Ақша айналысы және формалары

Кіріспе
Нарықтық капиталға көшкен кезде капитал сөзі жиі айтылатын болады, бірақ капитал деп кез келген ақшаны айтады. Қандай да бір капитал болмасын өз қозғалысын белгілі ақша сомасы түрінде бастайды. Алайда ақшаның ақшамен және ақшаның капитал ретіндегі айырмашылығы бар. Ақшалар өз бетінше капитал бола алмайды. Мысалы егерде ақшалар тауар айырбасын Т.А.Т формуласымен қызмет көрсетсе онда олар бұл бір жерде айналым қызметін орындайды.
Егер ақшаларды құнды еселеу құралы ретінде қолданса, яғни алғашқы салынғанға қарағанда көп құн алу үшін көп болса, онда ақшалар капитал бола алады. Ақша . ақша ретінде және айналым ақша . капитал ретінде алғашқыда бірінен тек біркелкі емес айналым түрінде өзгешеленеді.
Әрбір мемлекеттің экономикасында ақшаның пайда болуымен оның дамуы тарихта маңызды орын алады. Ақша экономиканың күйзелісі мен оның өркендеуіне, оған қоса мемлекеттік бюджеттің кірісін өсірумен қатар тапшылығын қаржыландыруға септігін тигізеді.
Ақшаның бүгінгі нарық экономикасындағы мәні мен маңызы қарастырылған және жалпы экономиканың әлеуметтік, саяси жағдайларға тигізетін факторлар көрсетілген.
Ақша . жалпыға бірдей балама ретінде қызмет ететін ерекше тауар. Ақшаның мәні оның атқаратын қызметінен көрініс береді. Ақша, негізінен, үш түрлі қызмет атқарады:
. айналыс құралы ретінде . ақшаға кез келген тауарды сатып алуға болады;
. құн өлшемі ретінде . ақшамен нарыққа ұсынылған кез келген тауардың құны өлшенеді;
. қорлану қоры қызметін атқарады егер тауар өндіруші тауарды сатқаннан түскен ақшаны өзге тауарларды сатып алуға ұзақ уақыт пайдаланбаса, ондай ақша қазына құрау қызметін атқарады.
        
        Кіріспе
Нарықтық капиталға көшкен кезде капитал сөзі жиі айтылатын болады,
бірақ капитал деп кез келген ақшаны айтады. ... да бір ... ... ... ... ақша ... түрінде бастайды. Алайда ақшаның ақшамен
және ақшаның капитал ретіндегі айырмашылығы бар. Ақшалар өз ... бола ... ... егерде ақшалар тауар айырбасын ... ... ... онда олар бұл бір ... ... ... ... құнды еселеу құралы ретінде қолданса, яғни алғашқы
салынғанға қарағанда көп құн алу үшін көп ... онда ... ... бола
алады. Ақша - ақша ретінде және ... ақша – ... ... ... тек ... емес айналым түрінде өзгешеленеді.
Әрбір мемлекеттің экономикасында ақшаның пайда болуымен оның дамуы
тарихта ... орын ... Ақша ... күйзелісі мен оның
өркендеуіне, оған қоса ... ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Ақшаның бүгінгі нарық ... мәні мен ... және ... ... ... ... жағдайларға
тигізетін факторлар көрсетілген.
Ақша - жалпыға бірдей балама ретінде қызмет ... ... ... мәні оның ... ... ... береді. Ақша, негізінен, үш
түрлі қызмет атқарады:
- айналыс құралы ретінде - ... кез ... ... сатып алуға
болады;
- құн өлшемі ретінде - ... ... ... кез келген тауардың
құны өлшенеді;
- қорлану қоры қызметін атқарады егер тауар ... ... ... ... өзге ... ... ... ұзақ уақыт
пайдаланбаса, ондай ақша қазына құрау ... ... ... және ... ... ... адамдар ақша ретінде
әр түрлі тауарларды - астық, мал, ... ... және ... ... ... физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша
атқаруға тиісті ... ... ... ... - металл ақшалардың
маңызды қасиеттердің бірі - оларды бөлуге ... еді. ... ... ... ... да, ... ... қасиеттері мен құндылығын
жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің ... ... ... ... және күміс теңгелер пайда болды.
Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгеледің орнына қағаз ақшалар
жүре бастады. ... ... құны ... кепілденді және олар алтынға
еркін айырбасталды.
Қазақстан Республикасының ... ... (ҚҰБ) өзі ... бойынша ресми қайта қаржыландыру ... сол ... да ... ... ... Ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс ... ... ... ... ... ҚҰБ мүдделендіру
мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша ... ... ... асырылатын
аумақтағы нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін ... ... ... банкі пайыз саясатының басты
мақсаты-айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, ... ... ... ... ... ақша ... және ... өсуін төмендетуді
қамтамасыз ету болып табылады. ... ... ... шын ... үшін ... өз ... шығынның көлемін құрайды. Демек, жаңа
пайыз саясаты алдағы уақытта ... ... бір ... ... ... қол ... тиіс.
Яғни, Қазақстан Республикасының пайыздық саясатының қазіргі кездегі
қиыншылықтары анықталды және одан шығудың жолдарына сипат ... Ақша ... және ... Ақша ... ұйымдастыру
Ақша мемлекет пайда болмастан көп бұрын қолданысқа енді және ... әр ... ... білдірді. Бұл айырбас қатынастарының
дамуының нәтижесі еді. Сөйтіп, ақша өзінің ... ... ... ... оның құнының баламасына көшті. Мемлекет өзінің қаржы
қызметі саласында өзіне дейінгі қолданылған ақшаны пайдаланды. Ақша ... ... ... өте ... олар ... жүйенің негізгі
құрамы болып табылады. Ақша жүйесі экономикалық үдерістерге ... ... ... әсер ... экономикалық жағдайы, сол елдің экономикалық ... ... ақша ... оның атқаратын қызметіне тікелей
байланысты. Макроэкономикалық тепе-теңдік ақша рыногында белгілі бір тепе-
теңдіктің болуын ... ... ... ең ... ... ... пен ... тепе-теңдігі.
Қазақстан Республикасы өзінің төл теңгесін шығарғанға ... ... ... сомдарды қолданды. Қазақстан Республикасының
ұлттық валютасы 1993 ... 12 ... ... ... ... ... Жарлықта ұлттық валютаны 1993 жылдың 15
қарашасынан бастап енгізу көзделді.
Ережелерге сәйкес екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... қолма-қол тиындарды кедергісіз қабылдау мен
операциялық кассаны қамтамасыз етуге міндетті; заңды және жеке ... ... ... да айналымдағы ақша белгілеріне ... ... ... ақша ... ... ... ... мерзімі белгіленбейді және ол ақша айналымынан толық шығып
қалғанша жүзеге ... ... ... ... ... пен ... тұрады. Банкнот пен монетанаң
көрсетілген құнының құрылымын Қазақстан
тұрады. Банкнот пен ... ... ... құрылымын Қазақстан
Ұлттық Банкі белгілейді.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшаны шығару, олардың
айналысын ұйымдастыру және ... ... тек қана ... Ұлттық
Банкі қолма-қолсыз эквивалентпен алу ... ... пен ... сату ... ... ... кезде Қазақстанда өзінің ақша жүйесі қалыптасты. Ақша
жүйесінің элементі мемлекет белгілеген ақша айналымы ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз нысандағы ақша қозғалысы жатады.
Жоғарыда айтқанымыздай, Қазақстан Республикасындағы ақшалардың
бірден-бір эмитенті Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... банкноттар мен монеталардың ... ... ... олардың жасалып шығарылуын қамтамасыз етеді, қолдағы
ақшаны ... жою және ... ... ... ... Банкінің айналысқа шығарған банкноттары мен
монеталары олардың белгіленген ... ... ... бүкіл
аумағында төлемдердің барлық түрлері бойынша, сондай-ақ банк шоттарына,
енгізу және ақша аудару үшін ... ... олар ... ... ... ... ... және айырбасталады.
Қазақстан Ұлттық Банкінен басқа ешкім Қазақстан Ұлттық Банкі ... мен ... ... деп ... ... және ... ... толық көлемінің кемінде жетпіс
проценті сақталған банкноттарды ... ... ... және Қазақстан
Республикасының банктері шектеусіз айырбастайды және жоғалған немесе
жойылған банкноттар мен ... ... ... емес. Ақша бірлігін
ауыстыруға Қазақстан Республикасы Президентінің құқығы бар. ... ... ... ... ақша ... қолдану
тәртібін, мерзімін және шарттармен белгілейді.
Қазақстандағы инфляциямен ... тағы да бір ... ... ... ... артық сұранысты төмендету болып табылады. Өткенге
оралатын ... ... ... кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде,
валюталардың бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық ... қол ... ... ... ... ... капиталдары несиелік
нарықтан валюталық нарыққа ауысып кетті. Теңгені айырбас бағамы анықталатын
сырқы көрінісі мен сыртқы құны ... ... ... ... ... тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша ... ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет етеді.
1.2 Қазақстан экономикасында қолма-қол ақшаның ... ... ... ... қолма-қол ақшаның алатын ролі аса
жоғары болып келеді. Экономикасы ең дамыған, ғылыми техникасы ең ... ақша ... ... қолма-қол ақшаға көп көңіл бөледі. Қазіргі
замандағы ақша жүйесі ұзақ тарихи ... ... ... қажетті қаражат құралдары да осының нәтижесінде дами бастаған ,
валютаның тұрақтылығы келесі ... ... ... болады:
экономиканың көлемі және оның мүмкіндігінен, жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ)
мөлшерінен, елдің ... ... ... ... және ... және ... да экономикалық көрсеткіштерге байланысты болады.
Көптеген ... ... ... ... ... дамыған болса да және қолма-қол ... есеп ... ... ... көп ... алса да, ... ... ақшаның
алатын ролі әлі де ерекше болып келеді.
Ешбір басқа қаржы құралы бұндай ... ... ... ... алмайды. К. Марк өз заманыңда көрсеткендей « жеке адам қоғаммен ... және ... ... өз ... ... ... және ... күйзелістер кезінде ақша жүйесінің
тұрақтылығын төмендей түседі, нақты айтқанда бұл уақытта қолма-қол ... ... ... мен ролі арта ... Экономикалық,
әлеуметтік және саяси тұрақсыздықтар ... ақша ... ... ролі ... ... шыға ... ... ақша жүйесіне қойылатын шарттардың бәрін қолма-қол ақша
орындай алады. Өйткені ақша активтері қолма-қол ... ... ... ... ... ... ... есебі жақсы жұмыс
істейтін және дамыған жүйеде қолма-қол ақша 12-15% құрайды.
Ақша жүйесінің ... ... ... әсер ... ... ... ... қанағаттандыру үшін қажет және ол
өндірілген өніммен және көрсетілген қызметпен, ... ... және ... тығыз байлланысты болып келеді. Экономика теориясында бұл
байланыс « ақшаның сатып алу күші » ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
MV=PY
Бұл формула экономиканың ақшадағы қажеттілігін ... ... ... және оның ... ... өндірілген табыстын
бағасымен мөлшеріне тең болады.
Осыған қоса бұл формулада көптеген әсер ... ... бар, ... ... ... ... ғылыми-техникалық
жетістіктер, тағы басқа факторлар. Осы ... ақша ... өз ... тигізеді. Ақша массасындағы ақшаның саны тек қана
экономикалық заңдылықтармен ғана ... ... ... мемлекеттің
нарықтық факторларды реттеумен қатар төлем айналысының қызметіне де
байланысты ... ... ... мөлшерін жалпы ішкі өнімнің көлемімен
салыстырады, өйткені жалпы ішкі өнім ... ... ... ... ... Неғұрлым экономиканың құрылымы күрделі болған сайын,
соғұрлым ақша келісімдері орындалады. Осы ... ... ... ... есеп ... ... ... ақшаны операцияларда
қолдану мөлшері де жоғары болады.
Шаруа субъектілері қолданылатын қолма-қол ақша келісімдерін ... ... ... ... бәрі анық ... неге ... ... себептері бар, соның ішінде: облыстың климат жағдайы,
региондағы ... ... ... ... ... оның өмір ... түрлері, тағы басқа толып жатқан себептерге байланысты болады.
Қолма-қол ақшаның басым бөлігі адамдардың күнделікті ... ... Оның ... ... халық соңғы тауарларды тұтынады. Сондықтан
ЖІӨ жеке қажеттіліктерге тұтынылатын ... ... ... ... ақшаның қажеттілігіне жатқызуға болады. Қолма-қол ақша айналымын
реттеу ... ... ... бір ... болып табылады, Ұлттық банк
ұлттық валютаның тұрақтылығымен сенімділігін арттыру үшін әр ... ... ... Банк ... ... ақша көлемін анықтайтын объективті
факторлардың бәрін ескеріп іс жүзінде ... ... ... ақша ... ... ... ... идеяларын
жүзеге асыру, жеке саудадағы ұсақ операциялардың көлемі, шағын және орта
бизнестегі жүргізілетін ерекше ... ... ... ... ... Көптеген сауда орталықтарында тағы басқа жерлердегі
қолма-қол ақшасыз есеп айырысу, яғни пластикалық карточкаларды әр ... ... ... ... ... ... рөлі әлі өте жоғары.
Оның себебі, халықтың жалпы табыс деңгейінің төмендігі, ... есеп ... ... ... ... санының аздығы, ғылыми-
техникалық дамудың жылдамдығына адамдардың психологиясы
олардың ... ... ... кезде ақша жүйесінде ғылыми-техникалық прогрестерді қолдану
саны шектеулі, көптеген облыстарда, ауылдарда тұрмыс ... ... ... осылардың бәрін қоса алсақ онда қолма-қол
ақшаның алатын рөлі біздің республикамызда әлі ... ... ... ... қолма-қол ақшамен есеп айырысу ыңғайлы
болып табылады, дамыған елдерде өткізілген ... ... онда ... ... ұсақ сауда және қызмет көрсетулерде қолма-қол ақшаның
басымдылығын анық ... ... ... ... 3/4 ... ... ... есепті ы мжақтаған,
мысалға, АҚШ үй ... ... 1/3 ... тек қана ... жүргізіледі. Шағын бизнесте қолма-қол ақшаны қолдану өте лайық
болып келеді, өйткені шағын кәсіпорындар өз ... ... ... ... ... оларға қаражат жағынан көтеру қиынға
соғады.
Соңғы жылдары электрондық карточкалардың дамығанын байқасақ та қолма-
қол ... ақша ... ... ролі бәрі бір ... ... АҚШ және
басқа дамыған елдерде электрондық карточкаларды енгізудің бірінші ... ... ... сол ... ... ақша нарықтан жойылып кетеді
деп көбісі ой пікір білдірген. Осыған қарамастан қолма-қол ақшаның төлем
айналысында басымдылығы ... ... ролі – ол ақша ... ақша құралының ең
өтімдісі. Сондықтан ол ақша ... ... ... ... байланысты қолма-қол ақша қоғамның ең бір ... ... ... ... ақша арқылы мемлекеттің экономикалық тұрақтылығымен
дамуын байқауға болады. Олар дүние жүзіндегі ... ... және ... ... Мысалы, АҚШ долларын дамыған және ... келе ... ақша ... ... ... ақша ... банктің ұйымдастыру үшін үлкен материалдық шығндар ... ... ... ... ... қамтиды, ақша белгілерін дайындаудан бастап
айналым процесіндегі оның сапасымен ... ... ақша ... өңдеу
оларды айналымнан алуға дейін жұмыстарды қосады.
Әрине тек қана ақша ... ... ... ... ... ... жүйесін
дамыту мүмкін емес. Тәжірибеге қолма-қол ... есеп ... ... Ұлттық Банктің жұмысындағы негізгі бір мақсаты болып табылады.
1.3 Банктердің ақша айналысындағы ролі
Банк ...... ... ең ... әрі ажырағысыз
құрылымы. Банктер мен ақша-тауар қатынасы тарихи тұрғыда қатар (параллель)
дамып, бір-бірімен тығыз ... ... ... ... барлық
деңгейіндегі халық шаруашылығымен күн сайын тікелей байланысты. ... ... ... процесіне қатысушылардың экономикалық мүдделері
қанағаттандырылып ... Бұл ... ... ... ... ... ... ақшасын, шаруашылық органдардың капиталын және басқа да
шаруашылық процесінен ... ... ... қаражатты тартып, оларды қарыз
алушыларға уақытша пайдалануы үшін ... бұл ... ... ... ... ... басқа да көптеген қызмет түрлерін көрсетті.
Банктерге шоғырландырылған қаражат өндірістің тиімділігін арттыруға және
қоғамдық ... ... ... ... ... тигізді.
Банктер нарықтық экономикада ең басты қаржылық делдалдар ... Өз ... ... олар ақша нарығында тауарға айналатын
жаңа ... мен ... ... ... ... ... негізінен алып немесе банктен алып оны ... ... жаңа ... ... ал жаңа ... ... алушыға береді. Жаңа міндеттемені және жаңа талапты
тудыратын бұл ... ... ... ... ... ... ... берушіден қарыз алушыға қозғалысы, орналасуы, ағылуы
және осылармен байланысты болатын қаржы ... ... ... деп ... нарықтық экономикада монополистерге айналып, барлық қаржылық
капиталдарға ие ... Олар ... ... ... шығып, ұдайы
өндірістің барлық фазасының салаларына дендей енеді. Несие ... ... ... » ие және ең қатерлі жолмен нақты өндіріске ... ... ... К.Маркс « сауда мен өнеркәсіпке үстемдігін жүргізетін
ағылшын банкісі ... ... ... зор ... » ... ... ... өмірдің оралығына, барлық экономиканың ең ... ... ... ... капиталды әр түрлі көздерден шоғырландыра отырып,
ақшалай қаражаттың ... « ... » ... әрі ... ... капиталға айналдырады және шарттары әр қилы несиелер талабын
қанағаттандырады.
Банк жүйесінің ... мен ... ... тұтас
экономиканы басқарудың мақсаттары мен міндеттеріне ұқсас. Алайда, банктер
басқаудың қосалқы ... ... ... ... жалпы мақсаттары
өол жеткізуді қамтамасыз ететін өзіндік ерекшелігі бар жеке ... ... рөлі ... ... органы ретінде өздерінің
қызметтерін орындау процесінде және банк ісін ... ... ... ... ... ... процесінде экономикалық қатынасты
білдіретін басқарудың экономикалық әдістерін ... ал, ... ... ... ең ... мүдде ретінде алға шығады, ал,
экономикалық мүдде өндірістің мақсаты оның қозғаушы факторы болып табылады.
Осыған ... ... ... ... ... ... ықпал етуден тұрады. Мүдденің осындай ұғымына ... ... ... ... ... ... ... арқылы әсер
етуге болады және басқарудың, экономикалық әдістеріне ... ... ... әр ... ... қаражатына мұқтаж әр қилы экономика
буындарының қажеттіліктерін ... ... ... ... өнімнің ұдайы қозғалысын қамтамасыз ететін, экономиканың тоқтаусыз
(үзіліссіз) жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... ақшасыз есеп айырысуды жүзеге асыру
жолымен ықпал етуге болады. Банктер уақытша қайтарылмаған ... үшін ... ... ... ... үшін ... есеп ... барысында бұрмаланған ереже үшін айыппұлды өндіріп алу арқылы өз
мүдделерін ғана ... ... ... осы операцияларға қатысушы басқалардың
да мүдделерін қорғайды.
Банктер өз қызметтерін орындау процесінде ... ... ... ... ... ... ... (жергілікті органдар) басқару органдарымен өзара тығыз байланысты
болады, яғни әрекеттеседі.
Банктер экономикалық басқарудың органдары ... ... ... ... ... ... ... сипатта болады.
Банк жүйесіне қоғамның барлық ақша қорлары, атап ... ... ... буындардың қаражаты, халықтың жинақ ақшасы
және т.б. жиынтықталған. Банктер осы қорларды қалыптастыруға ... ... ... ... қояды, ақша айналымын реттейді әрі
осылайша ұдайы өндіріс процесінің барысына әсерін ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай ... ... және ... деңгейіне байланысты келеді. Ұлттық банк
мүдделендіру мөлшерін ... ... ... ақша ... әсер ... және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... банктер үшін, Ұлттық банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау
шегіндегі негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банктің ... ... оның ... ... ... ... нарығының шартына сай банктер ... ... ... ... ... түрде ықпал етеді. Соның негізінде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты саудада белгіленетін Ұлттық банктің ... ... ... ... ... және мемлекеттік қысқа
мерзімді несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелері жыл ... ... ... ... өзгеруіне байланысты төмендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде ... ... ... ... табылатын депозиттердің несиелік мекемелерге
ағылуын арттыра түсті.
Ақша-несие – бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... ... жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы. ... ... ... ... - ... банк ... табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық
банк тарапынан реттеу объектілеріне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол
ақшасыз жиынының ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының екі типі
болады:
1) рекстрикциялық ... ... ... ... ... ... ... – екінші деңгейлі банктердің
несиелік ... ... ... және қатаң шарт белгілеуге, сондай-ақ
сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... ... ... әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуіне байланысты сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-
несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны ... және ... ... ... ... ... ... топтастыруға болады.
Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуі;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем ... ... ... ақша ... пайыз мөлшерлемесі;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие берудің лимиті, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу;
ә) міндетті резервтер нормасының ... ... ... ... ашық ... операциялар.
Тікелей және жанама құралдарының арасында айырмашылықтар бар.
Жанама құралдарды тиімді пайдалану аүша ... ... ... ... экономикада әсіресе алғашқы өзгерістер кезеңінде,
тікелей және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясаттың, сонымен қатар
қазыналық, валюталық, ... ... ... және ... да ... ... несие-ақша саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір бағыты
ретінде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда тікелей орталық банктің ... ... ... ... ... ... ... банк ақша-несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша базасы келесідей ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін белгілеу;
- ҚҰБ-те (Қазақстан Ұлттық Банкі) жинақталатын ең ... ... ... ... оның ішінде сырттан тартылған қаражаттарды
мерзіміне, көлеміне және түрлеріне байланысты жіктеу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... ... және ... несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік операциялардың ... ... мен ... ... ... шектеулер енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын
және жүзеге асыратын орган ... ... ... ... басты мақсаты: Ұлттық ... яғни оның ... ... мен ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді. Ақша-несие саясаты – бұл
айналыстағы ақша ... ... ... ... ... өзгертуге жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы.
Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие ... ... банк ... ... экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... банк ... ... ... ... мынадай ресми
сыйақы мөлшерлемелерді белгілейді:
- Ресми ... ... ... ... ... (дисконттық) мөлшерлемесі;
- РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
- «овернайт» займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
- ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесі – ақша нарығының ... ... ... ... пен ... инфляция және күтілетін
инфляция деңгейіне ... ... ... ... заң ... ... актілері негізінде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке ... ... заем ... бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі – ақша нарығының жалпы
жағдайына, ... ... ... пен ... ... ... және Ұлттық банктің коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) ... ... ... ... табылады және ол айналыс мерзімі алты ... ... ... ... және кері РЕПО ... ... ... мөлшерлемелері –
жылдық пайыздық, мөлшерлемелер, ішкі қаржы нарығының жағдайына байланысты
белгіленеді және ... ... ... ... жүргізуде
қолданылады. РЕПО-ның мақсатты мөлшерлемесінен ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе ... ... РЕПО ... ... ... ... ... елеулі ауытқуын болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі – Ұлттық банктің
екінші ... ... ... ... корреспонденттік шоттары
бойынша есеп айырысу дебеттік қалдықпен ... ... бір ... заемдары бойынша қолданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері – ... ... ... банктерге, олардың ҚҰБ-ғы теңгеде ашқан корреспонденттік
шоттары бойынша төлем жүргізуге немесе ақшалай аударымдар жасауға ... ... ... ... не ... жағдайларда займдар бойынша
қолданылады.
Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей 1-кестемен
беруге болады.
Кесте 1- Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері
пайыздар, ... ... ... ... ... |2004 | 2005 |2006 |
|1 ... ... |14 |9 |7,5 |
|2 ... ... |12,5 |8 |9 |
|3 ... ... ... |20 |12 |9 |
|4 ... операциялары бойынша, | | | |
| ... ... |- |5 |5,5 |
| ... |6,5 |5 |5,5 |
| |1 жұма |5,5 |5,5 |5,5 |
| |2 жұма | | | ... ... ҚҰБ ... бюллетенінен алынған №6(92)
2006 жыл
Ескерту: РЕПО операциялары бойынша мөлшерлемелер 8.12.2006 ж.
бастап, ... ... күн ... ... нарықтағы тепе-
теңдікті қамтамасыз етуде банктерге берілетін несиелер көлемін ... ... ... ... ... ... ... төлем
төлемсіздікті төмендетуде, сол ... ... ... ... мен
акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында Ұлттық банк ең ... ... ... ... ... ... нарықтағы операциялар және пайыз
саясатымен қатар коммерциялық банктерді жанама ақшалай-несиелік ... ... ... ... ... банк жүйесінің бүгінгі даму
жағдайында резервтік талаптар, бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық ... ... ... ... ... ... ақшалай мультипликация процесін реттеу қызметтерін
атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1қаңтарда енгізілген
«ҚР коммерциялық-кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... міндетті резерв нормативі 18-20% мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі ... ол ... 6%-ды ... ... ... болуы, яғни Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... шамасын
төмендетіп қана қоймай, сол сияқты резервтеудің альтернативтік ... яғни бұл ... ... ... ... ... ... қаражаттар сомасын ең төменгі резервтер
мөлшерінің ... ... ... ... тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде болуы,
банк жүйесінің қаржы делдалы ретіндегі ... ... ал ... ... ... ... ... ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетеді.
2.2 Қазақстан ... ақша ... ... банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір жылға анықтып келсе,
2002 жылдан ... ... үш ... ... ала ... ... ... әр жыл өткен сайын өзгерістерді ескеріп, оған тәжірибесіне көшті
және әр жыл өткен ... ... ... оған ... банк ... ... біріге түзетулер енгізеді. Мұндағы негізгі
мақсат біртіндеп ... ... ... өту, яғни ақша ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерден инфляция бойынша
мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие ... ғана ... ... ... ... саясатына толық жауап береді және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың ... ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар ... бола ... ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығы, Орталық банктің тәуелсізділігі, ... ... мен ... ... өзара байланысты түсіну,
ақпараттың ашықтығы.
Ақша-несие ... ... ... ... ... нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және
банк жүйесінің нығая түсуіне, ... ... ... ... әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ ... ... ... ... туғызады.
2004-2006 жылға арналған ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы 2-кестеде ... ... ... ... отырғанымыздай, 2004-2006 жылға арналған ақша-
несие саясатының басты мақсаты – 2004 – 2005 ... орта ... ... % және 2006 және 3-5% ... ... ... тұсындағы ақша-несие саясатының негізгі
құралдарының біріне «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО ... ... банк ... ... ... ... ішінде, РЕПО және
вексельді есепке алу мөлшерлемелері бойынша) ... ... үшін ... Бұл өз кезегінде 2005-2006 жылдары ақша-несие саясатының
инфляциялық ... ... ... үшін ... саясатының
инфляциялық таргеттеуге өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
2004 жылы ... ... ... ... ... ... сыртқа шығуы мен ішке келуіне
жасалатын валюталық, бақылау мен реттеу шараларын жұмсарту, яғни ... ... ... ... үшін ... алып
тастауды көздейтін сияқты шаралар ... ... ... валюталық, режимді либерализациялау үш кезеңде өтеді.
2 ... ... 2005 жылы ... ... ... ... 01.01.2008 жылы аяқталады деп күтілуде.
Осы жылы Ұлттық банк Процессингтік орталық базасында «Ұлттық
банкаралық ... ... ... ... жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы саласында Ұлттық банк тәуекелдері басқару жүйесін
ендіру және ағымдағы ... ... оның ... ... ... жұмыстарын жалғастыруда. Сонымен ... жеке ... ... ... ұжымдық кепілдендіру ... ... 2004 ... ... бастап, тек осы жүйеге мүше банктер
ғана ... ... және ... зейнетақы қорларының активтерін
тартатындығы туралы айтады.
Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын реттейтін дербес органды құруды
жоспарлап отыр. ... ... ... ... ... сақтандыру
компаниясын құру да жоспарда бар.
2004-2006 жылдары Ұлттық банк қаржы есебінің халықаралық стандартына
өтуді көздеп ... ... ... ... ... және оның ... валюта саясаттарымен байланысы
Монетарлық саясат өте күрделі табыстау механизмінен тұрады. ... ... әр ... ... ... ... ... төрт түрлі табыстау механизмін қарастыруға болады:
1) Орталық банк саясатының ... ... ақша ... (1) ... өзгеруі;
2) Ақша нарығындағы пайыз мөлшерлемесінің өзгеруі;
3) Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына ... ... ... инвестициялық шығындардың) реакциясы;
4) Жиынтық сұраныстың өзгеруіне байланысты өнім ... ... ... мен ... ... реакциясының арасында тағы
екі аралық баспалдақ жатыр, осы жағдайлар соңғы нәтижеге көп ықпал етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі ... ... ... ... ... байланысты болады, ал бұл
өзгерістер Орталық банктің ақша ... ... ... ... салдары ретінде активтің басқа түрлерін сатып алу, несиесінің
арзандауы, нәтижесінде пайыз мөлшерлемесінің төмендеуі байқалады.
Ақша ... ... ... ... ... ақшаға
сұраныстың сипатына, түріне тәуелді болады.
Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... етеді. Және керісінше, ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне
әлсіз әсер етсе, онда ақша ... өсуі ... ... ... алып келеді.
Келесі қадам, пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің динамикасына
инвестициялық шығындар әсер етеді деп есептеледі. Егерде ақша ... ... ... ... ... деп жорамалдасақ, онда пайыз
мөлшерлемесінің динамикасына инвестицмялық сұраныстың ... ... ... ... ... онда осы ... ... Басқа жағдайлар тұрақты болса, онда осы ... ... ... мәнінің кеңеюі пайда болады.
Табыстау механизмі ... ... ... ақша ... немесе мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін.
Мысалы, ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгерісі
немесе пайыз ... ... ... реакциясының болмауы, өнім
көлемі мен ақша жиынының арасындағы байланысты ... ... ... ... көшіп жатқан мемлекеттерге байқалады. Ақша ... ... ... ... жұмысынын басқа да ... ... ... пайыз мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға әр
уақытта дұрыс әсер ете ... ... да ... банк ... бір ... ... ... тұру арқылы ... ... ... ... өнім ... әсер ... ... өрлеу болса және жалпы Ұлттық өнім өссе, онда ... ... ... ... ЖҮӨ ... сұраныстың бір параметрі:
=k Y - h* R (2)
Ақша ұсынысының тұрақты жағдайында ... ... ... ... ұсынысын бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау үшін, Орталық банк ... ... ... ... ... ЖҮӨ ... қосымша ынталандырады және
инфляцияның пайда болуына әкеледі.
Экономикадағы құлдырау және ... ... ... ... банк пайыз мөлшерлемесінің төмендеуін болдырмау үшін, ақша ұсынысын
азайтуы қажет. ... ... ... ... ... ... құлдырауды шиеленістіре түседі.
Ақша-несие саясатының жанама әсерлерін де ескерген жөн. ... ... банк ақша ... ... ... деп ... онда ол ... нарығынан облигация сатып алу арқылы ақша базасын кеңейте алады.
Бірақ ақша ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай екі коэффициентке әсер етуі мүмкін (сг және гг) ... ... ... бір ... ... ... қарап отырсақ,
онда оны яғни ... ... ... ... ... алады, онда = cr (3) ... ... ... ... ол = rr (4) ... ... ... кейін ақша мультипликаторы төмендейді, ... ақша ... ... ... ... әсер етеді.
Ақша-несие саясаты көлемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола алады (шешім
қабылданғаннан бастап, нәтижеге дейін), өйткені экономикадағы ... ... ... пайыз мөлшерлемесі тербелістері ЖҮӨ
көлеміне әсер етеді, мұндай құбылыстар ұзаққа созылады.
Ақша-несие саясатының қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... сенімділікпен тығыз дайланысты.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық саясатпен
тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты ... ... ... ... ... ... тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін емес, өйткені айнымалы
курсты ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің көбеюі ... ... ақша ... ... ... ... ... сатып
алғанда экономикадағы ақша ұсынысы ... ... және ... ... ... ... белгілі қиындықтарды тудырады. Егер
мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса,
онда мұндай іс-әректтердің нәтижесі ақша ... ... ... ... ... ... ... болса, онда мұндай
жағдайда тиімді, тұрақты монетарлық саясат болмайды.
2.4 Ақша айналысын реттеу
Ақша-несие саясаты елден макроэкономикалық ... ... және ... өсу үшін қолайлы жағдайлар ... ... ... ... маңызды құрамдас
бөлімдерінің бірі ... ... ... ... ақша ... ... мен ... ақша-несие саласында пайдаланылатын өзара
байланысты шаралар жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы Қазақстандық ... ... ... ... бір деңгейде ақша-несие ... ... ... және ... әдістерін, сонымен бірге оны іске асыру
механизмдерін жетілдіру қажеттіліктерімен анықталады.
Ұлттық ... ... ... ... ... параметрді белгілеу
жолымен ақша айналысын реттеудің маңызды құралы қызметін атқарады. Банктік
несиелер құнын реттеу арқылы ақша ... тез және ... әсер ... ... ... Ұлттық банктің несие құнына әсер ету мүмкіндігі оның
соңғы сатыдағы кредитор қызметін қамтамасз ... ... ... ставкалары ақша-несие саясатын бір құралы
ретінде нарықтық сыйақы ставкаларына әсер ету үшін ... Осы ... ... банкісінің белгіленген қайта қаржыландырудың ресми
ставкаларынан және оның іске асыратын операциялары ... таңы ... ... ... ... сыйақы ставкалары несие бойынша сұраныс
пен ұсыныстан құралатын нарықтың жалпы ... ... ... ... ... ... ... ставкаларының төмендеу тенденциясы
байқалуда.
Позитивті пайыздық ставканы Қазақстанның ... ... ... ... деп жиі ... атап ... жөн. ... да
позитивті пайыздық ставка инфляцияға қарсы қызметті орындауға ... ол ... ... нәтижесінде пайда болатын сұранысты
тежейді және несиені қымбаттау арқылы инвестициялық салымдарды тежейді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз болды. Тек 1994 жылдың
екінші жартысынан бастап қана Ұлттық банк ... ... ... ... ... көшті. Қайта қаржыландыру ставкасын 270%-тен
300%-ке жоғарлатады. Ставкалардың ... мәні және оның ... ... несиелік ресурстар аукционында анықталды. ... ... ... ... ... ... ... несиелік операциялар бойынша
табыстылықтың жоғарылауы байқалды. ... ... ... ... ... пен ... ... тұрақтылығы байқала бастады. Қайта
қаржыландырудың жоғарғы ставкасын ұзақ мерзімге ұстап отыру тиімді ... және ... ... ... 340% деп белгілеген кезден ... ... ... яғни ... ... ... ... банк жылдың соңына
дейін оның мөлшерін 230%- ке дейін төмендетті. Осындай ... ... ... және айырбас бағамының тұрақтануы байқалғаннан ... ... ... ... жылы ... қаржыландыру ставкасын одан әрі қарай 45%-ке
дейін төмендету осы жылдың қараша айында оның ... ... ... ... ... ... ... деңгейі 2,4%-тен, 4,4%-ке
дейін өсті.
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелері, Ұлттық банктің ноталарының
және банкаралық несиелер ... ... ... ... ... ... сәйкес келіп отырды. 1994-1995 жылдары аралығында
нақты нарықтық пайыздық ставкалар оң ... ал ... ... бойынша табыстылық теріс нәтиже берді.
3 Ақша айналысының даму мәселелері мен тұрақтандыру әдістері
3.1 Ақша ... даму ... ... нарығының дамуымен ақша агрегатының және
инфляцияның ... ... ... ... ... Кейінгі
жылдарда әлемдік нарықтардағы үрдістер Қазақстанның ... оң ... ... және ... қатар бірқатар мәселелер туғызады.
Олардың бірі нақты сектор ... мен ... ... ... алуы себепті банк жүйесінде өтімділіктің шамадан артық болуында,
бұл банктердің экономикаға кредиттерінің жедел өсуіне алып ... ... ... ... кезеңде ЖІӨ-нің 26,4%-ға, ал банктердің
экономикаға кредиттері 2 ... ... өсуі ... ... ... ... сондай-ақ соңғы жылдары бюджет
шығыстарының ... ... ... шиеленісіп отыр. Мұндай жағдайда
экономиканың “қызып кету” қаупінің болуы ықтимал.
Ақша-кредит саясатының негізгі макроэкономикалық ... ... ... ... және ішкі ... ... ... экономиканы дамытудың үш ... ... ... ... ... қалыпты бағаларының нұсқасы),
мұнайдың жоғары бағаларының нұсқасы және мұнайдың ... ... ... еуроға қатынасының өзгеруі ... ... ... ... болғандықтан, теңгенің АҚШ долларына қарағанда
айырбас бағамының динамикасына елеулі дәрежеде әсер ететініне ... ... ... ... ... ... сценарийлік
нұсқаларында доллардың еуроға жылдың ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты сақтау, экономиканың қаржы
секторын тұрақты дамыту және банк ... ... ... ... ... өсу қарқындарымен салыстырғанда депозиттердің өсу
қарқындарының басымдықпен ... ... ... Бұл
қолма-қол ақша басымдығы коэффициентінің, яғни айналыстағы қолма-қол
ақшаның ... банк ... ... ... алып ... ... ақша ... біртіндеп
жоғарылайтын болады, бұл ақша ұсынысының ұлғаюына алап ... ... ... қарқындары, іскерлік белсенділіктің жоғарылауы, ... және ... ... ... ... ... төмен
қарқынының сақталуы ақшаға ... ... ... етеді. Бұл ақша
айналысының жылдамдығын ... және ... ... 2007 жылы 37, 8 % - ға ... ... ... ... қарқыны және монетизацияның ... ... ... ... ... өйткені 2005-2007
жылдары еңбек өнімділігі нақты жалақыға қарағанда ... ... ... жоғарылау негізінен жаңа өнім түрлерін шығаруды ұйымдастыруға қайта
инвестициялау үшін капитал ... ... ... ... ... ... етілетін болады. Экономикалық өсу жалақының өсу
қарқынынан қалып ... ... ... ... өсуі ... өсуіне әкелуі мүмкін.
Ақша-кредит саясатын қатайту кредиттер бойынша нарықтық ставкаларға
, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... Егер ... жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің ... ... ... оның ... ... ... ... қызметтерін жандандыру жөніндегі міндеттерді шешуге
бағытталса, «экономиканың ... ... ... қажеттігі жағдайында
ставкаларды төмендету мәселесі енді өзіндік мақсат ретінде ... ... ... ... ... барлық нұсқаларында
доллардың еуроға жылдың аяғындағы деңгейде теңдігін сақтауға ... яғни ... ... ... секторын дамытуға өсуіне
ықпал етеді.
3.2 Ақша айналысын тұрақтандыру әдістері
Экономиканың бірқатар ... ... ... ... халық
кірісінің ұлғаюы қолма-қол ақшаға қажеттіліктің ұлғаюына алып келеді ... ... ... ... өсуіне, екінші деңгейдегі банктердің
кассалары арқылы ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің эмиссиялық операциялары 2004 жылы Ұлттық Банктің
резервтік қорларынан 485,5 ... ... ... ақша ... ... ... ... айналыстан алынды.
Эмиссиялық нәтиже оң болып қалыптасты және 145,7 млрд. ... ... ... ... ... ... 72,8% көп. 1996 жылы ҚҰБ ... ... ... ... Тек қана 1996 ... ... ... ставкасы он рет өзгерді және жылдың басымен салыстырғанда 24
пункте, ломбардтық несиелер бойынша пайыздық ... 31 ... ... ... ставкалардың позитивтілігін анықтайық. Дәстүрлі
анықтамаға ... ол ... ... ... ... ... ... (5)
мұндағы, позитивті пайыздық ставка
- бұрын болған пайыздық ставка
– инфляция қарқыны.
Инфляция кезінде несие бағасынан және кредитордың ... ... ... ... несиенің капиталдану құнын сақтау қызметі де
кіреді.
Несиенің ... ... ... ... ... ... әдістемесі болатынын атап еткен жөн. Бұл жағдайда
берілген ... ... ... көбейту міндеті екіге бөлінеді.
Біріншісі – капиталдану ... ... ...... алу. ... ... схема кезіндегі кездесетін мәселелерден аулақ
болуға мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен бірге, схема бойынша ... ... ... ... ... ... ... жағынын қолайлы.
Сонымен қатар, индекстеу кезектілік тәртіппен іске асырылады және ... біле тұра ... ... ... ... әкеледі. Бұл кезде
нақтылық жоғарылайды, бірақ интервалдың әсерінен ... ... яғни ... ... ... инфляция оған тиісті құнның бір
бөлігін жоюға үлгереді. Яғни бұл жағдайда тиімсіз ... ... ... бір ... ... кері әсер етуінен экономиканы қорғауға
мүмкіндік беретін деңгей деп түсіну қажет. Осы ... іске ... ... ... мөлшерін өзгеруін мысалға ала отырып
қарастырайық. Егер ... ... ... ... ... несиелік
потенциалын азайту болса, онда ол қайта ... ... ... банк алға ... мақсатына қол жеткізу үшін ... тағы ... ... мен әсер етуі ... (ең ... резерв бойынша
ставканы жоғарлату жолымен және т.б.). ... ... ... ... коммерциялық банктер үшін қайта ... яғни бұл ... ... ... ... өсуіне әкеледі. Бірақ
кейбір ірі коммерциялық банктердің ... ... ... ... қарамастан өздеріне неғұрлым көп клиенттер ... ... ... ... төмендетуге мүмкіндіктері болады. ... ... бұл ... кезінде кепіл талап етілмейді, ал ... ... ... ... Сонымен бірге, вексельдерді қайта есепке алу
экономиканың нақты секторына қаржылық қолдау көрсету құралы ретінде ... атап ... жөн. ... ... ... ... алына бермейді.
Біздің көзқарасымыз бойынша, ақша ... ... ... ... ... ... Орталық банк жүйнсінде экономиканың нақты
секторындағы кәсіпорындар мониторингін тиімді ұйымдастыру болып табылады.
Себебі, бұл тәжірибе ... ... ... ... ... ... бірі ... танылған.
Қорытынды
2004 жылы экономикалық өсудің ... ... ... ... ... ... ... жүрді. Осы кезеңде ақша базасының
және М0 айналыстағы қолма-қол ... өсу ... ... 9 ... ал ... ... ... 5 жылда ең жоғары болып қалыптасты.
Ақша базасының деңгейі Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын іске ... ... ... ... бірі ... қалды. 2004 жылы ақша
базасы 82,3% кеңейіп, 577,9 млрд. теңгеге ... ... Оны ... ... Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтерінің ... ... ... ... ... жоғары бағаның сақталуы ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығында банктердің қарыз алуы өсті және соның ... ... ... ішкі ... ... ... оған сұраныстан асып
түсті. Мұндай жағдайда Ұлттық Банк валюта активтерін жинақтады (2004 ... ... таза ... қоры екі есе ... Банктің операциялар жүргізуіне және оның әлемдік
нарықтағы бағасының 5% ... ... ... ... өсті ... 2004 жылы ... ... таза халықаралық резервтері 87,1%
өсіп, 9,3 млрд. долларға жетті, бұл ... ... ... ... ең ... ... болып табылады.
Қаржы рыногының инфрақұрылымына мыналар кіреді: ... ... ... ... ... Банкнот фабрикасы, жүйелері,
Қазақстан қор биржасы, ... ... есеп ... ... сарайы,
құндылықтарды сақтау орталығы.
Қазақстанның төлем жүйесінің ...... ақша ... және ... ... ... ... болып табылады. Ел
бактерінің шығарған пластикалық карточкалары 1,8 ... ... ... ... ... ... төрттен бірінің төлем карточкалары бар.
Ұлттық банкаралық төлем карточкалар жүйесін құру бағдарламасы қабылданды
және ол халыққа ... ... ... ақша ... ... ... ... құруға жағдай жасайды.
Негізгі бағыттарды экономика және қаржы жүйесін одан ... ... ... ... ... бірге нарықтағы субьектілер
арасындағы өзара есеп айырысу ... ... ... ... ... жағдайы қарқынды тұрақты
дамуын жалғастыра берсе, мемлекеттік органдар өзара жұмыс қатынастарын
көлеңкелі бизнеспен ... одан әрі ... ... ... заманға сай
техникаларды енгізу жұмыстарымен қатар ... осы ... ... онда ... ақша айналым жүйесінде қолма-қол ... ... ... есеп ... ... де ... даму жолына
түседі.
Курстық жұмыстың жазылуын аяқтай келе ... ... ... болады.
Жалпы , курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш бөлім, ... ... ... ... ... қосымша кестелер
қамтып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттердің ... ... ... ... ... жұмыстың жазылу барысында және тақырыптың мазмұнын ашуда
белгілі авторлардың оқулықтары, монографиялар, сондай-ақ ... ... ... ... ... статистикалық
көрсеткіштер жан-жақты пайдаланылып отыр.
Енді, курстық ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандарға қысқаша ... ... ҚҰБ ... ... ... ... – айналыстағы ақша
деңгейін көтере отырып, ... ... ... азайту, соның
нәтижесінде ақша
жиыны және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету ... ... ... ... шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз ... ... ... ... жаңа ... саясаты алдағы уақытта немесе
белгілі бір ... ... ... нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
2. Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... онда ақша жиынының өсуіне, пайыз мөлшерлемесінің болымсыз
өзгеруі әсер етеді. Ақшаның ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Ұлттық банкі
ақша ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық банкі Қазақстан
Республикасының мемлекеттік Қазақстан Ұлттық банкі айқындайтын және жүзеге
асыратын бірден бір ... ... ... ... ... ... ... саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге
асырады.
3. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ... ... ... ... Қазақстанның Ұлттық банкі айналыстағы ақша массасы көлемін
реттеу жолымен бағалы қағаздар эмиссиясын ... ... ... эмиссиясын жасайтын бағалы қағаздар мемлекеттік ... ... ... және олар бойынша жауаптылықты ... ... ... ... ... ... ... 1993. 13қараша.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылы 13 қарашадағы ... ... ... ... – теңге Күні, Қазақстан Республикасы қаржы саласы
қызметкерлерінің кәсіби мейрамы болып жарияланды (ҚРПҮАЖ, 1997. №49. ... ... ... Ұлттық Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы
қаулысымен қолма-қол ақша белгісі – тиын ақша ... ... ... Қазақстан. 2001. 29 наурыз).
4. Ақша ... ... ... ... ... және ... бекітілген ақшаның жүзеге асуының ұйымдастыру нысаны болып
табылады. Қараңыз: Хусбяков А.И. ... ... ... ... Жеті ... ... «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1955.
6. Ақша, несие, банктер. Ғ. С. ... ... ред. – ... 2001.
7. Мақыш С. Б. Коммерциялық банктердің операциялары. – ... ... ... ... ... ... / Под ред. Лаврушина О.И. – М.: ... ... ... ... дело / Под ред. ... О.И – М.: ... и ... Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. – М.,
1996.
11. Маркова О.М. и др. ... ... и их ... – М.: Банки и
биржи, 1995.
12. Брокеры и регистраторы на ... ... ... Учебное пособие. –
Алматы: Ирбис, 2000.
13. Гвоздев Б.З. Факторинг. – М.: ... ... и ... ... ... ... О. Жалпы экономикалық теория. Алматы, Экономика 2005. – 680 б
15. Финансы. Денежное обращение. Кредит / ... ... Л.А. – ... ЮНИТИ, 2001.
16. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары.
«Елорда» - 2002 ж 159 - 161 ... ... В.Д., ... К.К. ... – Алматы, изд. 2-е6 перераб. и
доп. Қаржы - қаражат 1997.
Қосымша А. ... ... ... ... ... негізгі
көрсеткішінің, болжамы
|№ |Көрсеткіштер | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| | ... | | | ... | ... ... ... % | 6 | 4-6 | 4-6 | 3-5 ... ... қаржыландыу жылдың соңына |7,5 |6-7 |5-6,5 |4,5-6 |
| ... ... мил | | | | ... |АҚШ ... |3008 |3355 |3541 |3673 |
| ... % | | | | |
| ... базасы | |11,5 |5,5 |3,7 ... | |16 | | | |
| ... ... | |237 |268 |304 |
| ... % |207 |14,8 |12,9 |13,9 |
| | |18,1 | | | ... | Ақша ... | | | | |
| ... теңге | | | | |
| ... % |707 |865 |1008 |1168 ... ... ... |22,7 |22,4 |16,6 |15,9 |
| ... депозиттері | | | | |
| ... ... |544 |671 |788 |910 |
| ... % |22,3 |23,3 |17,4 |15,5 ... ... ... банктің | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |439 |571 |718 |866 |
| ... % |58,8 |30,1 |25,7 |20,8 ... ... ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... мөлшерлемесі, % |13 |11,0 |9,0 |7,5 ... ... ... ... | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... ... % |17,5 |16 |15 |13,5 ... Ә. ... Республиксының 2005-2008 жылдарға арналған
макроэкономикалық көрсеткіштеріңің болжамы
| ... |2005 есеп |2006 | 2007 |2008 ... ... ... |7457,1 |8725 |9988 |11459 ... ... %-бен ... |109,5 |108,3 |108,3 |108,9 ... ... | | | | ... ... АҚШ ... Ресми |56,1 |68,7 |78,6 |90,2 ... ... | | | | ... ... АҚШ ... ... |160,7 |173,9 |194,2 |218,1 ... қабілетінің шамасы САҚШ | | | | ... | | | | ... жан ... |3703 |4486 |5092 |5799 ... ЖІӨ, АҚШ долл. | | | | ... ... ... | | | | ... бағалары индексі |10619 |11358 |5092 |5799 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... |663 |939 |1184 |1416 ... массасы, млрд. теңге |2065 |2789 |3561 |4413 ... ... |271 |32 |35,7 |38,5 ... % | | | | ... Б. АТФ ... несие беруінің басты көрсеткіштеріне талдау
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... млн. тг |17928,4 |23563,2 |32778,7 |52644,6 |88977,1 ... ... ... |16923,3 |21015,9 |25048 |40013,6 |59036,5 ... | | | | | ... ... |1005,1 |2547,3 |7730,7 |12631 |29940,6 ... ... |10350,5 |14232,8 |26325,1 |44019,8 |61155,4 ... млн. тг| | | | | ... ... ... |5650,5 |7413,5 |12604 |17548,1 |13951,1 ... несиелер | | | | | ... ... |4700 |6819,3 |13721,1 |26471,7 |24478,7 ... млн. тг |6748,2 |18776,2 |65919,5 |96732,1 |61183,1 ... ... қысқа |4320,3 |14050,1 |58810,4 |84852,3 |47558 ... ... | | | | | ... ... |2428 |4726,1 |7109,1 |11879,8 |13625,1 ... ... |13343,4 |20888,5 |21996,9 |29607,7 |36112,7 ... ... |6614,5 |89,68,1 |12508,3 |21916 |24882,7 ... | | | | | ... валютада, |6728,9 |11920,4 |9488,6 |7691,7 |11230 ... | | | | | ... көзі : ... ... №4, 2007, 7

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша айналысының эволюциясы37 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет
Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь