Қазақстан Республикасында электр тоғын өндіру өнеркәсіптерінің даму проблемалары

Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
Қазақстан Республикасында электр тоғын өндіру өнеркәсіптің даму проблемалары

1. Қазақстан Республикасының электр энергиясын өндіруді жоғарлату қолға алынуда
2. Қазақстан Республикасында электр энергетикасын дамыту жөнiндегi 2010 . 2014 жылдарға арналған бағдарлама
2.1. Электр энергетикасы саласының құрылымы
2.2. Электр энергиясын өндiру секторы
2.3. Электр энергиясын беру секторы
2.4. Электрмен жабдықтау секторы
2.5. Электр энергетикасы саласындағы өзге де қызмет
2.6. Қазақстан Республикасының электр энергиясы нарығы
2.7. Электр энергиясы нарығындағы операторлар
3. Электр энергетикасы саласындағы бәсекелестiктi дамыту
4. Қазақстандық қамту
4.1. Жаңартылатын энергия көздерiн теңгерiмге тарту
4.2. Жел энергетикасы
4.3. Гидроэнергетика
4.4. Күн энергетикасы
5. Электр энергетикасы нарығы
ІІІ. Қорытынды
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Факультеті: ЭжБЖМ
Кафедрасы: ... ... ... ... ... өндіру өнеркәсіптің даму проблемалары
Мамандығы: экономика
Тобы: ЭК11К
Алматы 2012 жыл
Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... даму проблемалары
1. Қазақстан Республикасының электр энергиясын өндіруді жоғарлату қолға алынуда
2. Қазақстан Республикасында электр энергетикасын дамыту жөнiндегi 2010 - 2014 ... ... ... ... энергетикасы саласының құрылымы
2.2. Электр энергиясын өндiру секторы
2.3. Электр энергиясын беру секторы
2.4. Электрмен жабдықтау секторы
2.5. Электр энергетикасы саласындағы өзге де ... ... ... ... ... ... Электр энергиясы нарығындағы операторлар
3. Электр энергетикасы саласындағы бәсекелестiктi дамыту
4. ... ... ... ... ... ... ... Жел энергетикасы
4.3. Гидроэнергетика
4.4. Күн энергетикасы
5. Электр энергетикасы нарығы
ІІІ. ... ... ... ... дамыған сайын энергия тұтыну қажеттігі қарқындап өсе түседі. Әсіресе электр энергиясының орны ерекше, себебі энергияның басқа түрлерімен салыстырғандағы, оның бірнеше ... ... ... өте аз шығынмен энергияның кез келген басқа түріне оңай айналдыруға және оны алыс қашықтыққа ... ... ... ... ... ... индукдиялық генераторларынан әр түрлі электр станцияларында өндіріледі. Электр станциялары көмір мен мұнай қорларының жанында (жылу ... ... ... ... ... (су ... станциялары) тұрғызылады. Жылу электр стандияларында отынның (мысалы, көмірдің) жылу энергиясы электр энергиясына түрленеді. ... ... ... бу ағыны бу турбинасының роторын айналдырады, сонда онымен бір оське ... ... ... да ... Су ... ... судың механикалық энергиясы электр энергиясына түрленеді. Өзенді бөгеп, платинамен суды биікке көтереді. Биіктен гидравликалық турбинаның ... ... су ... ... ... қоса айналдырады.
Қазіргі кезде өндірілетін электр энергиясының біраз бөлігі атом электр станцияларында өндіріледі. Мұнда ауыр ядролардың тізбекті реакциясы кезінде ... ... ішкі ... ... ... ... ... ЖҰӨ ең жоғарғы көрсеткіштерінің бірін өзінің отынэнергетикалық қорларымен, су ресурстарымен иеленгенімен өзінің электр энергиясына осы қорлардың тек 1% ғана қолданады, бұл, яғни ... ... ... қалуына тең келеді.
Қазіргі таңда электр энергиясын Қазақстан Республикасы шет елдерден импорттайды, ал ол Қазақстанның ... ... ... аз өндірілетіндігінің анық айғағы, неліктен осы Қазақстан көп мөлшерде электр энергиясын ... ... ... өнеркәсіп қанатын жайған жоқ деген сауалға жауаптар негізгі бөлімде түсіндіріліп, себептері мен болашақта қандай іс-әрекеттер орындалмақ екендігі, қандай мемлекеттік іс-шаралар ... ... ... ... келтірілген және талқыланған.
Негізгі бөлім
Қазақстан Республикасында электр тоғын өндіру өнеркәсіптің даму проблемалары
Қазақстанның энергетика жүйесі - ... ... мен ... ... және ... ... ... ұлттық экономиканың өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымындағы маңызды сала әрі өнеркәсіптің басқа салаларын дамытудың басты базасы. Қазақстанда электр ... ... ... ... жылу ... ... отын ... түрлендіру арқылы, судың инерциялық құлау күшін генераторлар көмегімен электр энергиясына түрлендіру арқылы, атом электр станцияларында, ауыр тізбекті радиациясы ... ... ... ... қалу ... жолдармен алынады.
Қазіргі кезде Қазақстан электр энергиясын өндіруге қарағанда 2 есе көп ... ... және ... энергияны көршілес жақын жақтағы мемлекеттерден импорттаймыз.
Кеңестiк билiк дәуiрiне дейiнгi кезеңде өндiргiш күштердiң даму деңгейi төмен болуы себептi оның ... ... ... тым ... қалды. Деректер бойынша, қазақ жерiнде барлық электр ... ... 2,5 мың ... ... ... ... 1,3 млн. кВт/сағ электр қуаты өндiрiлген. Кен кәсiпорындарына қызмет көрсету үшiн ұсақ локомобильдi ... екi ... ... ... ... ... Успенск сияқты кенiштiң барлық электр қуаты 32 кВт болған, ал ... ... 455 ... аспаған. Тек 6 қалада ғана қуаты шағын қалалық электр ст. ... ... ... ... ... ... ... өндiру 1856 ж. басталғанымен Қазақстанда отын өнеркәсiбi де нашар дамыды. 1917 жылға Қазан төңкерiсiне дейiнгi кезеңде мұнда 1182 мың т ... ... ... қоңыр көмiр кенiшiн (1869 жылдан), Екiбастұз тас көмiр кенiшiн (1898 жылдан) және басқа кенiштердi қосқанда Қазақстанда ... ... 67 ... 1,6 млн. т көмiр өндiрiлген. 1900 -- 18 ж. Ембi мұнай кенiшiнен 1377 т мұнай, соның ... ... ... (1911 ... 1332 т ... ... Кеңестiк дәуiрдiң бас кезiнде қабылданған ГОЭЛРО жоспарының (1920) елдi электрлендiрудегi экономикалық және саяси мәнi зор болды. Бұл ... ... да ... ... бар. Онда Сiбiр т. ж. ... iрi ... орталықтарының қатарында Петропавлды, Ертiс өзендерінiң бойындағы Павлодар ауданын бiрiншi кезекте, ал Дала өлкесiн екiншi кезекте электрлендiру, Павлодарда қуаты 15 мың кВт ... ... салу ... Осы ... сай 1925 ж. ... электр станциясының құрылысы басталып, 1928 ж. мұнда мыс қорыту зауыты iске ... Осы жылы ... ... СЭС-i ... берiлiп, соның негiзiнде Риддер қорғасын зауытыты iске қосылды.
1925 -- 26 ж. Доссорда мұнайдың 41,2%-ы, Мақатта 87,8%-ы электр ... ... ... ... Осы жылдары мұнай оқпандарын бұрғылау және мұнайды барлау үшiн КСРО-да тұңғыш рет электр қуаты ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде көмiр мен мұнайдың iрi кенiштерi табылды. Қазбалы отын қорлары бойынша Қазақстан Кеңес Одағында ... ... ... ... ... ... қуатының артуына, электр қуатының өндiрiлуiне, экономиканы электрлендiру деңгейiне жасалған талдау ... ... ... Қазақстан электр энергетикасының даму жолын негiзгi үш кезеңге бөлуге болады: бiрiншi ... 1918 -- 45 ... ... бұл кезеңде сол уақыттың өлшемi бойынша iрi электр станциялары салынып, алғашқы энергетикалық тораптар пайда болды. ... ... (1946 -- 58 ж.) ... ... ... ... қуатын бiр орталықтан өндiру күрт артты, алғашқы энергетикалық жүйелер құрылды. Үшiншi кезеңде (1959 -- 90 ж.) республиканың энергетикалық ... ... ... ... ... энергетикалық жүйе қалыптасты. Сөйтiп, Қазақстан өзiнiң электр қуаты жөнiндегi мұқтаждарын толық қамтамасыз ететiн әрi оны өзге елдерге шығаратын ахуалға ... Бұл ... ... ... ... Жамбылда, Шымкентте, Павлодарда iрi аймақтық су электр станциялары (АСЭС) салынды. Ертiс өзендерінде Өскемен және Бұқтарма су электр станциялары (СЭС), ... ... СЭС-i ... ... Аса iрi Ақсу ... ... кенiшiнiң арзан көмiрiн пайдаланды.
1990 ж. КСРО экономикасының құлдырауы қарсаңында республика электр станцияларының ... 18 млн. ... ... ал ... ... электр энергиясын тұтынуы 104,8 млрд. кВт/сағатты құрады, оның 87,4 кВт/сағаты меншiктi электр станцияларында өндiрiлдi. 1990 ж ... 131,5 млн. т ... 25,5 млн. т ... мен газ ... және 6,8 млрд. м3 газ өндiрiлдi. Өндiрiлген көмiр мен мұнайдың едәуiр бөлiгi республикадан тысқары шығарылды. 1990 ж. басқа ... 10 млн. т ... және 46,6 млн. т ... көмiр (42,9%), 21 млн. т мұнай мен газ конденсаты (82,4%) шығарылды. Республиканың отын балансындағы газдың үлесi 15% ... 1990 ж. ... ... ... үлестi энергия сыйымд. 1 сомға шаққанда 4,01 кг болды, мұның өзi өзге одақтас республикалармен ... 28%-ға көп. Қ. э. ж. 1991 ... ... ... бастан кешiрдi. Республиканың қолданыстағы энергетикалық қуаты 1990 жылдың басында 17000 мВт-қа жуық болса, 1998 ж. ортасына ... бұл қуат 10000 ... ... ... 2000 ... ... бойынша электр қуатын тұтыну көрсеткiшi 8560 мВт-қа дейiн төмендедi. Қазақстан энергия өндiрушi қуаттардың тапшылығы және артық электр қуаты бар ... оны ... ... электр желiсiнiң жоқтығы себептi оңт. және батыс аймақтар үшiн электр қуатын сырттан ... ... ... 1996 ж. ... ... қуат ... және ... тораптары активтерiне мемлекеттік монополияны реформалау, сөйтiп электр қуатының бәсекелi рыногiн ... ... ... ... ... Осы мақсатта электр энергетикасын құрылымдық жағынан қайта құрудың үкiметтiк бағдарламасы ... Бұл ... iске ... ... ... ... бөлiгiн (электр қуатын өндiру және оны тұтыну) табиғи монополистерден ажыратып алу (электр энергиясын беру және бөлу) қамтамасыз етiлдi. Iрi ... ... ... ... сатылды, ал аймақтық жылу электр станциялары (ЖЭО) жергiлiктi ... ... ... ... 1120, 500 және 220 кВ ... негiзгi тораптардың активтерi негiзiнде Электр тораптарын басқару жөнiндегi қазақстандық компания ("КЕGOC" ААҚ), 110 -- 35, 6 -- 10 және 0,4 кВ ... ... ... ... ... бөлу ... ... акцион. компаниялары (АЭК АҚ) құрылды. Бұл саланы одан әрi дамытудың 1997 -- 2000 жылдарға арналған бағдарламасында электр ... ... ... ... ... ... ақырғы тұтынушыға жеткiзiлетiн электр қуатының бағасы бойынша ... ... ... ... рыногiнiң екi деңгейде (көтерме сауда және бөлшек сауда) болуы; электр қуатымен сауда жасауды ұйымдастыру; рынок субъектiлерiнiң аймақаралық ("КЕGOC" ААҚ), ... және ... ... деңгейдегi тораптар бойынша электр қуатын тарату және бөлу қызметтерiн көрсету жөнiнде шарттар жасасу.
Осы ... ... екi ... ... ... ... ... мүмкiндiк бердi. Бiр орталықтан диспетчерлiк басқару жүйесi қайта құрылды, ол электр ... ... ... қуатын өндiру мен тұтыну) және монополиялы (электр қуатын тарату және бөлу) бөлiктерiнiң бөлiнiсi жағдайында жұмыс iстеуге бейiмделдi, ... ... ... сапалық көрсеткiштерi, атап айтқанда, электр тогының жиiлiгi жақсартылды. Электр энергетикасы секторын реформалау бағдарламасын дәйектiлiкпен iске асыру нәтижесiнде 2000 ... ... оң ... қол ... екi ... ... ... келiсiмшарттар рыногi құрылып, жұмыс iстей бастады. Қазақстанның электр энергетикасы секторының бастапқы экспорттық әлеуетi 2001 жылдың басында 500 -- 1000 мВт деп ... Мыс., ... АЭС ... 2001 ... ... ... ... маңына) 300 мВт электр қуатын экспортқа шығара бастады. 2030 ж-ға дейiн электр энергетикасын дамыту бағдарламасы шеңберiнде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... 2005 ... дейiнгi жоспары әзiрлендi.
Нарықтық экономика жағдайында электр энергетикасы секторындағы табиғи ... ... ... ... ... ... және табиғи ресурстар мин.) тарапынан мемлекеттік бақылауға алынған. Электр қуатын тарату және бөлу ... ... ... Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестiктi қорғау жөнiндегi агенттiгi реттеп отырады. 2000 ж. 1 сәуiрде Тарифтер ... ... ... ... ... ... деңгейдегi электр тораптары бойынша электр қуатын тарату жөнiндегi қызмет көрсетуiне арналған тарифтi ... жаңа ... ... ... ... ... ... реформаларды тереңдетудiң 2000 жылдан басталған кезектi кезеңi Республиканың электр қуатының көтерме сауда рыногiн жетiлдiру тұжырымдамасына негiзделдi. Бұл тұжырымдамаға ... ... ... ... ... ... ... оған электр қуатын өндiру мен тұтыну процестерiн нарықтық жолмен басқару мiндетi жүктелген.
ҚР-ның электр энергетикасы секторын қайта құру негiзiнде ... ... ... ... меншiк иелерiнiң қолына көштi: iрi электр станциялары шет елдiк компанияларға тиесiлi, кернеуi 220 және одан жоғары кВ ... ... ... ... т.б. ... шешу ... ... тораптарын басқару жөнiндегi қазақстандық компания -- KEGOC-қа жүктелдi; кернеуi 110 және одан төмен кВ электр ... ... ... жүйесi шеңберiнде таратушы электр компанияларының басқаруында; электр қуатын өндiрушiлерден ... алу және оны ... сату ... ... ... рыногiнiң қазақстандық операторына жүктелген.
Қазақстанда қазiр энергетика өнiмнiң ... ... ... ... ... ... СЭС-терде өндiрiледi. Қазақстанның батыс аймағында энергетикалық шикiзат көзi мұнай мен табиғи газ ... ... газ ... және ... ... ... ... iстейтiн ст-лар дамытылған. Шығыс және оңт. аймақтарда әзiрге су қуатынан басқа меншiктi энергетикалық көздерi жоқ. Осыған байланысты ... ядр. ... ... ... газ, ... пайдаланылады. Электр қуатын тұтынудың есептiк деңгейлерiне жасалған талдау 1990 жылдан бастап он жылдық ... ... ... көлемi жалпы респ. және солт., бат. аймақтар бойынша 2 есе дерлiк, ал оңт. ... ... 3 есе ... ... көрсетедi.
Соңғы 2 -- 3 жылда электр энергиясын тұтынудың азаю қарқынының баяулағаны байқалды, ал батыс аймақта ол өсе ... 2000 ... ... жартысында республикада 27,4 млрд. кВт/сағ электр қуаты тұтынылған, мұның өзi 1999 жылдың осы кезеңiмен салыстырғанда 7,2%-ға көп. ... ... ... мен ... ... өсуi ... Бат. және ... аймақтарда (Павлодар-Екiбастұз өңiрiнде) байқалды. Қазақстанның Оңт. аймағында (Алматы, Оңт. Қазақстан, Жамбыл, Қызылорда обл-тары) жеткiлiктi ... ... қор жоқ ... оның электр энергетикасы тасып әкелiнетiн көмiрге, сырттан ... газ бен ... ... Бұл ... ... қуатының негiзгi көздерi -- Жамбыл МАЭС-i, Шымкент ЖЭО-1, Алматы ЖЭО, Қапшағай СЭС-i. Мұндағы тапшылық Солт. ... ... 220 -- 500 кВ ... ... ... Орта Азия ... әкелiнетiн электр қуаты есебiнен өтеледi.
2000 ж. 15 маусымнан бастап Қазақстанның Бiрыңғай энергетикалық жүйесiнiң (БЭЖ) Солт. бөлiгiнде Ресейдiң БЭЖ-iмен ... ... ... ... ал 2000 ж. ... ... БЭЖ-i Ресей мен Орт. Азияның энергетикалық жүйесiмен қатарлас ... ... ... Қазақстанның барлық облыстарында аймақтық электр тораптары компанияларымен қатар көптеген делдалдар (трейдерлер) ... ... ... ... Қазақстанның электр тораптарының қазiргi құрылымында 1150, 500 және 220 кВ-тық кернеулi жоғары класты жүйе құраушы негiзгi ... ұз. ... 1423 км, 5470 км және 17900 км. ... және ... ... ... мынадай: 110 кВ -- 42000 км, 35 кВ -- 61500 км, 6 -- 10 кВ -- 199400 км және 0,4 кВ -- 115500 км. ... ... ... ... ... ... кезiнде өнеркәсiптiң түрлi салалары мен әлеуметтік аяда қуат ... 100-ге жуық ... мен ... ... ... ... су ... әлеуетi 200 млрд. кВт/сағ, ал пайдалануға экономикалық тиiмдi су-энергия қоры 23 -- 27 ... ... деп ... ... ... ... ... экономикалық әлеуетiн пайдаға асыру деңгейi небәрi 20%-ды құрайды. Жел қуатын пайдалану, үшiн Жоңғар ... ... (100 -- 110 ... ... ... тауларында (100 -- 140 млрд. кВт/сағ), т.б. аудандарда қолайлы жағдайлар бар. Оңт. ... ... ... ... ... жылытуға және ыстық сумен қамтамасыз етуге жарамды геотермиялы су қорлары анықталды. Жер асты суын пайдалану жылына 1 млн. т ... отын ... ... ... ... күн ... мен ... да белгiлi бiр әлеуетi бар. Энергияның мұндай әдеттен тыс ... тех. ... 13 ... кВт/сағатқа бағаланып отыр, соның iшiнде жылына 5000 -- 6000 ... ... ... ... қуат -- 380 мВт. ... ... 1,9 -- 2,3 ... кВт/сағ.
Қазақстан Республикасының электр энергиясын өндіруді жоғарлату қолға алынуда
Елімізде электр энергиясын өндіру көлемі 2015-ші жылға таман 127 ... ... ... деп Үкімет отырысында Энергетика және минералдық ресурстар министрі Сауат Мыңбаев ... ... ... ... ... ... ... электр энергиясын өндіру көлемі 2015-ші жылға таман 68 ... ... 127 ... кВт/сағ. құрайды. Бұл туралы қыркүйектің 7-сі күні Үкімет отырысында Энергетика және минералдық ресурстар министрі Сауат ... ... ... ... төрт - Батыс, Ақтөбе облысы, Солтүстік және Оңтүстік сынды энергетикалық зоналар бойынша жасалғанын айтқан С.Мыңбаев, 2015-ші жылға ... ... ... ... ... ... 17 ... кВт/сағ. дейін артатынын, ал оңтүстік зонада 26 млрд. кВт/сағ. жететінін айтты. , деді министр.
Оның айтуынша, оңтүстік өңірге қажетті 19 млрд. ... ... ... 5 ... ... ... жылу электр стасасында, 4 млрд. кВт/сағ. жаңғыртылуы тиіс Жамбыл ГРЭС-нен өндіру көзделіп отыр. Осылайша, оңтүстіктегі электр қуатына деген тапшылықты жабу ... ... 6 ... ... ... ... ... арқылы жабылмақ.
, деді С. Мыңбаев.
Оның айтуынша, осы болжанған деңгейге қол жеткізу үшін қазіргі ... ... ... ... құрылысын салудан бөлек, ірі көлемде инвестиция тарту қажет. , деді министр.
, деп толықтырды сөзін С. ... ... ... ... дамыту жөнiндегi 2010 - 2014 жылдарға арналған ... ... ... энергетикасы саласын тиiмдi дамыту жолымен экономиканың орнықты және теңгерiмдi өсуiн қамтамасыз ету.
Мiндеттерi ... ... ... ... жаңғырту, қайта жаңарту және жаңаларын салу, электр ... ... ... ... ... жаңарту, көмiр саласын дамыту, электр энергиясы нарығының құрылымын жетiлдiру, теңгерiмге жаңартылатын энергия көздерiн тарту. Iске асыру мерзiмi ... ... ... ... ... ... индикаторлары 1. ... ... 96,8 ... кВтс ... ... ... ... 2014 жылы 97,9 млрд. кВтс жеткiзу. 2. Көмiр өндiру көлемiн 2014 жылға қарай ... ... ... қамтамасыз ету. 3. 2014 жылы жалпы электр тұтыну көлемiндегi жаңартылатын энергия көздерiн пайдалану ... 1 %- дан ... ... ... ... бюджет және ұлттық компаниялар көздерi мен мемлекет қатысатын ұйымдардың қаражатын көлемi қоса ... ... ... ... Республикасының электр энергетикасын дамыту жөнiндегi 2010 -- 2014 жылдарға арналған бағдарлама (бұдан әрi -- ... ... ... ие және ... Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары мен Қазақстан Республикасын үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту ... 2010 - 2014 ... ... ... ... iске асыратын стратегияның негiз құраушы бөлiгiнiң бiрi ретiнде әзiрлендi.
Электр энергетикасы базалық салалардың бiрi бола отырып, кез келген ... ... ... ... ... рөл ... ... электр энергетикасы Қазақстан Республикасы экономикасының басым секторларының бiрi ... ... жаңа ... ... ... мен ... ... iшкi өнiмiндегi (бұдан әрi - ЖIӨ) энергия қажетсiнудi тұрақты төмендету базасында электр энергетикасының орнықты ... ... ... - ... - ... - қоғам серпiндi теңдестiрiлген жүйе ретiнде қарастырылады.
Экономиканы әртараптандыру мен өнеркәсiптiң шикiзаттық емес салаларын және ауыл ... ... күш ... ... Әлемнiң барынша бәсекеге қабiлеттi 50 елiнiң қатарына кiру мiндетi қойылған.
Қазақстанның бiрыңғай электр энергетикалық жүйесi Ресейдiң ... және ... ... ... ... жүйесiмен (БЭЖ) қосарлас жұмыс iстейдi.
Қазақстанның БЭЭЖ үш шартты аумаққа бөлiнген:
Солтүстiк (Ақмола, ... ... ... Солтүстiк Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстары).
Оңтүстiк (Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Оңтүстiк Қазақстан облыстары);
Батыс (Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстары).
Қазақстан бойынша барынша жоғарғы ... ... 1990 жылы ... (104,7 млрд. кВт.сағ). Одан кейiн 1999 жылы 50 млрд. кВт. сағ. дейiн ... ... ... орын ... 2000 - 2008 ... ... электр тұтынудың шамамен орташа есеппен жылына 5% серпiнмен тұрақты өсуi байқалды.
2010 жылғы 1 ... ... ... ... жалпы белгiленген қуаты 19 127,9 МВт. құрады. 2009 жылы 135,2 МВт жаңа ... ... iске ... оның iшiнде:
Ақтөбе облысында қуаты 33,8 МВт болатын АҚ-ның Жаңажол ГТЭС-сi пайдалануға берiлдi.
Қарағанды облысында ЖШС-тiң қуаты 55МВт болатын К-55-90 ... № 1 бу ... ... ... ... ... ЖЭО № 1, 2 ... қуаттары нақтыланды (30 МВт ұлғайтылды).
Алматы облысында қуаты 4,4 МВт Қаратал ГЭС-3 iске қосылды.
Павлодар облысында Екiбастұз ... ... ... ... 12 МВт бу турбинасы пайдалануға берiлдi.
1. Электр энергетикасы саласының құрылымы
Қазақстан Республикасының бiрыңғай электр энергетикасы жүйесi (ҚР ... ... ... ... де ... энергиямен қамтамасыз ететiн электр станцияларының, электр беру желiлерiнiң және қосалқы станцияларының жиынтығын бiлдiредi.
Қазақстан Республикасының электр энергетикасы мына ... ... ... өндiру;
электр энергиясын беру;
электр энергиясымен жабдықтау;
электр энергиясын тұтыну;
электр энергетикасы саласындағы өзге де қызмет.
2. Электр энергиясын өндiру секторы
2010 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... нысанындағы, құрамына 63 электр станциялары кiретiн 40 энергия өндiрушi ұйым жүзеге асырады. Қазақстанның электр станцияларының жалпы белгiленген қуаты 19 127,9 МВт, ... ... - 14 821,0 МВт ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк, өңiрлiк мақсаттағы және кәсiпорындарды жылумен қамтамасыз ететiн электр станцияларына бөлiнедi.
Ұлттық маңызы бар ... ... ... Республикасының электр энергиясының көтерме нарығында тұтынушыларға электр энергиясын өндiретiн және сататын мына iрi жылу электр ... ... ... ... ... ... Корпорациясы (Ақсу ГРЭС-i);
Жамбыл ГРЭС-i,
сондай-ақ ҚР БЭЖ жүктеме кестесiн ... үшiн және ... ... жоғары қуатты гидроэлектр станциялары:
АҚ-тың Бұқтырма ГЭК-i,
Өскемен ... ... ... ... станцияларға мұнай-газ секторының өз қажеттiлiктерiн өтеуге бағытталған ГТЭС, электр және жылу энергиясын ... ... ЖЭО ... олар iрi ... ... мен ... орналасқан елдi мекендердi электрмен және жылумен қамтамасыз етедi:
ЖШС-тың ГТЭС;
АҚ-ның Құмкөл ГТЭС;
компаниясының ГТЭС;
ЖШС-тың ЖЭО-3;
АҚ-ның ... БАС ... ЖЭО ( ... ... ЖШС-тiң Балқаш ЖЭО, Жезқазған ЖЭО;
АҚ-ның Павлодар ЖЭО-1;
Шымкент ЖЭО-1, 2 ( АҚ) және басқалары.
Өңiрлiк маңызы бар электр станциялары - бұл ... ... ... ... мен ... беру ... ... электр энергиясын сатуды жүзеге асыратын аумақтарға кiрiктiрiлген, сондай-ақ жақын орналасқан ... ... ... ... ... ... ... беру секторы
Қазақстан Республикасының электр желiлерi электр энергиясын беруге және (немесе) таратуға арналған кернеуi 10-1150 кВ болатын қосалқы ... бөлу ... мен ... ... ... электр беру желiлерiн бiлдiредi.
Қазақстан Республикасының БЭЭЖ-де жүйе құраушы желiсi рөлiн ұлттық электр желiсi атқарады, ол республиканың ... мен ... ... ... Федерациясы, Қырғыз Республикасы және Өзбекстан Республикасы) энергия жүйелерi арасындағы электрлiк байланысты, сондай-ақ электр станцияларының электр энгергиясын берудi және оны ... ... ... ... ... ... ... тарату құрылғылары, өңiраралық және (немесе) мемлекетаралық электр беру желiлерi мен ҰЭЖ құрамына кiретiн кернеуi 220 В және одан жоғары электр ... ... ... берудi жүзеге асыратын электр беру желiлерi АҚ Қазақстандық электр желiлерiн ... ... ... 220 кВ және одан ... ... ... тораптар бойынша диспетчерлеудi және басқаруды 21 өңiрлiк электр желiлiк компаниялары жүзеге ... ... ... ... ... электр энергиясы нарығының электрмен жабдықтау секторы энергиямен жабдықтау ұйымдарынан (бұдан әрi - ЭЖҰ) тұрады, олар электр энергиясын энергия өндiрушi ұйымдардан ... ... ... ... ... оны одан әрi түпкiлiктi тұтынушыларға сатуды жүзеге асырады. Республикада барлығы 45 ЭЖҰ жұмыс iстейдi.
5. Электр энергетикасы саласындағы өзге де ... ... ... энергия қондырғыларының құрылысы мен iске қосу жөнiндегi қызметтер және электр энергетикасы нарығы субъектiлерi үшiн мамандандырылған ... ... ... ... ... ... мен ... жөндеу кәсiпорындары жүзеге асырады.
Өндiру және тұтынушыларды энергиямен жабдықтау үшiн жаңа тиiмдi энергия ... және ... таза ... енгiзу проблемасын шешуiмен ғылыми-зерттеу және жобалау-зерттеу институттары айналысады.
Энергия өндiретiн ұйымдар да, электр желiлiк ... мен ... да ... Республикасында электр энергиясы мен қуаттың көтерме нарығына қатысушылар) Қазақстан электр энергетикалық қауымдастығының мүшелерi болып табылады.
Қауымдастықтың ... ... ... энергетикасы саласымен тiкелей немесе өзге де түрде байланысты болатын барлық ұйымдарға қолдау көрсету;
электр энергетикасы саласына қатысты мемлекеттiк бағдарламаларды, заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... атқару, сот және басқа да мемлекеттiк органдарының шешiмдерiне тәуелдi болған жағдайларда олардың атынан сөз алу және қорғау.
Қазақстанның электр қуатының резервтер пулы ... ... әрi - ... Қазақстан Республикасының электр энергиясы нарығының субъектiлерi құрған, оның негiзгi мақсаты шарттық негiзде тұтынушы-құрылтайшыларды өндiрушi қуаттардың немесе Қазақстан Республикасының ... беру ... ... ... жағдайда үздiксiз энергиямен қамтамасыз етуге арналған қуаттар резервiн ұсыну.
ЭҚРПУЛ қатысушылары мыналар болып табылады:
өндiрушi компаниялар;
ҰЭК;
АҚ
көтерме ... ... ... электр энергиясы нарығы
Электр энергиясының нарығы екi деңгейден: электр энергиясының көтерме және бөлшек нарықтарынан, жылу ... ... бiр ... - ... ... ... ... электр энергиясының көтерме нарығының функционалдық құрылымы мыналарды қамтиды:
нарық қатысушыларының арасында жасалатын екi жақты шарттар негiзiнде жұмыс iстейтiн электр энергиясын сатудың ... ... ... ... электр энергиясына арналған шарттық баға айқындалады;
электр энергиясын сатудың ... ... онда ... ... ... алу - ... қысқа мерзiмдi (спот-сауда-саттық), орта мерзiмдi (апта, ай) және ұзақ ... ... жыл) ... ... асырылады;
нақты уақыт режимiнде электр энергиясын өндiру-тұтынудың нақты және шарттық шамалары арасындағы операциялық ... ... ... ... ... ... және ... қаржылық реттеу мақсатында қызмет ететiн теңгерiмдеушi нарық, Қазақстанның БЭЭЖ-де қажеттi қуаттар резервтерi қалыптасқанға дейiн бұл ... ... ... ... жүредi;
жүйелiк және көмекшi қызметтер нарығы, онда ҚР БЭЭЖ жұмысының сенiмдiлiгiн белгiленген мемлекеттiк ... ... ету және ... ... сапасы үшiн ҚР БЭЭЖ-дiң Жүйелiк операторы жүйелiк қызмет көрсетудi және Қазақстан Республикасының электр ... ... ... ... ... сатып алуды жүзеге асырады.
Қуаты 1 МВт төмен электр энергиясын тұтынушылар мен оларға бәсекелестiк жағдайда электр энергиясын сатуды жүзеге асыратын энергиямен ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары болып табылады.
7. Электр энергиясы нарығындағы операторлар
ҚР ... ... ... ... негiзгi функцияларды орындайды:
шартқа сәйкес Қазақстанның ҰЭЖ-i бойынша ... ... беру ... ... ... ... оған ... қызмет көрсетудi және оны пайдалануға әзiрлiкте ұстауды қамтамасыз етедi;
ҚР БЭЭЖ жұмыс режимдерiне ... ... ... жүзеге асыра отырып, техникалық диспетчерлеу бойынша жүйелiк қызметтер көрсетедi;
ҚР БЭЭЖ жұмысының сенiмдiлiгiн қамтамасыз етедi;
электр энергиясын өндiру-тұтынуын теңгерiмдеудi ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... белгiленген тәртiппен электр энергиясының теңгерiмсiздiгiн қаржылық реттеудi жүзеге ... ... ... ... қуат ... ... ... таралуын және Қазақстанның БЭЭЖ-де қуат резервтерiнiң пайдаланылуын айқындайды;
электр энергиясының теңгерiмдеушi нарығы мен жүйелiк және қосалқы ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
қосарлас жұмыс режимдерiн басқару және тұрақтылығын қамтамасыз бойынша шектес мемлекеттердiң энергия жүйелерiмен өзара әрекет ... ... ... ... энергиясының коммерциялық есебiнiң автоматтандырылған жүйесiн жасау, электр энергиясының көтерме сауда нарығының ... ... ... қорғау және аварияға қарсы автоматиканың ұштасқан құрылғыларын жасау бойынша техникалық және әдiстемелiк ... ... ... энергиясы теңгерiмiнiң ұзақ мерзiмдi болжамын әзiрлеудi жүзеге асырады.
2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының электр ... ... ... iске ... БЭЭЖ ... диспетчерлiк басқаруды Жүйелiк оператордың Ұлттық диспетчерлiк орталығы жүзеге асырады.
Субъектiлердiң электр энергиясы нарығына ашық кемсiтусiз қол ... ... ету және ... ... ... нарықтық бағаның объективтi индикаторын қалыптастыру мақсатында электр энергиясының орталықтандырылған сауда нарығы жұмыс iстейдi.
Күштi және әлсiз жақтарды, бұл сала үшiн ... мен ... ... Күштi жақтары
Электр энергетикасы саласының күштi жақтарына мыналар жатады:
арзан көмiрдi пайдаланатын жылу электр станцияларында ... ... ... ... ... (2009 жылы ... өндiрiс көлемiнiң шамамен 74%-ы)
кернеуi 220-500-1150 кВ жүйе құрушы электр беру желiлерiнiң дамыған ... ... ... ... ... ... айтарлықтай әлеуетiнiң болуы (1,0 трлн.кВт.сағ жоғары);
Қазақстанның БЭЭЖ-нiң Орталық ... ... және ... ... ... ... ... энергиясының көтерме сауда - бөлшек сауда нарығының ... ... ... үшiн ... база ... энергиясын экспорттау мүмкiндiгi және транзиттiк әлеуеттiң болуы;
отын-энергетика ресурстарының елеулi қорының болуы.
2. Әлсiз жақтары
Электр энергетикасы саласының әлсiз жақтарына:
өндiрушi жабдықтардың парктiк ... ... ... бұл ... iстеп тұрған электр станцияларының электр энергиясын өндiру мүмкiндiктерiн шектейдi ... ... бар ЖЭС ... парктiк ресурс 18-30 % құрайды);
гидроэлектр станцияларының өндiрушi қуаттар ... ... ... ... (12% ... ең ұшқары жүктемелердi жабу үшiн маневрлi өндiрушi қуаттардың тапшылығы;
өндiрушi қуаттар таралуының әркелкiлiгi (Қазақстанның БЭЭЖ орнатылған ... 42% ... ... шоғырланған);
өңiрлiк электр желiлiк компаниялардың электр желiлерi тозуының жоғары деңгейi (~ 65-70%);
жаңа электр станцияларын салуды ... ... ... жоқтығы;
Қазақстанның БЭЭЖ-нен электр байланысының жоқтығына байланысты Қазақстанның БЭЭЖ Батыс аймағының (Батыс Қазақстан, Атырау облыстары) Ресейден жеткiзiлетiн электр энергиясына тәуелдiлiгi ... ... ... ... ... ... КР БЭЭЖ негiзгi бөлiгiмен бiрiктiру;
елдiң жекелеген өңiрлерiнде энергетикалық қауiпсiздiкке қол жеткiзу;
қуат нарығын iске ... ... iшкi ... ... ... қамтамасыз ету;
елдiң экспорттық және транзиттiк мүмкiндiктерiн арттыру;
электр энергетикасы объектiлерiн дамытуға инвестиция тарту үшiн саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру жөнiнде шаралар ... ... ... саласының негiзгi қауiп-қатерi:
жұмыс iстеп тұрған электр станцияларында иелiк және ... қуат ... қуат ... ... және негiзгi жабдықтардың iстен шығуы;
жабылмайтын электр энергиясы ... ... ... ... мемлекеттердiң электр энергиясына тәуелдiлiгi.
Саланы дамытудың негiзгi проблемалары, үдерiстерi мен алғышарттары
1. Жабдықтардың жай-күйi
2010 жылдың 1 ... ... ... ... белгiленген қуаты 19,1 мың МВт, қолдағы қуат -- 14,8 мың МВт. құрады.
Қуаттың алшақтығы мен шектеу - 4,3 мың МВт. ... оның ... мың МВт - су ... ... ... және ... ... жоғары тiреуiне, сондай-ақ су ағысы бойымен шағын СЭС жұмыс iстеуiне байланысты ГЭС-те;
1,5 мың МВт - ... ... ... ... № 1, 2, 8 энергия блоктарды консервациялауға байланысты ЕМАЭС-1-де;
1,7 мың МВт -- жылу ... ... ... және қосалқы жабдықтарының қанағаттандырғысыз жай-күйде болуы мен жылу тұтынудың жетiспеушiлiгiне және жобалық емес отынды жаққандықтан.
Бүгiнгi күнi өндiрушi қуаттардың 41% жуығы 30 ... ... ... қуаты және энергиясына перспективтi қажеттiлiктiң өсуiн жабу үшiн электр станцияларын дамыту мынадай негiзгi бағыттар ... ... ... ... iстеп тұрған электр станцияларының жабдықтарын техникалық қайта жарақтандыру мен қайта жаңғырту;
жұмыс iстеп тұрған электр станцияларында жаңа қуаттарды iске қосу;
жаңа электр ... салу (ЖЭО, ... СЭС, ... ... емес ... энергия көздерiн енгiзу (ЖЭС, КЭС).
2014 жылға қарай электр ... 15,4 мың МВт ... ... ... ... жүктемесiнiң артуын жабу үшiн жұмыс iстеп тұрған электр станцияларын кеңейту мен техникалық қайта жарақтандыру, сондай-ақ ... салу ... ... қажет.
Саланың жүйе құрушы инфрақұрылымы ретiнде Ұлттық электр желiсiн оңалту жөнiндегi шаралар қажет. Бұдан басқа, ҚР БЭЭЖ ... ... ... ... және ... ... ... болмауы себептi қанағаттандырғысыз жағдайдағы Екiбастұз МАЭК-1 500 кВ АТҚ оңалту қажет.
Электр энергетикасы саласындағы бәсекелестiктi ... ... ... ... ... iске ... мақсатында 2004 жылы өңiрлiк электр желiлiк компаниялардың электр ... ... ... ... қызметi оны беру жөнiндегi қызметiнен бөлiнген болатын және энергиямен жабдықтау ұйымдары, оның ... ... ... ... ... ... ... беретiн жеткiзушiлермен және өзара бөлшек сауда тұтынушыларына электр энергиясын жеткiзгенi үшiн бәсекелесетiн жеке тәртiппен энергиямен жабдықтаушы ұйымдар ... және ... ... ... ... ... ... етiлетiн болады деп болжанды.
Сонымен қатар, ҰЖҰ арасында нақты бәсеке құру мүмкiн болмады және ... ... ... ... электр желiлiк компаниялар құрған ЭЖҰ (ЭКЖ) үстем болды.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... деңгейiнде сипатталады, осы нарықтағы олардың нарықтық үлесiнiң жыл сайынғы нығаюымен компаниялардың бiрнеше топтарымен олигополизацияланды.
Көбiнесе қалыптасқан жағдай өндiрушi ... ... ... ... ... ... ... бұл бәсекенi дамытуға және инфрақұрылымға тең қол жеткiзуге кедергi жасайды.
Бұдан басқа бөлшек сауда нарығында ... ... ... ... ... ... ... ЭКЕАЖ құрудың аяқталмағаны;
электр энергиясы нарығындағы жекелеген ЭЖҰ басқа ЭЖҰ электр энергиясын қайта сатуға ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестiктi дамыту жұмыстарын жалғастыру керек.
Қазақстандық қамту
2009 жылы электр энергиясын тұтыну 77,95 млрд.кВт.сағ., өндiру 78,43 млрд.кВт.саг., ... пен ... ... ... 1,87 ... және 1,4 ... құрады. Электр энергиясын тұтыну бөлiгiнде қазақстандық өнiмнiң үлесi 90% астамды құрайды, ағымдағы бағдарлама ... ... ... ... 2014 ... қарай электр энергиясын тұтыну үлесiн арттыру және оны 98% жақындату жоспарланып отыр.
Электр ... ... 75 ... ... адам ... ... оның ... энергия өндiрушi, энергия берушi және энергиямен жабдықтаушы ұйымдарда 45 мыңнан астам адам ... ... ... ... ... қызмет саласында (iске қосу-реттеу, құрылыс-монтаж, жобалау-iздестiру, сараптық және т.б.) 30 мыңнан астам адам жұмыс iстейдi. Қазiргi ... ... ... ... трансформатор зауыты), кәбiл өнiмi (Павлодар қаласындағы Қазақэнергокәбiл, Талдықорған қаласындағы Азия Электрик және т.б.) өндiрiсi бар, шетелдiк өндiрушiлердiң ... (ABB, Siemens) ... ... құрастыру, тiректер, оқшауланған өнiм және т.б. жолға қойылған.
Энергетика саласы үшiн кадрлар даярлау 80 кәсiптiк техникалық оқу орындарында 11 ... 24 ... ... ... ... онда 23,9 мыңнан астам адам оқып жатыр.
Энергетика саласындағы жобаларды iске асыру үшiн 2010-2014 жылдары кадрларға болжамды қажеттiлiк 6,5 мың ... ал оқу ... 23,4 мың адам ... ... жаңа мамандықтар мен бiлiктiлiктер бойынша (, , , , , және т.б.) қайта даярлау ... ... ... ауыл ... ... ... ... колледжiнiң, Көксу ауыл шаруашылық колледжiнiң, Атырау
қаласындағы политехникалық колледждiң базасында және ... ... № 2 және № 6 ... лицейлерiнiң, Алматы қаласындағы № 6 және № 9 кәсiптiк лицейлердiң базасында жүзеге асырылады.
Сонымен қатар ҚР БҒМ-мен және ҚР ... ... ... ... ... кәсiптiк стандарттарды әзiрлеу, сондай-ақ кадрлардың бiлiктiлiк деңгейiн арттыру мәселесiн пысықтау ... ... ... ... ... ... өндiрiстер және Қазақстан Республикасының кәсiпорындарында өнеркәсiптiк енгiзу тетiктерiн құру. Жел энергетикалық қондырғылар құрастыру және ... ... ... бойынша айқын негiз қажет. Дамытудың негiзгi бағыты халықаралық тәжiрибенi, технологияларды және бiлiмдi пайдалану, сондай-ақ Қазақстанда жаңартылатын ... ... ... ... ... ... ... Балама энергетика технологияларын өндiру бойынша жобаларды (жел ... жел және су ... ... ... күн ... және т.б.) iске асыру жаңа жұмыс орындарын ашуға және шығарылатын өнiмнiң қазақстандық қамтуын ұлғайтуға мүмкiндiк бередi.
Жаңартылатын энергия ... ... ... ... энергия көздерiнiң зор әлеуетiне ие.
Отын-энергетика ресурстарын үнемдеу, қоршаған ортаға терiс ... ... және ... ... ... ... ... орындау, сонымен қатар Қазақстанның БЭЭЖ-нен электр байланысы нашар өңiрлердi электр энергиясымен қамтамасыз ету мақсатында жаңартылатын энергия ... ... ... қажет.
Жел энергетикасы
Қазақстан Республикасы өзiнiң географиялық жағдайы бойынша ... ... ... белдеуiнде орналасқан және Қазақстанның едәуiр аумағында негiзiнен ... ... ... ... әуе ... ... Қазақстанның бiрқатар аудандарында желдiң орташа жылдық жылдамдығы 6 м/с ... ... ол осы ... жел ... дамыту үшiн тартымды етедi.
Сараптамалық бағалау бойынша Қазақстанның жел энергетикалық ... ... 929 ... кВт. caғ. ... энергетикасы жөнiндегi БҰҰ Даму бағдарламасы жобасының шеңберiнде жүргiзiлген Қазақстанның өңiрлерi бойынша жел энергетика әлеуетiн зерттеу, Оңтүстiк аймақта (Алматы, ... ... ... ... Батыс аймақта (Маңғыстау және Атырау облыстары), Солтүстiк аймақта (Ақмола ... және ... ... (Қарағанды облысы) ЖЭС салу үшiн жақсы жел әлеуетiнiң барын көрсеттi.
Жел ... ... ... кедергi құрылысқа арналған жоғары үлестiк күрделi шығын және электр энергиясына жоғары тариф болып табылады. Алайда, қуат көздерiне бағаның тұрақты өсуi, ... ... ... мен ... ... тарту жағдайларында дәстүрлi көздерден және жел электр ... ... ... баға ... айырмашылық қысқаратын болады.
Гидроэнергетика
Қуаты кемiнде 35 мВт құрайтын шағын су электр станциялары (ГЭС) ... ... ие. ... ГЭС ... ең ... перспектива айтарлықтай әлеуетке ие, бiрақ бұл ретте электр энергиясын солтүстiк облыстардан импорттайтын Республиканың оңтүстiк облыстарында бар.
Елдiң оңтүстiк облыстарының тау өзендерiнде ... ... ... 65 %-ы ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасының жалпы су әлеуетi жылына 170 млрд. кВт.сағ., техникалық тұрғыдан iске асыру мүмкiндiгiн - 62 ... ... оның ... шағын ГЭС әлеуетi шамамен 8,0 млрд. кВт.сағ. бағалауға болады.
Шағын ГЭС пен шағын бөгетсiз ГЭС ... ... ... ... ... құны бар, ... ... энергия көздерiмен салыстырғанда қоршаған ортаға түсетiн жүктеме мейлiнше аз ... ... құру ... толық көлемде аяқталуын күтпей, қуаттарды кезең-кезеңмен iске қосуды жүзеге асыруға мүмкiндiк бередi, бiрiншi агрегаттардың iске ... мен ... ... ... жеделдетедi, сондай-ақ қор қайтарымы мен қаржы салымдарының тиiмдiлiгiн арттырады.
Күн ... ... ... күн ... ... үшiн қолайлы. Елдiң оңтүстiк аудандарында жүргiзiлген зерттеулердiң қорытындысы бойынша күн сағаттарының саны жылына 2200-2300 сағатқа жетедi, бұл өз ... күн ... ... фото ... ... ... жүйелерi мен суды күнмен қыздырғыштарды пайдалануға мүмкiндiк туғызады.
Электр энергетикасы нарығы
Қуаттарды қалпына келтiру мен ... ... ... үшiн ... жағдай жасау мақсатында 2008 жылдың соңында заңнамалық деңгейде электр станциялары (энергия өндiрушi ұйымдар) үшiн шектi, есептiк және жеке ... ... баға ... жаңа ... ... ... ... станцияларына Үкiмет қаулысымен 7 жылға бекiтiлген шектi тарифтер негiзiнде өздерiнiң қаржы қаражатын жоспарлауға ... ... ... ... ... ... жоғары тозу деңгейiмен (70% дейiн) сипатталады, ауылдық электр желiлерi бойынша тозу одан да жоғары, ал Өңiрлiк Электр ... ... ... ... ... жөнiндегi жұмыстарды жүргiзе, жаңадан iске қосылып жатқан әлеуметтiк-мәдени және тұрғын ... ... ... қоса ... ... ... ... инвестициялық құрамдас жоқ.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қаулысымен бекiтiлген Электр энергетикасындағы нарықтық қатынастарды одан әрi дамыту жөнiндегi тұжырымдамалар өздерiнде энергия өндiретiн және ... ... ... үшiн орталықтандырылған сауда-саттықта электр энергиясының белгiлi бiр көлемiн сатып алу мiндеттiлiгiнiң белгiленген нормаларын қамтиды. Тұжырымдамада1 айқындалған талаптар ... жоқ, бұл ... ... нарығының оңтайлы құрылымын қалыптастыруға мүмкiндiк бермедi. Тұжырымдамада анықталған нарықтың оңтайлы құрылымы Қазақстан Республикасында электр ... ... ... ... ... және ... орталықсыздандырылған нарықтың үлесiн азайтуға алып келуi тиiс. Бұл ... ... ... баға ... және ... ... әдiл баға ... алып келуi тиiс.
Споттық сауда-саттық қарбалас сәтте өндiрiлетiн электр энергиясы нарықтағы ағымдық жағдайды, аптаның күнiне, жыл мезгiлiне қарай ... ... ... ... ... ... тәулiктiк кестесiнiң ауыспалы (шектi) бөлiгiн қалыптастырудың тиiмдi құралы бола алады.
1 1) ... ... ... 2004 ... 18 ... № 190 қаулысымен бекiтiлген ;
2) Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 3 сәуiрдегi № 465 қаулысымен бекiтiлген ;
Дегенмен, мұндай нарық ... ... ... ... ... қатысу қағидасы, әртүрлi себептерге, оның iшiнде сұранысқа ие болмаған қуаттардың болуына байланысты бiрқатар өндiрушi компаниялардың ... ... ... ... ... нарықты қалыптастыруға мүмкiндiк бермедi. Осы нарықтағы сату көлемi жылдық барлық сату көлемiнен кемiнде 1% құрады, ол объективтi баға ... ... ... ете ... Спот сауда-саттық негiзiнен электр станцияларындағы қуаттардың iстен шыққан жағдайларында сұранысқа ие болды. ... ... ... споттық электр энергиясы нарығын құруға, баға белгiлеудiң қалыпты нарықтық тетiгiн жолға қоюға ... ... ... 2007 ... ... ... сауда нарығында қалыптасқан бағалар әлеуеттi инвесторларға өндiрудiң қалпына келтiрiлуi мен дамуына инвестиция құюға ынталандырмады.
Жаңа құрылыстарды ауқымды инвестициялау үшiн жеке ... және ... ... ... ... банктер кредиттерiн тарту кезiнде банктер мемлекет тарапынан электр ... ... ... ... инвестициялардың қайтуын қамтамасыз ететiн баға бойынша сатып алу кепiлдiгiн белгiлеудi талап етедi.
Қазiргi уақытта Қазақстан Республикасының бәсекелi электр энергиясы нарығының ... ... ... электр қамтамасыз етудiң сенiмдiлiгi, электр энергияны жеткiзуге өнiмнiң дайындығы, нарық субъектiлерiнiң ... ... ... ... ... ... елдердiң жалпай қабылданған коммерциялық шарттарын қамтымайды.
Осы шарттардың болмауы Қазақстанның қолданыстағы бәсекелi ... ... ... жаңа ... қуаттарды салуда инвестиция үшiн қажеттi ынтаны тудырмайды, бұл меншiктi өндiрушi қуаттардың ... ... алып ... ... ... ... ... тетiгi инвесторларға кепiлдiктер жасау РҚАылы жаңа электр станциялар құрылысын және жұмыс iстеп тұрғандарын жаңғыртуды/кеңейтудi ... ... қуат ... енгiзу көзделген.
Қолданыстағы заңнамаға қуат нарығын енгiзу бөлiгiне өзгерiстер мен толықтырулар ... ... ... негiзi мақсаты тұтынушылардың талап ететiн жүктемесi мен генераторлардың энергия жүйеге беретiн қуатының арасындағы теңгерiм болып табылады.
Қуат нарығының операторы ретiнде АҚ ... ... ... ... ... мен саланың дамуын қамтамасыз ету жөнiндегi iс-шараларды iске асыру нәтижелерiнiң сипаттамасын қоса алғанда, саланы дамытуды мемлекеттiк реттеудiң қолданыстағы саясатын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
энергия тұтынушылардың сұраныстарын барынша толық қанағаттандыру және ... және жылу ... ... ... тұтынушыларға электр және жылу энергиясын жеткiзушiлердi таңдау мүмкiндiгiне кепiлдiк беретiн, нарықта бәсекелi шарттар тудыру РҚАылы қорғау құқығы; Қазақстан Республикасының электр ... ... ... ... және тұрақты жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасы электр энергетикалық кешенiн елдiң шаруашылық-экономикалық және әлеуметтiк кешендерiнiң өмiршеңдiгiн қамтамасыз ... аса ... ... ... ... бiр ... уақытта электр энергетикасы саласында мынадай заңдар мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шiлдедегi № 588 Заңы,
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 9 ... № 272 ... ... ... 2009 ... 4 шiлдедегi № 165-VI Заңы,
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 25 наурыздағы № 392 қаулысы,
Қазақстан Республикасы ... 2009 ... 5 ... № 1529 ... ... ... Үкiметiнiң 2009 жылғы 25 желтоқсандағы № 2190 қаулысы;
Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ... ... 2005 ... 24 ... № 10 ... Қазақстан Республикасының Энергетика және минералды ресурстар министрiнiң 2009 жылғы 1 қазандағы № 270 бұйрығы;
Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар ... 2009 ... 29 ... № 264 ... ... Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрi мiндетiн атқарушының 2004 жылғы 10 қыркүйектегi № 213 бұйрығы;
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... 2004 ... 27 ... № 197 бұйрығы;
Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрi мiндетiн атқарушының 2007 жылғы 11 ... № 269 ... ... Республикасының Табиғи монополияларды реттеу агенттiгi төрағасының 2007 жылғы 29 тамыздағы № 228-НҚ бұйрығы;
Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар ... 2004 ... 30 ... № 232 ... ... энергетикалық қуаттарды салуға тартылған инвестицияларды қамтамасыз ету үшiн ҚР ТМРА ҚР ... ... заң ... ... бойынша жұмысты жүргiзiп жатыр.
Орын алып отырған проблемалы мәселелердi шешу жөнiндегi Қазақстан Республикасының жағдайларына бейiмдеуге болатын шетелдiк оң тәжiрибеге, сондай-ақ ... ... ... ... ... тәжiрибенi зерделеу электр энергетиканы дамытуға барлық шығындарды жабу үшiн бiр ғана ... ... ... бола ... ... Көптеген елдерде электр энергиясын жеткiзушiлерге нарықтық құннан үстеме төлемдер жасаудың тетiктерi ұсынылды: Ұлыбританияда барлық ... ... ... ... бар, ... ... (Панама, Никарагуа, Гватемала) жеке қуат нарықтары бар, АҚШ-та (PJM нарықтары, Жаңа Англия) қуат нарығында аукциондар 2008 жылдан бастап өткiзiлуде, ... де ... ... үш ... жуық ... және осы жылы Ұзақ ... қуат ... туралы тұжырымдама қабылданған болатын және алғашқы бәсекелi қуат iрiктеудi ... ... (2010 ... қыркүйек).
Жасалып жатқан қуат нарығы өзiне шоғырландырушы қуаттарды дамыту мақсатында электр ... ... ... ... үшiн тетiктi бiлдiредi.
Қазiргi уақытта әлемнiң дамыған электр энергиясы нарықтарындағы электр энергиясы нарығының оңтайлы құрылымы мынадай түрде көрiнедi:
тәулiктiк кестенiң базалық бөлiгiн ... үшiн 90 ... ... ... ... ... және орталық нарықта ұсынылған ұзақ мерзiмдi келiсiмшарттарда еркiн бағалар бойынша сатып алынады;
тәулiктiк кестенiң ауыспалы ... ... үшiн 10 ... жуық ... ... ... ... электр энергиясының спот сауда-саттықта сатып алынуға тиiс, ал 5 пайызға дейiн ... ... ... нарықтан сатып алынуы мүмкiн.
Оның пайдасына дәлел споттық сауда-саттық электр энергиясының көтерме сауда нарығының ... ... ... ... ... нарықтар тәжiрибесi кепiл болады. Осылайша, тиiмдi жұмыс iстейтiн энергетикалық биржалар ең алдымен ашық баға реттегiш болып табылады, өйткенi споттық сауда-саттық ... ... ... нарықта бар барлық сыртқы және iшкi факторлар әсер ... бұл: ... ... ... ... ... және тағы басқалар. Қазiргi уақытта, озық шетелдiк электр энергетика нарықтарындағы споттық сауда-саттық электр энергияның сатылу көлемi көтерме нарықта сатудың барлық ... 20 %-дан (PJM ... АҚШ) 70%-ға ... (NORD POOL, ... ... ... Ресей Федерациясында Үкiметтiң қаулысымен электр энергияны споттық сауда-саттықта кезең-кезеңмен еркiн бағамен ... ... сату ... 15 % -дан ... одан әрi ұлғаюмен белгiленген.
Электр энергиясын споттық сауда-саттықта сатып алудың бiрқатар артықшылықтары бар:
1) сауда-саттық биржа қағидаттарымен түсiнiктi де ашық баға ... ... ... ... үшiн ... байланыс жүйелерiн және ең алдымен internet -- технологияларды пайдалану;
3) мәмiлелердi орындаудың қаржылық кепiлдiгiнiң болуы;
4) нарық субъектiлерiнiң электр ... ... дәл ... ... ... ... ... электр энергияны тәулiктiк жеткiзу/тұтыну кестесiнiң базалық бөлiгi қалыптасады, ал нарықтың көмекшi сегменттерiнiң көмегiмен (споттық сауда-саттық, ... ... ... субъектiлерi жүктемелердiң дәлме-дәл 100 %-ға (шарықтау шегi, жартылай шарықтау шегi) жоспарлау мүмкiн емес бөлiгiн жабады, бұл келiсiмшарттық емес көлемнiң шығынын ... ... ... ... ... ... қайтару бойынша қосымша кепiлдiктер бередi.
Органикалық отынды пайдалану қазiргi уақытта әлемдiк энергетиканың негiзiн құрайды. Халықаралық ... ... (ХЭА) ... бойынша 2006 жылы әлемдiк электр энергияны өндiру 16691 ТераВатт құрады. Органикалық отынды пайдалана отырып, өндiрiлген электр энергияның ... ... 66,4 %, iрi ... ... 15,9 %, атом ... 15,8 %, ... ... көздерi 1,9 % құрайды. Сонымен қатар, 21 ғасырдың басында энергетиканы дамытуға энергетика ресурстарын тұтынудың артқан кезiнде қазынды отын ресурстарының ... мен ... ... ... энергетикалық қауiпсiздiктi қамтамасыз етуге, парник газдардың шығарындылары бойынша экологиялық шектеулерге ... ... ... ... ... отыр. Осы факторлар энергетикалық теңгерiмдегi жаңартылатын энергия ... ... ... ... алып ... ... энергетикалық агенттiктерi мен институттардың зерттеулерi көрсеткенiндей, 2050 жылы әлемдiк энергетикалық теңгерiмдегi ... ... ... ... ... ... ... сұранысты қанағаттандыру және атмосферадағы парник газдардың құрамын тұрақтандыру үшiн шамамен 18%-ды немесе одан ... ... ... ... ... ... ... көздерiн дамыту жөнiндегi бағдарламаларды қабылдауда. Осылайша, Еуропалық Одақ 2020 жылға қарай жаңартылатын энергия көздерiнен ... ... ... ... 20 %-ға ... ұлғайту туралы шешiм қабылдады (iрi су электр станцияларын есептеусiз). Қазақстанда iрi су ... ... ... ... ... ... шамамен 12% құрайды.
Жаңартылатын энергия көздерiнiң iшiндегi ең серпiндi дамып келе жатқан коммерциялық түрлерiнiң бiрi жел энергетикасы болып табылады. 2009 жылы жел ... ... (ЖЭС) ... ... ... 160 000 МВт ... ... жылына шамамен 340 млрд. электр энергия немесе әлемдiк электр энергияны тұтыну көлемiнiң 2% ... Жел ... ... 20-30% дейiн қуаттың тұрақты артуын көрсетiп келедi
Қазiргi уақытта әлемнiң шамамен 16 елiнiң ... ... ... ЖЭС бар. ... 43 ... таяу және орта ... ... қуаты жүз және мың МВТ қондырғылары бар жел энергетикасын дамытудың Ұлттық Бағдарламасы бар. Бұл ... ... жел ... құрылымының өзiндiк базасын дамытуды көздейдi, бұл жел қондырғылары жабдықтарының құнын төмендетуге мүмкiндiк бередi.
Мысалы, немiс құқықтық негiзiнiң шеңберiнде Германия өзiнiң электрмен ... 30%-ын ЖЭК ... ... ... ... ... Жаңартылатын энергетикаға жәрдемдi қаржылай қолдау жоспарында, Германияда төрт тетiк пайдаланады: ... ... ... ... ... жеңiлдiктi қарыздар мен салықтық жеңiлдiктер пайдаланылады. Қаржылық бастамалар мен Қолдау бағдарламалары ұлттық ... ... ... ... ... ... ... бұл ретте кейбiр жергiлiктi билiк орындары, сондай-ақ электр энергияны жергiлiктi жеткiзушiлер қосымша қолдау сызбаларын әзiрледi.
Жаңартылатын энергия көздерiн қолдануда айтарлықтай ... ... бiрi ... ... Күн ... ... өнiм ... табылады. Малиде бұл күн энергия орталығын ойдағыдай жасауға мүмкiндiк бердi. Ubbink Solar компаниясының панельдерiнен ... ... мол ... ... сақталады және шағын-желi РҚАылы тұрғындарға жiберiледi.
Испанияда Жаңартылатын энергия көздерi жөнiндегi жоспарын ... ... ... ... оның ... 2010 ... аяғына қарай елдегi тұтынылатын энергияның 12% жаңартылатын энергия көздерi есебiнен өндiру болып ... ... жел ... ... ... өндiру бойынша көшбасшылардың бiрi. Елде жаңартылатын энергия көздерiнен барлық пайдаланылатын ... 27% жел ... ... ... ... ... ала ... ЖЭС саласында қойылған мақсаттарға қол жеткiзудi қолдайтын ең озық тиiмдi тәжiрибенi қолдану мәселесiн қарау қажет.
Қорытынды
Электр энергетика -- ... ... ... Oның ... міндеті -- электр энергиясының тұтынушыларын электрлік энергиямен жабдықтау үшін электр энергиясын тиімді жолмен өндіру, ... және ... ... ... сала кез ... ... әлеуметтік және эконономикалық дамуының маңызды бөлігі, себебі электр энергиясының энергияның басқа тасымалдаушыларынан гөрі бірқатар ерекшеліктері бар: ... ... ... және ... ... ... салыстырмалы жеңілдігі, сонымен қатар оны бір уақытта өндіріп, сол уақытта тұтынуға болатындығы.
Электр энергиясының негізгі өндірушілері:
I. Жылу электрлік станциясы (ЖЭС):
1.Конденсациялық ... ... ... ... ... ... (ЖЖЭС);
3.Атомдық электрлік станциясы (АЭС).
II. Су электрлік ... ... ... ... ... ... ... энергетика өнімнің 2/3-сіне жуығы ЖЭС-терде, қалған бөлігі энергиясын СЭС-терде өндіріледі. Қазақстанның батыс аймағында энергетикалық шикізат көзі мұнай мен табиғи газ ... ... газ ... және ... ... ... жұмыс істейтін станциялар дамытылған. Шығыс және оңтүстік аймақтарда әзірге су қуатынан басқа ... ... ... жоқ. ... ... ... ядролық отын, тасымал мұнай, газ, көмір пайдаланылады. Соңғы 2 - 3 ... ... ... тұтынудың азаю қарқынының баяулағаны байқалды, ал батыс аймақта ол өсе бастады. 2000 жылдың алғашқы жартысында республикада 27,4 млрд. кВт/сағ электр ... ... ... ... мен тұтыну көлемінің өсуі негізінен Батыс және Солтүстік аймақтарда байқалды. Қазақстанның Оңтүстік аймағында жеткілікті бастапқы энергетика қор жоқ ... оның ... ... ... әкелінетін көмірге, сырттан әкелінетін газ бен мазутке негізделген. Бұл аймақтағы электр қуатының негізгі көздері - Жамбыл МАЭС-і, Шымкент ... ... ЖЭО, ... СЭС-і.
Қазақстан өзендерінің су энергетика әлеуеті 200 млрд. кВт/сағ, ал ... ... ... ... қоры 23 - 27 ... кВт/сағ деп бағаланды. Қазіргі кезде гидравликалық энергияның экономика әлеуетін пайдаға асыру деңгейі небәрі 20%-ды ... Жел ... ... үшін ... ... ... ... тауларында аудандарда қолайлы жағдайлар бар. Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстарының аумағында негізінен жылытуға және ыстық сумен қамтамасыз етуге жарамды ... су ... ... Жер асты суын ... ... 1 млн. т ... отын үнемдеуге мүмкіндік береді. Осыған орай Қазақстанның электр энергетикасының қуат өндіруші және электр тораптары активтеріне мемлекеттік монополияны реформалау арқылы ... ... ... ... ... ... туралы Үкіметі 1996 жылы шешім қабылдайды.Осы мақсатта электр энергетикасын құрылымдық ... ... ... үкіметтік бағдарламасы әзірленді. Бұл бағдарламаны іске асыру электр энергетикасының бәсекелі бөлігін табиғи монополистерден ... алу ... ... Ірі ... ... ... инвесторларға сатылды, ал аймақтық жылу электр станциялары жергілікті басқару органдарының меншігіне берілді. Бұл саланы одан әрі ... 1997 - 2000 ... ... ... ... ... рыногін ұйымдастырудың мынадай үлгілері көзделді: ақырғы тұтынушыға жеткізілетін электр қуатының бағасы бойынша бәсеке; бірыңғай электр ... ... екі ... болуы; электр қуатымен сауда жасауды ұйымдастыру; рынок субъектілерінің аймақаралық, аймақтық және ... ... ... ... ... ... тарату және бөлу қызметтерін көрсету жөнінде шарттар жасасу. Осы үлгінің енгізілуі екі ... ... ... ... ... ... берді. Бір орталықтан диспетчерлік басқару жүйесі қайта құрылды, ол электр қуатын бәсекелі және монополиялы бөліктерінің ... ... ... ... ... ... электр қуатының сапалық көрсеткіштері, атап айтқанда, электр тогының жиілігі жақсартылды.Электр энергетикасы секторын ... ... ... іске ... ... 2000 ... ... оң өзгерістерге қол жеткізілді: екі жақты мерзімдік келісімшарттар рыногі құрылып, жұмыс істей бастады. Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... монополияның барлық құрылымдары уәкілетті орган тарапынан мемлекеттік бақылауға алынған. Электр қуатын тарату және бөлу жөніндегі тарифтерді Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... жөніндегі агенттігі реттеп отырады. 2000 ж. 1 сәуірде Тарифтер жөніндегі бөлімшеаралық комиссия "КЕGOC" ААҚ-ның аймақаралық деңгейдегі электр тораптары бойынша электр ... ... ... ... ... ... тарифті есептеудің жаңа әдістемесін қолданысқа енгізді.
Электр ... ... ... бiрi бола ... кез ... ... экономикалық, әлеуметтiк саласында маңызды рөл атқарады. Сондықтан электр энергетикасы Қазақстан Республикасы экономикасының басым ... бiрi ... ... жаңа ... ... ... мен елдiң жалпы iшкi өнiмiндегi энергия қажетсiнудi тұрақты төмендету базасында электр энергетикасының орнықты дамуы кезiнде энергетика - ... - ... - ... ... ... жүйе ретiнде қарастырылады. Қазақстанның энергетика жүйесі - ... ... мен ... ... және ... ... жүйесі және ұлттық экономиканың өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымындағы маңызды сала әрі экономиканы ... мен ... ... емес ... және ауыл шаруашылығын және басқа да өнеркәсіптік салаларды дамытудың басты базасы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. www.gov.kz
2. ... ... ... ... ... ... 2010 - 2014 ... арналған бағдарлама
3. www.google.
4. "Қазақ энциклопедиясы", 5 том
5. ҚазҰУ хабаршысы
6. Президенттің Жолдауы
7. Бердалиев К.Б.
8. 9 ... ... ... 2008 ... ... ... 9 шілде 2004г. №588-II.
10.Энергетикалық статистика: ұйғарым, өлшем бірліктерім және қайта есепте- еселіктерінің.
11.Энергетикалық статистиканың басшылығы. - Париж, МЭА, 2007.
12.Жылу-электр ... ... ... ұсыныстар -- Алматы, 2000.
13."Туралы жылу-энергетика кешеннің" дамуында. - М., статистиканың сұрақтары, 2002, №4, стр.39-42.
14. Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 ... ... 11 ... арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. -- Алматы: "Мектеп" баспасы.
15. Қазақстан Республикасының жылу электр ... - ... ... Қазақстан республикасының электр энергетика теңгерімі - Астана., 2008.
17. Чеботаев. Ресейдің ұлттық электр-энергетика теңгерімінің өзгешеліктері. - М., ... ... У. ... және газ - ... ... ... - Қазақстан, 2001, №7.

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
72 пәтерлі тұрғын үй, дүкені мен офис және шаштараз жобасы60 бет
Аймақтық және интегралдық реография8 бет
Арысқұм мұнай кенінің бұрғылау, қондырғысының жаңартылған қосалқы элементтерін электр энергиясымен қамтамасыз ету38 бет
Кентау жэо-ның жаңа техникалық қондырғыларының энергетикалық көрсеткіштерін есептік зерттеу58 бет
Кентау экскаватор зауытының модернизациядан өткен механикалық цехті электр энергиясымен жабдықтау36 бет
Максвелл теңдеулерінің жүйесі3 бет
Меркі аудандық электр торабы16 бет
Орал қаласының механикалық зауытының механикалық цехын электрмен жабдықтау62 бет
Орта мектепте жаңа оқыту технологиялар көмегімен оқушылардың физика сабағына қызығушылығын арттыру47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь