Паскаль тілінің алғашқы түсініктері

КІРІСПЕ
Адам баласы күнделікті өмірде белгілі бір әрекеттерді орындау барысында көптеген алгоритмдерді қолданып жүреді. Сондықтанда, өмірді алда тұрған мәселелердің шешімін табу қажет болатын алгоритмдер жиыны деп түсінік қалыптастыруға болады. Біз “Информатика” , “Бағдарламалау” т.с.с. пәндерді оқыған болатынбыз. Біз алгоритм құрастыру, жазу т.б. мүмкіншіліктерімен танысып, қазіргі кездегі кең тараған программалау тілінің бірі . Турбо Паскаль тілінің ерекшеліктерін қарастырып және оны тиімді пайдалана отырып математикалық, физикалық есептерді шығаруды, компьютерде орындауды үйрендік.
Компьютерде есеп шығару күрделі процесс болғандықтан, алдымен есептің берілуін ауызша сипаттап, оны математикалық түрде өрнектеп, яғни берілгенін жазып, оның алгоритмін құрып және оның қатесін түзей отырып, компьютерде есеп шығару және шыққан нәтижені іс жүзінде пайдалана керекті мәліметтерді дайындауды үйренеміз. Күрделі формулаларды, теңдеулерді арифметикалық амалдар тізбегіне айналдыру есеп шығарудың сандық тәсілін табу немесе анықтау болып табылады. Компьютерде шығарылатын есептердің күрделенуіне байланысты программалардың көлемі өсіп, оларды жазу, оқу, түзету күннен.күнге қиындап келеді. Белгілі бір өндірістік мәселенің мезгіл . мезгіл қайталанып отыратын есептеу программалары ұзақ уақыт пайдаланылады, олар күнделікті өмір талабына сәйкес өзгертіліп, түзетіліп отыруы тиіс. Осыған байланысты программа құруды, түсінуді, өзгертуді жеңілдететін тәсілдер жасалған, олар құрылымдық (структуралық) программалау деп аталады. Қазіргі кезде есеп шығарудың көптеген сандық тәсілдері белгілі. Соның ішінде біз өзімізге ең тиімдісін таңдап алуымыз қажет. Осы мақсатта есеп шығарудың дәлдігін, нәтижені жылдам табу мүмкіндігін, мәлімет дайындау мен есеп
        
        КІРІСПЕ
Адам баласы күнделікті өмірде белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... өмірді
алда тұрған мәселелердің шешімін табу ... ... ... деп ... ... ... Біз ... ,
“Бағдарламалау” т.с.с. пәндерді оқыған болатынбыз. Біз ... жазу т.б. ... ... қазіргі кездегі ... ... ... бірі – ... ... тілінің
ерекшеліктерін қарастырып және оны ... ... ... ... ... ... ... орындауды
үйрендік.
Компьютерде есеп шығару күрделі процесс болғандықтан, алдымен
есептің ... ... ... оны ... ... ... берілгенін жазып, оның алгоритмін құрып және оның ... ... ... есеп ... және ... ... ... пайдалана керекті мәліметтерді дайындауды үйренеміз. Күрделі
формулаларды, ... ... ... ... ... ... сандық тәсілін табу немесе анықтау болып ... ... ... ... байланысты
программалардың көлемі өсіп, оларды жазу, оқу, ... ... ... ... бір ... ... мезгіл – мезгіл
қайталанып отыратын есептеу программалары ұзақ ... ... ... өмір ... ... ... ... отыруы
тиіс. Осыған байланысты ... ... ... өзгертуді
жеңілдететін тәсілдер ... олар ... ... деп ... ... ... есеп шығарудың көптеген
сандық тәсілдері белгілі. Соның ішінде біз ... ең ... ... ... Осы ... есеп шығарудың дәлдігін, нәтижені
жылдам табу ... ... ... мен есеп ... ... ... ... керек болады. Программа құрғанда қазіргі
кезде кеңінен таралған программалау тілінің ... ... ... жазылады. Құрылған программаның ... ... ... ... ... ... қате ... тез көрінеді
және оны түзетуге мүмкіндік береді. Есеп шығаруға керекті ... ... ... ала ... ол ... ... дискіге
жазып, компьютердің жадына реттеп енгіземіз. Алайда, есеп нәтижесін
алған соң ... ... ... ... және оны іс ... қолдану
– білікті мамандардың жұмысы болып табылады.
Мен бұл ... ... ... ... ... ... ... екендігін, оның операторлары мен ... ... ... ... ... ... программа құру
жолдарын қарастырамын. Курстық жұмыстың тақырыбы ... ... ... және ... ... ... ... тиімді
пайдалану жолдарын жазған болатынмын. ... ... құра ... ... ... түсініктері мен операторларына ... ... ... ... ... ... ... элементтері, тіл
алфавиті мен типтері туралы түсіндіре ... ... ... есеп ... ... ... программасындағы есеп шығару
мүмкіншіліктернің бірі ... ... ... ПАСКАЛЬ ТІЛІНІҢ АЛҒАШҚЫ ... ... ... ... түсінік
Паскаль тілі ... ... ... ... ... ... ... қолайлы бағдарламалау тілі ретінде ... ... ... ... ... сол ... таралған ... ... ... ... ыңғайлы болды. Паскаль тілі ... және ... ... ... ... ... ... кезде барлық дербес ... осы ... ... ... ... ... ... компьютерде тексеру және жіберілген қатені ... ... ... жазылған бағдарлама компьютерде орындалу барысында алдымен
трансляцияланады,яғни ... ... ... ... ... кейін ғана орындалады. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... алатын,кең таралған стандартты оқу
тіліне айналды. ... ... ... ... мектептерде
бағдарламалауды оқытуда Паскаль тілі таңдалып алынған.
Паскаль тілінің ... ... = ... ... ... жай ... бастайық:
Program Fun ... ... a = 5 ... ... x, y: integer; ... ... ... басы
write (‘x = ‘); ... ... ... (x); х ... ... енгізу
y: a * sqr (x); у ... ... ... (‘y = ‘ ,y); ... ... және айнымалы мәнін
шығару
end. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... соңы
Программа дегеніміз –
• қандай да бір ... ... ... алгоритм;
• компьютерге қажетті командалардың жиынтығы.
Программа мәтіні ... ... ... файл ... .pas)
түрінде сақталады. Компиляциядан ... ... ... ... ... ... файл (кеңеюі .exe) жасақталады.Мәтіндік
файлды кез келген мәтіндік ... ... ... ... ... тағы да ... өтуі ... Тәжірибеде, программа
мәтінінде орындалатын файлды да ... деп ... ... ... мәтіні деудің орнына “программа” деп ... ... Program ... ... және ... атауынан
тұрады. Атау – ... ... ... ... ... ғана тұратын, саны 63 – тен ... ... ... ... ... ... < ... >
Ескерту. Турбо Паскальда программа ... ... ... ... ... программа пайдаланылатын ... ... ... ... ... және ... сипаттаулар бөлімі орналасуы тиіс. Операторлар бөлімінің басына
begin, ал аяғына end ... ... ... ... ... шарт.
2. Паскаль тілінің негізгі элементтері
Кез келген табиғи тіл ... ... де ... ... ... ... қолдануға болатын барлық
символдар жиынтығы ... ... ... мен ... ала ... және ... қызметші сөздер ... ... ... операторлар, амалдар (операциялар)
атаулары ... және тағы ... ... ... белгілі бір мәселені,есепті шешуге ... ... ... ... ... енгізіледі, оларды қалай
өңделетіндігі көрсетіледі және нәтиже ... ... ... құрылғыға
шығарылатыны айтылады. Паскаль тіліндегі бағдарлама ... ... ... ... ... ... мәтіндік редакторлар
арқылы атқарылады. Бағдарлама ... азат жол ... бос ... өз ... алынады. Бір қатарға бірнеше команда немесе
орналаса ... олар бір ... ... үтір арқылы (;) арқылы
ажыратылып ... ... бір ... бір ғана ... ... ол ... ... әрі оқуға ыңғайлы. ... ... үш ... тұрады: тақырып, сипаттау бөлімі ... ... Кез ... ... ... жолы PROGRAM
сөзінен басталатын оның ... ... Одан ... ... ... бөлімі жазылады. Бұл ... ... ... ... ... жалпы қасиеттерін алдын
ала анықтап алуға көмектеседі. ... ... ... ... бірақ программаның күрделілігіне байланысты көбінесе ол ... екі ... ... ... ... және негізгі
бөлімі операторлар бөлімі болып табылады. ... ... осы ... орналасады. Ол “begin” түйінді ... ... ... ... тізбегі жеке-жеке жолдарға
жазылып ... соң ... ... ... ... Бағдарлама
құрылымын 1.1 - кестеде көрсетілгендей кескіндеуге болады. Операторлар
бөлімінде командалар ... ... ... ... ... ... кейбірі қайталанатын цикл ... ... ... ... ... ... Күрделі есеп
программасын құру үшін ең ... әр ... ... есеп ... ... Қате ... үшін ... блог схема түрінде ... ... ... ... Bastau: ... ... ... ... ... ... ... – кесте. Паскаль тіліндегі программа құрылымы
Кез келген программаның ... жолы - оның ... ... үшінші жолы - сипаттау бөлімі, “begin” және “end” сөздерінің
ортасында ... ... яғни әр ... ... ... ... сөздік элементтері ағылшын тілінде жазылған. Оны
қазақ немесе орыс ... ... ... ... барлық елдер
программадағы түйінді сөздерді өз тіліне ... ... ... ... алайда олар көп емес. Сондықтан ағылшын тілін
үйренуді осы ... ... ... әрі ... ... ... тиімді болғалы отыр. Қызметші сөздер мен арнайы ... құру үшін ... ... ... ... ... ... операторлар, стандартты модульдерде ... ... мен ... кеңінен пайдаланылады.
Қызметші сөздерді ... бас, ... кіші ... ... ... ... Оларды программа мәтінінің ... ... ... ... ... Қызметші сөздердің ... ... ... ... , | ... ... айыру таңбасы |
| . | Жол ... ... ... |
| : | ... ... экранға шығару пішімінің элементі|
| ; | Сипаттауда және ... ... ... ... |
| .. | ... ... ... көрсету белгісі |
| := | ... ... ... ... |
| ( )| ... және ... ... жақшалары |
| [ ]| ... ... ... бөлу ... ... |
|{ } | ... жазу үшін пайдаланылатын жақшалар |
|(* *) | ... ... ... ... ... ... элементтері - айнымалылар,
тұрақтылар және ... ... ... Айнымалы деп
компьютер жедел ... ат ... ... ... Онда ... ... мәні болып есептеледі. Айнымалының ... ... ... ... ... ... түрі,
мүмкін мәндерінің жиынымен оған ... ... ... ... типін анықтайды.Тұрақтының айнымалыдан
айырмашылығы, оның мәнін ... ... ... ... ... ... ... тиіс болатын небір амал -
әрекеттерді ... Тіл ... ... ... ... ... ... тұрады. Кейбір символдардың қосағы да символ
болып ... ... ... ... программалауда
жиі ... ... ... ... ...
программа мен модуль тақырыбын жазу үшін ... Var, ... function – ... ... ішкі ... мен ... ал type, array, string, record… end,
file of … айнымалылар ... ... үшін ... Begin, end
– бірнеше оператоларды біріктіріп, бір ... ... ... ... If … then … else, for … to … do, for … downto …do, repeat … ... … of …end, while … do – басқару операторлары.Inplementation,
interface ... ... ... ғана ... Div, ... shr, and, or, not – ... және ... ... ... ... public, virtual – ...... ... қолданылады.
3. Бағдарламаның сипаттаулар бөлімі
Паскаль тілінде жазылған программаның ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Паскаль тілінің
программасы ... ... бір блок ... ... ... орналасуы мүмкін. Блоктар екі ... ... ... – мәліметтерді сипаттау бөлімі, ал ...... ... әр ... іс – ... ... атқару бөлімі. Белгілерді сипаттау, бұл белгі программаның
бір жолын, яғни ... ... ... үшін қолданылады. Бұл
белгі ... ... ... ... кез ... ... осы
белгісі бар операторға көшіп, оны қайталап ... ... ... тек бір ... ғана ... Бір ... бірнеше
операторды белгілей алмайды.
Label 1 – сан, 2 – сан,…, k – сан, 1– ... 2 – ... n – ... label 12, 5, 11, san, k5, n, ... белгілерге сәйкес программа
Паскаль ... ... ... ... ... ... басқада кішігірім блоктар орналасуы мүмкін. ... ... ... ... ...... сипаттау бөлімі, ал
екіншісі – сол ... ... әр ... іс – ... амалдарды) атқару бөлімі. Мәліметтерді ... ... ... ... ал ... ... бөлімнің болуы
міндетті. Басқа блокқа кірмейтін блок негізгі (глобальді) блок ... Ал блок ... блок – ... (локальді) блок деп
аталады. Сонымен кез келген ... ... ... ... пен блоктан тұрады. Негізгі блок – негізгі программа
блогы, ... ол ... ... ... ... ... ... функциялар кіреді, олар ... ... да ... құрылымының диаграммасы
Программалық блок диаграммасы.
Турбо Паскаль программасының ... ... ... ... ... бірақ жалпы Паскаль тілінің стандарты бойынша программада
тақырып ... ... ... ... кез ... ... одан кейін сипаттау бөлімі және begin және end ... ... ... болуы керек. Сипаттау бөлімі ... 7 ... ... ... ... ... ... модульдер атауларының
тізімі (ол ... ... ... ... ... ... ... тұрақтыларды (const) сипаттау;
• мәліметтер типтерін (type) анықтау;
• айнымалыларды (var ) ... ... ... ... ... ... ... Тіл алфавиті
Кез ... ... тіл ... ішінде алгоритмдік тіл де)
программалау тіліндегі өз алфавиті бар. Бұл ... ... ... барлық символдар ... ... ... мағынасымен қызметі алдын ала ... ... ... ... жиі ... Паскальда оларды
операторлар, амалдар, атаулары ... және т.б. ... ... ... ... ... біз сөздер құрамыз. Сол тілдің
синтаксистік ережелерін ... ... ... ... Тіл ... ... ... қолдануға болатын символдар жиынынан тұрады. Оған ... және де ... ... ... жатады. Турбо Паскаль
тілінде 80 – ге жуық ... ... ... ... Тіл ... ... сөздерді программа мәтінің
қажетті жерінде ... ... ... ... Тіл ... ... ... тобын шартты түрде төмендегі топтарға жіктеуге
болады.
• Атаулар ( ... ... ... ( ... ... Айыру белгілері;
• Арнайы символдар.
Атау символдары ретінде латын ... 26 әрпі мен ... Әрпі ... ... ... бас ... мен ... A B C D E F G H I J K L M N O
P Q R S T U V W X Y Z a b c d e
f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y
z және ... сызу ... ( _ ... Бас ... мен кіші ... ... ... болып
есептеледі, мысалы, Х пен х – тің ... жоқ, дәл сол ... aLfA1 және alfa1 де бір ... ... түрлері болып
саналады. Атауларда әріптер сандармен араласып ... ... ... ... ... міндетті түрде әріп болуы тиіс, ... SALMAK2, Baga5, T7S25, ... т.б. Атау ... ASCII – ... ... символдары ( латын әріптері ) пайдаланылады, ал ол
кестенің қосымша ... ... оның ... ... ... ... атау ретінде қолданылмайды, олар тек апострофқа – ... (` `) ... ... сөз ... ... ... ... түсініктеме ретінде ғана кездеседі.
ә) Ондық цифрлар 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 сан ... ... ... ... ... және A – дан F – қа ... ... ... ... ... ... және
арифметикалық операция (амалдар) белгілері жатады.
б) Арифметикалық амал белгілері:
( + ) ... ( * ) ... - ) ... ( / ) ... ... бөлу ( бүтін санды бүтін санға бөлгендегі бөліндінің
бүтін ... табу ), ... 10 div 3 ... – 3.
MOD – қалдықты табу ( ... ... ... бүтін қалдықты табу ), мысалы 10 mod ...... амал ... – және ( ... көбейту ) операциясы;
OR – немесе ( логикалық қосу ... ... емес ( ... ... ... ... ) ... – арифметикалық немесе амалы;
SHL – биттер ( ... 0 – дер ) ... ... ... – битер ( 1 мен 0 – дер ) ... оңға ... ... белгілеріне бос орын, барлық басқару символдары, тыныс
белгілері , ENTER ( келесі ... ... ) ... басу ... ... жатады. Айыру белгілері атауларды, сандарды
мағыналарына сәйкес арнаулы ... ... ... сөздерді
бір бірінен бөліп тұрады. Паскаль тілінде кейбір символдар
пайдаланылмайды: %, &, «» ... ... ... ... бір – ... айыру
белгілерімен бөлінген алдын ала анықталған белгілі бір мағынасы бар
сөз тіркестері. Паскаль ... ... ... ... қордағы сөздері, мысалы, label(белгі), and(және), ... ... ... ... if(егер) т.с.с. айнымалы атаулар
немесе тұтынушы қойған ... ... ... ... ... түйінді сөздерді үш топқа бөлуге
болады,олар: қордағы, яғни резервтегі ... ... ... ... және ... идентификаторлар.Тіл операторларында
қарапайым сөздер жазу үшін мағынасы мен ... ... ... ... ... ... тұратын қордағы түйінді сөздер
пайдаланыланылатыны бізге мәлім. Алгоритмдік тілде бұлар қазақ, орыс
тілінде қысқартылып ... ... ...... ... ... таңбалары немесе салыстыру белгілері:
=(тең),(тең емес),(үлкен),=(кіші емес, ≥ таңбасының орнына).
Әрбір символдың өзінің ... ... ... ... ... ол мемлекеттік стандарт түрінде бекітілген. Әр ... ... ... ... стандарты алынған(American
Standart Code for Information Interchange - ASCII ), ... ... ... оларды да білген дұрыс.
Паскаль тіліндегі түйінді сөздер бір – бірімен айыру ... ... – ала ... белгілі бір мағынасы бар сөз тіркестері.
Паскаль тіліндегі түйінді ... үш ... ... ... ... (резерфтегі) сөздер, стандартты ... ... және ... идентификаторлар. Программалау
тілінің белгілі бір іс – ... ... ... ... бар ең ... сөйлемі – оператор деп ... ... яғни ... ... ... ... мен
ұйымластырылуын алдын ала анықтайтын сөйлемдер жиыны – ... ... ... түйінді сөздерді айнымалы атаулар
ретінде қолануға болады. ... ... , мен ... ұғымдары кең пайдаланады. ... ... ... ... ... айнымалыла, атаулар,
функциялар, жиымдар т.б. мағынасы бар сөздер ... - ... деп ... ... ... ... ... программалау тілінде тек осы өрнек ұғымы арқылы беріледі.
5. ... ... ... мәліметтердің немесе шамалардың
мәндері ... ... ... ала ... типтердің біріне
тән болуы тиіс. Мәліметтердің ... ... типі деп, ... ... ... және ... ... болатын
амалдардың жиынын анықтауды айтамыз, яғни тип ...... ... ... ... ... әрбір типі
тек ... ғана ... ... ... ... ... алады.
Мысалы, 1 мен 2 мәндері бүтін сандар типіне жатады, ... ... ... және бөлуге ... Ал, ... және ... сөз ... ... ... ... біріктіріп жазуға ғана
болады (“IBM PC”). Қосуға, азайтуға, көбейтуге, ... ... ... ... ... ... немесе өрнек ... тән ... ғана ... ... ... ... шамалардың типін
көрсету міндетті болып табылады. ... ... ... ... ... ... барлық шама атаулары және ... ... ... Паскаль тілінде пайдаланылатын барлық
типтер скалярлық, яғни қарапайым және ... ( ... ... ... екі ... ... ... типке шамалардың
стандартты типі және жасанды тип және ... тип ... ... ...... ...... Логикалық – BOOLEAN;
• Тіркестік – STRING;
• Мәтіндік TEXT тәрізді типтер жатады.
Құрылымдық типтегі ... – ARRAY, ... – RECORD, ... ... және файлдар – FILE түрлеріне бөлінеді.
Типтер
Қарапайым
Күрделі
Бүтін ... ... ... ... Файл- Жаз-
Жиын-
сан сан дық ... дар ... ... (real) шама ... (file) (record) ... суретте мәлімет ... ... ... ... ... – 1- оператор;
n – оператор;
END.
Мәліметтердің типі – шамалардың қабылдай ... ... ... орындауға болатын амалдар жиынын анықтау. Бұлардан өзге типтер
программаның типтерді ... ... ... ... ... ... олардың сыртқы пішініне қарап – ақ ... ал ... мен ... ... программаның сипаттау
бөлімінде көрсетіледі. Логикалық шамалар ... ... ... «1» және «0» ... ... ғана ... Мұндағы «1»
тексерілетін белгілі бір ...... ... яғни ... ... ал «0» сол ...... жалған екендігін көрсетеді. Бұл екі ... ... ... ... ... true (1) және ... ... жазылады. Символдық шамалар апострофқа ... ... ғана мән ... ... ... мысалы, `R` `Л``%`,
т.б. Бірақ әрбір таңбаның оның ... ... ... ... де ... ... бар. ... қарапайым
түрлерін стандартты типтер деп атау ... ... real ... өзгелері реттелген деп аталады, ... ... сан ... ... ... өсуі ... ... бойынша
реттеп орналастыруға болады. Паскаль ... ... ... ... ... ... – SHORTING, INTEGER, LONGINT, BYTE,WORD;
• Нақты типтер – REAL, SINGLE, DOUBLE, EXTENDED, COMP;
• Логикалық – ... ...... ... тип ;
• Ауқымды ( диапазонды ) тип.
II. ПАСКАЛЬДЫҢ ... ... ... ... ... ... түсінік
Программаға енетін айнымалылар мен ... ... ... ... ... ... ... алатын сандарды
сөйлемдерді Паскаль тілінде “операторлар”, ал ... ... деп ... ... қарапайым және күрделі (құрама
командалар) деп екі топқа бөлеміз. Begin және end ... ... ... деп ... ... begin – ашылатын, end –
жабылатын жақшалар. Оператор дегеніміз – ... ... ... ... іс -әрекеттерді анықтайтын ... ... Олар ... ... ... біртіндеп бірінен кейін бірі
тізбектей ... ... бір ... нүктелі (;) үтір арқылы
жазылады. Оқуға,түсінуге қолайлы болу үшін бір жолға бір ... ... ... ... басып шығарарда орын үнемдеу
үшін немесе ... ... ... ... жазу ... ... бірнеше оператор жазуға болады. Бірақ бір жолға орналасатын
операторларды құраушы ... саны (бос ... қоса ... ... ... ... END түйінді сөздің алдындағы барлық
операторлардың ... ... үтір (;) ... ... Егер ... соңы болса, онда одан ... ... ... (.) қойылуы
қажет. Ал ол оператордан (END) соң ... ... ... ... оның соңына (;) қойылады. END операторынан кейін тағы да ... онда ... END ... еш ... ... ... күрделі операторлар бірнеше қарапайым операторлардан ... ... ... ... ... ... операторлар
операторлық жақша болып саналатын BEGIN және END ... ... Жол ... ... ... жүйелі жақша ({ }) немесе (*
*) алынған ... ... ... ... ... ... қазақ, сондай – ақ кез келген ұлттық ... ... ... Құрама операторлар бірнеше операторлардан құралады,
оларға: ... ... ... операторы, қайталау операторлары
жатады. Сонымен, ... ... ... ... төмендегі суреттен көруге болады.
Операторлардың жіктелуі
Программада операторлар бір немесе ... ... ... ... ... ... ... екі айыру таңбасының
арасында бос оператор бар деп ... ... оның ... мен ... ... құрылымы
айқын көрінетіндей етіп ... ... ... қана ... ... да жаңартуды да біршама ... Ол үшін ... ... бос ... және ... ... пайдаланып отырған жөн. Күрделі программаны баптау кезінде
бір ... ... ... ... ... мен ... олардың орындалуын уақытша тоқтату ... жиі ... ... бір ... бірнеше жолдарға жазылып, нүктелі
үтірмен айырылады. ... ... екі ... ... ... ... бар деп ... Программа мәтінін құрғанда, ... мен ... ... ... айқын көрінетіндей
етіп жазу, ... ... қана ... оны ... да
жаңартуды да ... ... Ол үшін ... ... бос жолдарды және түсініктемелерді керегінше, ретімен
пайдаланып отырған ... ... ... ... бір ... ... ... жақшалар мен қоршаулар ... ... ... ... ... жиі ... ... айнымалыға мән меншіктеуге, берілген
мәліметтерге амалдар ... ... ... ... ... ... ... мен функцияларды орындауға болады. Паскаль
тіліндегі операторлар қарапайым және ... ... ... ... ... деп ... басқа операторлар енбейтін
(меншіктеу, шартсыз көшіру, ... ... ... ... операторлардың құрамына басқа бір оператор ... ... ... ... ... ... ... еніп
тұруы тиіс. Программалау ... ... ... ... көшу, енгізу – шығару операторлары мен бос ... ... ... ... ... Ал ... немесе
құрама операторларға: шартты көшу, қайталау (цикл), таңдау, жалғастыру
(тіркестіру) т.б. ... ... ... ... ... пайдаланылатын негізгі оператор болып ... ... ... ... ... ... немесе символдық мән
беру бұл ... ... ... деп ... Меншіктеу
операторы жазылған өрнектердің ... ... оны ... үшін ... Өрнек мәнінің типі ... ... ... ... ... тиіс. Кейде нақты түрдегі айнымалыға
бүтін сан мәнін ... ... ... бүтін сан нақты санға
айналып кетеді. Меншіктеу ... ... ... төмендегідей
болады:
:=;
мұндағы – айнымалы идентификаторы; := – ... яғни ... мәні ... ... сан ...... ... немесе сан.
Меншіктеу операторы екі ... ... ... ... мәндері бойынша арифметикалық өрнектің
сандық мәнін ... ... мән ... ... ... анықталған мән сол
айнымалыға сәйкес компьютер жады ұяшығына орналасады.
Мұнда ... ... «=» ... мен ... ... «:=» ... ... қажет. Олар ұқсас болғанымен,
мағынасы ... ... ... ... тек арифметикалық өрнектер
үшін ғана емес логикалық және ... ... үшін ... ... мән ... апостроф ` ` (алгоритмдік тілде
қос тырнақша) ішіне ... ... ... B:=`T`; ... ... көшу ... ... рет – ретімен орналасуын
бұзып, келесі ... яғни ... бар ... ... Бұл оператор GOTO (көшу) түйінді сөзінен басталады да, ... LABEL ... ... ... атауы жазылады. Көшу
операторының пішімі:
GOTO ;
Мұндағы – LABEL ... ... ... ... операторының синтаксистік диаграммасы
Бос оператор ешқандай да әрекеттің орындалмайтынын ... ... ... ... – ақ, ... ... ... өткізіп
жіберіп, блок соңына бірден ... ... ... ... ... алдына белгі жазылып, соңына қос ... ... ... бос ... begin, end ... ... ... мәнді
өзгертпейтін өрнектен тұрады. Бос ... ... да ... Бос ... ... ... ... орнын белгілеу
үшін пайдаланылады.
2. Шартты оператор және программа құру ... ... ... ... ... және шартты
көшу операторлары, цикл ... ... ... ... ... ... күрделі операторлар арқылы ... ... ... бір ... нүктелі үтір арқылы бөлінген
бірнеше операторларды begin және end ... ... ... ... бір ... ... орындалатындай етіп біріктіру
жолымен ұйымдастырылады. ... ... ... ... ... көрсетілген:
Құрылымдық операторлар басқа операторларды ... бір ... ... ... ... Олар үш ...... шартты
және қайталау операторларына ... ... ... ... BEGIN ... END ... түйінді сөздері операторлық ... ... BEGIN ... ... және END ... ... ... нүктелі үтір «;» қойылмайды. Құрама ... тағы да ... ... болуы мүмкін. Құрама
операторлар ... өту, ... және ... ... ... кездеседі. Тармақталу процестері бар алгоритмдерді ұйымдастыру
үшін шартты ... ... ... ... ... ... немесе орындалмауына тәуелді атқарылады. Кейде бір
тармақ ішінде ешбір амал ... қала ... Шарт ... өрнектің мәні пайдаланылады.
| + | Қосу, біріктіру, жалғау ... ... |
| - | ... алу ... ... |
| * | ... қиылысу амалдарының таңбасы |
| / | Бөлу ... ... |
| = | ... ... ... мен типтерді сипаттау элементі |
| | Логикалық теңсіздік |
| < > | ... және ... ... ... |
| = | ... ... тең» ... қатынастар |
| . | ... не ... ... ... ... ... |
Турбо Паскальда екі ... ... бар, олар : “ if ... “case”. If (егер) операторы программадағы іс – әрекеттердің
орындалу ... ... ... ең кең ... тәсілі
болып табылады. Оның ... ... ... ... бұл оператор мынадай ... ... < ... өрнек >
THEN < 1 –
оператор >
ELSE < 2 – оператор >;
немесе қысқартылған түрде
IF < ... ... ... : IF – иф, THEN – зен, ELSE – элс).
IF сөзінен соң ... ... ... берілген шарт алдын ала
есептеледі, оның нәтижесі логикалық ( Boolean – ... ... ... ол ... мәні TRUE ( ақиқат ) ... яғни шарт ... ... онда THEN ( онда ) ... кейін, жазылған 1- оператор
атқарылады, онда ELSE ... ... 2 – ... ... жағдайда, шарт мәні FALSE ( жалған ) ... яғни ... ... онда ELSE ... ... 2 – ... 1 – ... ... If ... ... бірі ... ... та ... береді. Бір мезгілде
бірнеше шартты, яғни ... ... ... жазу үшін ... ... болады. Әдетте шарт өрнегін жазу үшін қатынас
( салыстыру ) ... жиі ... Ол ... белгілерін
төмендегі кестеден көруге болады. Программа операторлары, негізінен,
жазылу ... ... ... бұл ... ... ... шартты немесе ... көшу ... (өту) ... ... Қойылған шартты тексеру арқылы оператордың ... ... ... ... ... ... тексеру
операторлары, цикл операторлары көбінесе құрылымдық операторлыры арқылы
жазылады. Шартты ... оқу, ... ... ... үшін оны
сатылы түрде ... жазу ... :
IF < ... ... ... 1 – ... 2 – ... ... ... блок – ... яғни шартты оператордың жалпы түрдегі
тармақталуы ... ... ... ... ... ... төмендегідей түрде құрама ... ... < ... ... ... ... – 1- ... – оператор;
END.
Енді мысылдар қарастырайық.
1 – мысал. Кез келген екі сан ... ... Егер 1 – ... ... 2 – ... абсолюттік шамасынан үлкен ... ...... бес есе ... ал олай болмаса, оларды өз қалпында
қалдыратын ... құру ... ... екі ... салыстыру !---*)
VAR x,y: REAL;
BEGIN
READLN (x,y);
IF abs(x) ... ...... + 2, x < 0;
Y ... , x ≥ ... ... x, y : ... (`x ... ... x < 0
THEN y:= x + 2
ELSE y:= 2*x*x*x;
WRITELN (`y =`,y:6:3)
WRITE ( ... ... ...... √7x2 – 5; x < 5
y =
x2 – 6x5 ÷ 5√x; x > ... misal3;
var x, y ;
begin
readln (x);
if x < 5 then y:= sqr (x) * x – sqrt (7 * sqr (x) – ... y:= sqr (x) – 6 * sqr(x) * sqr(x) * x / 5 * ... ... - ... + 50, егер 16 ≤ x ≤ 26
y =
2x + 20, егер x < 16 ... x > ... misal4;
var
x, y: real;
begin
writeln ( ` мәнін ... ` ... ( x ... ( x > ... and (x < = ... y:=x + ... y:=2 * x + ... ( ` y = `,y : 4 : 2 )
end.
5 – ... Екі сөз ... ... ... ... әрпі мен екінші
сөздің соңғы әрпі бірдей ... ... ... ... ... x, y:
string; z:byte;
begin
readln (x);
z:= length (y);
if y= x[1] = y (z) then ( ... ... ... ... ...... егер x < 2;
y = 2, егер 2 ≤ x < ... егер 3 ≤ ... ... x, y: ... ( ` x ... ` ... (x);
if x < 2
then y:= x
else
if x < ... y:= ... y:= – x + ... ( ` y = `,y ... – Квадрат теңдеудің түбірлерін табу ... x2 + bx + c = 0 ( ... ... a, b, c, x1, x2, d: ... ( ` a,b,c ... ... ... (a, b, c);
d:= sqr(b) – 4 *a*c;
if d < 0 then writeln( `нақты ... жоқ` ) ... := ( -b ... / ... := ( -b – sqrt(d)) / (2*a);
write (` x1=`, x1:6:2,` `:4`, x2=`, x2:6:2); ...... ... x, ... z ... осы үшбұрыштың тікбұрышты үшбұрыш екенін анықтау
қажет. Егер ол тікбұрышты ... ... қай ... ... ... misal8;
var x,
y, z;
begin
readln (x,y,z);
if ( x sqrt(sqr(y) + sqr(y))) and (y sqrt(sqr (x) + sqr(y))) ... ... + sqr(y))) then writeln ... ... ... ... then writeln (`тік бұрышты үшбұрыш,гепотенуза –
x`);
if y=sqrt(sqr(y)+sqr(z)) then writeln (`тік бұрышты үшбұрыш,гепотенуза –
y`);
if ... then writeln (`тік ... ...
z`);
end.
3. Турбо Паскаль ... ... ... біз ... ... ... ... дерлік
жұмыс жасаймыз, яғни есептің ... ... ... ... ... Курстық тақырыбыма сәйкес ... ... ... пайдаланып программа құрылымын
қарастырамыз. Бұл мысалды шешу ... ең ... ... ... ... кейін екі а,b айнымалыларын ... ... ... Бұл ... ... if then else ... берілген. Кез келген ... ... ... ... басу ... немесе RUN ... ... ... Егер де қара ... ... ... онда
есебіміздің бағдарламасын дұрыс құрдық ... ... Ал, ... ... ... соң, ... жол ... болса, онда
бағдарламамыздың бір жерінде қате жібергенімізді ... ... біз ... белгілі бір мән ... ... өз ... ... ... сол ... ... сәйкес өзгертіп отырады.
1 – мысал. Бағдаршам программасын құру керек.
Program ... ... ... ... else
if a:=`sary` then b:=`dayndal` else
if a:=`zhasyl` then b:=`zhur` else ... tus ... ... ... бір мәнге меншіктелгендігін төмендегі ... ... Pascal V
n ... = ...... esep 3;
var a,b,c: real;
begin
Writeln; write ... ... ... (a>1) and (a1) and ... (c

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Turbo Pascal программасының негізгі түсініктері17 бет
Паскаль тілі туралы ақпарат6 бет
Паскаль тілінің негізгі түсініктері27 бет
Турбо Паскаль тілінің операторлары32 бет
Дербес компьютердің даму тарихы10 бет
Эксперттік жүйені құру3 бет
Delphi бағдарламалау тілінде проектіні құрастыру22 бет
Delphi мен Pascal-дің байланысы21 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану43 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь