Қазақ халық көне аспаптарының тарихи даму кезеңдері

Орта Азиядағы түркі тілдес халықтардың, соның ішінде қазақ халқының орта ғасырдағы музыкалық мәдениетті ең алдымен сол заманнан бүгінгі күнге дейін жеткен музыкалық мұралары, музыка өнерін, музыка аспаптарын зерттеуге көптеген үлес қосқан орта ғасырлық ойшылдар, Әбу Наср әл.Фараби (870.950жж.), Махмұд Қашқари (1029.1101жж.),Мұхаммед Хайдар Дулати (1499.1551), сияқты ұлы ғалымдар, А.Левшин (1799.1879), Ш. Уалиханов (1835.1865), Н.Стремоухов,А.Эихгорн(1844.1909), А.Затаевич(1869.1936) және басқа көптеген ғалым.зерттеушілер мен этнографтар көп жазды. Әбу Насыр әл.Фарабидің бізге жеткен музыкалық.теориялық еңбегінің бірі «Музыка туралы үлкен трактат» атты кітабы Орта Азияда қолданылған ыспа аспаптардың зерттеулерінің дәлелі болып табылады. Б.Сарыбаев қазақ аспаптарын зерттеуші, Әбу насыр әл.Фарабидің зерттеу трактатында екі ішекті қыл.қобыздың сыртқы түрі садаққа ұстайтындығын өз еңбегінде атап өткен.Әбу Насыр әл.Фараби «Музыка туралы үлкен трактат» еңбегінде сол кездегі аспаптардың шығу тегі, музыка мәдениеті, орындаушылық өнері, эволюциялық дамуы жайында толық түсінік берген. ...қалың қазақ елі тартқан сыбызғыдағы салқын саз, қобыздағы қоңыр күй, домбыраның да екі ішекті ғана емес, әдейі күйге арналған үш ішекті тіліне оралған көп күйлердің ескі.жаңасы тегіс.тарих үшін елеулі бұйым,.деп Мұхтар Әуезов айтып кеткен. Сондықтан өз елін, өзінің кіндік кескен туған жерін ата.бабаларымыздан келе жатқан ұлттық музыка мәдениетімізді сүймейтін адам жоқ деп ойлаймын. Қай халық болмасын өзінің атадан балаға жеткен, қадірлеп көзінің қарашығындай сақтап, қымбат қазынасына айналдырған ұлттық
        
        Кіріспе
Қазақ халық көне аспаптарының тарихи даму ... ... ... ... ... ... ішінде қазақ
халқының орта ғасырдағы музыкалық мәдениетті ең алдымен сол
заманнан бүгінгі ... ... ... музыкалық мұралары, музыка
өнерін, музыка ... ... ... үлес ... ... ... Әбу Наср ... (870-950жж.), Махмұд Қашқари
(1029-1101жж.),Мұхаммед Хайдар Дулати (1499-1551), сияқты ұлы
ғалымдар, А.Левшин (1799-1879), Ш. ... ... ... және басқа
көптеген ғалым-зерттеушілер мен этнографтар көп жазды.
Әбу Насыр әл-Фарабидің бізге жеткен ... бірі ... ... ... ... атты кітабы Орта
Азияда қолданылған ыспа аспаптардың зерттеулерінің ... ... ... ... ... зерттеуші, Әбу насыр әл-
Фарабидің зерттеу трактатында екі ... ... ... ... ... өз ... атап өткен.Әбу Насыр әл-
Фараби «Музыка туралы үлкен трактат» ... сол ... шығу ... ... ... ... ... дамуы жайында толық түсінік ... ... елі ... ... саз, қобыздағы қоңыр күй, домбыраның да екі ... ... ... ... ... үш ішекті тіліне оралған көп
күйлердің ескі-жаңасы тегіс-тарих үшін ... ... ... ... ... ... өз елін, өзінің кіндік ... ... ... келе ... ... ... ... адам жоқ деп ойлаймын. Қай халық
болмасын ... ... ... ... ... көзінің
қарашығындай сақтап, қымбат қазынасына айналдырған ұлттық
музыка өнері болады және әр ... ... бір өз ... ... өріс ... да ... қаншама арыстандай айбатты, ... ... мен ... ел ... ... небір дүлдүл
шешендер, ақылы асқан ... ... ... елімнің
елдігін сақтап ... ... ... ... ... Төле би, ... би, ... би тағы да
басқа ... ... ... ... мақтан ... ... ... ... ... ... ... уақыт күрескен . Ол ... ... ... ... ... ... мен
қуаныштары аңыз – жыр ... ... ... ... ... Алтын Орда дәуірі мен ... ... ... мен ... ... ... әлі күнге ... ел ... жүр. ... тарғын», « Қобыланды», ... ... ... ... - ежелгі ел үшін ... ... ... ... ... ... ғана ... сазында қалғанын ... ... Осы ... ... ... сағыну
сарыны анық ... ... - ... ... ... ... ... мысалға ... ...... ... ... онда сезім күй ... Осы ... ... ... екі ... ... ... шертер арқылы өз ... ... ... мұңын, ... ... ... ... қазақ даласының кең және сұлу
табиғатын ... ... ... ана ... туған тілін, ата-бабаларымыздан ... ... ... Көне ... ... бойы
ұрпақтан – ұрпаққа ... келе ... ... ең
ежелгі ... ... бірі - ... ... ... ... арасындағы ... ... ... ... шамамен
сегізінші-тоғызыншы ғасырларда өмір ... күй ... ... ... ... ... аспабының күйге
келтіретін құлағына, шанағының ішкі – ... ... ... үшін ... ... ... ... арқылы бекітіледі. ... ашық ... де, ... жағы ... ... қылқобызда көбіне ... ... , ... ... ... түсу ... темір тенгешелер ... ... Бұл ... ескі ... Ал жетілдірілген түрі ішектері ат ... ... беті ашық ... де, астыңғы ... ... Ұзақ ... бойы ... ... мен ... аспабы ... ... ... бұл аспапты көп ... ... үйді ... ... ... киіз ... іліп қоятын ... ... ... ... ... бұл ... ... бақсылардың ... ... оны ... өзіне табыс етті.Революцияға
дейін ... ... тек ер ... ... ал
қазір ... әйел ... да ... ... ... сөзіне ... ... ... дәуірлерде Сырдария өлкесін қоныс еткен ... ... ... ... ... ... қария, ақылшы
батагөй, асқан ұлы ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Қорқыт ... күй ... ... ... әнші – ... ... екенін
білеміз. Сол ... көбі ... ... ... ... ... ... Баб», «Аққу»,
«Башпай», «Тарғыл – тана», «Елім – ай», ... ... ... да басқа осындай ... көп ... ... -
оғыз, қыпшақ ... Қайы ... деп ... ... ... халқының ... ... ... ... ... ... ... белгілі
бола ... ... ... ... ең ... ... ой бөлген ғалымдар Шоқан ... Г.Н. ... тағы да ... ғалымдар
қосылып Қорқыт ... ... ... ... ... жалғастырған, ... ... ... Ысмайыл ... ... ... осы
аталарымыздың ... ... ... ... ... ... ... Қылқобыз аспабы
дамып ... ... ... ... ... Қылқобыз
аспабы сияқты ... ... ... бірі - ... аспабы.Қазақ халқының тарихымен
бірге жалғасып, әлеуметтік салт – ... ... ... ... келе ... ... ... шығу тегінің әлі
күнге ... сыры ... ... ... - қазақ халқының
саусақпен шертіп ойнайтын көне ... ... ... ... ... ... тағылған ұзын мойны бар. Шанағының беті
жұқа ... ... ... батыстық және шығыстық екі
түрі бар. ... ... арты ... ... ... ... да, ... домбыралар шанағы кішілеу жалпақ
мойыны ... ... ... ... ... жеті ... он ... қысқа болса ... ... ... ... хроматизмдік жүйемен он тоғыз перне ... ... ... ... ... ... - ертеден келе жатқан қазақтың халық
аспабы. Шертіп ... ... ... ата – ... деп атап ... Бұл ... домбырадан гөрі кішілеу
болып келеді, дыбысы ... ... ... қысқалау
келеді, пернелері байланбайды. Көне ... ... ... оның кеудесі ... ... ... имек келеді,
жоғары қақпағы ешкінің ... ... ... ... ... ... ... бұл ... ... ... мен ... негізінде
домбыраға ұқсас болған.Мойыны қысқа, қыл ішек ... ... ... ... қылынан иіріп, үш ... ... шығу күші мен ... ... не ... ... байланысты.Бұрынғы ... ... ... ... ... бет ... салу , ... тағу
кейінгі жылдардың ... ... тері жұқа ... ... әрі ащы ал ... ... жұмсақ ... ... ... кең ... ... аңыз -
әңгімелер, деректер, баршылық. ... ... көне ... ... ... өмірімізге еркін енуіне зор ... ... ... ... ... ... ... шертер аспабында ... ... ... ... ... үні мен орындау ... ... ... бояу ... құлпыртып жібереді.
Қазақтың ежелгі ... ... аса бай ... ... ... мәдениеттің құнды қазынасы
ретінде ұрпақтан – ... ... ... ... аспабының
түрлері-ең көне түрі ; бір ... , бір ... ... ... ортантиексіз болған. ... екі ... ... ... мойынтиексіз, ортантиексіз.Шертер
аспабының көне түрі ... ... ... ... ... ... ... көршілес жатқан ... ... ... ... көп. ... тұра ... өзіне ғана тән ерекшелігі де ... ... ... ... - ... ... болуымен ... ...... ... де жақын. Осы ... ... ... сырт ... ... шертер аспабымызға өте
ұқсайды. Қырғыздар бұл ... жыр да ... ... ... ең көне түрі деп ... ... ... да Қырғыз халқында да бар. ... ... ... жырлар. «Манас»атты ... ... ... ... ... ... Осы жырларды орындайтын өнер
иелерін ... ... ... ... ... деп атайды екен. ... - ... ... ... аспап. Сырт пішіні ... ... ... ... үш сым ішек ... ... ... түрліше болады.
Суырыпсалма ақын – ... өз ... ... аспабымен
сүйемелдей отыра айтады екен.
Шертердің ... ... ... 1968-1970 жылдардары мықтап
қолға алынды.Аспаптың ... ... ... өзіндік
сипатын, дыбыстың ерекшелігін, ойнау ... ... ... оркестр жетегіне ілесіп қана ... өзі де ... ... жеке ... ... ... жетеді. Болат
Сарыбаев бастаған аспаптанушылар мен аспап ... ... ... абыроймен атқарып шықты. ... ... ... олар ... жетілдірілген екі түрін жасап ... ең көне түрі өте ... ... ... сәл ... ... сопақтау дара құлақты.Ортантиек ... ... ... Қойылмаған себебі шанағының беті ашық ... және ... ішке ... ... ... Бұл тиекті
қажет етпеді . Көне түрі ... ... ... бір ... орнына екі ішек ... Қос қыл ... ... ... ... ... тартты. Қос қыл ішекті тербеліске ... ... ... күші ... еді, ол саусақтың ұшын
қажап тастайтын ... қос ... бір ... ... ... ... соң әрқайсысына жеке ... ... ... ... ... ... ... болды. Осы
кездерде ... ... ... ... ... ... ... болса енді бір ғана ... ... ... шертердің дыбыстық қуаты әжептеуір ... ... ... ... ... , бөлу - ... ,
ойналу әдісімен мелодиялық ауқымымен дербес аспап ... ... ... келе ... үш ішек тағу ... үш құлақ салу, ... ... ... ... Үш ... тартатын күйлер ... ... ... – ақ шертер өзіндік үн әуезі бар жеке ... ... ... ... а) жұмыр шанақты шертер. ... ... ... ... жасалады. Қақпағы жабылды, ... үш ... 11-14 ... ... ... ... оймақтың орнына медиатор пайдаланған. Дыбыстық ... ... ... ... шанақты шертер.
Бұл ... ... ... тік ... етіп ... 3/2 бөлігі қарағат ... ... ... биік отырғызылып қақпақтың үстіне 10 см.-ге ... Сол ... де ... саны он ... жеткізіледі.
Тері қақпақ әр ... ... ... ... ... ... ... орай дыбыс ... да аяқ ... ... ... – примамен бірдей, бірақ дыбыстық
ерекшелігі мүлдем ... ... да ... ... аспап
ретінде жетекші рольдердің бірін ... ... ... нәр ... ұлттық бояуын көріктендіре ... ... ... аз ... ансамбль оркестр көп болмаған.
Құрманғазы атындағы ... ... ... ... ... ... шығармашылық өнер ұжымы. Алғашында қазіргі ... П.И. ... ... ... ... А.Қ. ... ұйымдастырған домбыра ансамблі болып
1993 жылы ... ... еді. ... ... атындағы оркестр
болып қайта ... Оның бас ... және ... А.Қ. ... ... Ал ... ... Құрманғазы
есімі берілді, 1967жылы Қазақстан өнеріне ... ... ... жылы академиялық ... атақ ... ... ... Қ. ... Ж. ... ... Р.
Омаров,А Дәулетбаевтар шығармашылық ... ... зор ... ... ұлт - ... ... Қазақстан ... ... ... өткен 1949 жылы және ... ... ... халқының атын шығарды, мерейін ... ... ... ... , - деп еске ... А. Жұбанов 1949жылы өткен
онкүндік ... , ... ... рет ұлы М. ... ... 50 – жылдардың аяқ шенінде ... ... ... Бас дирижер Шамғон ... ... төрт ... ... сым ... ... ... сырнайлар арқылы жаңартылды. Бұл ... ... ... ... жаңа орындаушылық мүмкіншілік
туғызды. Қурманғазы ... ... ... ... қазақ
халық музыкасына ... үлес ... ... ... және ... ... болған Ахмет Қуанұлы
Жұбанов (1906-1968ж.) ... ... ... ... ... Ол ... ... бітірісімен Қазақстандағы
музыкалық мәдени ... ... ... ... Алматы консерваториясының ... ... ... ... ... тағы ... өнер тану ғылымының докторы,профессор, ... ... ... ... салушысы.
Қазақ халық аспаптары
Қазақтардың ... ... ... тұрғыдан
орталықазиялық ... ... ... көп ұқсас
болып келгенімен, ұлттық дәстүрлерге орай ... ... де ие ... ... ... барлығын ... өз ... ... ... ... қамыстан,
мүйізден, түрлі ... ... ... ... мен шекке
тері, аттың қылын ... ...... ... ... ... . ... –дабыл, даңғыра, кепшік,
дауылпаз, шыңдауыл.
Идиофондар.(өздігінен дыбыс шығаратындар) ... ...... қоңырау, тоқылдақ, сылдырмақ және ... ... - ... келе ... ... ... көп ... жоғалып пайдаланылмаған.белгілі зерттеуші Болат Сарыбаев
ағамыз ... ... ... ... ... аспабының
көзін ... ... ... ... музыкасының ... ... ... ... ... ... болмаған,
кейін келе үш ішекті домбыраның ... ... ... ... ... бұраудағы күйлері шертерге ... ... ... өте үлкен ... ... ... ... зор ... ... ... Шертерде төкпе, ... және ілме ... Осы ... ... зор ... ... шертерді
дамытып жатқан Жарқын ... ... ... ... одан да ... ... жаңа ... әкелетініне
күмәнім жоқ . Ал біздер, ... ... ... ... үлес қосуымыз
керек.
Пайдаланылған әдебиеттер;
1.Б. Сарыбаев «ҚАЗАҚТЫҢ МУЗЫКАЛЫҚ АСПАПТАРЫ» 24б. Алматы-1978ж.
2.Ғ. Уразалиева – Шілдебаева ... ... ... 6б. ... ... ... АТА» 42б. Алматы- 1997ж.
4. М.Өтеуов және Ш. Төлегенұлы «ҒАСЫРДАН-ҒАСЫРҒА»165б.Алматы-2000ж.
5.А.Сейдімбек «ҚАЗАҚТЫҢ КҮЙ ... ... ... ... МУЗЫКА АСПАПТАРЫ» 12б. Алматы-1998ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автор өмірі9 бет
Конвективті жылуалмасу5 бет
Метрология және техникалық өлшеу10 бет
Радиациялық қауіпті нысандардағы төтенше жағдайлар10 бет
Саз әлемінің сардары9 бет
Түгендеу5 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Дәрістер - Тарих88 бет
Ежелгі Мысыр өміріне шолу5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь