Тірі ағзалардың өзара теріс және оң қарым – қатынас

Комменциализм . бұл да бір екі түрдің арасындағы биотикалық байланыстың белгісі. Бір түр екінші бір түрге қоректік зат және мекен тауып беру,басқаша айтқанда екінші түрге зиян келтірмей бір түрдің өзіне қорек табу қасиетін айтады. Бұған көп мысалдар келтіруге болады. Мысалы арыстан мен қорқау қасқырдың арасындағы қатынас қорқау қасқыр арыстанның тастап кеткенін жемін жеуімен қоректенуі.Құстардың ұясында кемірушілердің ішінде көптеген буынаяқтылар өздерінің тіршілік жағдайын табады,Яғни айтқанда осы жердегі органикалық шірінділермен қоректеніп отырады. Табиғатта комменсалдың ара қатынасында үлкен маңызы бар,себебі осындай байланыс түрлердің бір . бірімен өте тығыз қоректік заттарын толық пайдалануға мүмкіндік жасайды.
Мутализм . екі немесе бірнеше түрлердің,өте ұзақ бір . біріне пайда келетіре отырып тіршілік ету арақатынасын айтамыз. Симбиоздық қатынас өсімдіктерде,жануарларда немесе өсімдіктер мен жануарларда, жануарлар мен өсімдік арасында болады.Мысалы бұршақ тұқымдастар мен бактерия арасында байланыс қыналармен мүктердің,су балдырлары арасындағы байланыс.Мысалы қыналардың құрамына,мүктердің класының үш өкілі кіреді . аскомицеттер, базидиомицеттертер және фиккомициттер.Табиғатта 20000 нан астам организмдердің түрлері бірге қосылып тіршілік етеді.
Сембиоздың тағы бір түрі термиттер мен оның ішіндегі тіршілік ететін . талшықтылар отрядының өкілі. Бұл қарапайымның өкілі . глюкозид ферментін бөліп, ол клетканы қантқа айналдырып отырады.Себебі термиттердің ішіндегі бұндай ферменттері болмайды.Ол талшықтарының өкілі,термиттің ішінде өзіне керекті жағдайдың бәрін табады.
Нейтрализм. Түрдің арасындағы байланыстың бір белгісі.Бірге қосылып тіршілік ететін екі түр, бір . біріне зиян да, пайда да әкелмейді. Олар бір . біріне тәуелсіз,бірақ олардың жағдайы,тіршілік биоценоздағы басқа түрлердің жалпы жағдайына байланысты.
        
        Тірі ағзалардың өзара теріс және оң қарым – қатынас.
Нейтролизм,Комменциализм,мутализм.
Комменциализм – бұл да бір екі түрдің арасындағы ... ... Бір түр ... бір ... қоректік зат және мекен тауып
беру,басқаша айтқанда екінші түрге зиян келтірмей бір түрдің өзіне қорек
табу қасиетін айтады. Бұған көп ... ... ... ... ... қорқау қасқырдың арасындағы қатынас қорқау қасқыр арыстанның тастап
кеткенін жемін жеуімен қоректенуі.Құстардың ұясында кемірушілердің ішінде
көптеген буынаяқтылар өздерінің тіршілік ... ... ... ... ... ... қоректеніп отырады. Табиғатта
комменсалдың ара қатынасында үлкен маңызы бар,себебі осындай байланыс
түрлердің бір – бірімен өте тығыз қоректік заттарын ... ... ... – екі ... ... ... ұзақ бір - біріне пайда
келетіре отырып тіршілік ету арақатынасын айтамыз. Симбиоздық қатынас
өсімдіктерде,жануарларда немесе өсімдіктер мен жануарларда, ... ... ... ... ... ... мен ... арасында
байланыс қыналармен мүктердің,су балдырлары арасындағы байланыс.Мысалы
қыналардың құрамына,мүктердің класының үш өкілі кіреді – аскомицеттер,
базидиомицеттертер және фиккомициттер.Табиғатта 20000 нан астам
организмдердің ... ... ... тіршілік етеді.
Сембиоздың тағы бір түрі термиттер мен оның ... ... ... ... ... өкілі. Бұл қарапайымның өкілі – глюкозид ферментін
бөліп, ол клетканы қантқа айналдырып ... ... ... ... ... ... өкілі,термиттің ішінде өзіне
керекті жағдайдың бәрін табады.
Нейтрализм. Түрдің арасындағы байланыстың бір белгісі.Бірге қосылып
тіршілік ететін екі түр, бір – ... зиян да, ... да ... Олар бір
– біріне тәуелсіз,бірақ олардың жағдайы,тіршілік биоценоздағы басқа
түрлердің жалпы ... ... ... ... теріс қатынастары –
конкуренция,жыртқыштық.
Жыртқыштық пен құрбандық-екі түрдің арасындағы байланыста біреуіне
жағымды болса ... ... ... бір түрдің екінші түрді ұстап алып өлтіріп
қоректенуі.Олардың өзіне тән жыртқыштық қасиеті, мінез-құлықтары бар. ... ... ... ал құрбандыққа жататын- бірінші
продуцент (өсімдік) болса, онда осындай ара қатынасты өсімдікпен қоректілік
деп аталады. Жыртқыштардың ... ... ... өте бай ... ... қоректік тамақтан, екіші түріне ауысып отырады. Жыртқыштар өздерінің
қоректік заттарын активті түрде іздеп тауып алып отырады.Олардың органдары
өздерінің жемін ұстауға әртүрлі ... ... ... органдары,
жылдамдық реакциялары,ауыз құрылысы, иіс сезу, есіту органдары тағы басқа.
Сүтқоректілердің ішіде жыртқыштар түрлеріне жататындар, ... ... (ақ ... ... сусарлары),
скнустар,морждар.Одан басқа да көптеген жыртқыш құстар,балықтар, бауырмен
жорғалаушылар, жәндіктер және жыртқыш саңырауқұлақтар да
болады.
А рамтамақтық-паразиттік-түрлердің ... ... ... ... ... қоректік заты есебінде пайдаланып қана
қоймай,өзінің ететін мекені түрінде пайдаланады. Мысалы, паразиттік
байланыстың түрін өсімдіктермен зиянды жәндіктердің арасындағы
байланыстарды ... ... ... ... ... ... ... иелеріне қарағанда майда,кішкене болады.
Паразиттіктің немесе арамтамақтықтың жыртқыштықтан айырмашылығы
өзнің қоректік тамағына пайдаланатын организмдерінің саны аз және ... ... ... ... екі ... формалары болады: эндопаразиттер
немесе олар өздерінің “иелерінің” денесіне, ішкі органдарына,тканьдеріне
кіріп алып қоректенеді (паразит құрттар,сүзек ауруларын тарататын неше
түрлі плазмодиялар);экстопаразиттер ... ... ... денесінің
сыртында, терілерінде тіршілік етеді.Олар көбінесе өз “иелерін” жиі
ауыстырып отырады (әртүлі соналар, масалар, шыбындар, ... ... ... ... ... өздерінің иелерін бірнеше
жылдар бойы пайдаланып, оның тіршілігіне ешқандай залал келтірмейді.
Басқаша айтқанда паразит өзінің “иесін” толық әбден татығы жеткенше
пайдаланады.Сонымен қатар, ... ... ... ... ... бойында, осы арамтамаққа шыдайтын бейімділігі болады.
Эвалюциялық даму процесінің ... ... ... пен “ие”
арасындағы алғашқы қиын да, ауыр да қарым-қатынас біртіндей келе екеуіне де
бірдей нейтральды немесе бейтараптық жағдайға дейін жетеді.Оған ... ... ... ... ... қанында тіршілік ететін
паразит –трипаносом өз “иесіне” ешқандай зиян келтірмей өмір сүре
береді.Бірақта, кейбір ... ... ... ... ... ... ... де мүмкін.Мысалы, кейбір жәндіктер өзінің
жұмыртқаларын, басқа бір ... ... ... оны ... ... ... барлық мүшелері бір ортада мекендегеннен
және қоректік заттары бір жерде ... ... ... ... ... ... бәсеклік әртүрлі болуы мүмкін,сондай бір-бірімен
күш арқылы бәсекелесуден,бір-бірімен бейбітшілік жағдайында датіршілік ету
түрлері де болады.Конкуренция екі популяциядағы особьтың түрлерінің ... ... ... ... ... өте күшті эвалюциялық
фактор болып есептеледі.Олар түрлерді,особьтарды әртүрлі өздерінің
экологиялық орындарды мекендеуіне әсерін тигізеді.Конкуренция түрлердің
әртүрлілігіне немесе дивергенцияға әкеліп соқтырады.Бәсекеліккейбір
жағдайларда конвергенцияға әкеледі.Бірнеше түрлердің ... ... ... ... ... ... ... тіршілік
ететін балықтар мен сүтқоректі пішіндері терпедо тәрізді болады.Кейбір
жағдайларда бәсекелік, бір түр ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бәсекелік өсімдіктердің арасында кездеседі.Мысалы,кейбір өсімдіктер,
сол жерде өсетін,өсімдіктерден қоректік заттарды,(тамырының
мықтылығына,немесе жапырағының үлкендігін,сабағының биіктігін ... ... ... ... ... жасап
отырады.Мысалы, дала шалғынында екі түрлі жоңышқа ексек,оның біреуінің
сабағы тез өсіп, жапырағы тез өсіп ... ... ... ... нашарлауынан, өзінің өсу процесін тоқтады.Осындай
мысалдарды бір түрдің бәсекелестікті жануарлармен жәндіктердің арасында
болатынын ... ... ... ... ... ... өлексесіне салады,ал одан дамып шыққан личинкалар сол өлексемен
қоректеніп дамиды.Осыдан кейін екінші шыбын бірнеше уақыт өткеннен кейін
келіп жұмыртқа салады да одан да ... өсіп ... ... ... саны көбейіп өз ара тамаққа талас туады.Оның ішінде бұрын
пайда болған ... ... ... дамып пайда болған личинкаларды
ығысырып, олардың өміріне, шығынға ұшырауына әкеліп соқтырады.
Қоректік тізбектер мен торлар, экологиялық пирамидалар.
Экологиялық ... тірі ... ... ... ... арқасында,өз
қоршаған ортаның жағдайын, құнарлығын тағы басқа өзгертіп, сол ортаға
әсерін тигізеді.Сондай бір жерде көп ... бойы ... ... ... ... ... ... түрлерге,олардың
тіршілігіне қолайлыжағдай туғызуы мүмкін, сондықтанда осы жерде
популяцияның осы жағдайға бейімделген түрлері пайда болуы мүмкін.Осындай
бірнеше рет қайталанып бір биоценоздың орнына жаңадан ... ... ... сукцессия деп атаймыз.
Топтардағы популяцияның ара-қатынастары арасындағы байланыстар
күрделенген сайын, жаңа ортаға бейімделуі нашар түрледі, басқа бір
бейімделгіш түрлер орнын ... ... жаңа бір ... ... ... екі түрі ... ... және гетеротровты
организмдердің қатысуымен пайда болса, екіншісі тек гетеротровты
организмдердің ғана қатысуымен болды.
Мекендік ортаның жағдайына және басқада қасиеттеріне байланысты
бастапқы немесе ... және ... ... деп бөлінеді.Бірінші
сукцессия сондай бір тіршілік белгісі жоқ ... ... ... ... лава тасқындарында, тастарда, құмды төбелерде,
өзендердің қоқынды жерлерінде пайда болуы мүмкін.
Сөйтіп осындай жерлерде аз-аздап органикалық заттардың ... ... ... ... ... болып су режимдері өзгеруі мүмкін.
Екінші сукцессия, бұрынғы немесе тіршілігі бар ескі ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
жағдайлардың тигізген әсерінің бұзұлуынан пайда болады. Мысалы,
өрттің,тасқын судың,есепсіз орманды қырқуда , батпақты жерді құрғатудың
нәтижесінде пайда болады.
Сукцессияның нәтижесінен ... ... және саны ... ... ... ... ярусты өсімдіктерде
екінші, үшінші қабаттар пайда болады.Басқа организмдердің арасында да
байланыс күрделеніп, система жұмысын реттеп отыратын қасиеттері де ... ... ... ... ... ... ... 1) бұл бір бағытта болатын заңдылық процестер;2)
сукцессияның пайда болуы, осы жерде ... ... ... ... ... ... түседі- климакс. Сондықтанда осындай
биоценоз, барлық жағдайда сыртқы ортаның әсерінен толық қорғанышта болады.
Сөйтіп ортамен биоценоз арасында тепе-теңдік туады.
Экология ... ... ... ... ... ... ... жасалған,сол
ілімдерден нәр алған кең түрдегі биология ғылымының бір саласы.
Экология тірі организмдердің өзін қоршаған ортамен ара байланысын
зерттйтін биология ... бір ... ... ... ... деген
атауды ғылымға ең алғаш рет 1886 жылы енгізген ... ... ... Ал өз ... ... ... ... 1900 жылы қалаптасты.
“Экология” деген сөз гректің “ойкос” – үй, мекен орны деп аударылады.
Басқа ғылымдар сияқты ... ... да ... ... ... өсімдіктердің өмір сүруі, көбеюі, өсу және таралуы сыртқы
ортаның әсерімен тығыз байланыста болатындығын, ол туралы ... ... ... бастады.
Сонымен қатар XVIII ғасырда Россияда ұйымдастырылған экспедициялардың
қорытындысы бойынша жасалған әртүрлі өсімдіктер мен жануарларды
зерттеудегі ... ... ... ... ... ... ... Жан Батис Ламарктың (1744-1829) еңбектерінде
сыртқы сыртқы ортаның тірі ... ... ... ... ... ... ... бұлай дами отырып ХІХ ғасырдың басында
биогеография ... өсіп ... ... тигізеді.Мысалы: Александр
Гумбольдтың (1807) өсімдіктер географиясына жаңа экологиялық бағыт беруге
үлкен әсерін тигізді.
Жалпы ... ... ... рол ... ... ... Д.Н.
Кашкаровты ерекше атап өткен жөн. Әсіресе бұл ғалымның жазған еңбектері
“Организм және орта” жануарлар ... ... ... ... кезеңде экология тек организмдерді және олардың сыртқы
ортамен байланыс қатыстарының заңдылығының зерттеп қоймай, адам қоғамының
табиғат арасындағы да қатынастарды ... ... ... еді.
Экологиялық пирамида. Пирамида саны.
Экосистеманың азық қорының құрылысын,оның ... ... ... ондағы энергия қорының, қандай жағдайда
болатынына қарап айтуға болады. Осы ... ... ... арқылы
экологиялық пирамида түрінде сызып көрсетуге болады.
Егер бір жыртқыштық қоректік зат ... ... ... тік
бұрыш түрінде бірінің үстіне бірін орналастырсақ,ал оның ұзындығы особьтар
санына пропорциональды болса, онда сондай бір геометриялық фигура түрінде
көрінеді,ал бұл ... ... сан деп ... Сондықтан осы
қоректік зат тізбегіне кіретін сандар неғұрлым көп болса, пирамида да көп
болады.Кейбір жағдайда особьтар саны ... зат ... ... ... ... азая ... пирамида үш бұрышты
төбесі жоғарғы жаққа қараған фигураға айналады. Пирамида саны 1927 жылы
Х.Элтон экология енгізген еді. Бұларды мынандай фактілер арқылы дәлелдеді.
1.Қандай ... ... ... жануарлардың саны да,оның көбеюі
де жоғары болады.
2.Қандай жыртқыш организм болғанмен де ... ... ... ... ... ... Егер ... болашақ жемінің пішіні,өзінен
үлкен болса,оны ұстап жей алмайды. Ал егер жыртқыштың жемінің сыртқы пішіні
өте майда болса, ондай жемді ... ... ... күш, ... ... жағдайда жыртқышқа өте ыңғайсыз. Сондықтан әр жыртқыштардың
өздеріне сәйкес орташа көлемдегі жемтіктері ... ... ... ... Цеце ... тек қана ... қан түйіршігінің диаметірінің көлемі 7 ден 18 мк мөлшеріне тең
сүтқоректілер мен ... ... ғана ... Ал қвзвл қан
түйіршіктерінің көлемі 41мк болған жануарларға тиімді. Себебі оның
тұмсығының қан сору каналынан тесігінен бұндай эритроциттер өте алмайды.
Ал осы ... ... ... ... пішіндерінің үлкеюі және
особьтар санының азаюы бір қоректік зат тізбегі деңгейінен ... ... ... ... ... ... түсіндіреді.
Бірақ осы ережеге бағынбайтын да бір жағдайлар бар. Мысалы ... ... ... өздерінің жемтіктерінің пішінінің өздеріне
қарағанда ұлкендігіне қарамайды.
Себебі олар өз жемтігін ұстап жеу үшін ... ... ... ... ұстап жеп
отырады. Немесе жыландар мен өрмекшілер олар өздерінің уларын жіберу
арқылы,өздерінен бірнеше есе ірі жануарларды да ... ... Ал ... ... оған ... ... керек болса, сонысын тауып алып, ұстап
алып қоректеніп отырады.
Пирамиданың биологиялық массасы.
Экосисткманың тағы бір көрсеткішінің бірі биомасса пирамидасы. Ол ... ... ... ... жыртқыштар болған
кезде организмдердің биомассасы кәдімгі үш бұрышты түрде, оның төбесі
жоғары қараған биомассасын бейнелейді. ... ... ... ... болады.Американың Коларадо штатындағы екі көлінің жағдайын
зерттегенде бірінші консументтің продуцентке қатынасы 0,4 9,9
қатынасындай болған, ... ... ... ... ... ... ... болған. Басқада оқымыстылардың
зерттеуіне қарағанда ең жоғарғы кеңістікте жаө ... ... ... 1:1,2 – ге ... ... ... деген термин мына жағдайға байланысты пайда
болады.Мысалы, үлкен экосистеманы алатын болсақ ондағы бірінші
консуметтердің массасы продуценттің арқасында тіршілік ететін деп
қарасақ,сол ... ... әлде ... аз ... ... ... ... консументтің массасына қарағанда аз
болады. Сондықтан биомасса пирамидасы бір – біріне көлемі жағына аз үш тік
бұрыштан тұратынын байқауға болады.
Пирамида энергиясы.
Бұл да ... ... ... ең бір ... ... бір ... ... деңгей тік бұрышты болып бейнеленеді. Оның ұзындығы
энергияның жиналған санына пропорционалды ... ... ... бейнеде,оның төбесі жоғары жаққа бағытталған. Олай болу себебі,
термодинамика заңдылығына байланысты энергия бір деңгейден екінші деңгейге
ауысқында жоғалып отырады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көміртегі, кремний11 бет
Қарым-қатынас жайлы түсінік және оның түрлері4 бет
Ағзалар экологиясы29 бет
Ағзалар экологиясы (экология)13 бет
Биосфера туралы В. И. Вернадскийдің ілімі6 бет
Биосфера – ғаламдық жүйе15 бет
Биосфера – ғаламдық экожүйе5 бет
В. И. Вернадский5 бет
Жануарлардың кейбір биологиялық ерекшеліктері. Комменсализм, симбиоз, паразитизм7 бет
Жасушалық теория8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь