Кинематика

§ 1. Кинематика
Жалпы жағдайда түзу сызықты қозғалыстың жылдамдығы
Үдеуі
Түзу сызықты бір қалыпты қозғалыс болғaн жағдайда υ = const және = 0.
Түзу сызықты бір қалыпты айнымалы қозғалыс кезінде
, , = const.
Бұл теңдеулерде үдеу бір қалыпты үдемелі қозғалыс кезінде оң болады да, ал бір қалыпты баяу қозғалыс кезінде теріс болады.
Қисық сызықты қозғалыс кезінде толық үдеу ,
мұндағы t — тангенциал үдеу, ал — нормаль (центрге тартқыш үдеу) үдеу, сондықтан
t ,
мұндағы υ . қозғалыстың жылдамдығы, ал R — берілген нүктедегі траекторияның қисықтық радиусы.
Айналмалы қозғалыста жалпы жағдайында бұрыштық жылдамдық
ал бұрыштық үдеу
Бip қалыпты айналмалы қозғалыс кезінде бұрыштық жылдамдық ,
мұндағы Т . айналу периоды, ν — айналу жиілігі, яғни (бірлік уақыт ішіндегі айналым саны)
Бұрыштық жылдамдықтың сызықтық жылдамдықпен өз ара байланысы мына қатынаспен анықталады:
Тангенциал және нормаль үдеулер айналмалы қозғалыста мынадай түрде көрсетілуі мүмкін: ,
(6 . кестеде ілгерілемелі қозғалыс теңдеуінің айналмалы қозғалыс теңдеуімен салыстырмасы берілген.
        
        МЕХАНИКА
§ 1. Кинематика
Жалпы жағдайда түзу сызықты қозғалыстың жылдамдығы
Үдеуі
Түзу ... бір ... ... ... ... υ = ... = ... сызықты бір ... ... ... ... , = ... ... үдеу бір ... үдемелі қозғалыс кезінде оң болады
да, ал бір қалыпты баяу қозғалыс кезінде теріс болады.
Қисық сызықты қозғалыс кезінде ... үдеу ... t — ... ... ал — нормаль (центрге тартқыш ... ... ... υ - ... ... ал R — ... нүктедегі траекторияның
қисықтық радиусы.
Айналмалы қозғалыста жалпы жағдайында бұрыштық жылдамдық
ал бұрыштық үдеу
Бip қалыпты айналмалы қозғалыс ... ... ... , ... Т - айналу периоды, ν — айналу жиілігі, яғни (бірлік уақыт ішіндегі
айналым саны)
Бұрыштық жылдамдықтың сызықтық жылдамдықпен өз ара ... ... ... ... және ... ... айналмалы қозғалыста мынадай
түрде көрсетілуі мүмкін: ,
(6 - ... ... ... ... ... ... ... берілген.
6 – кесте
|Ілгерілемелі қозғалыс ... ... ... ... |
| | |
| | ... |ε=0 ... ... айнымалы |
| | |
| | ... ... ... қалыпсыз ... |φ=f(t) |
| | |
| | |
§ 2. ... ... заңы ... екінші заңы) мына теңдеумен
өрнектеледі:
F dt = d(mυ).
Егер масса ... ... онда ... а — F ... әсерінен массасы m дененің алатын үдеуі.
F күштің s орын ауыстырғандағы жұмысы мынадай формуламен өрнектелуі
мүмкін:
мұндағы Fs — жол бағытындағы ... ... ds — жол ... ... s жолына тұтас таралуға тиіс. Кей жағдайда орын
ауыстыруға тұрақты бұрыш жасай әсер ететін тұрақты ... ... ... F күш пен s ... жол ... ... ... формуламен анықталады: .
Тұрақты қуат жағдайында ,
мұндағы А — t ... ... ... жұмыс.
Сондай-ақ қуатты мынадай формуламен анықтауға болады: N = Fυ cos ... қуат ... ... ... бағытындағы күш проекциясының
көбейтіндісімен анықталады.
v жылдамдықпен қозғалатын, массасы т дененің кинетикалық энергиясы
мынаған тең: ... ... ... ... ... ... ... формуласы әр
түрлі болады.
Изоляцияланған системада оған енетін барлық ... ... ... ... ... яғни ... т1 және m2 екі денепің серпімсіз центрлік ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын төмендегі
формуламен табуға болады: .
мұндағы — ... ... ... ... ... ал —
соғылғанға дейінгі екінші дененің жылдамдығы.
Денелер серпімді центрлік соғылысқан кезде әр түрлі жылдамдықпен
қозғалатын болады. ... ... ... ... ... ... екінші дененің жылдамдығы .
Қисық сызықты қозғалыста материялық нүктеге әсер ететін күшті екі
құраушы күшке жіктеуге болады: ... және ... ... құраушы
центрге тартқыш күш болады. Мұнда υ — ... т ... ... жылдамдығы, R — берілген пүктедегі траекторияның қисықтық радиусы.
Серпімді деформация х туғызатын күш ... ... ... F = ... k — ... тең ... ... сан жағынан күшке тең
коэффицент (деформация коэффициенті).
Серпімді күштің потенциал энергиясы
Екі материялық нүкте (яғни ... ... өз ара ... ... больп келетін денелер) бір-біріне мынадай күшпен
тартылады: ,
мұндағы тартылыс тұрақтысы немесе ... ... бұл ... 6,67 • 10-11 м3/кг • ... және т2 — өз ара әсер ... ... ... R— олардың ара қашықтығы. Бұл заңды
біртекті шарларға да қолдануға болады. Сонда R — олардың центрлерінің ара
қашықтығы болады.
Тартылыс күшінің потенциалық ... ... ... R— ... өз ара әсер ... екі денелердің
потенциалық эпергиясының нолге тең болатындығын көрсетеді, ал бұл денелер
бір-біріне жақындағанда потенциал энергия кемиді.
Кеплердің үшінші заңы мына ... ... ... Т1 және Т2 — планеталардың айналып шығу периоды, R1 жәпе R2 —
олардың орбиталарының үлкен жарты остері. ... ... ... ... осьтің ролін орбита радиусы атқарады.
§ 3. Қатты ... ... ... ... ... осімен салыстырғандағы F күштің М моменті
төмендегі формуламен анықталады:
мұндағы l-айналу осінен ... күш әсер ... ... ... ... ... қандай болмасын айналу осіне қатысты инерция
моменті деп мына шаманы айтамыз: ... т — ... ... ... ал — нүктенің осьтен
қашықтығы.
Қатты дененің оның ... осі ... ... ... ... ... ... дененің барлық көлемі арқылы жүргізу керек. Интегралдау
жүргізе отырып мынадай формулалар алуға болады:
1) өзінің осі арқылы алынған тұтас біртекті цилиндрдің инерция ... R — ... ... ал m — оның ... ... ... қатысты ішкі радиусы R1 және сыртқы радиусы ... ... ... ... ... ... ... қуыс цилиндрдің R1R2 = R және
3) шардың центрінен өтетін оське қатысты радиусы біртекті шардың
инерция моменті
4) стерженьнің ортасынан өткен ... ... ... ... ... оның ұзындығына перпендикуляр .
Егер ... ... ... ... ... ... оське қатысты
инерция момснті 0 белгілі болса, онда бірішні оське параллель
болатын кез келген ось ... ... ... моментін Штейнер формуласымен
табуға болады: ,
мұндағы т — дененің массасы, ал d — ауырлық центрінен айналу осіне ... ... ... негізгі заңы төмендегі теңдеумеи
көрсетіледі:
,
мұндағы М — ... ... -ге тең ... түсірілген күш моменті;
— дененің айналысының бұрыштық жылдамдығы. Егер = const болса,
онда ...... ... М әсерінен дененің алатын бұрыштық
үдеуі.
Айналатын дененің кинетикалық энергиясы
мұндағы — дененіц инерция моменті, ал — оның бұрыштық
жылдамдығы.
Айналмалы қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... маятниктің кіші тербелістерінің периоды
мұндағы — маятниктің осіне қатысты инерция моменті, m — ... d — ... ... ... ... дейінгі қашықтық,
g— ауырлық күшінің үдеуі.
7-кесте
|Ілгерілемелі қозғалыс ... ... ... екінші заңы |
| | ... ... |
| | ... ... ... заңы ... ... моментінің |
| ... заңы |
| | ... және ... ... |
| | |
§ 4. ... мен ... ... идеал сұйықтың қалыптасқан қозғалысы үшін Бернулли теңдеуі
алынады.
.
Мұндағы — сұйықтың тығыздығы, υ — трубаның берілген қимасындағы сұйық
қозғалысының жылдамдығы, — ... ... ... кейбір
деңгейден алынған биіктігі және р — қысым. Бериуллидің теңдеуінен,
кішкентай тесіктен сұйықтың ағып шығу ... υ= ...... жоғары қарай алынған сұйықтың бетіне дейінгі
биіктік. Қандайда бол-масын трубаның ... ... ... көлемдегі
сұйық өтетін болғандықтан, болады, мұндағы υ1 және υ2— көлденең
қималарының ауданы, S1 және S2 трубаның екі қимасынан өтетін ... ... ... ... ... ... ... кедергі күш
Стокс формуласымен анықталады: ...... ... газдың ішкі кедергісінін коэффициенті
(динамикалық тұтқырлық), — шариктің радиусы, υ — оның жылдамдығы.
Стокстың заңы тек қана ламинарлық қозғалыс үшін ... ... ... t ... ішімде радиусы және ұзындығы капиляр
түтік арқылы ағып өтетін сұйықтың (газдың) ... ... ... ...... ... ... тұтқырлығы, р — түтік
ұштарындағы қысымдардың айырымы.
Сұйық (газ) қозғалысының сипаты Рейнольдстің өлшемсіз саны арқылы
анықталады
,
мұндағы D — ... ... ... ... ... ... шама, υ — сұйықтың ағу жылдамдығы, — ... ... ... Қатынас v = /p кинематикалық тұтқырлық деп
аталады.
Ламинарлық қозғалыстан турбулентті қозғалысқа ауысуды анықтайтын
Рейнольдс санының кризистік мәні әр ... ... ... ... болады.
Есептер шығару кезінде қажет нұсқаулар
Еселік және үлестік бірліктерін жасауға арналған косымшалар
1 - кесте
|Қосымшалар |Caн ... ... |Сан ... |
| ... ... | ... |белгілер |
|Атто |10-18 |а ... |10-1 |д ... |10-15 |ф ... |101 |да ... |10-12 |п ... |102 |г ... |10-9 |н ... |103 |к ... ... |10-6 |мк ... |106 |М ... |10-3 |м ... |109 |Г |
| |10-2 |с ... |1012 |Т ... ... және ... |Өлшеу бірліктері |Бірліктердің|Шамалардың |
|оның белгілері |анықтауға | ... ... |
| ... | ... ... |
| ... | | | ... ... ... l |­ ... |м |L ... m |­ ... |кг |М ... t |­ ... |сек |Т ... бірліктер ... S |S=l2 ... метр |м2 |L2 ... V |V= |куб метр |м3 |L3 ... ν | ... |Гц |T-1 ... | ... ... ... |T-1 |
|жылдамдық ω | | | | ... үдеу ε| ... ... ... |T-2 |
| | ... | | ... | ... ... ... |LT-1 |
|жылдамдық υ | | | | ... үдеу a| ... ... ... |LT-2 |
| | ... | | ... ρ | ... куб ... |L-3M |
| | ... | | ... Ғ; ... Р|F=ma ... |Н |LMT-2 ... ... ... куб ... |Н[м3 |L-2MT-2 ... | | | | ... р | ... ... |H/м2 |L-1MT-2 |
| | ... | | ... ... ... |кг • м/сек |LMT-1 ... L |F∆t ... | | ... ... |килограмм-квадрат |кг·м2 |L2M |
|J | ... | | ... және |A=Fl ... |Дж |L2MT-2 ... А | | | | ... N | ... |Вт |L2MT-3 ... | ... ... |L-1MT-1 ... η | ... метрге | | ... | ... метр ... |L2T-1 ... | ... | | |
5 ... ... ... және оның ХЖ бірліктерімен байланысы ... ... (см) = 10 -2м |
| |1 ... ... 1 ... -6м |
| |1 ... (А) = 10-10 м ... |1 ... (г) = 10 -3 кг |
| |1 ... (т) =103 кг |
| |1 ... (ц) = 102 кг |
| |1 ... ... ... (1 м. а. б.) = 1,66• 10-27 кг |
| |1 ... (°) = рад ... ... |1 ... (') = • 10-2 рад |
| |1 ... (") =• 10-3 рад |
| |1 ... (айн) =2 π рад |
| | |
| |1 ар=100 м2 |
| |1 ... (га) = 104 м2 |
| |1 литр (л) = 1,000028 • 10-3 м3 |
| |1 дина (дин) = 10 -5 Н ... |1 ... (кГ) =9,81 Н |
| |1 ... (Г)=9,8·103 Н ... |1 ... Н/м2 ... |1 ... Н/м2 |
| |1 ... ... ... (мм сын. бағ.) = = 133,0 |
| |Н/м2 ... |1 ... су ... (мм су. ... Н/м2 |
| |1 ... ... (атм) = \ ... • 105 Н/м2 |
| |1 ... ... (атм) = 1,013· 105 Н/м2 ... |
| ... ... тыс бірлігі ГОСТ 7664-61 -де жоқ) |
| |1 эрг =10 -7 Дж |
| |1 ... Дж |
| |1 ... (Вm • caғ) =3,6· 103 Дж ... |1 ... (1 эв) = 1,6 • 10-19 Дж ... ... ... (кал) =4,19 Дж ... |1 ... (1 ... =4,19 • 103 Дж |
| |1 ... литр-атмосфера (л • атм) = = 1,01 • 102 Дж |
| |1 ... ... (л· ... Дж |
| |1 эрг /сек =1 0 -7 Вт |
| |1 ... метр ... (кГм/сек) = 9,81 Вт |
| |1 ат күші (а. к.) =75 ... Вт ... |1 пуаз ... Н·сек/м2=0,1 кг/м • сек |
| | |
| |1 ... (ст) = 10-4 ... ... | ... | ... ... | |
II ... ... ЖӘНЕ ТЕРМОДИНАМИКА
ЖЫЛУ БІРЛІКТЕРІ
§ 5. Молекула-кинетикалық теорияның және термодинамиканың физикалық
негіздері
Идеал газдар ...... ... ... ... ... ... кысымы, V - оның көлемі, Т - абсолют температура, М
— газдың массасы, — бір ... ... ... R — газ ... киломольдің санын береді.
ХЖ бірлігінде газ тұрақтысының сан мәні R = 8,31 • 103 дж/кмоль •
град-қа тең болады.
Далтонның заңы ... ... ... ... оның ... ... тең ... осы берілген температурада барлық көлемді жеке өзі
толтыратындай әрбір жеке газдарда болатын қысым.
Газдардың кинетикалық теориясының негізгі теңдеуінің түрі
төмендегідей: ... п — ... ... ... ... W0 — бір ... қозғалысының кинетикалық энергиясы, т — молекуланың массасы
және — молекуланың орташа квадраттық жылдамдығы.
Бұл ... ... ... ... ... молекуланың саны ,
мұндағы - тұрақтысы, N0 — ... ... R= 8,31 • І03 ... ... және 0 = 6,02• 1026 кмоль-1 болғандықтан, k = 1 ,38 • ... 1,38 • 10-16 ... ... ... ... ... ... энергиясы
Молекуланың орташа квадраттық жылдамдығы
сонымен бірге
Молекулалардың ... ... ... ... ішкі ... і — ... ... дәрежесінің саны.
Молекулалық жылу сыйымдылығы С-пен меншікті жылу сыйымдылығы с-нің
арасындағы байланыс ... ... ...
Көлем тұрақты болғанда газдың молекулалық жылу сыйымдылығы
қысым тұрақты болғанда
Осыдан ... жылу ... ... газ молекуласының еркіндік
дәрежесінің санымен анықталады. Бір атомды газ үшін і=3, және
Cv = 12,5 • 103 дж/кмоль • град =З ...... = 20,8 • 103 ... • град = 5 ... • град.
Екі атомды газ үшін i = 5 және
Cv =20,8 • 103 ... • град =5 ...... • 103 ... • град = 7 ...... ... газ үшін i = 6 және
Сv =24,9 • 103 ... • град = 6 ...... = 33,2 · 103 ...... ...... жылдамдықтарына қарай бөліну заңы (Максвелл заңы),
салыстырмалы жылдамдықтары и мен иинтервалында жатқан
молекулалардыңсанып табуға мүмкіндік береді:
мұндағы ... ... υ — ... ... және ... анағұрлым ықтимал болатын жылдамдығы,
10- кесте
|и | |и | |и | |
|0 |0 |0,9 |0,81 |1,8 |0,29 ... |0,02 |1,0 |0,83 |1,9 |0,22 |
|0 2 |0 09 |1,1 |0,82 |2,0 |0,16 ... |0,18 |1,2 |0,78 |2,1 |0,12 |
|0 4 |0,31 |1,3 |0,71 |2,2 |0,09 ... |0,44 |1,4 |0,63 |2,3 |0,06 |
|0 6 |0,57 |1,5 |0,54 |2,4 |0,04 ... |0,68 |1,6 |0,46 |2,5 |0,03 ... |0,76 |1,7 |0,36 | | ... ... u-ға қарағанда салыстырмалы ... кіші ... ... ... ... заңына есеп шығарғанда әр
түрлі -ға -мәндері берілген 10-таблицаны пайдаланған ыңғайлы.
Молекулалардың орташа арифметикалық жылдамдығы .
Көптеген жағдайларда и ... ... ... ... ... Nx молекулалардың санын білу өте қажет болады. 11- кестеде ,
мұндағы N — ... ... ... | |u | |
|0 |1.000 |0,8 |0,734 ... |0,994 |1,0 |0,572 ... |0,957 |1,25 |0,374 ... |0,918 |1,5 |0,213 ... |0,868 |2.0 |0,046 ... |0,806 |2,5 |0,0057 ... ... ... күшінің өрісіндегі газ қысымының
кемуінің заңын береді
мұндағы , — биіктіктегі газдың қысымы, р0 —=0 ... g— ... ... ... Бүл ... ... ... себебі
биіктіктердің айырымының үлкен мәніне Т температураны бірдей деп есептеуге
болмайды.
Газ молекуласының ... ... ... ұзындығы
,
мұндағы — арифметикалық орташа жылдамдық, — әрбір молекуланың
бірлік уақыт ішіндегі басқа молекулалармен соғылуының орташа саны, —
молекуланың ... ... және п — ... ... ... ... ... барлық молекула-лардың бірлік уақыт ішіндегі соғылу
саны
,
Диффузия кезінде уақыт ішінде көшірілген М масса төмендегі
теңдеумен анықталады:
,
мұндағы - ауданға перпендикуляр бағыттағы тығыздық ... ... ... ... Ол ... тең: ...... жылдамдық, — молекуланың еркін журісінің
орташа ұзындығы.
уақыт ішінде газ арқылы көшірілген қозғалыс мөлшері газдағы F
ішкі ... ... ... , ... - ... ... газ ағынының жылдамдық градиенті, ал - ішкі
үйкеліс коэффиценті (динамикалық тұтқырлық) .
уақыт ішінде жылу ... ... жылу ... ... - ... перпендикуляр бағыттағы температураның
градиенті, К- жылу өткізгіштік коэффиценті
Термодинамиканың ... ... ... ... жазуга болады,
мұндағы dQ — газдың алған жылу ... dW — ... ішкі ... және dA = pdV – ... өзгерткен ксздс газдың істейтін жұмысы.
Газдың ішкі энергиясының ... dT — ... ... Газдың, көлемі өзгермегендегі, толық
жұмысы
.
Газ көлемінің изотермалық өзгерісі кезіндегі істелінетін жұмыс .
Адиабаталық процесс кезінде газдың қысымы мен оның ... ... ... ... ... ... р= const,
яғни , мұндағы ... ... ... ... де ... бо ... ... , немесе , яғни .
Газдың көлемі адиабаталы өзгергенде істелетін жұмысты төмендегі формуламен
табуға ... ... ... түрі ... болады: ,
немесе мұндағы п — политропа көрссткіші (1< R.
Өрістің ... ... мына ... апықталынады: .
Электр өрісінің екі нүктесінің арасындағы потенциал айырмасы бірлік
зарядты бір нүктеден екінші нүктеге көшіру үшін ... ... ... ... өрісі потенциалы ,
мұндағы — зарядтан бастап есептелген қашықтық.
Электр өрісінің кернеулігі мен потенциал мына ... ... өpic ... ...... ... ...
мұнда U — конденсатордыц пластиналарының арасындағы потенциал айырмасы,
- олардың ара кашықтығы.
Оңашаланған өткізгіш пен оның заряды арасындағы ... ... С — ... сыйымдылығы.
Жазық конденсатордың сыйымдылығы
мұндағы S — конденсатордың ... ... ... ... ... ... — ішкі сфераның радиусы, ал R — ... ... R ... ... ... сыйымдылығын көрсетеді.
Цилиндрлік конденсатордың сыйымдылығы ,
мұндағы L —коаксиалды цилипдрлердің биіктігі, мен R — соған сәйкес
ішкі және ... ... ... ... ... сыйымдылығы: параллель косылған
конденсаторларда ,
тізбектеп қосылғап конденсаторларда .
Оңашаланын зарядталған өткізгіштіктің ... ... ... ... ... ... алуға болады: , , .
жазық конденсатор болған жағдайда
мұндағы S — әрбір пластинаның ауданы, — ... ... ...... ... ... айырмасы.
Мына шаманы
электр өрісінің энергиясының көлемдік тығыздығы деп атайды.
Жазық конденсатор ... өз ара ... күші
§ 10. ... тогы
Ток күші I сан мәні жағынан уақыт бірлігі ... ... ... ... ... мөлшеріне тең болады, .
Егер ... онда ... ... тығыздығы ,
мұндағы S — өткізгіштің көлденең қимасыпың ауданы. Біртекті
өткізгіштің ... ... ... ... күші Ом ... ,
мұндағы U — учаскепің ұштарындағы потенциал айырмасы, ал R — осы ... ... ...... ...... өткізгіштік немесе электр
өткізгіштік, — ұзындық және S — өткізгіштің көлденең қимасының
ауданы.
Металдардың меншікті кедергісінің ... ... ... — 0°C ... ... кедергі, —
кедергінің температуралык коэффициенті.
Тізбектің учаскесіндегі электр тогының жұмысы ... ... ... үшін Ом заңының түрі мынадай:
мұндағы Е — ... э. қ. ... R — ... ... ал — ... (генератордың кедергісі).
Тізбекте бөлініп шығатын толық қуат ... ... үшін ... екі ... бар: Кирхгофтыц бірінші
заңы: «Түйіндес жинақталатын ток күштерінің алгебралық қосындысы ... ... ... ... «Кез ... ... контурда тізбектің тиісті
учаскелеріндегі потенциалдық төмендеуінің алгебралық қосындысы осы
контурда ұшырайтын э. қ. күштерінің алгебралық қосыпдысына тең: .
Кирхгофтың ... ... ... ... ... алу
керек: схемаларда сәйкес кедегілердегі токтың бағыттары өзіміздің
қалауымызша стрелка арқылы көрсетіледі. Контурды қалауымызша алған бағытпен
айналганда, айналу бағытымен бағыты бірдей болып ... ... оң деп, ... ... бағыты қарама-қарсы болып келген токты теріс деп
есептейміз.
Оң э. қ. күшіне айналу бағытында ... ... э. қ. ... яғни егер ток ... ... ... минустен плюске
қарай жүретін болса, онда э. қ. күш оң болады. Құрастырып алынған
теңдеулерді шешудің нәтижесінде анықталатын шамалар теріс болып ... Егер ... ... ... онда оның ... мәні ... бөлігіндегі токтың нақтылы бағытын көрсететін стрелкаға қарсы
бағытты көрсетеді. Егер кедергіні ... ... онда оның ... ... нәтижені көрсетпейді (себебі, омдық кедергі әр уақытта да оң болады).
Олай болғанда, осы берілген кедергідегі токтың бағытын өзгертіп есепті осы
шарт бойынша ... ... тогы үшін ... екі заңы бар.
Фарадейдің бірінші заңы бойынша, электролиз уақытында бөлініп шығатын
заттың ... М, ... тең ... ... q — электролит арқылы өтетін электр ... К ... ... заңы бойынша электрохимиялық эквивалент химиялық
эквивалентке пропорционал болады, яғни
мұндағы А — бір ... ... Z — ... ... F — сан мәні 9,65 • 107 ... тең ... ... электр өткізгіштігі, мынадай формуламен
анықталады:
,
мұпдағы - диссоциация дәрежесі, С — концентрациясы, яғни бірлік
көлемнің ішіндегі кг-мольдің ... Z — ... Ғ — ... саны, и+
және и- - иондардың қозғалғыштығы. Осымен бірге - ... ... ... ... ... осы көлемнің ішінде
ерітілген заттың барлық молекулалар санына қатынасын көрсетеді. Шама
— эквиваленттік концентрация деп атайды. Олай ...... ... ... ... ... ... неғұрлым аз тығыздықты ток үшін Ом заңының түрі
мынадай
мұндағы - өрістің кернеулігі, - газдың меншікті өткізгіштігі,
- ионның заряды, және ионның қозғалғыштығы және ... ... ... ішіндегі әр таңбалы (қос иондар саны) иондардың
саны. Осымен
мен бірге, мұндағы N — уақыт бірге те4 ... ... ... иондаушы агентпен жасалатын иондар қосағының (жұбының) саyы, —
молизация коэффициенті.
Газдың ішіпде токтың қанығуы орнығатын ... осы ... ... ... ... ,
мұндағы d —электродтардың ара қашықтығы.
Электрон металдан сыртқа босап шығуы үшін, оның ... ... болу ... , ... А — берілген металдан электронның шығу
жұмысы.
Термоэлектрондық эмиссия ... ... ... ... тогының
тығыздығы мынадай формуламен анықталады: ,
мұндағы Т — катодтың абсолют ... А — шығу ... k — ... және В — әр түрлі металдар үшін түрліше болатын кейбір тұрақты
(эмиссия тұрақтысы).
§ 11. Электромагнетизм
Био-Савар-Лапластың заңы бойынша ... ток I ... ... элемент3 dl
кеңістіктіц кейбір А нүктесінде кернеулігі dH ... ... ... да, ... тең ... - dl ... элементінен А нүктесіне дейінгі қашықтық, -
радиус- вектор мен ток элементінің арасындағы бұрыш. Био- Савара-
Лапластың заңын әр ... ... ... ... ... ... токтың центріндегі магнит өрісінің кернеулігі ,
мұндағы R — тогы бар ... ... ... ұзын түзу ... өткізгіш жасаған магнит өрісінің кернеулігі
мұндағы а- кернеулігін іздеп отырған нүктеден тогы бар өткізгішке
дейінгі қашықтық.
Дөңгелек токтың осіндегі ... ... ... мынадай, ,
мұндағы R тогы бар дөңгелек контурдың радиусы және а – ... ... ... контурдың жазықтығына дейінгі қашықтық.
Тороид және шексіз ұзын соленоидтың ішіндегі магнит өрісінің
кернеулігі ... п — ... ... ... ... орам ... .
Соленоидтың шектеулі ұзындығындағы магнит өрісінің кернеулігі ,
мұндағы және — қарастырып отырған нүктеден соленоидтың ұштарына
жүргізілген радиус-вектор мен соленоид ... ... ... ... В мен ... ... кернеулігінің Н арасындағы байланыс
мынадай қатынаспен көрсетіледі:
мұндағы — ортаның салыстырмалы магниттік өтімділігі, — ... ... ... ол мынаған тең: 4π • 10-7 Гн/м= ... 10-7 ... ... үшін , олай ... B = f(H) ... = f(H) ... білу ... болатын есептерді шығарғанда
міндетті түрде қосымша ... ... ... ... ... ... көлемдік тығыздығы .
Контур арқылы өтетін магнит индукциясының ... ... ... ... S — контурдың көлденең қимасының ауданы, — ... ... ... мен ... ... бағыты арасындағы бұрыш.
Тороид арқылы өтетін магнит индукциясының ағыны ,
мұндағы N — ... ... ... ... — оның ... — оның
көлденең қимасының ауданы, — өзек материалының (затының) салыстырмалы
магнит өтімділігі және — ... ... ... ауа ... ... онда ... — ауа ... ұзындығы, —темір өзектің ұзындығы,
— оның магнит өткізгіштігі және — ауаның магнит өткізгіштігі.
Магнит өрісінде тұрған тогы бар ... dl ... ... ... етеді
,
мұндағы — токтың бағыты мен магнит өрісінің ... ... бар ... ... сондай-ақ магнит өрісінде мангит
стрелкасына айналдырушы моменті бар қос күш әсер етеді
мұндағы - тогы бар контурдың (немесе магнит ... ) ... ал — ... ... бағыты мен контурдың жазықтығына
түсірілген нормальдің арасындағы бұрыш.
Тогы бар ... ... ... ... S- ... ... олай болса .
I1 және I2 тогы бар параллель екі түзу сызықты ... өз ара ... әсер ... l - ... ... ал d – ... ... қашықтығы.
Магнит өрісіндегі тогы бар өткізгіштің орын ауыстыруы үшін істелетін
жұмыс
,
мұндағы dФ — өткізгіштің қозғалған уақыттағы кесіп өтетін магнит
индукциясының ағыны.
Магнит өрісінде ... ... ... ... ... күш Лоренц формуласымен анықталады ,
мұндағы q — ... ... ал — ... ... ... мен
магнит өрісінің арасындағы бұрыш.
Магнит өрісіне перпендикуляр етіп қойылған ток өткізетін пластинканың
бойымен ток өткенде көлденең потенциал ... ... ... ,
мұндағы — пластинканың қалыңдығы, В — магнит өрісінің индукциясы,ал
- токтың n концентрациясы мен е ... ... кері ... тұрақтысы.
К-ны және материалдың меншікті өткізгіштігін біле отырып ... ... ... ... ... индукция құбылысын, контурды қоршап тұрған бет
арқылы өтетін магнит индукциясыныц Ф ағынының әрбір өзгерісіндегі ... ... ... э. қ. күші деп ... Индукцияның э. қ.
күшінің шамасы мынадай теңдеумен анықталады:
.
Магнит индукциясының ағының сол контурдағы ток күшінің өзгерісі арқылы
өзгертуге ... ... ... Осы ... өздік индукцияның э. қ.
күші мынадай формуламен анықталады: , мұндағы L — контурдың
индуктивтілігі (өздік индукция коэффициенті).
Соленоидтың индуктивтілігі ... l — ... S— оның ... ... п — оның ... ... келетін
орам саны.
Өздік индукция құбылысының салдарынан, э. қ. күшін ажыратып тастаған
уақытта тізбектегі ток күші ... заң ... ... ,
ал Э.Қ. күшін қосқанда ток күші мына заң бойынша көбейеді ,
мұндағы - ... ... бар ... ... ... ... ... индукция ағынының өзгерісі де көршілес контурдағы ток күшінің
өзгеруімен артуы мүмкін (өз ара индукция құбылысы). Осы уақытта
индукцияланатын Э.Қ. күші ...... өз ара ... ... ... қиып ... екі соленоидтың өзара индуктивтігі
мынаған тең:
мұндағы және осы ... ... ... орам ... ... ток ... ... оның көлденең қимасынан
өтетін электр мөлшері мынаған тең: ... ... ... ... - ... және оның |Бірліктерді ... ... ... ... |дің ... ... | ... |і |
| | | ... ... ... ... l |— ... |м | L ... m |— ... |кг |M ... t |— ... |сек |T ... ... | | | | ... күші I |— ... |А |І ... бірліктер ... мөл- | ... | | |
| | ... | | ... |q=It ... | |
| | ... ... |
|Электр ығы- | | | | ... ... | ... |Кл |TI ... ... | | | | ... ағыны) | | | | ... ... | ... | Kл/м | L-1TI ... ... ... | | |
| | |ген метр | | ... ... | ... ... | L-2TI ... ... | ... | | |
| | |ген | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ығысу |D=σ ... ... |L-2TI ... | ... | | ... | ... | | |
| | ... | | ... ... | ... | Кл/м3 |L-3TI ... ... ... | | |
| | |ген куб | | |
| | ... | | ... ... | ... |В |L 2MT -3 ... ... | | | |I-1 ... | | | | ... ... | ... |В\м |LMT -3 ... ... | ... | | |
| | |ген метр | | ... ... | |Ом |Ом |L 2MT -3 |
| | | | |I-2 ... | ... ... |L 3MT -3 |
|электр кедергісі | | | |I-1 ... ... ... |Ф |L -2M -1T |
| | | | |4 I2 ... ... | ... |А/м2 |L 2I |
| | ... | | |
| | |ген | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... |Вебер |Вб | ... ... | | | | ... ... | ... |Тл | ... | ... |Гн | ... ... | ... |А/м | ... | ... | | ... бар ... ... | |
| | |рат метр | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... өткізгіштігін енгіземіз ,
мұндағы - ортаның абсолют диэлектрлік өткізгіштігі, оның ... ... ... мен ... системасын таңдап алуға байланысты болады;
— вакуумның диэлектрлік өткізгіштігі. 0 шамасы ... ... ... оның сандық мәні тек қана өлшеу бірліктерінің жүйесін таңдап
алуға байланысты болады. Ендеше, барлық теңдеулердегі орнына, ... ... тең ... шаманы алуымызға болады, мұндағы —
электр тұрақтысы, ал — вакууммен салыстырғандағы ортаның диэлектрлік
өткізгіштігінің мәнін, яғни диэлектрлік ... ... ... ... СГС ...
MKCA ... ... ... ... - ... магнит өткізгіштігінің орнына, оның
сандық мәніне тең келетін шаманы аламыз, мұндағы — магнит
тұрақтысы, ал — вакууммен ... ... ... ... яғни ... ... әдеттегі кестелік мәні.
СГС жүйесінде және ... МКСА ... ... ... ... және оның ХЖ |
| ... ... ... күші |1 СГСI ... ... |1 СГСq ... ... ағыны |1 СГСφ ... ... | ... | ... ығысу |1 СГСD ... ... | ... ... |1 СГСσ ... тығыздығы | ... ... |1 СГСU ... өрісінің |1 СГСE= ... | ... ... |1 СГСR ... ... |1 СГСρ ... | ... ... |1 СГСC ... тығыздығы |1 СГСj ... ... ... СГСФ |
| | ... ... |1 СГСВ=1 гаусс (гс)=10-4Тл ... |1 ... Гн ... ... |1 ... ... (э) = ... | ... с к е р т у. Осы ... ... ... ... сандық |
|мәні бір секундтағы сантиметрмен берілген, яғни с=3 • 1010 ... ... ЖӘНЕ ... 12. ... ... ... және ... тербелмелі қозғалыстың ... түрі ... ... х — нүктенің тепе-теңдік қалыптан ығысуы, бұл әр түрлі уақыт
кезеңінде түрліше болады, А — ... Т — ... φ — ... ... ... жиілігі, - бұрыштық жиілік.
Тербеліс жасайтын нүктенің жылдамдығы мынаған тең: ... ... ... m ... ... гармониялық тербеліс жасайтын күш мынаған
тең:
мұндағы осыдан . Осындағы Т- F=-kx ... ... ... ... ... периоды, ал k — деформация коэффициенті, ол сан
жағынан бірге тең ығысу ... ... тең ... ... кинетикалық энергиясы
ал потенциалық энергиясы
Толық энергия
Гармониялық тербелмелі қозғалыстардың мысалы ретінде маятниктің ... ... ... ... ... ... ... l— маятниктің ұзындығы, ал g — ауырлық күшінің үдеуі.
Бір жаққа бағытталған ... ... екі ... ... ... сол қосылатын тербелістердің периодындай гармониялық
тербеліс аламыз, оның амплитудасы мынадай болады:
ал оның ... ... мына ... ... ... ... А 1 мен А 2- қосылған тербелістердің амплитудалары, ал φ1 мен φ 2
— олардың бастапқы фазалары.
Периодтары бірдей өз ара ... екі ... ... ... ... қозғалыс траекториясының теңдеуі мына түрде болады:
Массасы материялық нүктеге F=- kx серпімді күштен басқа тағы да Fүйк =
- rυ ... күші әсер ... ... онда ... r — ... ... υ — ... нүктенің жылдамдығын көрсетеді, ол уақытта нүктенің
тербелісі өшетін тербеліс болады.
Өшетін тербелмелі қозгалыстың теңдеуі мына ... -δt ... δ — өшу ... Бұл ... және , мұндағы ω0 —
меншікті тербелістің бұрыштық жиілігі. Шама χ=δТ тербеліс өшуінің
логарифмдік декременті деп аталады. ... ... sin ω0 t, ... ... m ... нүктеге периодты сыртқы күш Ғ=Ғ0 sin ωt ... ... онда ... ... ... ... болады да, оның
теңдеуінің түрі мынадай болады: х2=А sin(ωt+φ),
мұндағы және ... ... ... ω ... тербелістің жиілігімен ω0 және
тербелістің өшу коэффициентімен δ мынадай қатынаспен: ... ... ... ... ... тербеліс сәуле деп аталатын кейбір бағытының бойымен с
жылдамдықпен тараған уақыттағы, осы ... ... ... ... l
қашықтықта жатқан кез келген нүктенің ... ... ... ... А – тербелетін нүктелердің амплитудасы, λ- толқынның ұзындығы.
Сонымен бірге λ=c·T. Сәуленің үстінен сәуленің көзінен l1 және ... ... екі ... фазалар айырмасы мынадай
Толқындардың интерференциясы ... ... ... ... ... ...
мұндағы — сәулелер жолының айырмасы.
Амплитуданың минимумы мынадай шарт ... ... 13. ... тербелістің кейбір ортада таралуының жылдамдығы мынадай
формуламен ... ... Е – ... Юнга ... ал ρ — ... тығыздығы.
Газдардың ішінде тербелістің таралуының жылдамдығы мынадай:
мұндағы μ — ... бір ... ... Т — ... абсолюттік
температурасы, R — газ тұрақтысы, ... (Ср - ... ... ... жылу ... ал СV — ... тұрақты болғандағы газдың
жылу сыйымдылығы).
Децибелден берілген L1 дыбыс қысымы деңгейінің Δр дыбыс қысымының
амплитудасымен байланысы мынадай ... ... ... ... Δр0 — ... ... ... деңгейіндегі дыбыс қысымының
амплитудасы. Фонмен берілген дыбыс қаттылығының деңгейі L2 дыбыс
интенсивтігімен мынадай қатынас арқылы байланысады: ... I0— ... ... ... ... ... түрде ол
былай алынады:
I0= 10-12 Bт/м2 және Δр0 = 2 • 10-5 H/м2. Допплердің принципі бойынша
бақылаушымен ... ... ... ... ν — ... ... шығаратын дыбыстың жиілігі, u - дыбыс ... ... υ— ... ... жылдамдығы және с — дыбыстың
таралу жылдамдығы. Егер бақылаушы дыбыс көзіне қараған бағытпен қозғалады
десек, онда жылдамдық υ >0 ... ал ... көзі ... ... онда u

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кинематикалық жұп. Негізгі белгіленулері3 бет
Кинематикалық жұптар4 бет
Кинематиканың негізгі ұғымдары8 бет
Машинаның кинематикалық сұлбасын құрастыру8 бет
Механизмді кинематикалық зерттеу 13 бет
Нүкте кинематикасы9 бет
ПШН-8-3-5500 тербелмелі құрылғы рычагты механизмнің кинематикалық және динамикалық анализін жасау20 бет
Электродвигательді таңдау және жетектің кинематикалық және күштік есебі18 бет
3DS MAX бағдарламасын қоллдану24 бет
Gudel роботының конструкциялық бөлім67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь