Ірі қара төлін өсірудің маңызы

Мал тұқымын асылдандыру, олардың онімділігін жылдан.жылға арттыру және малдың конституциялық . экстерьерлік мықтылығын дамыту ісі төлді жақсы өсіруге байланысты. Әсіресе, аса сүтті ірі қара малы мен бұқалардан алынған бұзауларға, ата.тектерінің қасиеттілігін дамыту үшін, шаруашылықтың өзінде бар азықты жегізіп үйреткен дұрыс. Мал жастайынан азықпен толық камтамасыз етілсе, олордың тұқым қуалаушылық заңдылықтары толық айқындыла алады. Мал төлден өседі. Сондықтан мал шарушылығының тажірбиелі бақташылары тумаған бұзаудың қамын оның ана құрсағында жатқан кезінен бастап ойлайды. Бұзау туғаннан кейін оларды көлемді, шырынды азықтарды көп, ал жемді азырақ беріп өсіреді. Етті ірі қара мал шарушылықтарында керісінше, жемді көбірек береді. Бірінші тәсілді қолданғанда өсіп келе жатқан малдардың организімде зат алмасу күшейіп, әрі ас қорту органдары жақсы жетіледі. Сөйтіп, мұның барлығы суттің көп болуына әсер тигізеді. Екіншісінде, етті шаруашылықта бұзауларға жемді көп беруден аз уақыттың ішінде көп салмақ қосады .
Сүтті мал шаруашылықтарында бұзауларға қолдан сүт беру тәсілін қолданып, бірнеше бұзауды бір ірі қараға бекітіп, сол ірі қараның сүтін емізіп өсіреді. Етті ірі қара шаруашылығында бұзауларды 6.8 айға дейін енелерімен бірге, әрі қосымша азық беріп өсіреді. Мұның өзі екі бағыттағы шаруашылықтардың бұзау өсіру тәсілдерінің әр түрлі екендігін көрсетеді.

Төл өсірудің теориялық негізі

Ірі қара малының сүттілік және еттілік тұқым қуалау қасиеттері қалыптасып даму үшін, олрға қолайлы орта жағдай болуы керек. Оның бастысы . малды дұрыс азықтандыру және дұрыс пайдалану.
Малдың организімі мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның өзгеруіне байланысты жас организім де өзгеріп, онда әр түрлі құбылыс болады, әсіресе жас малдың өсіп.дамуына және өнімділігінің қалыптасуына тұқым қуалау заңдылығымен қатар азықтандыру көп әсер етеді. Мал дұрыс азықтандырылмаса немесе мал азығы жетіспесе, оның тұқым қуалаушылық қасиеті жузеге аспай қалуы сөзсіз. Азықтандырудың бірінші тәсілін қолданып, оның өнімдік қасиетін де өзгертуге болды. Сондықтан төл өсіру ірі қара табынынан өнімді көп алудың негізгі бір жолы.
Малдың өнімдік және тұқымдық қасиетінің қалыптасуы дұрыс азықтандырумен қатар олардың эмбрионалдық (бұзаулағанға дейін) және постэмбрионалдық (бұзаулағаннан кейінгі) өсіп даму заңдылығына байланысты. Төлдің эмбрионалдық даму уақытын үш кезеңге: ұрықтық, эмбрионға дейінгі және эмбриондық деп бөледі. Ұрықтық кезеңі 34 күнге
        
        1. Кіріспе
Ірі қара төлін өсірудің маңызы
Мал тұқымын асылдандыру, олардың онімділігін жылдан-жылға
арттыру және малдың конституциялық – ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе, аса сүтті ірі қара малы ... ... ... ... ... ... үшін,
шаруашылықтың өзінде бар азықты жегізіп ... ... Мал ... ... ... ... олордың тұқым қуалаушылық заңдылықтары
толық ... ... ... ... ... мал ... бақташылары тумаған бұзаудың қамын оның ана ... ... ... ... ... туғаннан кейін оларды көлемді, шырынды
азықтарды көп, ал жемді ... ... ... Етті ірі қара ... ... жемді көбірек береді. ... ... өсіп келе ... малдардың организімде зат алмасу күшейіп, әрі
ас қорту органдары жақсы жетіледі. Сөйтіп, ... ... ... көп ... тигізеді. Екіншісінде, етті шаруашылықта бұзауларға жемді көп беруден
аз уақыттың ішінде көп салмақ қосады .
Сүтті мал шаруашылықтарында бұзауларға қолдан сүт беру ... ... ... бір ірі ... ... сол ірі қараның сүтін емізіп
өсіреді. Етті ірі қара шаруашылығында бұзауларды 6-8 айға ... ... әрі ... азық беріп өсіреді. Мұның өзі екі ... ... ... ... әр ... екендігін көрсетеді.
Төл өсірудің теориялық негізі
Ірі қара ... ... және ... ... қуалау қасиеттері
қалыптасып даму үшін, олрға қолайлы орта жағдай болуы керек. Оның бастысы ... ... ... және ... ... ... мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның
өзгеруіне байланысты жас организім де ... онда әр ... ... ... жас малдың өсіп-дамуына және өнімділігінің қалыптасуына
тұқым қуалау заңдылығымен қатар ... көп әсер ... Мал ... ... мал ... ... оның тұқым қуалаушылық қасиеті
жузеге аспай қалуы сөзсіз. Азықтандырудың бірінші тәсілін қолданып, оның
өнімдік қасиетін де ... ... ... төл өсіру ірі қара табынынан
өнімді көп алудың негізгі бір ... ... және ... ... қалыптасуы дұрыс
азықтандырумен қатар олардың эмбрионалдық (бұзаулағанға ... ... ... кейінгі) өсіп даму заңдылығына байланысты.
Төлдің эмбрионалдық даму уақытын үш кезеңге: ұрықтық, эмбрионға ... ... деп ... Ұрықтық кезеңі 34 күнге ... ... ... дене ... ... ... ... даму кезеңінде ұрық
тез дамиды, онвң салмағы 600 есе өседі. Эмбрионға ... ... ... дене ... одон әрі ... өсе ... бұл кезеңнің аяқталуы
эмбрионның пайда ... ... ... өзінің анатомиялық құрылысы
бойынша жаңа ... ... ... ... даму ... оның ... ... ал даму уақыты (эмбрионға деінгі) 26 ... ... ... ... ... ... 61 күннен бұзау туғанға дейін созылады.
Бұл уақыт ішінде организм қалыптасып өсе бастайды, әрі ... ... да ... ... ... ... оның ... 25-40 кг-ға
дейін жетеді. Әсіпесе, бұзау тууға екі ай қалғанда эмбрион өте күшті, ... ... ... ... Эмбрионның салмағы 5 айлығында 2-4кг, ал
7 айлығында 12-16кг және туардан бұрын 9,5 ... ... ... ... ... ірі қараның тұқымына байланысты. Сонымен бұзаудың
тууына 2-2,5 ай қалғанда эмбрионның салмағы 12кг-нан 26кг-ға дейін өседі.
Малды азықтандыру мөлшері және оның ... ... ... ... ... жынысына және өсіру бағытына байланысты. Сүтті тұқымға жататын
тайыншаларды өсіргенде тәуліктік салмақ қосуы өте аз немесе ... ... ... жөн. Ал, жас ... ... ... ... кезеңінде
тәуліктік салмақ қосу көп болғаны жөн. Сондықтан тана ... ... үшін ерте ... пайдаланады.
Егер төл етке арналған болса, олардың барлық өсіп-даму ... ... ... ... ... ғана ... денесіне ет және май
ерте бітеді.
2. ... ... ... жобалаудың нормативтік базасы
Мал шаруашылығы құрылыстарын белгіленген зоогигиеналық норма ... ... сай ... ... ... ... ... отыру қажет.
Ауылшаруашылық өндірісінің технологиясы. Ауылшаруашылық кәсіпорынның
негізін белгілі бір өнім ... ... ... Оның ... ... ... жағдайы, толық сапалы азықтандыру және ... ... ... ... үшін ... бағыттағы селекциялық жұмыстар
жүргізу, микроклиматпен ( желдетужылу жүйелері, қи шығару және ... ету, ... ... ... ... жұмыс
жүргізу жүйесі және т.б.
Технология табиғи – климаттық және экономикалық жағдайларға сай, сондай-ақ
шаруашылықтың ... ... ... ... оның бәрі басты мақсат –
белгілі бір өнім алуға бағытталады: мал бордақылау ... ... ... ... – сүт, құс ...... жұмыртқа алу.
Алайда, осы шарушылықтың тиімділігін ... үшін ... ... өнім
беретіндей ыңғайлы әрі тиімді технология қажет.
Мал шаруашылығын жүргізу технологиясы алдын ала ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра алатындай
түрлеріне бейімделу тиіс.
Мал шаруашылығы объектілерін салуды ... ... әр жеке ... ... ... ... ... жүргізеді. Мал қораны салу ең ... ... ... жоба ... ... ... жасаудан басталады. Жобалауға
тапсырма жасау – ол жұмыстың алғашқы ... Онда ... ... мен ... – гигиеналық талаптар атап көрсетеледі. Олардың
бәрі болашақ кәсіпорынның техникалық дәрежесін айқындайтын жобалық металық
құжаттар жасау үшін негіз боп ... ... ... мен ... жеке ... ... ... кооперавтивтердің басшылары мен
мамандары қатысады. Жобалық тапсырманы малдың ... ... ... ... ... ... ... сақтау, олардың ауруға шалдығуын
азайтады.
Жобалық ұсыныстар мен ... ... мал ... ... ... ... қатар олар технологиялық процестерді ... ... ... ... ... ... ... керек.
Мал қораларының құрылыстары оларды жобалаудан басталады. Құрылыс салу және
қалпына келтіру (реконструкция) үшін жобалау және зерттеу ... ... ... ... ... мен ... ұйымдары жүргізеді.
Келісім шартта жобалау және зерттеу жұмыстарын орындау ... мен ... қоса ... ... ... ... ... берушінің осы
жұмыстарды қаржыландыруы туралы ... және ... ... үшін
бастапқы деректерді беретін график көрсетілуге тиіс.
Құрылысты бастамас бұрын нысанды жобалау үшін бөлінген ... ... салу үшін ... жұмыстарының алғашқы тізімі жасалады.
Кәсіпорынның, ғимараттың және басқа құрылыстардың жобасы техникалық
құжаттар ... ... ... ... ... ... ... схемалар, экономикалық және техникалық есеп-қисаптар, сметалар мен
нысанды салып және іске ... ... ... да ... ...... салудың алғашқы да маңызды кезеңі. Сондықтан да
жобалауды ғылым мен ... ... ... ... ... ... ол іске қосылар кезде технологиялық және ... ... ... ... сол ... ... шешімінің дәрежесі, құрылыс конструкциясы жағынан
артта қалып ... етіп ... даму ... ... ... ... Мал ... кәсіпорындарын, ғимараттары мен ... ... ... мекемелері жүзеге асырады. Ал тапсырма беруші – ... ... ... бар ... цифрлар малдың түрі мен олар бекітелген жылдарды көрсетеді.
Ауылшаруашылық кәсіпорындарын, мал қораларын және ... да ... ... мына ... ... керек: мал мен құстарды ұстау
жүйелері, табынның ... мен ... ... мен ... ... және құрамы мен оларға қойылатын технологиялық талап, үй,
қоражайлар мен басқа да құрылыстардың алаңы мен көлем мөлшелері, қажетті ... оған ... ... ... мал мен құс ... ... жүйелеріне
қойылатын талаптар нормативі, мал мен құстардан бөлінетін жылу, газ мен ... ... ... ... жабдықтау және
механикаландыру.
Жоба түрлері: Көрсетілген жобалық тапсырмаға сәйкес жобалар: ... ... ... және ... ... ... жоба ... сирек оъектілер үшін жасалады. Дербес жоба ... ... ... Оны ... не кешенді құрылыстарды тек
бір-ақ рет салу үшін ... ... жер ... ... геологиялық, гидро логиялық және т.б. нақты жағдайларға
қарай жүргізеді.
Экспериментальдық жоба ... ... ... жаңа ... ... тексеру қажет болған жағдайда жасалады. Оның ... ... ... жаңа ... өндірістік
процестерді механикаландыру мен ... ... ... жаңа ... және ... ... жобалар барынша сәтті жасалған дербес жобаларды
қайтадан қолдану керек болған кезде пайданылады.
Типтік жоба ... ... ... ... және ... ... өзінің орны мен негізгі параметрлері жағыннан көп қолдануға болатын
жобалық шешім. ... жоба ... ... ... ... ... салу құнын күрт қысқартуға мүмкіндік береді.
Жұмысшы жобаны ... жоба ... ... ... ... Оған мыналар қажет: ... ... ... ... ... ... ... жобасының паспорты, жұмысшы
құжаттар.
2.3.Буаз сиырларды ... ірі қара мал ... көп ... күйіс қайтаратын малға жатады.
Олар, негізінен, ... көк шөп және ... ... жемшөппен
қоректенеді. Мүйізді ірі қара мал азықтандыруын алынатын өнімі бойынша
сүтті және етті ... ... сала ... ... Сүт ... ... қара – ала, аулие – ата, ... ... ... бурыл
латыш және де сүтті – етті бағыттағы алатау секілді мүйізді ірі қара мал
тұқымдары ... ... ... сүт ... тұрғыдан құрамы
өтте күрделі, ал қоректілік тұрғысынан төлге ... сиыр ... ... ... ... ... ... төл тіршілігіне қажетті баолық дерлік, минералды және
биологиялық әсерлі заттар ... ... ... ... түрде
жиналады. Желінде түзілген сүттің құрамы желінген азықттың да тамырдағы
қанның да құрамынан ерекшеленеді. Сүттегі қант мөлшері қандікінен – 90 ... ... – 18 – 20 есе ... ... мен ... ... де ... анағұрлым жоғары шоғырланады. Сүт құрамында азық пен ... ... сүт ... сүт қанты және сүт майы түзіледі.
Лактоза деп аталатын сүт қанты қан плазмасындағы глюкозадан, сүт мйы,
ондағы липидтерден, фосфотидтер мен ... ... ... ... ... май ... ал сүт белогы – сіңірілген амин қышқылдарынан
түзіледі. Сонымен қатар сүт майының түзілуіне ... ... ... ... ... ... ... ұшпалы май қышқылдары да
тікелей қатысады.қандағы витаминдар мен ... ... сүт ... ... ... етін ... үшін етті бағыттағы мүйізді ірі қара мал ... ... ақ бас, ... ... ...... т.б. ... Бұлардың төлін жеделдетіп өсіріп, бордақылып, етке ... ... ... сиыр өсірілгенде, оларды аумақты жемшөпті мейлінше
мол жеп, ас қорыту жолының сиымдылығын ұлғайту көзделетін ... ... ... ... азықтандыру арқылы қысқа мерзімді тірілей ... ... ... ... буаз ... ... -12 айлық өндірістік айналымда сиыр басының бұзау алу үшін сиырды
бұзаулағаннан кейінгі, яғни сауымның 3 – ші ... ... ... ... буазудағы 9 айға созылады. Сиыр буазудағы сүт қоректі
жануар ұрғашыларының буазудағының даму ... ... ... ... ... ²/³ ... ... сапа жағынан дамып, көлемі ... онша ... де, тек ... ... ... соңғы ¹/³ кезеңінде
ұлғайып, өседі. Оны буаздықтың 1 – 3 – ші айындағы алғашқы ¹/³ ... ... ... – 20 – 30г тартып, ... ... тек 5% - ға ... 4 – 6 – шы ... екінші ¹/³
кезеңінде ұрпақтың салмағы 5 – 7 кг, яғни ... ... 15 – 20 ... ... ... ... ... 15% - ға өсіретінін, 7
– 9 – шы ... ... ¹/³ ... ол ... салмағын 75%
көлемінде ұлғаятынын келтірсек болады.
Осыған ... ... ... ұрық ... ... тек 5 – 10% ... ... дамып, өскен сайын жетіле
түскен ұрықтың қоректік мұқтаждығы өседі де, оны дұрыс ... ... үшін ... ... ... сиырды саумай, сулатып жібереді.
Сиырдың суалту мерзімі 45 – 60 күнге ... өсіп ... ... мен ... ... және арықтаған сиырға бұл мерзімді 1 – 2 аптаға
ұзартады. Сиырды ... екі ... ...
1) Буаз сиыр қанындағы қортылған қоректі заттарды сүт ... тура ... ... өсе бастаған болашақ төлдің қоректік
мұқтаждығын толығымен қамтамасыз етіп, жақсы дамыған,жоғары салмақты
бұзау алу.
2) ... бойы сүт ... сиыр ... ... ... көтеріп,
денесіндегі қоректік, минералды және ... ... ... келесі сауымға дайындау.
Біріншіден, сүтті сиыр өнімі сүт пен ... ... оны ... ... азықтандыру арқылы шеберлікпен ұштастыра білу қажет. Дұрыс ... ... ... ғана жоғары салмақты мал мен сүтті сиыр өсіруге
болады. Ол үшін буаздық кезеңіндегі ұрық дамуы қажетті ... ... ... ... ... ... ... салмағы енесінің тірілей
салмағының 7 – 9% - нан кем ... ... ... 470кг тарататын
сиырбұзауы 33 – 40 кг таратуы керек. Тек ... ... ... ... ... бұзау өміршең келіп, сыртқы орта жағдайына жылдам
беймделіп, өсіп – ... де, ... ... ... мал ... даму кезеңіндегі қоректену кемістіктері мал ... 10 ай ... ... ... сиыр организмі күнделікті
құрамды биологиялық сұйық болып ... сүт ... бір шама ... шегеді.
өйткені сиырдың қоректену жағдайына қарамай сүт ... ... ... ... ... ... 3 – 4 т ... сиыр денесінен
көптеген қоректік заттар, минералды элементтер мен витаминдер шығарылады.
Айталық 1кг ... сиыр ... ... 1,2г СаО, 2,0 Р2О5, 0,1г ... ... азықтар және азықтық қосындылар мен жеткізілмесе, олардың
сүттегі мөлшері дене (сүйек) ... ... ... денедегі қорын толықтырып, сиыр организімін ... ... үшін ... ... ... ... арқасында сиыр
құндылығы жоғарлап, тәулігіне 800 – 900 г қосмша салмақ қосқан буаз ... ... 10 - 12% ... ... сиыр ... тіршілікті қамтамасыз ету деңгейінің қоңдылығына
байланысты – 40 - 70% (24 – 40 мДж) ... 100 кг ... ... 5 – 8 МДж ... ... алғанда сиырдың салмағы 1кг салмақ
қосуына не ... – 24 МДж, ... 3,6 – 3,8% 1кг сүт ... 3 ... энергиясын жұмсайды. Өнім өндіруіне АЭ ... ... 1кг ... ... ... 24 : 0,6 = ... 1кг ... – 3 : ... 5 МДж энегргия шығындайды.
Буаз малды көп көлмде азықтандырудан туындайтын ацетонемия мен екінші
себепті остеодистрофияға ... ... үшін ... ... ... ... ... жөн. Нәтижелі ұрықтанып буаз болған
сиыр организімінің жүйке – ... ... ... жаңа ... ... да, ... сүт түзілуін реттейтін орталық қызметі
әлсіреп, ұрық ... өсіп – ... ... ... қызметі күшейеді.
Соның нәтижесінде азықтандыру деңгейіне қарамай буаздықтың 5 – 6 айында
сиыр сүттілігі азайып, дене ... ... ... жиналуы күшейеді.
Суалтылығы кезеңінде буаз сиырының ...... ... ... сүт ... ... бәсеңдеіді де, болашақ бұзау болатын
ұрық дамуы күшейіп, қоректік мұқтаждығын арттырады. ... ... ... ... ... берілетін әр 1 а.ө. – мен 110 – ... ... 9 – 9,5г Са, 5,5 – 5,7 г, Р, 45 – 55 ... жеткізілуі
керек.
Буаздық сиырдың құрамдық заттарға мұқтажығы артады. Жылдық сауын 3000
– 4000 кг буаз сиыр ... ... ... ... 1 а.ө. – ... ... ... 96г крахмал, 88 г қант, 9,0г кальций, 5,5г фосфор,
2,4г магний, 8,0г калий, 2,7г ... ... ... ... ... 360 ... (жылдық сүттілігі жоғарлаған сайын кеми түседі) аралығында болуы тиіс.
Қосымша ... ... ... ... үшін ... мен күйі төмен
сиырларға 1кг қосымша салмақ қосымына шаққанда – 5 а.ө., 500г ... ... ... – не ... 200 – 300г ... ... 100кг тірілей салмағына шаққанда құндылығына байланысты буаз
сиырдың энергетикалық ... – 5 – 8 МДж ... ... қамтамасыз
ету деңгейінен 40 – 70 % (24 – 40 МДж) артады.
Сирды суалтуды азықтандыру деңгейін өзгерту арқылы ... ... 1 – ші ... ... желіндегі сүт түзуін
тежеу үшін суалтылған сиырды азықтандыру ... ... яғни ... ... нормасы 20% төмендетіп, яғни 80% ... ... ... ... суалып кеткен сиыр азығын ... ... ... 2 – ші ... азықтандыру деңгейін
азықтандыру нормасына сәйкес, яғни 100% ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін кезеңінің 3 – 4
– ші онкүндіктерінде буаз сиырды азықтандыру ... 20% ... ... ... 100% ... сәкестендіріп, буаздықтың
соңынан келетін кезеңнің 6-шы соңғы онкүндігінде одан қайта 20% төмендетіп,
80% ... ... де, ... ... буаз сиыр ... таза ... ... құрастырады. Ластанып
немесе шіріп, көгеріп бұзыла бастаған азықтар ... іш ... ... ... тыңайтқыш қолданған жайылымда жайғанда, жайылым отының
құрамын, әсіресе буаздыққа зиянды нитраттадың деңгеін ... ... ... түріндегі мөлшері жайылым шөбінің құрғақ затында 0,5 – 0,6% -
дан аса, қоректік заттардың, оның ... ... ... ... зат ... бұзатын ескереді.
Суалған буаз сиырдың 100кг тірілеі салмағына шаққанды... 2 – ... ... 1/3 ... ... ... дақылдар сабанымен алмастыруға
болады), 2 – 2,5кг сапалы сүрлем, 1 – 1,5 кг ... 0,8 – 1кг ... ... жоспарлайды. Азықтандыру нормасынан жетіспеген рацион
қоректілігінің ... ... ... ... ... ... бір басқа берілетін 1,5 – 2кг ... ... ... буаз ... алдымен бидай кебегін, сұлы ұнтағын, зығыр
және күнбағыс күнжарасы мен шротын ... ... ... ... ... суалған буаз сиырды қысқы
кезде тәулігіне 2 – 3 рет ... ... ... ... 8 - 10°C ... ... қамтамассыз етеді. Іш тастаудан
сақтандыру үшін буаз сиырды суық сумен суарып, ... улы ... ... ... мен ... және де ... азотты қосындылармен
азықтандыруға болмайды.
Жазғытұры суалтылған сиырларға мейлінше мол көкшөп жеткізіп құнарлы
жемді шығындамауға ... ... ... ... ... азықтардың
тәуліктік мөлшерін аздап кемітіп барып үйретеді. Олардан бірден бастартпауы
үшін сабан кесіндісін қант сірнесімен ылғандандырып жүргізуге ... ... ... қоса ... өсіп – ... қамтамасыз етіп, күніне
500 – 600г ... ... ... ... ... Ол ... ... буаз сиырлардың азықтандыру нормасын 1 – 1,5 а.ө. – ... Оның 1 а.ө. – де – 105г, ал ... ... ... ... ... келуі керек.
Суалтылған кезеңнің соңына ... ... 6 – 7 күн ... ... және ... ... көлемін азайтып, бұзаулауға 2 – 3
күн қалғанда оларды толығымен алып ... да, ... жем ... сиыр тіршілігін қамтамасыз етіп деңгейде қалдырады, Бұзаулайтын
күні алдына жұмсақ ... ... жылы суға ... ... ... кебегі,
зығыр кұнжарасы секілді жемді араластырып ішкізеді.
Суалтылған кезеңде сиырдың дұрыс азықтандырғанын тірілей ... ... ... ... ... ... ... 800 – 900 г қосымша салмақ қосып, сауалтылған кезең мерзімінде
ұрығының жетілуі мен құндылығын арттыру ... ... ... тірілеі
салмағына 10 - 15% қосады. Солай ... ... ... жеткілікті
қамтамасыз етілген бұзаудың эмбрионалдық ... ... ... ... ... 7 – 9 % ... Бұл оның эмбрионалдық жетілгенінің,
болашақ өмір шеңдігі мен жеке басының жақсы ... ... ... ... бауз ... ... ... |Азық |Қортылатын|Кальций г|Фосфор г|Каротин|Ас тұзы |
|берілетін|салмағы, |өлшемі, ... | | |г |г ... кг |кг |кг |кг | | | | ... |400-450 |6,6-7,0 |700-800 |70-75 |35-45 |300-350|45 ... | | | | | | | ... |451-500 |7,3-7,8 |810-910 |83-93 |45-50 ... ... | | | | | | | ... |501-500 |8,5-9,0 |970-107 |95-105 |55-60 ... |
|4500 | | | | | | | ... нан| | | | | | | ... |551-600 ... ... |110-115 |65-70 |500 |65 ... ... 3,8-4 пайыз 3500 кг сүт беретін, тірілей салмағы ... кг ... буаз ... ... | | | | ... ... ... ... ... ... г|
|түрлері |мөлшері |өлшемі ... |Г | | |
| |кг |кг | | |г | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |15,0 |2,8 |270 |24 |16 |225 ... |2,0 |2,2 |230 |3 |8 | - ... (50 % | | | | | | ... | | | | | | ... |4,0 |2,0 |300 |40 |10 |135 ... | | | | | | ... |5,0 |0,4 |20 |9 |10 |10 ... | | | | | | ... тұзы |0,05 |- |- |- |- |- ... |0,07 |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... |- |7,4 |820 |76 |35 |370 ... | | | | | | ... ... өндідірістік негізінде өркендету үшін жемшөп мол
болғаны жөн, сонда мал толық азықтандырылады. Сауын ... ... ... сүт ... ... оның ... ... болады. Ол
үшін сауын сиырларын жыл бойы рационы мол жем ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыру тиіс.
Сауын сиыр шаруашылықтарындағы ... ... қара ала, ... және ... ... шоғырланған аймақтардың табиғи және
экономикалық жағдайына байланысты жем-шөп қорын әрбір шаруашылық ... етуі ... ... бағалағанда, оның сапасына, азық өлшемінің өзіндік
құнына және ... сүт ... ... ... Ал ... ... қарап юағалайды. Сауын сиыр өнімі көбейген сайын, рацион құрамының
сапасы дажақсара ... ... Осы ... ... ... ... алуға
мумкіндік ьеріп, оларды бағып-күтуге жұмсалатын шығын азая ... ... ... ... ... сауын сиырлардың
сүт өніміне қарай ьір жылда жұмсалатын азық өлшемі қолданылып келеді.
Сауын сиыр шаруашылықтары үшін, ... азық ... ... әр сиырға қажетті жем-шөпті есептеп білуге болады. ... ... сиыр қыс ... ... 215 күн ... ... күн ... ал оңтүстіктегі облыс шаруашылықтарында, керісінше сиыр
қыста қорады 150 күн ... ... 215 күн ... жүр. ... бір ... жылдық сауым мөлшерін есептегенде, олрдың сүт өніміне және тірідей
салмағына да қарайды. Қыс айларында бір сауын сиырларға тәулігіне 8-10 ... 4-6 кг ... 25-40 кг ... ... ... т.б) және 3-5 ... түрлі жем беріледі.
Сауын сиырлардың сүті көбейген сайын жүгері сүрлемін аз, ал
қызылшаны ... ... ... сиыр сүтін көбейтуде маңызы зор, әрі
азық құрамын толқтырып, жем-шөптің толық пайдалуына жақсы әсер етеді. ... мал ... ... ... көп ... ... ... қосады,
өзара қатынасы 1: 1- 1,5 болады. Егер сиырдан ... 10-12 кг ... 0,5-1 кг ... ... ... ... сүт өніміне, жем-шөптегі қорытылатын ... ... ... кг сүт үшін 200-350 ... ... жем береді. Әрбір
килограмм азық өлшеміне 100-115 грамм қорытылатын протеин ... ... азық ... ... ... аз болса, сауылатын сүт мөлшері
азайып, мал азығы көп жұмсалады.
Ғылыми зерттеулер бойынша мал ... ... ... ... ... ... сүт 10-20% ... әрі 1 центнер сүт
алу үшін азық өлшемі 15-18% көп жұмсалады. Жем-шөп құрамын ... ... ету ... ... ... көп, ... араластырған жөн. Сауын
сиырларды азықтандырғанда жем қоспасында өсімдік ұны және белок, витамин
т.б минералды заттар көп ... ... ... ... ... ... 22-25%-дан аспағаны жөн.
Клечатка мөлшерден көп болса, шөп пен ... ... ... ... әрі ... заттың қорытылуын және сиыр сүтін азайтады.
Егер жем-шөпте протеин жетіспейтін болса, қосымша синтетикалық
азотты қолданған жөн, синтетикалық азот ... ... ... ... ... кристалды синтетикалық азотты арнайы нұсқау ... ... ... ... ... жем қоспалармен,
сүрлеммен т.б әдістермен.
Тәулігіне 15-20кг сүт беретін сиырдың азық құрамында 85-100 г
калций, 60-75 г ... 525-650 мг ... ... жөн. Егер мал азағында
фосфор, калций жетіспейтін болса, онда преципитат( дикальции фосфат), ... ...... ... фосфат т.б минералды заттарды қосады.
Сауына сиыр рационында витаминді азықтардың болғаны жөн. Қыс
айларында шөпте, ... ... ... ... ... көп болады.
Әсіресе сауын сиырды қыс айларында құрамында «Д» витамині ... ал ... сүт ... ... ... 8-25 мың мөлшерін қажет етеді. Әсірісе
азық құрамында жақсы шөп жеткіліксіз болса, Д ... бар ... ... Д ... ... көп ... сондықтан оны әр сиырға 7-10 ... рет ... 0,5-1 ... берген жөн. Жем-шөп құрамындаға әрбір
кг ... ... 0,1 мг ... 0,1 мг йод, 8-12 мг мыс, 10-12 мг ... 40-60 мг марганец болуы қажет.
2.2.Ветеринариялық-санитариялық нысандарға қойылатын санитариялық
талаптар
Қиды сақтау технологияларына қойылтатын – ... ... ... ... және ... ... ортаны ластанудан қорғау
және адам мен мал денсаулығына қауіпсіз ету ... ... ... ... құрылғысы мал шаруашылығы мекемесінің қоршау ішінде орналасуы
керек. Сұйық көңді сақтау, Өңдеу ... ... ... ... ... ... ... және жықсы 3,5 м енеді ... ... жол ... және ... ... дада ... тасу ... немесе санитарлық
жағнан шектелсе, онда оларды арнайы көң сақтағышқа (арнайы ыдыс) сақтайды.
Көңсақтағыш конструкциясы, оның сиымдылығы және орналасу орны ... ... ... ... мал ұстау
әдістеріне жіне т.б. байлансыты.
Көңсақтағыштар мал қора – жайына 60м кем емес ... ал ... – 600 м ... жел ... ық ... ... Мал ... аймақта жабық көңсақтағыш салуға болады.
Көңсақтағыштарда қи органикалық тыңайтқыштар жасау үшін сақталады. Оның
жер үстінде, сәл тереңдетілген, терең апаңдардағы, сонымен қатар ашық ... ... ... ... ... ... желдету жүйісімен қамтамсыз етілуі
керек, себебі көң сақтағанда көмірқышқыл ... көп ... ... ... ... ... улы (метан, сутегі, күкірттісутегі және
т.б.) газдердың жиналуы мүмкін.
Сұйық ... ... ... 2-5м ... ... – бетонан
жасалған, ал қою қи үшін ... ашық аса ... емес ... су ... алаң ... 1,5 – 2м ... көң ... қора – жайы мен көңсақтағыш арасында алдын алу ... ... көң ... (сұйық нәжісі қабылданғанда) кем болмауы
керек. Олар көңді 6 тәулік бойы уақытша ұстау ... үшін ... ... 6 ... ішінде ерекше қауіпті ауру байқалмаса, көңді
көңсақтағышқа ауыстырады. Карантиндік көңсақтағыштармен ... ... ... да әдістермен көңді залалсыздандыру арналған тұрақты немесе
жылжымалы қондырғылар болуы ... ... аса ... аурулардың (топалаң
және т.б.) ... ... ... ... болмағанда пайдаланады.
Мал өліксілерін жинау және утильдеу
Мал өліксілерін уақытша жинау және утильдеу – малдын ... ... ... аса ... шара ... табылады. Барлық малдың өліксесі
топырақты, суды және ... ... ... мал мен ... ... індет
ауруының таралуына себепкер болады.
Жұқпалы аурудан өлген мал ... мен ішкі ... ... ұзақ уақыт сақталады. Өліксені бірнеше тәсілмен жояды ... ... ... және ... түріне байланысты мал өлікселерін
өртейді, биоматериялық шұңқырда залалсыздандырады немесе ветеринариялық -
санитарлық ультилдеу заттарында ... ... ... дұрыс емес,
өйткені өлксе және басқада биологиялық қалдықтар потогенді қоздырушылармен,
токсиндермен, радионуклеотидтермен, химиялық және де ... улы ... ... ... олар ... және эпидемиялогиялық
тұрғыдан өте қауіпті болып саналады.
Биотермиялық шұңқырлар арнайы жолмаен салынадын. Биотермиялық шұңқырлар
құрғақ, жерасты сулары тереңде ... және ... ... ... ... ... ... шұңқырларға өлікселерді салғанан соң, ... ... ... ... ... нәтижесінде ондағы
температура 65°C- қа жетеді.
Ветеринариялық – ... ... ... жоба ... ... 1км, ал мал ... кешендеріннен 3 км қашықтықта салынады.
Зауыт территориясы және өндіріс корпусы санитарлық жағдайына байланысты,
бір – ... ... екі ... (таза жыне лас) тұрады.
Лас аймақта шикі затты қабылдау, өлікселерді сою, терісін сыпыру, шикі
заттарды ұсақтап, қазандарға салу, ... ... ... пен ... ... ... ... шикізаттарды термиялық жолмен залалсыздандырып,
технологиялық өңдеу өткізіледі.
Өліксе немесе ... ... ... алып ... арнайы көліктер
зауыт территориясына теа лас ... ... ... ... ... ... соң ... мен контейнерлер ... ... ... сиырлар ішетін суға және су көзіне қойылатын санитариялық –
гигиеналық талаптар
Судың санитариялық – гигиеналық маңызы
Біздің планетамыздағы тірі ... ... ... екісі судан
тұрады. өсімдік организмінде де, жануарлар организмінде де судың ... ... су ... олар ... ... ... ... биологиялық сұйық. Су организмге үш сұйық күйінде
(фазада) кездеседі: клетка ішінде, клетка сыртында және ... ең көп ... ... ... ... (40 – 50пайызы). Клетка
сыртындағы суға қан плазмасы, клетка арқылы сұйық және ... ... ... ...... ... ... плеврадағы,
құрсық қуысындағы, көз ішіндегі, буын қалтасындағы) тамырлардан кілегей
қабат арқылы бөлінген.
Ұлпалардағы су құрамының ондағы зат ... ... ... бар. ... мида - 86%, ... - 80% су болады. Жануарлар
организіміне су азықпен бірге, су ішкенде және органикалық заттардың ... ... ... ... ... су). ... ... дәнекер ұлпада, бұлшық еттерді болады. Олар су қоры ... Тері су ... зор роль ... ... – ақ ... ... ... қорғайды. Диффузия мен терлеудің
нәтижесінде эпидермис арқылы су бөлінеді, организімнің зәр ... ... ... тапшылғына шыдамсыз келеді. Организміндегі су 20% кемісе ол
өледі. Олар, әсіресе төл организімі аштықтан көрі шөлге ... ... ... су ... ... ... ... мен белоктардың
50% жоғалтқанымен 30 – 40 тәлік тіршілік ете алады. Ал су бермесе 4 – ... ... – ақ өліп ... ... ... ұрындырады. Себебі, бауы, бүйрек, қан
құрамында айтарлықтай өзгерістер пайда болады.белоктарда жылдам ыдырай
бастайды.
Су жетіспесе органдар мен ... ... зат ... бұзылады,
сүтқышқылының мөлшері өсіп тотығу процессі төмендейді, қанның ұйыю артып,
дене қызуы көтеріледі, тыныс алуы жиілейді, ас ... ... ... ... ... және ... күрт кемиді.
Организімде су көбейген кезде электролиттер айтарлықтай көбейіп кетеді,
соның салдарынан ... ... ... ... суға уланады.
Шамадан тыс тұтынылған су қан және ... ... өтіп ... Қан ... ... ішекте сумен тым артық ... ... ... Сақа мал рационында су шамадан тыс көп ... ... ... ... ... ... 1кг сүт өндіру
үшін (азықпен бірге түсетін суды қоса есептегенде) 4-5л су ... ... ... ... процесс (ассимиляция, диссемиляция, резорбция,
диффузия, осмос және т.б.) органикалық және ... ... ... ... ... Су тірі ... басқадай компоненттерімен
қосылысқа түсіп отырады.
Ас қорыту, азқазан – ішек ... ... ... ... ... сулы ... ғана ... Су тотығу, гидролиздеу және басқа да алмасу
рекацияларына тікелей қатысады.
Ол зат ... ... ... ... ... ... ... үшін де қажет. Ішекке су организімге ас қорыту жолы ... ... қан және ... мен ұлпа ... ... ... ... Осымен бір
мезгілде ас қорыту каналдарының ең басты ащы ішектің, кейде тоқ ішектің
қабырғаларында су ас ... ... ... ... сіңіріледі. Осылайша су екі
бағытта жүреді.
Су ... ... ... ... және ... аурулардың
таралуында үлкен роль ... ... ... ... ... ... сольмонеллез, лептоспироз, маңқа, аусыл және
көптеген паразит аурулары жатады.
2.5. Буаз сиырларды күтіп-бағу технологиясын,күтуді, ... ... ... ... ... ... негізгі қызметі – қора-жай ішінен ластанған ауыны шығарып, оны
сыртқа таза ... ... ... мен ... ... ... ... бу,
көмірқышқыл газын шығарады және жануалар қи нәжісіндегі органикалық заттар
бұзылады да, аммиак, күкірттісутегі және басқалар ... ... ... ... ... ... заттар тым көп жинакталып қалады. Содан
барып малдың зат ... ... ... ... ... ... жемін қорытуы мен сіңімді заттарды ... ... мен өнім ... азаяды. Сондықтан да ... ... ... ... үшін ... тазартып тұру аса пайдалы.
Желдетудің түрлері. Мал қораларында ... ... ... ... ... ... ... ешқандай энергия көзін шығын етпей сырткы ауа мен ... ... мен ... ... арқасында жұмыс істейді.
Табиғи ауа алмасу тек ішкі ана мен ... ауа ... ... ... ... ... ғана жүреді. Ауа қозғалысының бағыты төменнен-жоғары,
жоғарыдан-төмен, жоғарыдан-жоғары және басқадай болуы мүмкін.
Табиғи желдету ... және ... ... ... ... ... ... жүйелері жатады: терезе төбе саңылаулары және басқалары
арқылы. Құбырсыз желдетудің кемшілігі қажетті мөлшерде ауа ... ... ... ... ... ете ... және реттеуі қиын.
Құбырлы желдету жүйесі құбырсызға қарағанда анағұрлым тиімді.
Буаз ... ... ... ... ... ... төлі қарынның оң жағында жатады. ... ... өсе келе ... оң жақ ... сол ... қарағанда шығыңқы
келеді. Буаздық кезеңнің 5-айынан бастап жатырдағы бұзаудың қозғалғанын
анықтауға болады. Ол ... сиыр ... ... байқалады. Буаздықтың
6-айынан бастап сиыр ішін ... ... ... ... ... ... ... сезуге болады. Сиыр буаздығын ертерек, 2-3 айында, мал
дәрігері тік ішекке қол сұғып, ректальдық ... ... ... ... ... сиырдың бұзаулайтын мезгілін 8-кесте бойынша анықтауға
болады.
Буаздықтың екінші жартысынан бастап ... ... ... ... ... ... қоса бастайды. 285
тәуліктің алғашқы 3/2 мерзімінде іштегі ұрықтың мүшелері ... ... ... ды, соңғы 3/1 мерзімінде ол мүшелерінің көлемі өсіп,
ұлғаяды.
8-кесте
Сиыр буаздығының күнтізбесі
|Ұрықта-ну|Бұзау-ла|Ұрықта-ну|Бұзау-лау|Ұрықта-ну|Бұзау-л|Ұрықта-ну|Бұзау-л|
|ы |уы |ы |ы |ы |ауы |ы |ауы ... ... ... ... ... |Көкек |Қазан |Шілде |
|1 |12 |1 |1 |1 |12 |1 |12 |
|5 |17 |5 |5 |5 |16 |5 |17 ... |22 |10 |10 |10 |21 |10 |22 ... |27 |15 |15 |15 |26 |15 |27 ... |1.XI.20 |20 |30 |20 |I.V. |20 |I.VIII ... |6.XI |25 |7.II |20 |6.V |25 |6.VIII ... ... |Мамыр |Ақпан |Тамыз |Мамыр |Қараша ... |
|1 |13 |1 |10 |1 |12 |1 |12 |
|2 |17 |5 |14 |5 |17 |5 |17 ... |22 |10 |19 |10 |22 |10 |22 ... |27 |15 |24 |15 |27 |15 |27 ... |2. XII. |20 |I.III. |20 |I.VI. |20 |I.IX. ... |7. XII. |25 |6. III. |25 |6. IV. |25 |6. IX. ... |Желтоқса|Маусым |Наурыз |Қыр-күйек|Мау-сым|Желтоқсан|Қыр-күй|
| |н | | | | | |ек |
|1 |11 |1 |13 |1 |12 |1 |2 |
|5 |15 |5 |17 |5 |17 |5 |16 ... |20 |10 |22 |10 |22 |10 |21 ... |25 |15 |27 |15 |27 |15 |26 ... |30 |20 |1.IV |20 |1.VIII |20 |1.X ... |4.I |25 |6.IV |25 |6.VIII |25 |6.X ... ... 7-айында 16 кг тартатын іштегі төл, ... ... ... ... ... екі есе ... 30-35 кг ... да сиырды буаздығының ... 1,5-2 ай ... ... ... күрт ... ... ... іштегі төлді қоректік заттармен
толығырақ қамтамасыз ету үшін суалтып, саумайды.
Буаз сиырды суалтудың екі ұшты ... бар. ... ... ... заттарын сүт түзуіне жұмсамай, жоғарыда айтқанымыздай, буаздықтың
соңғы мерзіміне үлкейіп, ұлғаятын іштегі төлді қоректік заттармен толығырақ
қамтамасыз ету мақсатында ... ... 10 ай бойы ... ... ... ... кейін басталып кететін жаңа ... ... ... ... жаңа ... алдында тынықтырып,
денесндегі қоректік заттар қорын толықтыру мақсаты көзделеді.
Суалаиын сиырдың ... ... 3-4 ... ... оны саууды бірден
тоқтатып, суалтып жіберуге болады. Ал ... одан ... ... сиырды біртіндеп, 5-10 күнде сауымын азайтып барып суплтпаса,
желіні сүтке толып, ... ісіп ... ... ... ... ... ... бұзып, рационнан шырынды азықтар мен жем мөлшерін ... ... да ... ... ... ... ... қолдан ірі
азықтар береді. Екінші жағынан, сиырды сыууды сиректетіп барып, тәулігіне ... 2-ге, одан ... ... соңында 2 күнде 1 рет қана сауып,
суалтып жібереді.
Суалтылған ... ... ... ... ... қатты толып,
сыздамай, біртіндеп қайтуын мұқият қадағалап отырады. Желіні сүтке толмай
толығымен суалған ... 3-5 ... ... ... ... ... бастайды. Бұл кезеңдегі азықтандыру іштегі төлдің өсіп-
жетілуімен ... ... ... ... сүттілігіне де қатты әсер
ететінін ескере отырып, азықтандыру рационын буаз ... ... ... минералдық, витаминдік заттармен жеткілікті дәрежеде жан-жақты
қамтамасыз ете алатын құнарлы азықтардан құрастырады. Тірідей ... ... кг, ... 3000 кг ... сүт ... ... ... кезеңде –
5-6 кг пішен, 1-3 кг жаздық сабан, 1-2 кг құнарлы жем, 60-70 г ас ... ... ... бор береді.
Сауын сиырдікімен салыстсрғанда суалған буаз сиыр ... ... ... ... ... бойынша 20-25% - ірі азықтар, 30-35 %
- сүрлем немесе пішіндеме, 15-25% - жем ... ... ... ... отына жаяды. Буаз сиырды қысы-жазы түсіктен сақтандыру үшін таза,
жылы сумен суарады.
Суалтылған кезеңнің бірінші онкүндігінде сүтке ... үшін ... және ... ... көлемін кеміту арқылы азықтандыру нормасының
деңгейін 100% -дан ... яғни 20%-ға ... буаз ... ... ... ... деңгейін қайта 100%- ға жеткізіп, үшінші
және төртінші онкүндіктерінде – 120%-ға дейін көтеріп, яғни 20% - ... да, ... ... ... – 100%, ал ... ... азық мөлшерін 20-40%–ға азайтып, ... ... ... жем ... 1 ... ... Сапалы бұршақ пен астық
тұқымдастардың майда пішенін салып қойып, тәулігіне 3 рет жылы сумен суарып
тұрады.
Буаз ... кең, таза ... ... ... малмен сүзісіп, жанасып,
іштегі төлге зақым келтірмеуін қадағалайды. Буаз ... ... ... ... ... ... ... қатты тарағышпен
тазартып, бұзаулайтын бөлмесін карбол қышқылының 5%–дық ерітіндісімен
немесе жаңа ... ... ... ... жеткілікті етіп
таза төсеніш салады. Әсіресе, тұмса құнажындарды мұқият күтімге алдады.
Буаздығының 4-5 ... ... ... желіндерін сылап, жылы сумен немесе
ылғал орамалмен сүртіп, саууға үйретеді. Бұзаулауға 1 ай қалып, желіндей
бастағанда сылауды ... ... 2-3 апта ... ол ... бастайды да, қарны
қатты ұлғаяды. Бұзаулауға 3-4 күн қалғанда сиырдың жыныс мүшесінің жиектері
ісініп, қызарады да, ... ... шу аға ... ... құйрық түбінде шұңқырлыар пайда болады. Желіні ... ... ... ... ... йод, креолин немесе лизон, марганец
қышқылдары калий, вазелин, мақта, бинт,сабын, қайшы, таза шүберектер, ... ... Сиыр ... жыныс мүшесін, бөксесін, құйрығын марнанец
қышқылды калий не болмаса креолиннің 1%–дық, ал лизон болса соның ... ... ... ... ... мол етіп таза ... ... сиыр 1 сағатта бұзаулайды. Алдымен ұрпақ қағанағы шығып, ол
өздігінен ... ... ... ... ... ... қойған бұзау
шығады. Сиыр сол бүйірінде ... ... Егер ол ... ... шығып келе жатқан бұзауды жерге ... ... ... ... ... ... шығатын бұзаулар да болады. Ондай жағдайда кіндігінің
басы шықпай жатып ... ... ... Егер ... ... ... жарылмаса, оны кіндігі үзілмей тұрып қолмен жарады. Ал ... ... сиыр ... туа ... ... ... мал ... шақырте
керек.
Мал қорадағы жылу балансы (тепе - ...... жылу тепе – ... Мал ... ... ... сақтауда маңыздыроль атқарады. Әрине, оның
өзінің малдың өнімділігіне, құрылыс конструкциясының ұзаққа ... әсер ... жылу ... – ол ... кірісі мен шығысының ара қатынасы.
Жылу көздері жоқ қорадағы жылудың түсу мөлшері малдан ... ... ... Жылу ... денесіне бөлінуі арқылы жиналады. Ал
шығыны – ... ... жылу ... ... және ... қорғаушы
элементтерді жылытуға кеткен (қабырғаға, төбе, еден, терезе, есік, қақпа)
жылудың шамасы мен аңықталады.
Жылу баланысын мына ... ... ... ... жобалау кезде жергілікті климаттық жағдайларда;
• Қораның қоршау жақтауларының жылулық қасиеттерін анықтау ... ... ... ең ... ... ... үшін (бұл температура
қора ауасының температурасының оптимальды ... ... ... Ең суық ... қорадағы температураны болжау үшін;
• Жылу жүйелерінің қуаттылығын анықтауүшін.
Қорадағы жылу баланысын есептеудегі басты мақсаты – мал ... ... мен ... ... ... шығына үш бөліктен тұрады:
• Сырттан кіретін ауаны ... ... ауа ... ... жылу;
• Қоршау жақтарынан жоғалатын жылу (қоршау ... ... ... жылу аз ... ... астау және т.б. дымқыл беттерден шығатын ... ... ... есептегенде жылудың барлық шығысын ... ... ... – ол ... ... Жылу дефицитін
толықтыру үшін қоралардағы саңылауларды қамтиды, ондағы мал басының мөлшері
сақтайды, электр жүйелі қондырғыларды және т.б. ... қара ... ... ... және инвазиялық аурулардан
сақтаудағы санитарлық-гигиеналық шаралар
Дизинфекция
Мал шаруашылықтарының ветеринариялық жағнан ... ... ... дер ... жіне ... ... – гигиеналық шараларды
жүзеге асыруға байланысты. Осы ветеринаиялық – ... ... ... ... індет ауруларын болдырмауда және оларға қарсы күрес
жүргізуде дизинфекция аса маңызды орын алады.
Дизинфекция (франц. Dec – жоямын, лат. Infectio – ... ... ... ... ... ... ... арасында індет ауруларын
болдымау шараларына бағытталған іс - әрекеттердің бірлестігі деп түсінуге
болады. Осы ... ... ... және ... зардапты
микробтарды залалсыздандыруға және жоюға бағытталған.
Мал шаруашылығында пофилактикалық (сақтық) ... ... – ол ... ... ... ... ... ету.
Мал қорасын дезинфекциялау екі кезеңде жүргізіледі. Бірінші – ... ... ... ... ... ... ... әртурлу
механикалық құралдарды (күрек, тырма , ... ... және ... технологиясы арқылы жүргізіледі. Осы механикалық атзалау
ауру қоздырғыш микаробтардың ... ... ... тез ... жағдай
жасайды.
Аусыл
Аусыл - әдетте ірі қарада, қойда жиі кездесетін арнаулы вирус
тудырып, жіті және өте жіті ... ... ... індет.
Қоздырғышы – Рибонуклеин қышқылынан тұратын, сыртқы қабаты
белок қабықшамкен ... ... ... ... ... ... 7 ... бөлінеді. Олар мыналар: А, О, САТ-1, САТ-2, САТ-3 және
Азия-1. Вирустың әрбір типі ... ... ... ... А, О ... жиі, ал С типі сирек кездеседі. Вирус клетка
себіндісінде, ақ тышқан, қоян ... және су ... ... ... ... Бұл жағдай аусыл ауруын анықтауға көп көмегін тигізеді.
Аусыл қоздырғышы ... ... ... ... ... ... олар ... қанында 168 – 170 күн. ААуру малдың сүтінде
10 – 12 сағат бойы, тұздалған және сүрленген етте 50 күн бойы ... ... ... ... әсеріне де
төзімді келеді. Шаруашылықта көптеген қолданылытын хлорлы әктің ... ... ... ... 6 – 7 ... ... ғана ... алады.
Вирустың бірден-бір жауы қышқыл. Қышқыл көп болған жерде, ол тез өледі.
Аусыл қоздырғышын ... үшін ... екі ... ... 3 ... ... ертіндісі қолданылады.
Эпизоотологиясы.
Әдетте аусылмен барлық жұп тұяқты жануарлар аурады. Солардың
ішінде ірі ... ... 2 – 3 ... ... шалдыққыш келеді.
Аусыл негізінен ауру малдан жұғады. Аурудың жасырын ... ... ... нәжісі немесе несебі арқылы шығып, вирусиың
өрбуіне себеп болады. Мал аурудан ... соң да ... ... ... ... ... жұғу ... көп. Ол малдың несебі, нәжісі ... ... ... ... тамған зат, ьомаса суат, жем-шөп арқылы,
кейде малды ... ... ... киімдерінде қалған вирустардан да жұға
береді.
Аурудың өршуі және оның белгілері.
Аусылдың қоздырғыш ... мал ... ... ... қабығы арқылы, кейде тұяқ ашасының терісі жарақаттанғанда еніп,
ауру тудырады. Алғашында мал аузына ірілі-ұсақты ... ... ... ... сол арқылы қанға енеді. Сөйтіп бүкіл организмге тарайды. Аурудың
жасырын кезеңі 1 ... 7 ... ... ... Жас ... ... арасында ауру жіті немесе зілді түрде ... дене ... – 41,5 ... дейін көтеріледі, жалпы күй төмендейді, шөп, суға
қарамайды. Ауру ... ... ... ... суға ... ... ... су деп отырғанымыз - улы ... зат. ... ... ... тілі ... симай, салақтап шығып ... ... ... ... ... ... ... тұяқ кеніресіне, бақай арасына,
май табанына да шығады. ... 2 – 3 ... ... ... ... жалаңаштанып қызарып тұратын жараға айналады. Кей ... ... де ... ... ... Ол да ... желін қабын
іріңдетеді. Мұндайда бәрінен болмағанмен екі емшектен сүт ... ... ... жиі кездеседі.
Ауруды анықтау.
Аусылды эпизотологиялық деректерге, клиникалық белгілеріне
және өлекседегі өзгерістерге қарап анықтайды. ... ... ... ... жіберіліп, міндетті түрде аусыл вирусының типі,
варианты анықталады. Лабороторияға салмағы 5 грамнан кең ... ... ... ... ... ... ... алып шыны ыдысқа
салып жөнелтеді. Оларды глицерин мен ... ... ... салып сақтайды да, жолдама қағаз ... ... ... оған ... ауруларданда ажырата білу керек. Мал
кейде химиялық заттармен, арам шөптермен уланады, бұл кезде ... ... ... ... ... ... ағады, бірақ күлдіреуіктер
шықпайды. Шешек және күл ауруларының клиникалық белгілері де ... ... ... шешек пен күлде малдың терісі алдымен қызыл бөртпелер
шығады, сонан соң олар біртіндеп күлдіреуге ... Ауру ... ... Ал ... ауыз ... ауруында дене қызуы көтерілмейді,
бақайшақ арасында күлдіреуік ... Бұл ауру ... Ірі ... ... ... т . б. тұяқ арасы мен ... ... ... ... әдейі оңашалған қораға бөліп алып, арнайы
аусылға қарсы иммунолоктан дәрмегімен немесе аусылмен ауырған ... ... ... емдейді. Ауру малға жұмсақ, құнарлы жеп ... таза су ... ... аузын және желінін марганец қышқылды калидің
әлсіз ерітіндісімен шайып, йод, глицерин қоспасы ... Жара ... тұяқ ... ... бір ... ... жуып ... содан соң
стрептоцид майын жағады. Керек болған жағдайда ауру малға күре ... ... ... ... дәрі - дәрмек, глюкоза, кальций мен
натрий хлориді ертінділері құйылады.
Аурудан ... ... ... немесе дербес шаруашылық малы арасында аусыл
шығатын болса, ол туралы дереу ... және ... бас ... ... ... хабарлайды. Ауру шыққан шаруашылыққа
карантин қойылады, бұл уақытта шаруашылықтан мал ... және ... мал ... ... ... ... мал ... басқа
азық түлік, жем шөп т.б сыртқа шығарылмайды.
Карантин кезінде ауру мал ... қора ... қиын ... ... ... ... ... Қоралардың еденін
күдіргіш натырдың 3 проценттік формальдегидтің 10 проценттік ертіндісімен
дезенфекциялайды. Соңғы мал ауырып жазылғаннан ... 21 күн ... ... ... тин ... ... мақсатымен елімізде ондаған вакциналар
дайндалып, олармен жыл сайын мал егіліп ... Ал ... ... 5
жыл ішінде Шымкент, Жамбыл, Қызылорда, Алматы және ... ... ... ... ірі қарасы аусылға қарсы үш валентті вакцинамен егіледі.
Вирустік диарея
Вирустік диарея ірі қараның ішек-қарнының, ішкі органдарының ... ... және ішін ... өте тез ... ... ... ... табындағы малдың тез арада жартысынан көбі шалдығады және
ауырған малдың 20 пайызы, егер күтімі нашар болса 80-90 пайызы өледі.
Қоздырғышы. ... өте ... ... жасалған сүзгіден өтетін
вирус. Бұл вирусты арнаулы электрондық микроскоппен ... ... ... ... бірінші рет 1946 жылы АҚШ ғалымы П.Олофсон ашқан.
Вирус төменгі температураға өте төзімді келеді, мысалы 40-60 0С ... ... Ол ... ... ... ... орай тез ... жояды.
Сондай-ақ вирус эфир мен хлороформда тез өледі.
Эпизоотологиясы. Вирустың диареямен табиғи жағдайда көбінесе ... жиі ... Ауру бір ... ... болса ол, тез арада
шаруашылықтың басқа табындарына тарап, кейде бүкіл ... ... ... ... ... Бұл ... ауру.
Ауру вирустық диареяға шалдыққан малдан жұғады. Кейбір жағдайда ауру
жасырын түрде, іш ... ... да ... ... ... ... вирус
тасымалдаушылар деп атайды. Ауру мал смыртқы ... қиы, ... ... көз жасы арқылы да тарайды.
Аурудың өршуі және оның белгілері. Ауру негізінен алғанда ас қорыту
жолдарының және ... алу ... ... ... ... ... соң 1-4 күн аралығында өршіп бүкіл организмге тарайды. Барлық ішкі
органдар мен ... ... Бұл ... ... дене ... Ас ... мүшелеріның зақымдануы салдарынан азық сіңіру қызметі
бұзылады, іші ... Егер ... буаз ... ... ... енетін болса,
онда іштегі төлін өлтіреді. Аурудың жасырын өршитін кезені 2 ... ... ... ... Ауру ... жітілеу, созылмалы және жасырын түрінде
өтеді. Вирусті диареяның жіті ... мал ... ... ... ... ... көтеріледі, күйі күрт төмендейді және жемшөпке селсоқ қарайды.
Осы мезгілде тыныс жолдарының кілегей қабығы қанталап, ... ... Ауыз ... кілегей қабығы қызарады, олар ұсақ ... ... ... қою сілекей ағады.
Малдың іші өткенде қиынан сасық иіс шығады, газ ... мен ... ... байқалады. Терісі мен жүнінің түсі өзгеріп ұйпалақтанады.
Жара пайда болган жерінде терісі жиырылып ... ... ... көзі ... ... кезде ауруға шалдыққан мал ақсап, орнынан
әрен тұрады, қозғалуы қиындайды, алдыңғы ... ... ... ... ... түрде өткенде аз уақытқа малдың ыстығы ... ... ... күйі ... әлсірейді. Көзген оңай шалдығатын кілегей
қабықтары қызарады, аузынан сілекей, танауынан ... ... ... ... ... ... ... қалады, яғни ас қорыту жүйесінің қызметі
бұзылады. Сиырдың сүті қашады.
Ару мал ... ... ... ... ... етінің
құрғағаның байқауға болады. Ас қорыту жүйелерінің кілегей қабықтары әр
түрлі ... ... Бұл ... ... ... қызыл етінен де
кездеседі.
Аруды анықтау. Вирустық диарея ауруын ... ... ... мен ішкі ... ... ... отырып және лабораториялық зеттеулердің ... ... ... алу үшін ... ... ... әдіі, ал түрлерін
анықтау үшін бейтараптау реакциясы (РН) диффузиялық ... ... және ... ... (РИФ) ... қолданылады.
Емі. Бұл арудың арнайы емдеу әдісі әзірге жоқ. Егер ауыз ... ... және жара ... ... онда оны 0,1-0,2 пайыз
перманганат калий ерітіндісімен жуған жөн. Ал ... өзге ... үшін ... және ... ... ... ... шаралары. Әр уақытта мал ... ... ... малды вирусты деария ауруынан аман сақтауға
болады.
Малды тек вирусты аурулардан таза ... ғана ... ... ... карантин қойылады, қораны, көлікті және құрал-саймандарды
ардайым дезенфекциялап зарасыздандырып отырады.
Ал ... ... ... ... ... ... оларды
лабораториялық зеттеулерден өткізіп, ауруды толық анықтайды. Ауру белгілері
бар малды оқшаулап, бөлек күтеді, мал топтастыруды ... ... ірі ... жіті ... өтетін жұқпалы ауруы. Малдың бұлшық
еттері ... оны ... ... ... ... – Клостридиум Шово деп аталатын түзу немесе иіліп келген
жылжымалы, ... ... ... ... ... ... ... Грамм әдісі мен боялады. Өлекседе және сыртқы ... ... ол ... ... ... ... табиғаттан кен таралған. Оларды топырақтан көңнен,
балшықтан судан ірі ... қой, ... ... де ... алуға болады. Ауру
қоздырғышы Китт – Тароцци, Хоттингер қоректік ... ... ... ... және қан ... өте ... өседі.
Дезенфекциялық дәрілердің ішінде ең жақсы әсер ететіні-формальдегиттің
4 пайыздық ертіндісі.
Эпизоотологиясы. ... ... ... 3 ... ... ... ... ірі қара ауырады. Бұл ауруға қой, ешкі, буйвол ... ... да ... ... ... 2-1 жас ... ауырады.
Қарасан негізінен алғанда малда сирек кездеседі, бірақ ірі ... ... бұл ауру ... ... түрінде
кездесіп , бір-екі ... ... ... малды ауруға шалдықтырады.
Ауырған малдың ішінен 80 пайызға дейінгісі шығынға ұшырайды.
Аурудың өршуі және оның ... ... ... ... жағдайда
мал организміне ас қоыту жолдары, кілегей қабықтың жарақаттары тері арқылы
енді. Қоздырғыш спорасы қанға ... сон мал ... ... ... ... жетіп споралар вегетативті өскелен түрге айналады. ... ... сон әр ... ... заттар бөліп шығара бастайды.
Қоздырғыш ... ... ... Осы ... ... уытты заттар қан
тамырларын зақымдап, тканьдерді ... ... су ... газ
көпіршіктері пайда болады. Сондықтан бұл ауруда ... ісік ... ол ... жіті түрде өткен жағдайда мал денесінің қызуы 41-42 ... ... ... жанбасында, санында, алқымында кейде аузында және
тамағында 8-10 сағаттың ішінде үлкейіп, ісіп шыға ... ... ... Олар алғашқы кезде қатты, ыстық келеді. ... ... ... ... ... күйі ... ... тығыз байланысты. Ауру малдың күйі
төмендеп, шөп, суға қарамайды, күйіс қайтармай демігеді. ... қан ... ... ... ... ... ... Мал өлер алдында оның
денесінен ... ... ... ... ... мал 1-2 тәуліктен сон
кейде 3-10 күннің ішінде өледі.
Ауруды анықтау. Бұл ... ... ... ... белгілеріне қарай анықтап, сондай-ақ қосымша лабораториялық
зерттеулермен толықтырған жөн.
Лабораторияға ісініп, ... ... ... ... ... қан, бауырдың, талақтың кесінділерін жіберу керек. ... ... мал ... соң 2-3 ... ... ... ... жағдайда материалдарды банкаға ... 30-40 ... ... соған салып жібереді.
Емі. Қарасан жіті түрде өткен жағдайда ауру малды емдегеннен пайда
бола бермейді. Ауру ... ... үшін ... ... және ... антибиотиктер қолданылады. Пенициллинді малдың тірілей салмағының
әрбір килограмына 5-9 мың ЕД ... ... 0,5 ... ... егеді. Дибиомицинді глицириннің 40 пайыздық
ерітіндісіне араластырып егетін болса ... өте ... ... ... малдың тірілей салмағының әрбір килограмына 40 мың ЕД мөлшерінде
бұлшық етке жіберетін болса, оның ... ... мал ... ... ... сақтандыру шаралары. Аурудын алдын алу үшін малды ағынсыз
шалшық сулардан суармау ... ... ... ... ... ... ... былғанған болса оларды малға беруді тоқтатады. ... ... ... ... ... үнемі бақылап,
қадағалап отыру керек. Малды жарақаттанудан сақтау қажет.
Шаруашылықта ... ... ... ... ... оған ... ... сыртқа мал шығаруға болмайды. Бұл жағдайда
шаруашылықтың өзіндегі 3 ... ... ... ... ... ... тиым
салынады және арнай вакцина егіледі. Ауру ... ... және оның ... ... ... мал ... қора күн ... дезенфекцияланады.
Дезенфекция жсау үшін формальдегидтің 4 пайыздық, күйдіргіш натрийдің және
1 ... ... 10 ... ... ... ... 5 пайыздық
ерітіндісі пайдаланылады.
Кампилобактериоз
Кампилобактериоз-сиыр мен қойлардың жыныс жолдарын зақымдап, ұрықтану
қабілетін төмендедетін, буаз малды іш тастататын, шала төл ... ... ... ... Бұл ауру ... ... деп ... фетус. Оны алғаш рет 1909 жылы Англияда Мак-Фадиен
және Штокман деген ғалымдар іш тастаған қойдан ... ... ірі қара мен қой ... ... ... ... ... зиян келтіріп отыр.
Індет қоздырғышы «кампилобактер» деп ... Бұл ... ... аударғандағы мағынасы: «кампило»-иілген; «бактерия»-таяқша ... ... ... ... иілген екі таяқша тәрізді немесе ұшып ... ... ... ... ... Оның ... 0,5-0 мкм, ені-
0,2-0,8 мкм.
Кампилобактер 0,15 пайыздық жартылай сұйық қоректік ортада ... соң ... ... ақ сұр ... ... ... ... өседі.
Ыстыққа өте төзімсіз келеді, мәселен 100 градуста бірден ... ... ауру ... жою үшін ... ... пайыздық ерітіндісін қолданып зарарсыздандырады.
Эпизоотологиясы. Кампилобактериоз ауруы ірі қарады жылдың
кез-келген маусымында кездеседі. Індет сиырға ... ... ... ... ... сақтандыру үшін сиырды қолдан ұрықтандырудың маңызы
зор. Айта кететін тағы бір жайт ұрықты бактериологиялық әдіспен ... ... ... ... ... ... ескеру қажет.
Ауру белгілері. Сиырдың ауру белгілері екі түрде ... 3-6 айға ... ... ... ал ... ... іш ... Іш тастау сиыр буаздығының екінші жартысында басталады.
Ауру сиыр 5-7 ретке дейін ... ... ... реттілігі бұзылып,
ұрық жетілмей қалады. Кампилобактериоз кездесетін шаруашылықтарда ... 5-12 ... ... ... Іш ... ... мен қашарлардың
шуы кеш түсіп, жатыры қабынады.
Ауруды анықтау. Кампилобактериозды ... үшін ... ... белгілеріне және бактериологиялық зеттеулер нәтижесіне
сүйенеді. Ауру малдың ... ... ... ... ... бұзылмаған
күйінде лабораторияға бактериологиялық зерттеуге жіберілуі қажет.
Ауруды анықтағанда биохимиялық, серологиялық әдіске сүйенген орынды.
Емі. Ауру сиырдың бұлшық етіне ... ... ... ... , 4 мың ЕД ... ... мен ... новакаинге
ерітілген ерітіндісін бір апта бойы егеді. Сонымен қатар ... ... бір рет 1000000 ... ... 10-12 мл ... ... ... 40-50мл балық майына қосып ... ... ... ... ... 1 пайыздық, марганец- қышқыл калийдің әлсіз
ерітінділерімен жуып шайған дұрыс.
Аурудан сақтандыру ... ... ... ... болғандықтан тұқыммал станцияларында олардың ұрығында үш ай ... ... ... ... ... ... бұқалар мен қашарлар сатып алғанда оларды
бір ай карантинде ұстап, міндетті түрде бактериологиялық зерттеуден ... Мал ... ... жағдайын жақсартуға
арналаған
ветеринариялық-санитариялық шаралар және антропоозондардың
алдын алу.
Техникалық қауіпсіздік және өндірістік санитариялық шаралар
жиынтығы малшыларды зоонтропонозды аурулардан сақтауды, еңбек өнімділігін
жоғарлатуды және ... ... өнім ... ... ету ... ... ... ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға
алғашқы, жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Жұмыс орнындағы нұсқауды топ жетекшісі жүргізеді. Бұл нұсқау
жұмыстың қауіпсіз тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... істейтін адамдарды жеке бастың
гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылығында еңбек шарты қора жай ауасының зиянды
газдармен, шаң-тозаңмен және микроорганизмдермен ластануда,
температураның тез ... шуға және ... ... ... ... ... мал шаруашылығындағы жұмысшылар көп
жағдайда мамандық ауруына ұшырайды. Шаруашылықтарды механикаландыру және
автоматтандыру, азықты дайындау және тарату, суару, сауу, көңді ... ... ... ... ... жеңілдетер еді.
Мал шаруашылығында жұмысшылар арнайы және санитариялық
киімдермен ... ... ... киім бұл ... ... және биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын құрал. Арнайы
киімге кеудеше, камбинизон, алжапқыш, қолғап, етік жатады.
Санитариялық киім – бұл ет және ет ... ... ... арқылы микробпен ластану мүмкіндігінің алдын алушы
құралдың бірі. Санитариялық киімге ақ, тегіс мақта-матадан
тігілген халат, қалпақ, ... ... ... ... қимен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға
кейбір антропонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді. Аса ... ... ... ... ... ... ... және т.б жатады.
Мұндай аурулар кезінде сақтық шаралар негізінде нақты ветеринариялық
қадағалау, уақытылы балау, ауру малдарды емдеу жатады, сонымен қатар
қызмет көрсетушілерде сақтық ... ... ... ... ауру ... күту барысында міндетті түрде
арнайы киім киуі керек, бұл киім ... ... сон ... ... соң, ... көрсеткшілер душқа түсіп түсіп, өз киімдерін
киеді.
Зарарданған қи мен ... ... ... қолғап,
комбинизон киіп жинайды. Бұл жұмыстан кейін арнайы киімдерді әбден
зарарсыздандырады. Халат, алжапқыш, орамалдарды аптасына 1 рет ... ... ... 2 ... сода ... ... қояды, соңынан 30
мин қайнатып, сабынмен жуады.
Кейде жұмысшылардың оқыс қимылынан мал шошып, адам денесіне
жарақат түсіруі мүмкін. Малдың теуіп жіберуі немесе ... ... ... Осындай жағдайларды алдын-алу үшін жұмысшылар малды күтудің
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... тексеруден өткен соң
ғана жұмысқа жіберіледі. Жұмысшылар 3 айда 1 рет, ... ... ... профилактикалық тексеруден өтеді және 6 айда 1 рет бруцеллез бен
туберкулезге тексеріледі. Барлық жұмысшылар уақытылы ішқұрт тасмалдауына
тексеріледі.
Дезертіндімен және аэрозольдермен ... ... ... темекі
шегуге және тамақ жеуге болмайды. Ауланы аэрозольмен дезенфекциялау
желсіз, құрғақ ауада ... ... ... дезинфекциядан кейін жайларды 6-
24 сағатқа жауып қояды. ... ... қора ... ... ... ... ескерпелер жазылады.
Дезинфекция мерзімі біткен сон, жайлардың іші бір тәулік бойы
желдетіледі, содан кейін азық және су ... ... ... және
желдеткішті қосады. Осыдан кейін ғана адамдарға кіруге және малды
жіберуге ... ... ... ... ... соң, ... ... тазалау
керек және қолды сабындап жылы сумен жуады. Дезинфекцияда қолданылған
арнайы киімдерді үйде сақтауға болмайды.
Мал шаруашылығындағы жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... Санитариялық
кітапшға денсаулық жағдайы медициналық тексерудің нәтижелері,
инфекциялық аурулармен ауырса, ол туралы мәліметтер, профилактикалық
егулер туралы жазылады.
Туберкулезбен, бруцелезбен және басқа да ... ... ... ... ... малмен жұмыс істеуге жіберілмейді.
Сүт фермасында жұмысшылардың жеке басының гигиенасынын
сақтаудың маңызы зор, себебі сүт ... ... ... ... ... және басқада сүтке қатысы бар адамдар үнемі дене тазалығын
сақтауы ... ... ... ... таза ... ... және
тырнақтары қысқа болуы керек. Егер олардың дене температурасы көтерілсе,
қолдарында кесілген немесе күйген, іріңді жарақаттар ... ... ... ... ... ... мен мамандар
өз киімін шешіп, киім ілгішке қалдырады да, душқа түсіп, арнайы киімдерді
киіп ферманың өндірістік ... ... Ірі ... осындай
тәртіпке тырысу керек. Жұмыс аяқталған соң, жұмысшылар мен мамандар
душқа түсіп, арнайы киімдерін өткізіп, өз киімдерін киіп, ... ... ... ... ... үйге алып ... ... сол
киімді өндірістік аймақтың сыртына шығуға тиым салынады.
Мал шаруашылығы жұмысшыларын мамандық ... ... үшін ... ... ... мал қора ... оптимальды
микроклимат жасау, тиімді желдеткіш және канализация орнату, жүйелері
түрде дезинфекция, дезинсекция, дератизация жүргізу, ауру ... ... ... терреторияны көгалдандыру және т.б.
3. Қорытынды
Қазақстандағы ірі қара малды өсірудегі ... қара ... – мал ... ең ... ... – халқымыздың ең жоғарғы сапалы тағамдармен қамтамасыз етеді,
әрі бұл салады маңызды ... ... да ... ... конституциясын, экстерьерін және интерьерін
зерттегенде, олардан алынатын өнімдер байланыстығын және осы ... ... мен жұп ... ... ... білу ... азық-түлікпен қамтамасыз етуі үшін ірі қара мал
шаруашылығының маңызы өте зор, себебі сүт ... оның 99 ... , ал ... еті 40-45 ... дейін құрайды. Сонымен қатар ірі қара мал терісі де
жеңіл өнеркәсіп шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі ... қиы ... ... ... ... кеңінен органикалық тыңайтқыш
ретінде пайдалануда.
Ал кейінгі жылдарда ірі қара мал тұқымдарының асылдануын
ерекше ... жөн, ... ... ... ... ірі қара малы
шаруашылығы, ал асыл ... ірі қара ... ... ... ... ... Оған ... әсер еткен селекцтя жұмыстарының
жақсаруы. Себебі селекция дамуына генетика, биотехнология ғылымдарының
негізгі мен электронды ... ... ... де өте зор болады.
Қазақстанда ірі қара саны
|Жылы |Ірі қара ... ... сиыр ... |5040,5 |1868,6 ... |6509,8 |2211,7 ... |3335,2 |1251,1 ... |3489,3 |1305,8 ... |6794,8 |2566,1 ... |7153,5 |2617,6 ... |7714,4 |2619,4 ... |8013,4 |2870,5 ... |9000 |3100 ... |9661,9 |3199,4 ... ... ... ... және ... ... басты
кепілі оны дұрыс бағып-күтуді ұйымдастыру. ... және ... ірі ... ... озық әдістері жинақталған. Қазіргі
уақытта бұл салада ... ... ... ... ... ... келе ... қораларда оптимальды микроклиматты қамтамасыз ететін
жүйелердің жоқтығы және ... ... ... Ал енді жеке ... ... ірі қара малы ... ... қалыпиасқан белгілі бір бағу жүйесіз ұсталуда. Ал азықтандыру
мен оны бағып күтуде санитариялық-гигиенелық талаптарға аса мән ... мал ... ... өнімділі төмендігі, әр
түрлі аурулардың мал етек алуы. Ал ірі қара мал ... ... ... ... ... ... сай азық күтіп бағу жүйелерін
енгізу және санитариялық-гигиенелық талаптарды қатаң сақтау болып табылады.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Асыл тұқымды бұқалардың табынын толықтыратын таналарды азықтандыру34 бет
Италия11 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы7 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы ақпарат8 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процестері3 бет
Ірі қара төлін бардамен бордақылау31 бет
Ет қоректілердің төлін кесерево тәсілімен жарып алу23 бет
Капиталды өсірудің негізгі әдістері18 бет
Кәдімгі сұр топырақтарда қарбыз өсірудің қарқынды технологиясы22 бет
Оңтүстік Қазақстанның суармалы сұр танаптарында қауын өсірудің агротехнологиясы36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь