Өтпелі экономика кезеңдегі кәсіпкерлік

Кәсіпкерлік қызметтің негізгі ұйымдық түрлерінің артықшылығы
мен олқылығы.
Кәсіпкерлік . адам қызметінің ерекше саласы және ол еңбектің басқа түрлерінен оқшауланып тұрады. Бұған кезінде атақты неміс экономисі Гарвард университетінің профессоры . Йозеф Алоиз Шумпетер (1883.1950ж) мән берді. Оның айтқан мынадай сөзі бар еді: «Кәсіпкер болу . басқаның істегенің істемеу». Екінші жағынан кәсіпкерлер . алдымен кәсіпкерлік жұмысты ұйымдастырушылар. Ол туралы француз экономисі Жан Батист Сэй (1767.1832ж) былай деген: «Кәсіпкер . адамдарды өндірістік шеңбер ауқымында ұйымдастыратын адам».
Экономикалық әдебиеттерде кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама түрінде қарастыру жиі кездеседі.
Бизнес пен кәсіпкерлік жақын ұғымдар болғанымен, оларды бір бірімен баламалап, теңестіріп қарауға болмайды.
Бизнес . табыс әкелетін кез келген қызметтің түрі. Ал кәсіпкерлік (предпринимательство) . новаторлық іс. Нағыз кәсіпкер ол . өнертапқыш. Сондықтан да бизнеспен айналысатын адамдар ешуақытта кәсіпкер бола алмайды.
Экономикалық ғылымда «кәсіпкерлік қабілеттілік» деген ұғым бар. Кәсіпкерлік қабілеттілік дегеніміз . адамның бизнесте жаңалықты аша білу қабілеттілігі, бірақ бизнеске қатысатындардың барлығының қолынан келе бермейді. Басқа жұрт қалғып, қыдырып, той.думан жасағанда, барлық күш қуатын барынша жұмысқа жұмсап, новаторлықпен, мақсаттылықпен, коммуникабельділікпен, яғни адамдармен тез арада байланыс жасау қабіліттілігі, олармен өзара жақсы қатынастар құра білу, бәсекелестеріне қарағанда айналасына басқаша көз қараспен қарауда оқшауланып тұрады. Бизнесмендердің ішінен мұндай қабілеттілікпен оқшауланатындар жиі кездесе қоймайды. Демек, бизнес . бұл табыс әкелетін адамның экономикалық қызметі. Кәсіпкерлік . бұл да адмның экономикалық қызметі, бірақ бұл қызметті жаңа ізденіске бағыттайды және осы жаңалықты жүзеге асыру үшін тәуекелге бас ұрады.
Кәсіпкерлік бизнес саласында жүзеге асады, сондықтан да экономикалық әдебиеттерде олар үнемі пара.пар ұғым ретінде қарастырылады. Ал егер бизнестің новаторлық жағын қарастыратын болсақ, онда кәсіпкерлік қызмет термині қолданылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Шаруашылық серіктестігі жайлы» және «Мемлекеттік кәсіпорын туралы» Жарлығына сай кәсіпкерлік қызмет шаруашылық серіктестігінің түріне қарай жеке және ұйымдық болуы мүмкін:
. жай, ол бірлескен қызмет шартына негізделеді;
        
        1. Кәсіпкерлік қызметтің теориясы және кәсіпорынның
ұйымдық нысандары.
1.1. Кәсіпкерлік қызметтің негізгі ұйымдық түрлерінің артықшылығы
мен олқылығы.
Кәсіпкерлік – адам қызметінің ерекше саласы және ол ... ... ... ... Бұған кезінде атақты неміс экономисі Гарвард
университетінің профессоры – Йозеф ... ... ... мән ... ... ... сөзі бар еді: «Кәсіпкер болу – басқаның ... ... ... ...... кәсіпкерлік жұмысты
ұйымдастырушылар. Ол туралы француз экономисі Жан ... Сэй ... ... ...... ... шеңбер ауқымында
ұйымдастыратын адам».
Экономикалық әдебиеттерде кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама
түрінде қарастыру жиі ... пен ... ... ... ... оларды бір бірімен
баламалап, теңестіріп қарауға болмайды.
Бизнес – табыс әкелетін кез келген қызметтің түрі. Ал кәсіпкерлік
(предпринимательство) – ... іс. ... ... ол - ... да ... айналысатын адамдар ешуақытта кәсіпкер бола алмайды.
Экономикалық ғылымда «кәсіпкерлік қабілеттілік» деген ұғым ... ... ...... бизнесте жаңалықты аша білу
қабілеттілігі, бірақ бизнеске қатысатындардың барлығының қолынан ... ... жұрт ... ... ... ... ... күш
қуатын барынша жұмысқа жұмсап, ... ... яғни ... тез арада байланыс жасау
қабіліттілігі, олармен өзара жақсы қатынастар құра ... ... ... ... көз қараспен қарауда оқшауланып тұрады.
Бизнесмендердің ішінен мұндай қабілеттілікпен оқшауланатындар жиі ... ... ... – бұл ... әкелетін адамның экономикалық қызметі.
Кәсіпкерлік – бұл да адмның экономикалық қызметі, ... бұл ... ... ... және осы ... ... асыру үшін тәуекелге бас
ұрады.
Кәсіпкерлік бизнес ... ... ... сондықтан да
экономикалық әдебиеттерде олар үнемі пара-пар ұғым ... ... егер ... ... ... ... болсақ, онда кәсіпкерлік
қызмет термині қолданылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... кәсіпорын туралы» Жарлығына сай кәсіпкерлік қызмет
шаруашылық серіктестігінің түріне қарай жеке және ұйымдық болуы мүмкін:
- жай, ол ... ... ... ... толық, барлық мүлікке ынтымақтастық жауапкершілік жүктеледі;
- жауапкершілігі шектелген, салынған салым құны ... ... ... ... ... (біреудің толық мүлкімен және
біреудің салынған салымымен);
- қосымша жауапкершілікпен, өзінің ... және оған ... ... жауапкершілік мойнына алынады;
- өндіріс және тұтыну кооперативтері;
- консорциумдар;
- акционерлік қоғамдар.
Мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар. Біріншісі, ... ... ... ...... ... ... Шын мәнінде, мұнда шаруашылық есептің екі түрі қолданылады:
таза мемлекеттік – толық ... ... ...... ... ... (фирма) кәсіпкерлік қызмет өндірістік ... ... ... Осы ... бастап және ары қарай «кәсіпорын» мен «фирма»
ұғымдарын баламалап қараймыз. Рас, олардың бір-бірінен өзара ... ... ... ... ұғым, оған бір немесе бірнеше кәсіпорын мен
өндіріс енуі мүмкін. Әдетте, кәсіпорынға бір ... бір ... ... ... ... жаңа ... нарықтық қатынастар жағдайында
кәсіпорын өзінің ... ... ... өз бетінше еркіндігін алуда:
ол барлық халық шаруашылығы кешенінен техникалық, ұйымдық, экономикалық
және ... ... ... ... ... ... ... түрімен айқындалмақ. Олар
мынандай түрде болуы мүмкін:
- ... ... ... жеке ... ұжым ... негізделген кәсіпорындар (1-кесте).
Кесте – 1.
|Кәсіпкерліктің |Артықшылығы ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... қызмет |тартудағы қиындықтары; |
|кәсіпорындар |жасаудың толық еркіндігі; ... ... |
| ... саладағы ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... сақтау |ұйымдық және |
| ... ... ... |басқарушылық |
| ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... және ... |
| ... ... |сенімсіздік арқасындағы|
| ... ... ... |әлеуметтік-психологиялы|
| ...... |
| | ... өзара |
| | ... |
| | ... бұл ... |
| | ... ... ... ... ... және ... тым ... ... ... ... ... және оның |
| ... ... әртүрлі сала|оперативтілігінің |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... мен |
| ... ... ... |
| | ... ... кәсіби|
| | ... ... |
| | ... ... ... кооперативтік немесе акционерлік түрде болуы
мүмкін. Кооперативтік кәсіпорын ақшаға емес, жеке ... ... ... ... және ... ... еңбек қызметтеріне негізделеді:
- акционерлік қоғам түрінің негізіндегі кәсіпорын, акционр ... ... ... ... және қазыналық кәсіпорындар жалпы мемлекеттік міндеттерді
шешу үшін құрылады;
- құрылтайшылар ... ... ... біріккен кәсіпорындар
құрылады, яғни оған шет ел заңды тұлғасы мен азаматтарына енеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... және кәсіпкерлікті дамыту туралы» республика заңдарына
кәсіпорын кез келген меншік түрлерінде және оның өзі құрған бірлестіктерде
болу мүмкіндігі ... ... ... ... ... мен ... қарай
классификациялау.
Қазіргі кезде нарықтық экономикасы дамыған елдерде бірнеше ... ... ... қызмет атқаруда. Осы қаптаған көптүрлі белгісі бойынша
классификациялау қажет (2-кесте).
5
Кесте – 2.
|Ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... |
|нысаны бойынша |қарай ... ... ... ... |Өнеркәсіп, |Мемлекеттік, |
|Синдикаттар ... ... ... ... ... |Сауда, ... ... ... |Байланыс, ... ... ... ... ... |
|Концерн-конгломера|Инвестициялық, |Қаржы, |Акционерлік, ... ... ... ... |
|Холдинг-компанияла|Инжирингтік, ... ... ... |Венчурлік ... ... ... ... ... ... |
|қоғамдар |Консалтингтік, ... ... ... |
|(корпорациялар), |Аудиторлық, ... ... ... ... |Трастолық. |Тұрғын үй ... ... ... | ... |бірге, |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... біріккен фирмалар саны мейлінше көп. Тек қана АҚШ-тың өзінде
олардың саны 7млн. ... ... ... ... ... оларды
бірігуге итермелейді. Сөйтіп санның салдарынан ... ... ... ... ... кәсіпкерлік.
2.1. Шағын кәісіпкерліктің ролі мен алатын орны.
Нарықтық орта жағдайында және ... ... ... ... ... ... оған көптеген қосымша міндеттер жүктейді.
Сөйтіп ... ... ... шеңбері кәдімгідей ұлғаяды.
Мемлекеттік экономика ... ... ... ... тек ... ... тұйықталады. Кәсіпорын өзінің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... шаруашылық механизмі арқылы жүзеге
асырады. Аралас әрі әлеуметтік-бағытталған нарықтық экономика жағдайында
мемлекет ... ... ... бере отырып, оның өз мүлкін, өндірген
өнімін және тапқан ... ... мен ... ... ... ... ... бір бөлігін жүктейді.
Сондықтан да барлық кәсіпорындар меншік ... ... ... ғана ... ... ... де атқаруға міндетті.
Ендеше экономикалық қызметтің құрылымын қарастырамыз:
- өндірістік ... бұл ... ... қанағаттандыру үшін қажетті
тауар мен қызмет көрсету ... ... ... ... бөлу мен ... ... қызметі, мұнда өндіріс
іс-әрекетінен алынған табыс өндірісті ұлғайтуға және ... ... ... ... ... ... ... қызмет құқығы
тек мемлекетке ғана жатады. Нарықтық экономика ... ... тек ... ғана жүктемейді, әрбір кәсіпорын мен индивидке
мүмкіндіктер жасалады. Бұл нарықтық экономиканы тап-тинақтай ... ... сай ... және ... ... ... ... Өтпелі кезеңдегі мемлекеттің алдындағы басты міндеттердің бірі ... ... ... Оларды масштабы бойынша шартты ... ... және ірі ... ... Кәсіпкерлік субъектісі бойынша да
бөлінеді: ... ... - ... ... қызметке
қатысатындар, жеке индивидтер, жеке тұлғалар және ... ... мен ... міндеттерімен біріктірілген адамдар тобы жатады.
Ал ... ... ... ... ... қоғам,
холдингтер және мемлекеттік кәсіпкрліктерді айта аламыз.
Неміс ... әрі ... ... ... Шумпетердің (1883-1950ж)
ойынша, кәсіпкерлік жаңа игілікті дайындауға немесе басқа бір ... ... ... ... ... ... жаңа ... ендіруге,
затты өткізетін жаңа нарықты игеруге; жаңа шикізат пен жартылай фабрикаттар
көзін табуға өндірісті талапқа сай, ... ... күш ... өз ... тіршілік пен тәуелсіздікке негізделген
шаруашылық тәсілі, экономикалық ... ... ... ... ... ... – мемлекеттік меншікті
мемлекеттен алу мен жекешелендіру болып табылады. Олар ... ... ... ... қана ... сондай-ақ еркін
кәсіпкерлікке жол ашады. Белгілі ағылшын ғалымы әрі экономисі Альфред
Маршалл ... ... ... ... ...... пен
кәсіпкерліктің еркіндігі». А.Маршалл бойынша, кәсіпкер – ... ... ... өту еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ барлық
мәселені шеше алмады. Оны шешу үшін мемлекеттің үйлестіру ролі ... ... ... ... көп ... болады, оларды мына
түрде бөлуге болады:
- масштабы бойынша шағын, орта және кәсіпкерлік;
- кәсіпкерліктің субъектілері ... ... ... ... әр түрлі
қатысушылары – жеке тұлғалар, келісім-шарт міндеттемелерімен және де ортақ
экономикалық ... ... ... ... ... ұжымдық
кәсіпкерлік, серіктестік, кооперативтер, акционерлік ... мен ... ... кәсіпкерлік бола алады.
Өтпелі кезеңде кәсіпкерлік қызметтің даму кешенді және көп деңгейлі
сипат алуы керек. ... ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаттарына жету үшін
экономикалық базис болып ... ...... ... жаңалық, бұл мемлекеттік қолдау
мен ынталандыру қажет кәсіпкерлік қажетке негізделген бастама. Осы тәрізді
кәсіпкерлік ... ... ... ... ұқсамайды және
әлеуметтік-экономикалық прогресс, ... ...... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпкерлік дамытудың басты сәті нарық экономикасында бәсекелестік
ортаны құру үшін ғана ... ... ... ... ... үшін жол ... иелігінен алу мен мемлекеттік меншікті жекешелендіру ... ... ХХІ ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясатында шағын кәсіпкерліктің
дамуына ерекше назар аударылады. Оның ролі ... ... ... орын ... ... ... осы салада халықты жұмыспен қамтамасыз
ету тезірек өседі және қоғамның тұрақтылығы үшін жағдай жасалады. ... ... ... ... ... елдерінің экономикалық әдебиетінде шағын бизнесті «өсу
үстіндегі бала» деп қарау орын ... Жеке ... ... ... – бұл
өсу үстіндегі бала ретінде, сондықтан ол барлық уақытта сәби бесігінде ... Ол ... ... ... бұл үшін ол кәсіпкерлік қызметпен бел
шешіп айналысуы қажет».
Шағын кәсіпкерлік халықаралық ... ... ең ... тезірек айналатын салдарда, атап айтқанда саудада, қоғамдық
тамақтандыру және қызметтер салаларында туады. ... ... ... ... ... жеделдетілген экономикалық
8
саясат бағаларды ырқына жіберуден және ... ... ... басталды, бұл пайыз өсімнің күрт өсуінен және ... ... ... ... қаржы базасының жоюына әкелді, бұл
өз кезегінде шағын бизнестің қалыптасуының және оның ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлік көп қатарлы жинаулар
мен үлкен салықтардың астында қалды.
Осы уақытта қалыптасқан экономикалық жағдайда кәсіпкерлік қызметке
ынта ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Қазіргі кездегі әлемдік экономиканың одан әрі даму ... ... ... ... ... ... ... болуымен,
шағын және орта фирмалардың сақталуымен және ... қоса ... ... ... ... өндірісі атап айтқанда, шағын және орта
компаниялардың кәсіпорындарында басталады, себебі олар «күн» астындағы ... ... ... ... ... ... ... әлі
қанағаттандырылмаған жаңа қажеттіліктерді іздеуге мәжбүр. Сондықтан шағын
фирмалардың бір ... ... ... ... ... ... шығындарынан жиі асып түсуі кездейсоқ емес.
Қазіргі уақытта шағын бизнестің рөлі нарыққа ... ... ... ... ... ... ... алу федералды басқармасының ақпараты бойынша, 50-ші
жылдардың ... 70-ші ... ... ... шағын фирмалар
(жұмысшылар саны 1000 адамнан аз) әртүрлі ... ... ... ... ... ... төрттен бірі жұмыс істеушілер саны 100
адамдық фирмаларға келеді. Атап айтқанда, шағын ... ... ... ... ... ... енгізді, кейін олар негізгі
өндірушілердің біріне айналды.
Шағын бизнес капиталистік елдерде ... ... ... айтарлықтай ролі бар. АҚШ-та соңғы он жылда жаңа жұмыс
орындарының 60%-ы 20 адамнан аз ... бар ... ... ... ... басында жұмыссыздықтың зор өсуі жағдайында көптеген ғалымдар,
экономистер мен мемлекет қайраткерлері шағын бизнестен ірі компаниялардағы
жұмыс ... ... ... толтыруға қабілетті жаңа жұмыс орындарын
құратын ... деп ... ... ... ... ... шағын бизнеске әртүрлі көмек көрсетіледі.
Шағын және орта ... ... және де ірі ... ... сай ... ... ... өнімді жасау үшін
мыңдаған әртүрлі детальдар қажет етіледі. Олардың өндірісіне концерндер мен
келіісім шарт жүйелерімен байланысқан ... ... және орта ... ... ... және ... ... кейбір ірі
монополияларында 20-30 мыңға дейін шағын ... ... ... ... ... шағын және орташа фирмалардың басым ... ... ... ... ... ... ... мысалы, шағын және орташа кәсіпорындардың 40%-ы
монополиялармен байланысты. Ақш-та осындай ... ... ... ... ... ... 25% ... кәсіпорындар қамтылған, оларда 4,5млн адам
жұмыспен қамтылған. Жапонияда да осындай жағдай кездеседі.
80-ші жылдардың ... ... ... иелерінің тек өз
жанұяларындағы адамдарының еңбектерін қолдануы Жапониядағы барлық жұмыспен
қамтылғандардың 32%, Италияда - 29%, ... - 21% ... емес ... жаңа салалар қатарында, әсіресе, ақпарат
кешенінде өздерінің жағдайларын әжептәуір нығайтты. ҒТП негізінде іскер
қызметтер (электронды ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, инженеринг, кеңес беру бизнесі және ... ... ... ... ... айтарлықтай жинақталуын
қажет тепейді және де шағын компания шеңберінде де ... ... ... Жеке атағанда, Германияда бағдарламаны қамтамасыз ету саласында
(70% шамасында) жұмыскерлер саны 10 ... аз ... ... ... және орта ... ролі мына ... ... көрінеді.
Біріншіден, шағын өндіріс нарық конъюнктурасының өзгерісін икемді
сезінеді, бұл нарық ... ірі ... ... ... ... ... әлі іске ... әжептәуір қаржы
қаражаттарын тиімді жұмылдырады. Осындай биқнестің болмауынан осы ... ... ... ... ... ... күресін қалыптастыруда айтарлықтай
үлес қосады. Бұл кез келген мемлекеттің жоғары ... ... ... ... ... ... ... бизнес халықты жұмыспен қамту мәселесін шешуде
үлкен роль атқарады. Өнеркәсібі дамыған ... оның ... ... ... ... 50-60% және жаңа ... 70-80% келеді.
Бесіншіден, атап көрсеткендей шағын өндірістің ғылыми-техникалық
жаңалықтардың тең жартысы келеді. (жеке компьютер, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қысымды жұмсартудағы орнын
таптырмас бөлігі бар. Ауыр дағдарыс кездерінде халық осыдан жұмыс тауып
және ... ... ... ... алады.
Кәсіпкерліктің халықаралық тәжірибесі көрсеткендей, өтпелі
экономикада мемлекет, ережеге ... тек жаңа ... ... ... бұл ... саласындағы қызметті тиімсіз қалдырды.
Өтпелі экономика үшін нарықтың инфрақұрылымының дамымағандығы ... ... ... дамуын тежейді.
Қазақстан Республикасындағы 1998жылға дейін тоқтамаған өндірістің
құлдырауы, инфляциялық процесстердің кезіндегі бағалардың өсуі,
10
тұрғындардың ... ... ... анық ... ... бұл өндіріс
саласында оның ішінде шағын бизнес негізінде кәсіпкерлік қызметтің дамуын
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... өндірістік
саладағы шағын бизнестің маңыздылығын әлі ... ... ... ... ... ... «бум» ғалымдар мен
практиктердің шағын бизнеске қатысты бұрынғы көзқарастарынан – ... өмір ... ... ... олар не ... керек не ең
ірі компаниялардың маңынан құрылуы тиіс.
Нақты көрсеткіштер көрсеткендей соңғы ... ... саны екі ... ... олардың санының саудада және қызметтер
саласында дамуымен қатар, шағын ... ... ... ...... ... ... қызметтер
– айтарлықтай ролі бар.
Өтпелі экономикада жаңа өркен жайған шағын кәсіпкерлікті дамыту және
қолдау үшін мынадай жағдайлар ... ... ... құру ... ... шағын кәсіпкерлікті дамытудың
кешенді мемлекеттік ғылыми негізделген бағдарламаларын жасау;
- оның дамуы мен қаржылық жеңілдіктер үшін қаржы ... ... ... жеңілдетілген салықтар, ақысыз сипатты жәрдем
ақшалар);
- бағдарламада ғылыми-техникалық прогресстің ... ... ... орны ерекше анықталуы керек;
- шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... орталықтары басты ролде болуы керек.;
- ірі және шағын бизнес ... ... ... ... мен ... ... шағын бизнесті дамыту мақсатында ірі
кәсіпорындардың ресурстарын тарту.
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамытуда Қазақстан
Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... ... бойынша шаралар
туралы» 1997 жылдың 6 наурызындағы қаулысының үлкен ролі бар.
Құжат өзінің мазмұны ... ... ... жағдайында шағын
кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
2001ж басында Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерліктің 348 мың
субъектілері ... бұл ... ... ... жалпы санын
 500мыңға дейін, оларда жұмыс істеушілер 40%-на ... ... ... Орта және ірі ... ... ... және оның ... экономикада шағын және ірі кәсіпкерліктің дамуы көп деңгейде
мемлекет меншігін жекешелендірумен ... ... ... ... орта және ірі ... мемлекет меншігінде болды
және тек жекешелендіру оларды дербес және ... ... ... орта және ірі ... ... ... ең қиын және ең ... болып қалады, себебі оның өркен жаюы ... ... ... ... ... Барлық мемлекеттік кәсіпорындар
1985ж толық шаруашылық есепте болжы, яғни өзін-өзі ... мен ... ... тек ... орындалуы үшін күресті, өнімді өткізу
мен өзінің сатып алушысын табу ... ... ... ... ... бағдарлар бірнеше ұрпақтар өмірлері бойына
қалыптасқан бір ... ... ... жоқ және ... ... ... ... қалыптаса алған жоқ.
Кәсіпкерлік психологиясы тек бір уақытта нарық қатынастарының
құрылуымен қалыптасады. ТМД және ... ... ... орта және ... ... үшін үлкен кедергі тез өсудегі төлем төлеу ... зор ішкі ... ... ... ... алынуы мен мемлекеттік және нарықтық
басқарудың жаңа құрылымдарының ... ... ... ... ... мен ... ... екеніне дұрыс ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруға және өзін-өзі дамытуға қабілетті және
қабілетсіз деп бөлді.
2.3. Қазақстандағы кәсіпорындардың қазіргі жағдайына талдау.
Қазақстан ... ... ... ететін
кәсіпорындардың дамуы мен қазіргі жағдайына талдау жүргізейік.
Экономикадағы ... ... ... ... ... ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының саны
жылдан-жылға өсуде. 2004 жылдың 1 қаңтарда тіркелген ... ... ... ол 2002 жылмен салыстырғанда 1,5 есе өскенін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар саны –191;
орта кәсіпорындар – 206;
кіші кәсіпорындар – 5147.
Бұл көрсеткіштер Қазақстан ... кіші және ... ... үшін ... жағдайлардың жасалғанын байқатады.
Қазақстан Республикасы территориясында қызмет ету түрлері ... ... ... ... көруге болады.
12
Кесте – 3: Қызмет ету түрлері бойынша кәсіпорындардың тіркелген саны
| | | | |
| |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... ... ... және ... | | | ... |48 |79 |112 ... |45 |75 |100 ... |3 |2 |10 ... |- |2 |2 ... ... және ... ... кәсібі |1 |3 |7 ... |1 |3 |7 ... |- |- |- ... |- |- |- ... ... |88 |97 |131 ... |55 |64 |93 ... |20 |16 |20 ... |13 |17 |18 ... ... |511 |674 |910 ... |427 |581 |814 ... |49 |61 |59 ... |35 |32 |37 ... ... ... өндіру және | | | ... ... |26 |31 |27 ... |17 |25 |22 ... |2 |5 |3 ... |7 |1 |2 ... |211 |301 |562 ... |197 |284 |541 ... |14 |15 |18 ... |- |2 |3 ... бұйымдарын және автокөліктерді жөндеу, | | | ... |1050 |1511 |2214 ... |1023 |1474 |2175 ... |24 |33 |30 ... |3 |4 |9 ... және ... |71 |84 |93 ... |62 |75 |84 ... |6 |5 |5 ... |3 |4 |4 ... және байланыс |201 |266 |353 ... |185 |239 |326 ... |12 |23 |23 ... |4 |4 |4 ... ... |70 |76 |89 ... |62 |68 |77 ... |8 |7 |9 ... |- |1 |3 ... ... ... | | | ... |336 |449 |657 ... |319 |438 |639 ... |14 |11 |15 ... |3 |- |3 ... беру |21 |35 |- ... |19 |31 |- ... |2 |3 |- ... |- |1 |- ... ... және ... ... | | | ... |25 |37 |40 ... |24 |34 |37 ... |1 |2 |1 ... |- |1 |2 ... да ... және ... қызмет| | | ... |77 |88 |46 ... |67 |81 |41 ... |8 |7 |4 ... |2 |- |1 ... шаруашылығы жүргізу жөнінен қызмет | | | ... |- |- |203 ... |- |- |191 ... |- |- |9 ... |- |- |3 ... ... қызметі | | | ... |- |- |- ... |- |- |- ... |- |- |- |
| |- |- |- ... ... деректер бойынша, Қазақстан Республикасында
тіркелген кәсіпорындардың 2214-і үй ... және ... ... ... 910-і ... ... 657-ы қозғалмайтын мүлікпен
операциялар жасау кәсіпорындарында ... ... ... ... ... территориясында тіркелген кәсіпорындардың саны
14
жылдан-жылға өсуде.
Шетел мамандарының бағасы ... ... ... үшін ... ... ... болып Алматы Астана қаласы,
сонымен қатар Оңтүстік Қазақстан, Алматы, ... ... ... ... саналады. Облыстар бойынша кәсіпорындардың ... ... ... – 4: Облыстар бойынша кәсіпорындардың тіркелген саны
| | | | |
| |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... |20 |57 |92 ... |17 |47 |82 ... |2 |9 |9 ... |1 |1 |1 ... |59 |97 |166 ... |44 |77 |147 ... |10 |15 |12 ... |5 |5 |7 ... |110 |148 |203 ... |93 |127 |187 ... |12 |15 |12 ... |5 |6 |4 ... |75 |123 |236 ... |65 |112 |216 ... |8 |7 |16 ... |2 |4 |4 ... ... |79 |117 |189 ... |66 |105 |178 ... |7 |7 |6 ... |6 |5 |5 ... |27 |29 |36 ... |21 |23 |30 ... |3 |3 |4 ... |3 |3 |2 ... ... |44 |70 |130 ... |36 |65 |119 ... |7 |5 |9 ... |- |- |2 ... |87 |123 |185 ... |67 |107 |169 ... |11 |7 |8 ... |9 |9 |8 ... |36 |106 |155 ... |33 |96 |150 ... |2 |8 |4 ... |1 |2 |1 ... |14 |18 |24 ... |9 |12 |19 ... |4 |4 |3 ... |1 |2 |2 ... |48 |99 |148 ... |44 |89 |139 ... |4 |8 |8 ... |- |2 |1 ... |38 |45 |67 ... |30 |38 |60 ... |2 |5 |4 ... |6 |2 |3 ... ... |50 |87 |144 ... |39 |78 |132 ... |6 |8 |11 ... |5 |1 |1 ... ... |121 |264 |414 ... |109 |247 |393 ... |8 |9 |10 ... |4 |8 |11 ... ... |200 |232 |388 ... |190 |222 |377 ... |7 |7 |6 ... |3 |3 |5 ... ... |1730 |2116 |2867 ... |1642 |2077 |2749 ... |70 |73 |84 ... |18 |16 |34 ... ... 2004 жылы 5444 ... ... оның 53%-і Алматы қаласында қалыптасқан, яғни 2867бойынша қызмет
ететін ... және ... ... саны 2004 жылы – ... ... ол 2002 жылмен салыстырғанда 1,5 есе ... ... ... қызмет ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының
шоғырланған орталығы Алматы, Астана ... ... және ... Бұл ... ... ... ... және шетел
кәсіпорындарының өсуі оңды тенленцияны ... Ол ... ... Павлодар облыстарында 2003 жылы қызмет еткен ... ... 2004 жылы ... ... ... Ол ... инвестициялық ақуалының жақсарғанын көрсетеді.
Қазақстан территориясында қызмет ететін кәсіпорындардың көбісі
өндіру, сауда салаларына бағытталған. ... және ... ... істейтін адамдардың саны 2004 жылы 346072 ... ... ... ... ... бір және одан көп ... ... маусымдық немесе тұрақты жұмысқа қабылданған барлық
жұмысшылар жатады. Сонымен ... ... ... ... істейтіндермен қатар,
ресми жұмысқа тіркелгендер де есепке алынады.
17
Сурет – 1: Кәсіпорындардың формалары
Кесте – 5: ... ... ... ... ... саны мен еңбек ақы қоры.
|Аймақ |2002 |2003 |2004 |
| ... |ар ... |лар |дың ...... |
| |дың ... ... |ақы қоры, |Дың |еңбек ақы|
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |млн.тг |адам | ... ... ... |291672 ... |314690 ... |346072 ... ... ішінде: |4422 |673.5 |4645 |893.8 |8119 |2256.0 ... | | | | | | ... |13479 |5900.0 |14041 |6937.3 |32979 |16801.3 ... |6328 |3055.6 |6798 |3673.5 |7811 |3224.9 ... |15871 |15548.3 |17497 |19944.0 |19740 |30433.0 ... |7274 |2090.5 |7832 |2667.0 |5768 |1667.7 ... | | | | | | ... |210 |14.1 |272 |20.8 |2288 |256.3 ... |12357 |8788.8 |16705 |16314.5 |13578 |15119.0 ... | | | | | | ... |129874 |34271.2 |133901 |37460.6 |130273 |40320.9 ... |1148 |112.8 |1086 |140.8 |1846 |338.0 ... |2542 |2472.1 |2848 |2714.9 |2515 |2856.3 ... |4655 |3639.1 |5988 |4614.3 |6380 |5303.6 ... |24058 |8589.1 |24985 |9196.5 |23785 |9840.1 ... |4654 |784,2 |5011 |909 |5607 |1064.8 ... | | | | | | ... |9465 |2975.3 |9745 |3305.4 |9946 |3134.5 ... | | | | | | ... ... |5732 |2169.9 |6248 |2422.1 |12173 |8183.2 ... қаласы |49603 |24620.6 |57068 |33040.1 |63254 |40172.5 ... ... ... өсуі 33% ... ... ... деңгейінің өсуіне де алып келеді. Қазақстан
бойынша 346072 адам біріккен және ... ... ... ... ... ... ... қоры 2004 жылы 180972.2 млн.теңгені
құраған. Тізімдік және ... ... ... ақы ... ... жасалған төлемдер де кіреді.
Кәсіпорындардың қызметі мен құрылуын экономикалық қамтамасыз ... ... ... ... ... сұрақтарына тоқталамыз.
Оған жататындар: қаржыландыру ... ... ... ... ... ... салық алу мәселелері және кәсіпорындардың
тиімді қызмет ету ... ... ... ... болып жарғылық қорға салынған ақша салымдары, амортизациялық
аударымдар, кәсіпорынның резервтік және ... да ... ... ... ... қаржыландыру көздері мен
құрылымына талдауды келесі сызбадан көруге болады ... және ... ... құны ... ... ... ... қорға ақшалай салымдар келесідей түрде салынуы мүмкін: үйлердің,
ғимараттардың, жабдықтардың басқа да материалдық бағалардың құны, ... және ... да ... ... үйлерді, ғимараттарды, жабдықтарды,
сонымен қатар басқа да мүліктік құқықтарды пайдалану құқы.
19
Кәсіпорынға ... ... ... Кәсіпорын
құрушылардың арасындағы келісім бойынша жарғылық қорға олардың салымының
бағасы ... және ... ... ... – 2: ... капиталдық салымын қаржыландыру ... ... ... ... ... ... болашағы.
3.1. Мемлекеттік кәсіпкерлік және макроэкономикалық реттеудің бағдарламасы.
Қоғамдық санада кәсіпкер – бүл тек ... ... ... ... ... ... ... құрылу және даму практикасы мемлекеттік
қоғамдық мүдделер үшін белсенді ... ... ... ... ... ... ... саласына ерте қосылады, соғұрлым
өтпелі экономиканың ұзақтығы қысқа, мемлекеттік кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... ... бағдарына бола
нарық экономикасы тиімді дамиды, соғұрлым мемлекетте ... ... өте ... ... экономикада осы мемлекеттің
мәртебесі биік болады.
Өтпелі экономика жағдайында мемлекеттік кәсіпкердік ерекше ... ... ие ... ... нарықтық жүйе жолында заңды тұлға ретінде
жаңа функцияны – кәсіпкерлік қабілетті ... ... ... 2001 ... ... ... ... олардың жалпы санының 23,5% құрады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекет меншігі үлесі ... ... нақ осы ... ... ... үшін ... ... мен
тауарлар шығарушы өздерінің меншікті кәсіпорындарының болуына және ... ... ... ... үшін ... ... ... табуына
мүмкіндік береді.
Келтірілген кәсіпорындар Қазақстан Республикасында коммерциялық және
коммерциялық емес ... ... ... істейді.
Мемлекет кәсіпорындарды олардың дербестігінің сипатына байланысты үш
топқа бөледі:
1). Бюджеттік (ведомстволық);
2). Қоғамдық (корпорациялар);
3). Аралас ... ... ... Республикасында мемлекеттік кәсіпорынға мына кәсіпорындар
жатады:
1). Мемлекттік, шаруашылық ... ... бар, ... ... есепке
негізделген (қорғаныс зауыттары, дәрі-дәрмек дайындау және т.б.)
2). Қазыналық, ... ... ... бар, ... емес ... есепке
негізделген (байланыс, телекоммуникация, геодезиялық жұмыстар өндірісі ... ... ... ... аталған кәсіпорындармен жұмысын
шектемейді. Мемлекеттік кәсіпкерлік қызмет ұлттық экономиканың барлық және
мемлекеттің экономикалық әуелетінің ... әсер ... ... ... ... ... экономиканың тұрақсыздығын
тұрақтандыруға жол ашатын қызметтің ... ... ... ... 90-шы жылдардың ортасындағы Қазақстан Республикасы
21
мемлекетінің кәсіпкерлік қызметі ... бола ... ... ... ... және ... ... аса ірі өнеркәсіп
өндірістерін төлем төлей алмаушылықтан қорғай алып, дәл уақытында шетел
капиталын ... ... ... кәсіпкерлік қызметінің келесі мысалы 1996
жылдың басында Қазақстан ... ... ... Еуроазия темір жолы
бойынша транзиттік, жүк және контейнерлік тасымалға қатысты ... ... жеті ... ... ... қол қойылуы бойынша оның
инициативасынан ... Азия ... ... ... ... ... Еуропа
елдеріне тасымалданады, ал осы елдерден Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... ... ... төрт ... темір жол
магистральдары өтеді: Трансазия (Қытай – Қазақстан – ... ............ Орта Азия және ... ... порты
арқылы Батыс магистралы. Еуропа – Скандинавия – Иран ... ... ... ... уақытын қысқартуды қамтамасыз ететін
«Солтүстік – Оңтүстік» жоба қаралуда.
Осы аталған магистральдарды жандандыруға және ... ... ... ... қосымша жұмыс орындарын құруға, осы ... ... ... ... жол ... ... ... өтпелі
экономикада макроэкономикалық процесстерді реттеумен тығыз бірлікте болады.
Нарықтық экономикада макроэкономикалық процесстерді реттеу ... ... ... ... ... ... ... реттеудің объектілері ең ... ... ... ... циклге қарсы саясат, ... ... ... ... ... бақылау, халықты
жұмыспен қамту саясаты, монополияға ... ... яғни ... ... ... ... әлеуметтік қорғау саясаты болып табылады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тікелей әдістер кіші ... ... және ұзақ ... міндеттерді шешу үшін мемлекеттік
экономикалық ... ... мен іске ... ... ... ... бағдарламалардың мысалы соғыстан кейінгі ... ... ... келтіру бойынша төтенше бағдарламалары, ал Жапонияда
«Автомобиль жолдарының құрылысы бойынша төтенше ... ... ... болады. Жапонияда мемлеттің оннан астам институттары ... ... және ... ... ... ... мемлекеттің
кез келген реттеу шаралар негізінде ақша айналымы болады. ... ... ақша ... ... бақылауынан шықпауы тиіс. Бұл ... ... ең ... реттеу функциясы. Осы жағдай
«экономикалық құдіретті» тудырған ... ... ... ... ... ... елдерде ең қиын жылдары (1970-80ж) өнеркәсіпті реформалау және
құрылымдық қайта құру ... ақша ... ... ... ... әрқашан мемлекеттің бақылауында болды және бұл ... ... ... және ... ... жол ... ... нарыққа өтудің басында (1990ж) басқа старттық
жағдайда болды. Республика экономикасы Кеңес ... ... ... ... біріккен болды. Өндірістің құлдырау жағдайында ақшалай
табыстардың өсуі ... ... ... етілмеді. 1990ж халықтың
жинақтағы қалдықтары 13млрд. сом құрады, ал қанағаттандырылмай ... ... сом ... ... тауар айналымы мен ақылы ... ... ... ... ... ашық ... ... және қаржы
жүйесі бақылаудан шықты.
Қазақстан реформаны дербес тек 1993 жылдың қараша айында ... ... ... 1994 ... ... ... бастады. Реформа
жылдарында мерзімдік баспасөз келтіргендері бойынша ... ... ... ... ... ... 1991 жылдың деңгейінің 50%-ға жетті.
3.2. Қазақстанның халықаралық еңбек бөлінісіне ... ... ... мәселелері.
Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісі сферасындағы
рөлін жоғарлату үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар өнеркәсібі дамыған елдерден тәуелділік жағдай
болмас үшін дайын өнім өндіретін ... ... ... ... ... жаңа ... ... жолы, сонымен қатар экспорттық-импорттық
саясатты жақсарту және ... ... ... ... нарығына тарту
арқылы жетуге болады.
Жаңа серіктестіктерді іздеу. Қазақстан үшін ... ... ... ... ... және т.б. кедергілерді жоюдың
негізгі факторы болып табылады. Ол үшін тұрақты инвесторларды іздеу керек.
Қазіргі ... ... ... ... игеру жөнінен шамамен 30
мұнай ... бар. ... Қара ... ... дейін мұнай құбырлары
салынуда. Иран Ислам Республикасының территориясы арқылы өтетін ... ... ... ... салу ... мәселелер қаралып
жатыр. Мұнайдан түрлі өнімдер жасап шығаратын және қазіргі бар зауыттарды
қайта құру туралы келіссөздер ... ... ... ел ... ... ... ... және белгілі бір дәрежеде бар
сәйкессіздіктерді жоя алатын Қарағанды металлургия комбинатын және ... ... ... ... ... ... елдермен экономикалық байланыстары бар: АҚШ-
мен, Алманиямен, Франциямен, Австриямен, Турциямен, Оңтүстік Кореямен ... ... газ кен ... ... үшін ... ... ... мақұлдаған дүниежүзілік тәжірибеге сәйкес
жүргізілу керек. Біздің қимылымыздың бастамасы дүниежүзілік ортақ ережелер,
дүниежүзілік ... болу ... ... біз ... ... аламыз. Осы ережелерден басқа, үкімет 1993 жылдан бастап сыртқы
экономикалық байланыстардың ... ... ... шараларды қолдана
бастады.
Инвестициялық саясатты жақсарту үшін, Қазақстан елдің экспорт және
импорт ... ... ... ... Экспорттық-импорттық стратегияны
“Қазақстан-2030” стратегиялық бағдарламасына сәйкес дайындау керек. Оған
сәйкес экспорт, ... ... ... ... халықаралық
еңбек бөлінісіндегі орнын және рөлін өсіретін бағыттары бар.
Республиканың экспорттық стратегиясын нақты бір ... ... ала ... ... ... ... жаңа
дүниежүзілік нарықтарға ену мүмкіндіктерін зерттеу кезінде ең ... ... ... ... ... ... табылады.
Жаңа технологияны сатып алу және біріккен кәсіпорындар құру арқылы,
өндірісті ұйымдастыру мүмкіндігі ... да, ... ... ... ... медициналық құрал-жабдықтарды және медикаменттерді сатып
алуға мүмкіндік беру керек.
Екінші бағыт – ... ... ... ... ... ... дайындауы керек, әсіресе аграрлық секторда, жеңіл және
тамақ ... ... ... ... ... – бұл ... аз шығындармен өнім ... ... ... ... ... жаңа технологиялар
импорты. Бізбің елімізде лизингті ұйымдастырып, ... ... ... шешу дүниежүзілік экономикалық жағдайға күрделі талдауды ... ... ... сату және арзанырақ сатып алу саясаты – бұл
люмпен саясаты.
Ғылыми сыйымы тауарлар импортымен ғана ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастарда мемлекетіміздің ... ... ... жаңа техника мен технологияларды шығару
керек.
Қазақстан ғылыми-сыйымды өнімдер нарығында. Ғылыми сыйымды өнімдермен
айырбас қызмет көрсетуді, тауарлармен ... ... ... ... ... сатып алуды төмендетеді. Ғылыми сыйымды өнімдер әлемдік
нарығының субъектілері болып мемлекеттер, фирмалар, ... ... ... ... мен ... ... Ғылыми сыйымды өнімдер
әлемдік нарығының объектілері болып заттай формадағы ... ... ... ... ... және т.с.с.)
және заттай емес формадағы (патенттер, лицензиялар, “ноу-хау”, тауарлық
белгілер және т.б.) ... ... ... ... ... ұйымдардың
24
терминологиясын қолдана отырып, заттай емес формадағы технологиялық
айырбастың ... ... ... ... айырбасының объектісі болып
өнеркәсіптік меншік, яғни изобретение, тауарлық белгілер және ... ... ... ... өту ... ғылыми сыйымды өнімдер
айырбасы мәселелерін шеше отырып, белгілі бір қиындықтарды ... ... ... ... ... ... ... өнімдермен шығу келесі
мәселелердің шешілуін талап етеді:
- ең алдымен әлемдік деңгейге сәйкес келетін жаңа ... ... ... әлемдік нарыққа ұсыныла алатын және онда бәселекестікке төзе алатын
жоғарғы технологияны өнім түрлерінің тізімін жасау;
- жоғарғы технологиялар ... ... ... яғни әлемдік нарық
коньюктурасын білу керек;
- жоғарғы технологиялы бәсекелестік қабілеттілігі жоғарғы өнімдерді,
технологияларды ... ... ... ... ... ... сапалы
өнімдер өндіретіндігін куәландыратын имиджі болмайынша, бұл өнімдерге ... ... ... Бір кездерде әлемдік нарықта жапон тауарларының
арзан болғандығын, ал ... ... ... ... ... ... есте ... керек. Бізде осы жағдайдан өту керек, әйтпесе бізді
әлемдік нарықта қабылдамайды.
Екінші бағыт - ғылыми жұмыстар едәуір ... ... ... Мұнда, Республиканың ғылым және жаңа технологиялар Министрлігінің
рөлі зор.
Республиканың әлемдік тәжірибеде жоқ ... ... ... ... деп ... ... ... ретке келтіру
керек. Ғылыми идеялар жаңа технологиялар тізімін жасау қажет. Өз ... тек қана ... ... ал ... оның ... ... айналысады деп түсінеді.
Республикада пайда болған кейбір жаңа идеялар қабылданбады.
Мысалығы: ... ... ... ... салу ... екі жоба болаты:
алматылық және ... ... жоба – ... алюминий
тотығын, темір рудасын шикізатын табуды және өңдеуді, ал ленинградтық -
темір рудасын ғана шығаруды ... ... ... ... алды. Бірінші
күні Қарағанды металлургия комбинаты ... ... ... Сондықтан Лисаковск ГОК-і басқа өткізу нарықтарын (Батыс Сібір,
Орал) табуы және басқа да өңдеу салаларын ... ... ... ... ... артықшылықтарын танылып
жатыр. Мысалы, қорғасын өндіруден жетекші орын алатын “Коминко” канадалық
фирмасы – ... ... ... ... ... ... ... және ғалымдармен шығарылған технология негізінде өз зауыттарын
қайта жаңғырту туралы шешім ... ... ... ... ... болғандығына да қарамастан
қабыл алмады. Біз ... ... ... ... ... ... стандартқа сәйкес келетін, ғылым және техника салалары бар. Бірақ,
осының барлығын әлемдік нарыққа республикамыздың экономикалық ... ... ... ала ... керек.
Бірақ Қазақстанды жоғарғы дамыған ... ... ... ... ... және халықаралық мамандануды ұтымды таңдауына
байланысты. Республика экспортын ұлғайтудың негізгі көздері ... ... ... және жоғарғы технологиялар табылады.
Батыс эксперттері жаңа технологияларға және жаңа бұйымдарға жоғарғы
қызығушылық ... АҚШ ... ... ... ... ... ... ядролық реакторын алдын-ала сатып алды.
АҚШ үш мыңнан асатын технологиялар тізімін жасады.
Осы технологиялар ... ... ... ... ... жоқ па? ... ... керек. Ғылыми сыйымды өнімдердің сыртқы
нарыққа шығуы біздің кәсіпорындардың, ... ... ... ... ... ... ... технологиялар
әлемдік нарығының ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық және қорғаныс
күшінің негізі болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... экономикалық бақталастықта ... ... ... үшін ... ... ТМД ... ... Өзбекстан,
Қазақстан, Белоруссия) елдерін қамтыған
экономикалық дағдарыс жағдайында Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сектор
үлес салмағының басым болуы, басқарудың қатаң түрде жүргізілуі, бай ... ... ... ... ... қалпына келуіне
мүмкіндік береді. Батыс мұнайгаз корпорацияларының ірі инвестициялары жеке
меншік капиталдың ағып ... ... ... шаруашылық жағдайы
жоғарғы экономикалық интеграция дәрежесіне қарай Ресей қарым-қатынасымен
анықталатын ... ... ... және ... ... ... технологиялық елдерімен тең құқылы қарым-қатынасты
дамыта отырып, ғылыми сыйымды ... ... ... ... күші”
етіп жасауы мүмкін.
Басқа жағынан қарағанда, қазіргі кезде біздің кәсіпорындар батыс
технологияларына үлкен ... ... ... ... ... өріс алатын жобаларды
ұсына алады. Ол үшін әлемдік нарықта қалыптасқан жағдайларды, ережелерді,
шарттарды ескере ... ... ... ... ... жүзеге
асыру қажет. Қазіргі кезде технологиялармен айырбас жөнінен келісім-
шарттарының қатаң ... ... ... иелері құқықтарының
сақталуын ... ... жүйе ... Бұл ... шешу ... меншік әлемдік ұйымының көмегіне және
26
халықаралық сауда палатасының тәжірибесіне сүйенуге болады.
Қазақстан тек қана шикізат пен ... ғана ... ... ... ... дайын өнімдер (электроника, өнеркәсіптік құрал-
жабдықтар және ... ... ... ғана ... еңбек
бөлінісі жүйесінде беделді орынға ие бола алады.
3.3. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен
болашағы.
“Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің даму жағдайлары мен басым
факторлары” елімізде кәсіпорындар қызметіне қолайлы экономикалық ... ... ... ... ырықсыздандыруға талдау
қарастырылады және ... ... ету ... ... ұсыныстар көрсетіледі.
Қазіргі кездегі халықаралық бизнес ерекшелігі - ... ... ... Өз ... ... ... экономикалық кеңістіктегі
бизнес климатынан ... ... ... ... жүйе ... ... ... қызмет етуін
“қолайлы экономикалық ахуал” деп аталады. “Қолайлы экономикалық ахуалдың”
принципты базасына болып ... ... ... ... ... ... оңайлатылған валюталық режим;
- бюджет жүйесі;
- кедендік режим;
- тиімді есеп беру мен ... ... ... банк ... ... ... органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі;
- әкімшілік басқару органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі.
Әлемдік тәжірибеде инвестиция тартуға қолайлы жағдай ... ... ... ... көп ... заң ... ... жетілдірумен
байланысты. Өзара байланысты экономикалы, құқықтық, ... ... ... ... ішінде маңыздысы келесілер:
1) инвесторлар басының және меншігінің қорғауды қамтамасыз ету;
2) қаржылық валюталық, салықтық, тарифтік және ... емес ... ... ... шетел инвестициясын сақтандыру және кепілдендіру жүйесін құру және жеке
ұлттық инвестициялармен ... ... ... ... ... реттеу мәселелерін шешуде мемлекеттік және аймақтық
органдар ықпалын шектеу;
27
5) ... ... ... ... жою.
Қазақстада “қолайлы экономикалық ахуал” қалыптастырудың негізгі
элементі ... ... ... Заң ... табылады. Осы заңға
сәйкес, шетел инвестицияларының кез-келген түрі және ... ... ... түрлері қолайлы жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс. Бұл заңның
негізгі қабылданған мақсаты – біздің еліміздегі ... ... ... ... ... ... заң ... территориясында шетел инвестицияларының ұлттық
инвесторларға ... ... ... ... - ... ... кәсіпорын, еншілес және шетел заңды тұлғалар өкілеттігі ретінде
қызмет етуге мүмкіндік бар екендігін бекітеді. Осы заң ... ... да ... ... ... ... ... Қазақстан үшін, оның қазіргі кезеңдегі
экономикалық жағдайын ескергенде, басқа мемлекетаралық ... ... ... ... айтарлықтай
артықшылықтарына ие болады:
біріншіден, отандық тауарлар мен ... ... олар ... капиталын
салу көзі болып табылады;
екіншіден, технология трансфертін, “ноу-хау”, алдыңғы ... ... және ... және ... ... ... өтеуді
кқамтамасыз етеді.
1995 жылы еліміздің салық жүйесін реформалау жылы болып ... жаңа ... ... және салықтық тәжірибелерді жүргізу болып
есептеледі. Республикадағы жүргізілген салықтық ... ... ... пайдасын қалыптастыру, экономикалық бейтараптықты, және
салық жүйесінің қарапайымдылығы мен ... іске ... ... ... ... ... ... саклық пайызын тұрақтандыру және өз
табысын адамдардан салықты төмен дәрежедә алу прнциптері қарастырылады.
Шетел қатысуы мен ... ... ... ... заңды тұлғаларды
тіркеу туралы процедурасын жеңілдету және жетілдіру мақсатында, Қазақстан
Республикасының Президенті мен 1995 жылы заң күші бар ... ... ... ... заң күші бар ... қол ... Осы ... барлық заңды тұлғаларды тіркеу ҚР-ның Юстиция министірлігі және ... ... ... ... ... ... тұлғалардың тізімге
алынуы 15 күн аралығымен қажетті құжаттар және құрылтайлық құжаттар арқылы
шектеледі.
Заңды түрде қорғаумен қоса, шетел ... ... ... ... ... қорғау, және ынталандыру келісім-шарты
қамтамасыз етеді. Тәуелсіздік алағалы бері еліміз мұндай келісім ... ... ... ... ... 21 ... келісім-шарт жобасы талқылануда.
“Қолайлы экономикалық ахуал” қалыптастыру көптеген ... ... ... ... ... және инвестиция жөніндегі
28
орталық сарапшыларының жүргізген “ҚР-дағы инвестициялық ахуал” бағдарламасы
нәтижесі бойынша, еліміздегі инвестициялық ахуалдың болашағы зор. ... ... ... деген тұжырымға келеді. Инвестициялардан түсетін
пайданың ... ... ... Қазақстанға шетел
инвестиция ағымын тежеуші фактор болып отыр. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік
органдарының көпсандылығы және валюталық режим ... ... ... өтеуі үшін нақтылы жағдайды туғызбай отыр.
Қазіргі кезеңде, жаңа салық кодексінің, “Валюталық реттеу туралы”,
1997 жылғы 10 ... ... ... және ... қарызды басқару
туралы”, 1997 жылғы 28 ақпандағы “Тікелей инвестицияларын ... ... 1997 ... 5 наурыздағы № 77-1 “Құнды қағаз нарығы ... ... 6 ... № 82-1 ... ... ... Заңдардың
қабылдануы елімізде экономикалық ақаулының біршама алға қадам ... ... ... ... ... ... ... өз салымдары
Жерді, басқа ресурстарды, үйлерді, ғимараттарды, негізгі жабдықтарды,
лицензиямен ... ... ... ... ... ... капитал
Тартылған біріккен кәсіпорындар
Шетелдік қатысушысынан тартылған
Отандық қатысушысынан тартылған
Қарызға алынатын құралдар
Шикізаттар мен ... ... ... ақшалай құралдар, соның
ішінде кадрларды дайындау, маркетингтік зерттеуді, еңбек ақыны және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
Толық серіктестік
Контракциондық кәсіпорындар келісім-шарттық кәсіпорындар
Акционерлік кәсіпорындар
Серіктестіктер
Кәсіпорындардың формалары

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік түрлері туралы ақпарат15 бет
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлік қызметті құқықтық реттеу66 бет
Жасөспірімдердегі өтпелі кезеңдегі психикалық процестердің даму сатылары27 бет
Нарықтық экономика. Қазіргі өтпелі кезең5 бет
Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың объективті қажеттілігін67 бет
Өтпелі кезеңдегі Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясы14 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Ежелгі Мысыр өміріне шолу5 бет
Сандық хабар таратуға көшудің Қазақстандық үлгісі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь