресми емес заңдық және
әкімшілік кеңес мүшелері ... және ... 1983-84 ... ... ... дебаттарына қатысты.
1984 жылы қыркүйектің соңында Гонконгте қытай-ағылшын ... ... ... ... ... ... құрылды. Заң
шығарушылық және әкімшілік кеңес мүшелерінің сұрауларының ... 1984 жылы ... ... 430 ұйым мен ... 1815 ... ... ... арқау болды. Ол сұрауларда халық келіссөздер
барысына қатыстырылмаса да бәрінің көзқарасы Гонконгтың дамуы екі жақты
жасалған құжаттардың ... жүру ... ... айтылады. 1984 жылы 29
қарашада заң шығарушылық және ... ... ... ... ... көпшілік көзқарасы тыңдауға алынды.
Осымен бірге колонияда тайвандық ... мен ... ... ... келіссөздерге наразылықтары болды, алайда ол
келіссөздер барысына еш әсерін тигізе алмады.
Ағылшын парламентінің жоғарғы және ... ... 1984 жылы ... ... ... ал 19 ... ... М.Тэтчер мен ҚХР
мемлекеттік кеңестің премьері Чжао Цзыян ... ... ... ... қол ... ... Гонконг 1997 жылдың 1 шілдесінде Қытай ... ... ... территориясында ҚХР Конституциясына сай Арнайы
әкімшілік аудан құрылады[44]. Ол міндетті түрде Пекиндегі орталық ... және ... пен ... ... ... ... барлық сферада
кең құқықтарға ие болады. Сондай-ақ, Гонконгте тәуелсіз заң шығарушылық,
атқарушылық және сот билігі ... ... ... ... ... өзінде "Сайлау және консультациялар" орталығы ... ... 50 жыл ... ... ... ... ... өзгермейтініне кепілдік берілді. Қалыптасқан
экономикалық жүйе, еркін порт пен халықаралық сауда және ... ... ... ... ... ... ... мәдени
байланыстары шектелмей, Гонконгпен жасалған бұрынғы ... ... ... ... құқықтары мен еркіндігін қолдануға толық
мүмкіндік беріледі. Барлық шенеуніктер оның ... ... ... қалады. Шетелдіктер тек 1997 жылдан кейін Гонконг үкіметінде
департамент бастығы қызметін атқара алмайды. Қаржылық жүйе өз ... ... ... ... ... ... салық салу саясатына
бағынбайды. Қытай алда да Гонконгтің ... ... ... ... ... жолы ... ролін қолдауға мүдделі екндігін танытты.
Жергілікті биліктің білім, мәдениет саласындағы саясаты да ... ... да бір ... ... ҚХР ... ... ... нашар елдермен байланысты жолға қою үшін пайдалануды ойлады.
Декларация бойынша, 1997 жылдан кейін де бұндай елдер ... ... ... ... ... ... Орталық үкімет бұнда өз ... ... ... ... ... ... ... береді. (Гонконг
билікке өткенше қауіпсіздікті арнайы күштер өз қолына алады).
Келісімге сай Қытай жағы Гонконгте туған немесе онда 7 жыл ... ... ... ... 7 жыл ... ... ... Арнайы
әкімшілік аудан қытайларының жеке куәлігін алуға құқығы бар деп саналды.
Осыған байланысты ҚХР мен Англия ... ... ... ... ... ... және жеке куәлік мәселесі басты назарда болды. 1997 жылы 30
маусымға ... ... ... ар ... ... құқын иеленген
колония тұрғындары осы ... ... ... ... ... ... азаматы" деген ағылшын ... ... Оған ... ... ... құқық берілмейді, бірақ, олар үшінші
әлем елдерінде ағылшын ... ... ... ... ... куәлікті
Гонконгте 2,6 млн адам алды, шамамен халықтың жартысы[10,200]. Тұрғындардың
қалған бөлігі Гонконг Арнайы әкімшілік ... ... ... ... ар ... ... ... "Ұлыбританияның
шетелдік азаматы" құжатына ауыстыру мақсаты, Гонконгтен Англияға жаппай
эмиграцияға жол ... ... ... Гонконг тұрғындарының ағылшын куәлігін арнайы әкімшілік
ауданда, тіпті ҚХР-дің кез-келген ... ... ... ... ... да ҚХР ... қытай ұлтын қытай азаматы санап,
олардың британ ... ... ... ... ... ... ... декларацияның жүзеге асуы, биліктің біртіндеп ... ... ... ... үшін ағылшын-қытай байланыстары
тобы құрылып, ол екі ... бес ... ... Ағылшын өкілдерінің басында
сыртқы істер министрінің көмекшісі Л.Уилсон, қытай өкілдерінің басында
сыртқы істер министрлігі бөлім бастығы Кэ ... ... ... ... қызметтерінің бірі – кеңесу ... ... ... әкімшілік
ауданның жаңа статусына байланысты жаңа халықаралық экономикалық, ғылыми-
техникалық, ... ... ... ... Топ ... отырысын жылына
үш рет, Лондонда, Пекинде, Гонконгте өткізеді. 1998 жылдың 1 ... ... ... ... ол ... ... өкілдігін ұстайды. Оның
назарға алуға тиіс сферасы – 1997 ... ... ... ... ... ... қатысуы, 1997 жылдан кейін Гонконгтегі
тұрғын ... ... ... болды. Биліктің өту кезеңіндегі жерді
жалға алу мәселесін реттеу үшін жер комиссиясы құрылды. Ағылшын билігі ... ... ... жер ... ... ... оның кірісінің
10% өздері алып отырған еді. Қол жеткен келіссөздерге сай, әкімшілік ... ... ... алған жерге құқын сақтайды, бірақ, 50% рента Арнайы
әкімшілік ауданның үкіметтік арнайы қорына аударылатын ... сай, өту ... ... ... ... ... тұрақтылыққа" жауап беретін британ әкімшілігі сақталады. ҚХР
Англиямен осы салада ... уәде ... ... ... ... арнайы әкімшілік ауданының Негізгі Заңын"
дайындау басталғаны жарияланды. Ол бойынша 1997 ... ... ... ... ... ... мен Ұлыбритания арасындағы Гонконг ... ... ... ... осындай болды. 1985 жылы 21 мамырда екі
жақтың заң ... ... ... ... ... ... ... ратификациялық грамоталарды алмасу болып өтті.
Жалпы, британ үкіметі бұл ... ... ... ғажап
көрінісі санады. М.Тэтчер келіссөздерді сынаушыларға: "Мен одан (Гонконг)
бас тартқан жоқпын... егер ... ... ол 1997 ... тіпті
одан ерте қолымыздан шығып кететін еді",- деп жауап ... ... ... ... ... ... тағы бір тарихи оқиға орын алды. Бүгінгі халықаралық нормада
мемлекеттер мен ұлттардың құқықтары тең деп ... Олай ... ... ... ... ерте ме, кеш пе өз иелігіне қайтаруға ... Әлем ... ... ... ... сайын әр ел өз геосаяси
құндылықтарын қалпына келтіруге ... ... ... ... ... ... ... беруі Қытай халқы мен тарих алдындағы саяси
жеңісі деп ... ... ... қадамға бару арқылы М.Тэтчер
халықаралық қатынастардағы жаңа ... ... және ... ... ... сыртқы саясаты ... толы ... ... М.Тэтчер бастаған консерваторлық үкіметтің
онжылдығы «ағылшын қайта құру» айдарымен жүрді.
Маргарет Тэтчер – Ұлыбритания тарихындағы ең ірі саяси қайраткерлердің
бірі.. Оның ішкі ... ... ... ... ... саясаты
тарихта "Тэтчеризм" деген атпен қалды. Оның саясатына қатысты көптеген
еңбектерде жазылып, онда ... ... ... ... феномені" деген сөздердің пайда болуы премьердің күш сипаты мен
беделіне байланысты бола ... ... ... ... ... қалыптасуына алып келді.
Алғашында көптеген британ саясаттанушылары М.Тэтчердің сыртқы
саясатта тәжірибесі жоқтығын сынаған болатын. ... ол келе ... ... ... ... – Форин оффистің функцияларын ... ... ... ... ... ішкі ... қайта құрып қана
қоймай, сыртқы саясатта да қайта құрулар жүргізді. Бұрын Форин оффис ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болса,
М.Тэтчер ендігі жерде Форин оффиспен ақылдаспай-ақ сыртқы саяси шешімді
тікелей өзі ... ... Бұны ... оффистің қалыптасқан дәстүрлі
функцияларын бұзу деп бағалауға болар ... ол ... ... ... ... ... Экономикалық Қауымдастықтағы ағылшын ұстанымын қаталдатуды, НАТО
әскери-саяси ұйымындағы ұстанымын нығайтып, ... ... ... ... ... асыруды талап етті.
Консерваторлар үкіметі БҰҰ-на назарын азайтып, ... ... ... ... ... ... кезеңдегі Ұлыбритания сыртқы
саясатындағы басым бағыттарға «қырғи-қабақ» ... ... ... ... әлемнің екі ірі Америка Құрама Штаттары және Кеңес Одағы
мемлекеттеріне қатысты ... ... ... Ұлыбритания сыртқы
саясатында АҚШ-пен тығыз әрі "ерекше қатынас" орнатса, КСРО-ға қатысты
дипломатиялық саясатында ... ... ... ... КСРО-да
М.С.Горбочевтің билікке келуімен жағдай өзгеріп, М.Тэтчер АҚШ пен КСРО
арасындағы қатынастарды жақындастырушы "арағайындық" ... ... ... ... ... ол ... ядролық қаруларды
қысқарту жөніндегі бастамасына қосылып, АҚШ пен КСРО арасындағы ... ... ... түрткі болды.
М.Тэтчердің өзі У.Черчиллді рухани әкесі санап, оның жолымен жүру
зор мақтаныш екендігін атаған ... Олда ... ... "тығыз
одақ және ерекше қатынас" саясатын жалғастырды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Британ отар ... ... ... ... ... ... империясы тарихы көрсеткендей, Ұлыбритания
тек үлкен территорияларды басып алып қоймай, сонымен бірге шағын аралдар,
әскери стратегия мен теңіз саудасын жүргізудегі ... кеме ... ... ... Осы ... ... ... айтулы тарихи
оқиғаларға Фолкленд аралдары үшін болған ағылшын-аргентин қақтығысы мен
Гонконгті қайтару жөніндегі Қытаймен келісімге келуі болды.
1833 жылға ... ... ... ... ... ... ... аргентин үкіметіне келіссөзге келместен, қарулы
күшпен жауап берді. Қақтығыс барысында екі жақта ... ... ірі ... ... және ... ... ... Қақтығыста
Англия жеңіске жетті дегенмен, шын мәнінде Англия емес, консерваторлық
үкімет жеңіске жеткен еді. Осы ... ... ... ... ... ... жетуіне алғы-шарт болды. Бүгінгі күнге дейін Аргентина
үкіметі аралдарды қайтару жөнінде Англия ... ... ... емес. Аргентиналықтарға әскери күшпен қарсы тұру арқылы М.Тэтчер
Ұлыбританияны державалар қатарынан сызып тастауға әлі ерте ... ... ... ... "бір ... екі ... ... бойынша Қытайға
қайтару жөнінде бірлескен келісімге келді. 1842 жылғы Нанкинь бейбіт
келісімі ... ... ... ... ... беруге мәжбүр болған еді.
Содан бері Гонконг Ұлыбританияның оңтүстік-шығыс ... ... ... боп ... 1984 жылы ... ... премьер-
министрі М.Тэтчер мен ҚХР мемлекеттік кеңесінің премьері Чжао Цзыян Гонконг
мәселесіне ... ... ... қол ... ... ... ... 1997 жылдың 1 шілдесінде Қытай иелігіне қайтарылатын болды.
Бұрынғы ағылшын ... ... ... Әкімшілік Аудан құрылатын боп
шешілді. М.Тэтчер үкіметінің Гонконгті өзінің тарихи отанына қайтару арқылы
Қытай халқы үшін үлкен ... ... ... да бір ... ... кіндігі тиіп, аяқ басқан
жерін қорғап, сол жердің байлығын ұрпағының игілігіне жаратуға толық
құқылы. Олай ... ... ... бүгін Гонконгті қытай үкіметіне
қайтарса, ертең Фолкленд аралдарын да Аргентина ... ... ... ... ... ... 20-шы ғасырдың екінші жартысындағы тарих
парағы оның саясаты мен Британия, Европа және ... ... ... ... ... ... ... есімін иеленген Тэтчердің шешім
қабылдаудағы батылдығы, саяси қайраткерлігі, принципшілдігі ... үлгі ... ... ... тұстағы экономиканың құлдырауы, ұлттық
рухтың төмендеуі, ұлы ... ... орта ... елге ... ... ... ... соққан жоқ. Осы жағдайда Тэтчердің саясаткер
ретінде табысқа апаратын ... ... ... ... ... мен
көмекшілер таңдау сияқты жаңа қырларын танытуға мүмкіндік берді.
80-шы ... ... ... ... жаңа ... құрылуы
жағдайында өтті. Тэтчердің халықаралық қатынастар және ... ... ... ... ... ... пен
конфронтация жақтаушысы ретінде ол жаңа әлемге тез ене алмады. Бірақ, ол
өзінің бұрынғы тұжырымдарынан бас ... ... ... ... ... ... қосылу арқылы Тэтчер жаңа идеяларды түсінуге және
бағалауға тырысты.
Дипломатия ... ... ... бір ... ... ... ету ... жемісті түрде жүзеге асырған екен, енді ... ... ... қол ... ... ... ... бейімделуге міндетті. Басқаша сөзбен айтсақ, сыртқы саясат
ішкі саясатпен қатар өріліп, оның ажырамас бөлігіне айналуы ... Сол ... ... да бір ... төл дипломатиясының тиімділігі арта түспек.
Осындай міндеттер ... ... ... ... ... ... ... көруге болады.
Бүгінгі күні еліміздің сыртқы саяси басымдықтарын ... қоя ... ... ... Қазақстанның бүкіл әлемге танылуы және тең құқықты
сондай-ақ, өзара тиімді ынтымақтастық үшін ... ... адал ... ... өзіне лайықты орын алуы заңды
құбылыс. Осы орайда, ... ... ... тәрізді батыс
елдерінен үйренеріміз көп болмақ. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... саяси қызмет қана еліміздің
тарихи, саяси ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатындағы басым бағыттар тарихы"
тақырыбындағы диплом жұмысын жазуда ... ... ... мен ... қыр-сырын саралап, оның отандық дипломатияға
үйлесімділігін анықтауға қадам жасалынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Рыжиков В.А. ... ... ─ М.: ... 1987.- 220 ... ... В.М. ... дипломатическая служба. ─ М.: Международные
отношения, 1984.- 160 с.
3. Лебедев А.А. Очерки британской внешней ... М.: ... 1988.- 304 ... ... В.А. ... вчера и сегодня.─ М.: Международные отношения,
1989.- 256 с.
5. Попов В.И. ... ... ... М.: ... ... 336 с.
6. Современный консерватизм / авт: ... С.П., ... ... В.А. и др.─ М.: ... 1992.- 264 с.
7. Сырцова Е.А., Ткачев В.Р. Гонконг и великобритания в новейшее время //
Внешняя политика Великобритани в ... и ... ... ... 1988.- 280 ... ... / ... мировой экономики и международной отношений АН
СССР: Отв.ред. С.П.Мадзоевский., Е.С.Хесин. ─ М.: Мысль, 1981. – 429 ... ... Е.В. ... ... из-за Фолклендских островов.─
М.: Международные отношения, 1985.- 96 ... ... П.М. ... История и современность. ─ М.: Наука, 1990.- ... ... М.И. ... и ... М.: ... 1980.- 349 с.
12. Политический портрет Каррингтона: научно-аналитический обзор/ авт.
обзора к.и.н. Колосов ... М.: Пик ... 1988.- 44 ... Замятин Л. Тэтчеризм // Международная жизнь.─ 1989. №7. С.53-63.
14. Козлов А. Гонконг ... ... в ... // ... жизнь.
– 1996. №4. С.24-30.
15. Лебедев А. Возвращение из "зазерклья" // Новое время.-1989. №14. С.12-
15.
16. Михеев В. Десять лет на ... 10 // ... ... ... ... С. ... в ... мировой политике // Международная
жизнь.─1984.№6. С.51-58.
18. Борьба СССР против ядерной опасности гонки вооружений за ... и ... / ... ... А.А.─ М.: Политиздат, 1987.-559
с.
19. СССР в борьбе за безопасность и сотрудничество в Европе. 1964-1987гг.
Сборник документов / ... ... ... М.: ... 1988.- 544 ... Маргарет Тэтчер. Искусство управления ... ... ... мира / Пер. с ... 2-е ... М.: Альпина Бизнес Букс,
2005.-504 с.
21. Попов В.И. Маргарет ... ... и ... ... ... ... М.: Международные отношения, 2000.- 464 с.
22. ... ... ... ... Женщина у власти / Пер. с ... ... М.: ... 1992.- 339 ... ... А.А. ... ... доп.изд.─ М.: Политиздат, 1990.- 418
с.
24. Паркинсон С.Н. Законы Паркинсона /Пер. с англ. ─ М.: ... ... ... И.Л. ... и ... ... ... в Англии (1979-
1990): Автореф. канд.дис.полит. наук.─ Алматы, 1994.- 28 с.
26. Александров В.В. Новейшая история ... ... и ... ... ... ... М.: ... 1988.- 639 с.
27. Володин С. Англия при консерваторах // Международная жизнь.─1980.№3.
С.46.
28. Лидер Ю. ... ... ... и ... / Пер.с польского
А.Панфилова.─М.: Политиздат, 1964.- 232 с.
29. Соловьева Р.Г. Англия в ООН.─ М.: ... 1980.- 179 ... ... культура. 1985, 7 декабрь.
31. Громыко А. Внешняя ... ... от ... к ... // ... 2005. №1. – ... ... по новейшей истории стран Европы и Америки ... ... ... ... Алматы: Қазақ Университеті, 2004.- 228 с.
33. Польская Н.М. Великобритания.─М.: Мысль, 1986.-152 с.
34. Правда. 1984, 16 февраль.
35. История международных отношений и ... ... ... ред. ... М.: Международные отношения, 1987.- 201 с.
36. Правда. 1985, 15 ... ... 1987, 30 ... ... Е.Ф. ... М.Тэтчер в Англо-Аргентинском конфликте //
Вестник КазНУ. Серия историческая.- 2005. №2. С. 99-101.
39. Правда. 1982, 24 ... ... С., ... Г. ... бывает несправидлива // Новое время.-
1990. №49. С.24-30.
41. Караш Ю.Ю. "Файр фокус-88" // Латынская Америка.-1988. №7. С.53-63.
42. С.Подболатов.М.Тэтчер. ... ... ... ... ... ... ─ http: ... Гонконг (Сянган): спр.сведения. Часть 1.─М, 1993.- 58с.
44. Вадим Дамье. Возвращение Гонконга Китаю. ─ http: //www.google.ru
45. История ... ... и ... политики /под.ред.
Ж.У.Ибрашева. Часть 3.─ Алматы: Қазақ Университеті, 1998.- 243 с.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың ұлы жырауы16 бет
Ұлыбританиядағы аудиттің дамуы4 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдағы Ұлыбританияның Қытайды отарлауы23 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
XIX ғасырдың 70 жылдарындағы халықаралық қатынастар16 бет
XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ зиялыларының педагогикалық ойлары49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь