Delphi программалау ортасының негізі

Кiрiспе

Жоғарғы деңгейлi программалау тiлдерi жарыққа шыға бастағаннан берi көптеген программалау тiлдерi пайда болды. Қазiргi кезде олар процедуралық, логикалық және объектiлi . бағдарлы болып үш түрге бөлiнедi. Мысалы, дәстүрлi (“классикалық”) процедуралық программалау тiлдерi . Фортран, Бейсик, Паскаль, логикалық тiлдер.ЛИСП, Пролог. Есептеуiш техниканың қарқынды дамуы және программалық жабдықтауды тиiмдi дайындауға қажеттiлiк нәтижесiнде соңғы кездерде Windows ортасында жарыққа шыққан және объектiлi . бағдарлы программалау (ОБП) негiзiнде құрылған программалау тiлдерi . Borland C++ for Windows , Object Pascal және визуальды Microsoft Visual Basic, Borland Delphi.
Процедуралық программалау тiлдерiнде программаның жұмысы операторларды ретiмен орындау бойынша, ал, логикалық программалау тiлдерiнде ол қатаң логикалық ережелерге сәйкес өзгертулер енгiзу ретiнде қарастырылған болатын. Объектiге бағдарлы оқиғалық программалау тiлiнде программаның жұмысы негiзiнен оқиғалар тiзбегiнен және түрлi объектiлердiң осы оқиғаларға жауабынан тұрады. Олардың визуальды түрлерi . Visual Basic тiлi QBasic программалау тiлi негiзiнде, Delphi (Дельфи) Объектiлi Паскаль (Object Pascal) тiлi негiзiнде Windows операциялық жүйесiн басшылыққа алып құрылған (visual . көзбен көру, экрандық). Олар, әсiресе, Delphi программалау тiлi . кез келген қосымшаны дайындауға болатын жылдамдығы тез, қуатты тiл.
Delphi.дiң бiрiншi нұсқасы 1994 жылы жарыққа шығып, кейiнгi жылдары оның бiрте.бiрте кеңейтiлген 2, 3, 4, 5, 6. нұсқалары жарық көрдi. Мысалы, 5.нұсқа 1999 жылы, 6.нұсқа 2001 жылдың мамыр айында жарыққа шықты. 5,6.нұсқалардың бiр.бiрiнен айырмашылығы жоқ деуге болады, екеуi де Windows32 операциялық жүйесiнiң негiзiнде дайындалған. Тек, Delphi 6, оған қоса, 1991 жылы жарық көрген, салыстырмалы арзан, Linex операциялық жүйесiнiң негiзiнде де жұмыс iстей алады (Linex жүйесi UNIX операциялық жүйесiне шамалас, мүмкiндiгi Windows32 жүйесiнiң мүмкiндiгiнен кем емес). Delphi 6.да интернет үшiн қосымшаларды дайындау мүмкiндiгi кеңейтiлген және берiлгендер қорымен жұмыс iстеуде ұсынылып отырған кiтапта қарастырылмаған кейбiр өзгешiлiктер енгiзiлген.
Дәстүрлi Паскаль оқып үйренуге жеңiл және MS DOS жүйесiнде программа дайындауға ең жақсы құрылымдық программалау тiлi екенi белгiлi. Delphi.де Паскаль тiлiнде орындау мүмкiн және мүмкiн емес күрделi процестердi программалауға болады. Delphi.дiң негiзгi ерекшелiгi . онда қосымша құруда компоненттiк және объектiлiк тәсiлдер пайдаланылады (Windows ортасында пайдаланатындықтан, Delphi.де программаны көбiнесе қосымша деп атайды). Бұл программалау технологиясында нағыз революция
        
        Кiрiспе
Жоғарғы деңгейлi программалау тiлдерi жарыққа шыға бастағаннан берi
көптеген программалау тiлдерi пайда болды. Қазiргi ... олар ... және ...... ... үш ... бөлiнедi. Мысалы,
дәстүрлi (“классикалық”) процедуралық программалау тiлдерi – Фортран,
Бейсик, ... ... ... ... ... техниканың
қарқынды дамуы және программалық жабдықтауды тиiмдi ... ... ... кездерде Windows ортасында жарыққа шыққан және объектiлi
– бағдарлы программалау (ОБП) негiзiнде құрылған ... ... ... C++ for Windows , Object Pascal және ... ... Visual
Basic, Borland Delphi.
Процедуралық программалау тiлдерiнде программаның жұмысы операторларды
ретiмен орындау бойынша, ал, логикалық программалау тiлдерiнде ол ... ... ... ... ... ретiнде қарастырылған
болатын. Объектiге бағдарлы оқиғалық программалау тiлiнде программаның
жұмысы ... ... ... және ... ... ... жауабынан тұрады. Олардың визуальды түрлерi - Visual Basic тiлi
QBasic ... тiлi ... Delphi ... ... ... Pascal) тiлi ... Windows ... жүйесiн басшылыққа алып
құрылған (visual – ... ... ... ... әсiресе, Delphi
программалау тiлi – кез келген қосымшаны дайындауға болатын ... ... ... ... ... 1994 жылы ... ... кейiнгi жылдары оның
бiрте-бiрте кеңейтiлген 2, 3, 4, 5, 6- ... ... ... ... ... 1999 ... 6-нұсқа 2001 жылдың мамыр айында жарыққа шықты. 5,6-
нұсқалардың бiр-бiрiнен ... жоқ ... ... ... де ... жүйесiнiң негiзiнде дайындалған. Тек, Delphi 6, оған қоса, 1991
жылы ... ... ... ... Linex операциялық жүйесiнiң
негiзiнде де жұмыс iстей алады (Linex ... UNIX ... ... ... ... ... ... кем емес). Delphi 6-
да интернет үшiн ... ... ... ... ... ... ... iстеуде ұсынылып отырған кiтапта қарастырылмаған
кейбiр өзгешiлiктер енгiзiлген.
Дәстүрлi Паскаль оқып ... ... және MS DOS ... ... ең ... құрылымдық программалау тiлi екенi белгiлi. Delphi-де
Паскаль тiлiнде ... ... және ... емес ... ... болады. Delphi-дiң негiзгi ерекшелiгi – онда қосымша құруда
компоненттiк және объектiлiк тәсiлдер ... (Windows ... ... ... ... қосымша деп атайды). Бұл
программалау технологиясында нағыз ... ... ... ... тәсiлдiң мәнiсi жеңiл: әр қосымша кiтапханасы программалау
ортасында дайындалып, арнайы ... ... ... ... Олар ... ... ... өңдеуге
арналған үстеме программа құрылады. Delphi-де ... ... ... ... ... (VCL, Visual Component
Library) деп атайды. Компоненттер панелiнде топ – ... ... ... ... стандартты компоненттер бар. Пайдаланушы жаңа
компонент дайындап, оны осы ... ... да ... Windows ... программалаудың ыңғайлы құралы. Онда көптеген
операторларды пайдаланып ... ... ... ... ... мультимедиа процестерiн ұйымдастыру, OLE технологиясын
пайдаланып, басқа ... ... ... ... ... ... және
т.б. iс-әрекеттердi орындау да мүмкiн. Көптеген операторлардың жазылуы
Турбо Паскальдағы ... ... ... компилятор әдеттегi P – кодқа емес, бiрден
машиналық кодқа ... Осы ... ... ... ол ... ... ең ... Оның компиляциялау жылдамдығы
Паскальда компиляциялаудан 10 еседен ... бiр ... ... 120 ... ... екi ... ... бiрiншiсi – күрделi қосымшаны бiрлесiп
дайындаушылар үшiн (Delphi Client – Server), ...... үшiн (Delphi for ... ... ... ... түрi. Ол тек ... программалаушылар емес, барлық
Delphi- мен жұмыс iстеушiлерге арналған. Әдетте пайдаланылатыны – екiншi
түр.
Delphi-дi Паскаль программалау ... ... ... адамдардың меңгеруi
көп қиындық келтiрмейдi. Бiрақ, мұнда программалауды үйрену үшiн объект,
оқиға, қасиет түсiнiктерiмен еркiн танысып, онда ... ... ... ... ... түрлерiн бiлу қажет.
Delphi-де пайдаланылатын оқиғалар және түрлi кластарға, компоненттерге
меншiктелетiн ... ... көп. ... ... шешу ... үйрену арқылы ғана Delphi-де программалауды үйренуге болады. Ол үшiн
кiтапқа енгiзiлген программаларды iс – ... ... және ... ... ... ... да ... Жетiстiк тек тәжiрибеге байланысты.
Delphi-дiң мүмкiндiктерiн бiр кiтапқа сыйғызу мүмкiн емес. ... мен өз ... оқып ... үшiн ... ... материалдар
қарастырылған, Delphi-дi терең ... ... ... ... үшiн ... ... ... тiзiмi енгiзiлген.
Кiтапқа бес тарау енгiзiлген.
Бiрiншi тарауда Delphi 5-6 ортасы, ... ... ... қасиеттерi,
класс, компоненттер, модуль, проект және т.б. элементтер таныстырылып,
қарапайым программа құру ... ... ... ... ... берiлгендер, айнымалылар,
берiлгендер типтерi, ... ... ... ... пайдалану
программалары құрылған. Тарауға OLE автоматтындыруы, ... ... ... түсiнiктерi мен программа орындалмаса,
оны ұқыпты түрде аяқтау ... де ... ... ... ... ... ... программалау және т.б. тақырыптар енгiзiлген.
Төртiншi тарауда берiлгендер файлымен жұмыс және мәзiр құру тәсiлдерi
қарастырылған. ... ... ... мен ... ... ... тарауда пән бойынша Delphi-де құрылған тестiлеу
программасының бiр ... да ... ... ... ... қорымен жұмыс түрлерi
қарастырылып, кестелер, сұраныстар құру және есеп ... ... ... ... сұрақтары, тақырыптарға енгiзiлген мысалдар
соңында өзiндiк жұмыстарға арналған тапсырмалар да бар.
I ТАРАУ. DELPHI ... ... ... iске қосу. Delphi ортасы
Windows терезесi арқылы Delphi-дi iске қосу командасы:
Iске қосу - ... - Borland Delphi 6 ( Delphi ... Delphi ... үш терезесi көрiнедi (1.1-сурет).
1.1-сурет. Delphi ортасы
1 - Delphi 5-тiң ... ... - ... ... - ... ... терезесi (Object Inspector).
Жалпы, ортада программа құруға арналған төртiншi, модуль терезесi де
iске қосылады (Unit1.pas). Форма терезесiнiң ... ... ... ... ... терезесiнiң құрамына негiзгi мәзiр, аспаптар панелi
және ... ... ... ... ... ... (iшкi мәзiрлерге) Del-
1.2-сурет. Delphi-дiң негiзгi терезесi
phi-де жұмыс iстеу командалары, ... ... iшкi ... ... ... ... ... орналастырылған.
Стандартты түймелер:
- New (Жаңа);
- Open (Ашу);
- Save (Сақтау);
- Open Project (Проектiнi ашу);
- View Form ... ... Run (Iске ... Pause ... Add file to Project ... файл ... т.б.
1.2. Проект. Форма. Қасиеттер. Қасиеттер терезесi
Delphi-де дайындалатын программа проект (жоба) деп ... ... ... ... ... ашылатын, программаның сұхбаттық терезесi.
Delphi алғашқы рет iске қосылған кезде форма Form1 ... ... ... Оның ... ... ... орналастырып, ол
екi жақты нұсқама түрiне айналған кезде жылжыту және қалдыру ... ... ... не қысу қиын ... ... пайдалану үшiн формада түрлi компоненттер (форма
компоненттерi) орнатылады. Негiзгi ... ... ... қоры ... пайдаланылатын элементтер панелiне енгiзiлген
түймелер сияқты. Олар Delphi ... ... ... ... ... форма көрiнбеуi мүмкiн. Оны экранға шығару үшiн
View-Forms командасын беру жеткiлiктi.
Форманың және формаға енгiзiлетiн компоненттердiң (компоненттер жөнiнде
келесi тақырыптарды ... ... ... бар ... компонент
“паспорты” деп те атайды). Қасиет (Сипаттама, параметр) - ... түрi. Олар ... ... ... ... ағымдық күйiн
анықтайды. Мысалы, форма қасиеттерiнiң мәндерi - форма тақырыбының мәтiнi,
өлшемi, экранда орналасуы, түсi т.б. Delphi iске ... ... ... ... ... мәндер меншiктелiп қойылады.
Форманы не онда орнатылған компоненттi программа құру үшiн дайындау
оның кейбiр қасиеттерiнiң мәндерiн өзгертуден ... ... ... ... (Object ... терезесiне енгiзiлген. Тiзiмдi
инспектор терезесiне шығару үшiн ... ... ... не ... ... ... бiр шерту арқылы таңдау керек. Инспектор
терезесiнiң жоғарғы қатарына таңдалған объект атауы да ... ... Delphi iске ... ... форманың ашылған қасиеттер терезесi 1.1-
суретте көрсетiлген. Терезенiң екi қосымша бетi бар: Properties (Қасиеттер)
және Events (Оқиғалар). Терезе ашылғанда екi ... ... ... оның ... ... ... тұрады (1.1-сурет). Бiрiншi бағанда
көрiнетiндер – ... ... ... ... ... жазылғандар – олардың
мәндерi.
Форма қасиеттерi:
Name (Атау) – ... ... ... Ол Delphi ... негiзгi қасиеттерiнiң бiрi. Delphi-дiң жұмыс ... ол ... осы атау ... ... ... ... ... түрде алғашқы рет меншiктеген атауын (Form1) өзгертiп, басқа атау
беруге болады. ... ... ... ... ... үшiн атауды
мазмұнға жақын етiп енгiзген жөн. Мысалы, ... ... ... ... ... Form1 орнына KvTend атауын енгiзу. Ол үшiн қасиеттер
терезесiнен Name ... ... жаңа ... клавиатура арқылы терiп алса
болғаны. Терiлген атау Name ... оң ... ... ... ...... енгiзiлетiн мәтiн шрифтiн орнату қасиетi. Оны
таңдап, оң жағында көрiнген көп нүкте (…) ... ... ... ... ... терезесi көрiнедi (1.3-сурет). Терезеден, әдеттегiдей, қажеттi
шрифт типiн, өлшемiн ... ... Times Kaz, 10), ОК ... ... Шрифт таңдау терезесi
Caption (Тақырып, бетiне жазу) – форма терезесiнiң тақырыбына
енгiзiлетiн ... ... ... ... ... Caption ... үшiн Form1 сөзi ... қойылған. Оны “Redactor” не басқа
тақырыпқа алмастыру Name қасиетiне мән меншiктеу тәсiлi сияқты (қасиет мәнi
енгiзiлген соң КҚ ... ... ... клавишiн басып қойған жөн).
Color (Түс) – форманың түсiн орнату қасиетi. Ол таңдалған ... ... ... ... ... Тiлсызық түймесi – қасиет мәнiнiң
бiрнеше екенiнiң белгiсi. Тiлсызық белгiсiн шерткен ... ... ... ... ... ... қалаған түстi шерткен соң форма сәйкес
түске боялып қойылады.
Width (Ен), Height ...... ... ... ... енi мен ... ... қасиеттерi (бұл мәндер форманы қолдан
кеңейту не сығу ... де ... ... орнатылып қойылады).
Объект қасиетiн программа (программалық код) iшiнде орнату да мүмкiн.
Мысалы, ... ... ... ... 14 ету үшiн ... := 14 ... ... енгiзуге болады.
Жалпы, бiр қасиет мәнiмен танысу үшiн оны қасиеттер терезесiнде таңдап,
Ғ1 клавишiн басу ... ... ... шақыру керек. Delphi-де
анықтамалар ағылшын тiлiнде жазылған. Ол түсiнiксiз болса, экранда ... ... ... 97” ... ... ... ... жөн (мұндай программа компьютерге орнатылса, оны пайдалану қиын
емес).
Экранда қасиеттер терезесi ... оны ... үшiн ... ... беру ... Ол Ғ11 клавишi басылған кезде де
көрiнедi.
Ескерту. Жаңа проект iске ... ... ... Delphi ... iске ... мүмкiн. Терезеден Delphi News бумасын таңдау
жеткiлiктi.
1.3. Оқиғалар. Программалық код ... ... ... ... ... ... басқарылады.
Мысалы, пайдаланушы программа құру үшiн алдымен формаға компонент орнатуы,
форманы не ... ... ... ... ... шертуi
мүмкiн. Оның әр iс-әрекетi оқиға шақырады. Яғни, оқиға -программаның жұмыс
iстеуi кезiнде объект жағдайының өзгеруi.
Delphi-де әр ... атау ... ... ... ... Button түймесi арқылы формада орнатылған Button1 компонентiн
шерту Click (Шерту) оқиғасын шақырады (1.5.4-тақырыпты ... ... ... ... жеткiлiктi Мысалы, формаға байланысты
оқиғалар саны – 35 (1.4-сурет). Олар қасиеттер терезесiнiң Events ... ... ... ... ... алдына On префиксi
(қосымшасы) тiркестiрiлiп жазылған. Ол - атаудың оқиға екендiгiн бiлдiретiн
белгi.
1.4-сурет. Форма оқиғалары
Delphi ... жиi ... ...... ... бiр рет басу;
OnDblClick – тышқан түймесiн екi рет басу;
OnKeyDown – клавиштi басу;
OnKeyUp – басылған ... ...... ... ...... түймесiн босату;
OnMouseMove – тышқан көрсеткiшiн жылжыту;
OnCreate – форманы екi рет шерту, т.б.
Delphi-де ... ... екi ... ... ... автоматты
түрде project1 атауы берiлетiн проект файлы (негiзгi модуль) және unit1.pas
атауы берiлетiн модуль. Олар жеке ... ... ... ... ... орындайтын программа мәтiнi (процедуралар)
енгiзiледi (олар 1.4-тақырыпта кең түрде қарастырылған). Программа мәтiнiн
программалық код деп, ... ... код ... не ... ... деп те ... 1.1-тақырыпта ескертiлгенiндей, Delphi
iске қосылған кезде ол ... ... ... ... ... ... ... тәсiлдерi:
- форманы жабу (жабу түймесiн шерту);
- код терезесiнiң бiр шетi форма астында көрiнiп тұрса,
оны шерту. Терезе ... ... ... да, онда ... ... ... Оның тақырыбы нүкте арқылы бөлiнген класс және процедура
атауларынан тұрады ... ... ... код ... өту және код ... ... өту
үшiн F12 клавишiн басу жеткiлiктi. 1.5-суретте
көрiнiп тұрғаны – код ... ... ... ... ... ... процедура оқиғаны өңдеуiш не ... ... ... Процедура дайындамасының жазылу түрi:
Procedure (Sender : TObject);
сипаттау бөлiмi
begin
процедура денесi
end;
мұндағы Sender параметрi құрылатын ... қай ... ... сол ... - ... терезесi. Онда код терезесiнде
барлық жарияланулардың құрылымын көрiп шығуға болады.
1.5-сурет. Редактор терезесi. Онда көрiнген процедура дайындамасы
1.4. Программа ... ... ... Модуль. Әдiс
Кез келген программа program сөзiнен басталатын проект ... мен бiр ... ... ... да, ... ... программа модуль iшiне
енгiзiледi. Проект файлы dpr, модуль pas кеңейтiлуi бойынша ... ... ... ... деп атайды. Негiзгi ... ... ... ... ... Delphi iске қосылған кезде оны ол
автоматты түрде дайындап шығады. Негiзгi модульге ерекше ... ... ... ... ... ... жоқ. ... модуль (проект):
program Project1;
uses
Forms,
Unit1 in 'Unit1.pas' {Form1};
{$R *.RES}
begin
Application.Initialize;
Application.CreateForm(TForm1, Form1);
Application.Run;
end.
мұндағы,
Project1 – негiзгi модуль (проект) атауы. Проектiнi дайындап, жаңа ... ... ... ол ... ... ... ... (қолдану) – Турбо Паскальдағы сияқты, қызметшi сөз. Оның соңына
программада пайдаланылатын стандартты (кiтапханалық) Forms ... ... ... ... рет ... ... (Unit1) жазылған. Unit1-
ден соң оның қайсы модульдiк файлда құрылатыны (in ’Unit1.pas’) және онымен
байланысты форма атауы көрсетiледi ({Form1}).
{$R*.RES} – ... Ол ... ... (Windows көмегiмен
дайындалған қолданбалы программаның) қор ... ... ... ... ... және т.с.с. пайдалану
керектiгiн көрсетедi ... ... - ... - end ... ... ... соңғы бөлiм -
қосымшаның алғашқы жүктелуiн қамтамасыз ететiн әдiстер (Delphi-де арнайы iс-
әрекеттi орындайтын процедура, функция және ... ... ...... ... ... ... рет дайындау) әдiсi;
Application.CreateForm – проект құрамына енетiн форманы ... ... әдiсi (create - ...... iске ... ... ету ... әдiстiң командалық түрде жазылуы:
.
Мысалы, Application.Initialize – Application объектiсiнiң Initialize ... ... ... ... ... бума атын меншiктеу командасын
қосып қою да мүмкiн, т.б.
Жалпы, Delphi-де программаның ... ... ... ... ... басталады.
Модуль – түрлi iс-әрекеттердi орындауға арналған программа бөлiмi.
Модуль тақырыбы Unit ... ... ... ... соңына
әдеттегiдей нүктелi үтiр (;) таңбасымен ... ... ... ... ... ... рет меншiктейтiн атауы: Unit1. Жаңа проект
ашылған кезде модуль дайындамасы да автоматты ... ... ... Messages, SysUtils, Classes,
Graphics, Controls, Forms, Dialogs;
type
TForm1 = class(TForm)
private
{ Private ... ... Public ... ... ... *.DFM}
end.
Интерфейс (interface) бөлiмi interface кiлттiк сөзiмен басталады да,
оған келесi бөлiмдер енгiзiледi: uses – Турбо ... ... ... оған ... ... атаулары жазылады, бөлiмге пайдаланушы
дайындаған модуль атауын кiрiстiрiп қою да мүмкiн. Одан әрi, ... ... типi ... ... өрiстер, қасиеттер, компоненттер
сипатталып, олардан соң модульде жазылатын процедуралар мен функциялар
(программа ... ... ... ... дербес) бөлiмiне тек ағымдық модульге тиiстi элементтер
енгiзiлуi мүмкiн ...... ... ... мен ... ... ... iшiнде ағымдық модульге қол жеткiзуге ... ... ... не ... ... ... облыстары
енгiзiледi. Олар класқа енетiн элементтердiң пайдалану ... ... ... әдетте (көп жағдайда) олар бос көрiнедi.
Implementation (iске ... ... ...... ... жазылған файлды пайдалану нұсқауы. Ол ... ... ... ... байланыстырады (файлға форма қасиеттерiнiң
мәндерi жазылып қойылған. Ол ... ... ... ... сипаттаммаларын бойында сақтайды. Қасиеттер сәйкес Object Inspector
терезесiнде көрiнедi). Одан соңғы ... ... Delphi ... процедураларды қолдан кiрiстiру керек. Олардың iшiндегi оқиғаны
өңдеуiш процедуралардың тақырыптары модульдiң ... ... ... ... ... мысалы, 3.7.4, 3.11-тақырыптарда өңделетiн арнайы
информация үшiн толық модульдер құрылған.
Кейде модульдiң ... ... ... ... енгiзiледi.
Бөлiм модуль айнымалыларын инициалдап (бастапқы мәндер берiп), программаны
дайындау үшiн қажет. Егер ол толтырылса, бұл ... ... ... беруден бұрын орындалады. Бөлiм нұсқауларын begin және ... ... ... енгiзу керек. Жоғарыда көрсетiлген сияқты,
бөлiм толтырылмаса, begin сөзi ... оған тек end. сөзi ... ... модульдiң соңын бiлдiретiн кiлттiк сөз.
1.5. Берiлгендердi енгiзу және шығару
1.5.1. Берiлгендердi енгiзу. InputBox функциясы.
Типтi түрлендiру функциялары
Delphi-де ... ... ... ... үшiн Турбо Паскальда
пайдаланылатын Read (оқу) ... жоқ. ... ол үшiн ... ... ... меншiктеу командасы;
2) енгiзу терезесiн пайдалану;
3) форманың Edit компонентi өрiсiн пайдалану.
Меншiктеу командасының программада жазылуы ... ... x ... ... терезесi Delphi-дiң стандартты InputBox функциясының ... InputBox ... ... ... пайдалану командасының
жазылу үлгiсi:
:=InputBox(’’,’’,’’)
мұндағы,
айнымалы – мәнi енгiзу ... ... ... типтi айнымалы
атауы (InputBox функциясының мәнi әр ... ... (String) ... ... ... (х) ... x : string; ... сипатталуы
тиiс);
тақырып – енгiзу терезесiнiң тақырыбы ретiнде жазылатын мәтiн;
түсiнiктеме – енгiзу терезесiнiң iшiнде ... ... ... – енгiзу терезесi көрiнген кезде оның енгiзу ... ... ... оны бос ... етiп енгiзедi. Мысалы, x := 4.7 меншiктеу
командасын InputBox функциясын пайдаланып, ... ... ... ... := ... мәнi’ , ’х=’ , ’’)
Команданың орындалу барысында көрiнетiн терезе ... ... ... ... 4,7 ... ... ОК ... шерту
керек (не КҚ клавишiн басуға да болады).
Ескерту. Windows-тың күйге келтiрiлiп қойылуына байланысты нақты ... үтiр (,) ... ... ... ... Ол ... (х) жолдық типтi болғандықтан, қажет болса, оны ... ... ... ... ... ... ... түрлендiру функциялары:
1.1 - кесте
|Функция |Орындайтын iс – әрекетi |
| | ... ... ... ... ... |
| |х ... санын қалпына келтiру|
|FloatToStr(x) |х нақты санын жолдық типтi |
|FloatToStrF(x,f,|ету ...... ... ... ... ... түрлендiру. Мұндағы |
| |f – ... ... |
| ... Ол ... |
| ... не ffFixed ... |
| ... |
| |s – ... ... саны |
| ... |
| |о – ... ... соң ... ... ... саны ... ... ... ... |FloattostrF(x,ffFixed,7,3); |
| ... ... ... х ... |
| ... ... келтiру; |
| |х ... ... ... ... |
| |ету |
| ... – Integer to |
| |String, ... ... 1. ... ... ... (f) ... ... да болады. Ол санды экспонеттiк етiп дөңгелектейдi.
2. Delphi-де Турбо Паскальда қолданылатын Str(x,s) және оған ... ... ... ... да ... мүмкiн.
Мысалы, x=25 болса, Str(x,s) процедурасының орындалу ... ... ... ... Val(s, x, code) ... ... нәтижесi: x=54,
code=0.
1.5.2. Берiлгендердi шығару. ShowMessage процедурасы
Delphi-де ... ... ... ... ... ... ... Процедураның (оператордың) жазылу түрi:
ShowMessage(s);
мұндағы s – жолдық типтi өрнек. Егер ол сандық типтi ... оны ... ... үшiн s ... орнына типтi түрлендiрудiң сәйкес
функциясын ... ... ... s ... ... сан болса, оны шығару
терезесiнде ... ... ... ... ... мүмкiн:
ShowMessage(FloatToStr(s));
не ShowMessage(FloatToStrF(s, ffgeneral, 7, ... ... ... оқып ... жетi ... ... нақты санды
символдық типте шығару терезесiнде көрсетедi.
1.5.3. Қарапайым программа құру
Процедуралар оқиғалық және жалпы (оқиғаға байланыссыз) болып екi ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ол
бiр процедурадан ғана тұрады.
Мысал. x=4,8 үшiн ... ... ... ... ... х ... ... арқылы енгiзiлсiн, у мәнi ShowMessage терезесiнде
көрсетiлсiн.
1. File-New Application командасын берiп, жаңа проект ашу. Form1 ... ... екi рет ... ... ... модуль құрылады да, код
терезесiнде OnCreate оқиғасын өңдеуiш ... ... ... Код ... ... ... ... орнату:
Дайындаманы орнатудың екiншi тәсiлi де бар:
- Form1-дiң ... ... Events ... ... ... ашып,
OnCreate оқиғасын таңдау;
- оның оң жағына FormCreate ... ... КҚ ... ... ... ... жолында көрiнгенi процедура тақырыбы. Мұндағы:
рrocedure - процедураның ... ... ... ... - форманы екi рет шерту оқиғасына жауап ретiнде
құрылатын ... ... ... Ол ... ... ... ... құралған: бiрiншiсi – класс атауы (TForm1) (Delphi-де әр ... ... бiр ... ... ... программалар тобы класс деп,
олардың бiреуi класс данасы ... ... ... жөнiнде кеңiрек
баяндалған 1.12-тақырыпты қараңыз); екiншiсi – ... өз аты. ... және ... атауларының қосындысынан тұрады (оқиға атауының ... ... ... ... ... әр компонент жеке класқа тиiстi. Ол
формаға кiрiстiрiлгенде сандық индекс қосылып, класс ... ... ... ... Т ... бастап жазу келiсiлген. Мысалы, TForm1 - TForm
стандартты класының үлгiсi бойынша құрылған класс атауы, ... 1 – ... ... ... ... жағы ... форма екi рет
шертiлгенде құрылған Unit1.pas модулiнiң тип сипаттамасы мынадай ... ... ... ... ... ... оқиғаны өңдеуiш
процедурасының тақырыбы автоматты түрде модульдiң тип сипаттамасына жазылып
қойылады. (Формада ... ... де ... ... қойылады,
мысалы, төменге енгiзiлген ескертудi қараңыз)):
type
TForm1=class (TForm)
Procedure FormCreate (Sender:TObject);
Private
{private declaration}
public
{public declaration}
end;
var Form1 : TForm1;
Типке енгiзiлген TForm1=class(TForm) жолы ... TForm ... ... ... (TForm ... ... TForm1 iшкi ... FormCreate – процедура атауы; Sender (жiберушi) – ... ... ... ... ... ... ... параметрi (айнымалы).
Олар жазылған қатар процедура тақырыбы делiнедi.
Sender параметрiн программа ... ... ... да ... Мысалы,
өңдеуiштi шақыру Button1 түймесiн шертудiң ... ... ... ... Sender = Button1 Then ... ... енгiзсе болғаны.
Ескерту. Егер формада Button1, Edit1, Label1 компоненттерi орнатылып,
Button1 түймесi екi рет шертiлген болса, онда ... ... ... автоматты түрде мынадай етiп жазылған болар едi:
type
TForm1=class (TForm)
Button1 : TButton;
Label1 : TLabel;
Edit1 : TEdit;
Procedure Button1Click(Sender : TObject);
end;
мұндағы Button1 : TButton ... Button1 ... ... класына тиiстi (класс данасы) екенiн көрсету, т.с.с.
Жоғарғы сипаттамалардың ... ... ... ... ... ... форма мен код арасында тығыз байланыс орнатылған.
Формада орнатылған компонент автоматты ... ... ... ... ... ... өшiрiлгенде оның сипаттамасы алынып тасталады.
Тапсырма. Ескерту iшiнде көрсетiлген iс-әрекеттердi орындап, ... ... ... ... ... ... ... шығыңыз.
3. 1.7-суретте көрсетiлген процедура дайындамасына процедура ... ... ... (Sender : ... x, y : real; x1 : ... := InputBox(’’, ’x=’, ’’);
x := StrToFloat(x1); y := 3*x+5/3;
ShowMessage(FloatToStr(y));
end;
Бұл – форманы екi рет ... ... ... ... ... ... процедурасы.
Көбiнесе программа әр ... ... ... ... ... мен ... ... орындайтын процедуралар жиынтығынан
тұрады. Жиынтыққа қосалқы программа – процедура, функциялардың енгiзiлуi де
мүмкiн. Программалаушы программада қандай оқиғалар өңделуге тиiс екенiн ... Iске қосу ... ... Ол Run – Run ... арқылы не ±9 клавишiн
басу арқылы iске асырылады. Аспаптар панелiнде оған арналған Run ... ... ... компиляциялап, онда синтаксистiк қате кездеспесе,
InputBox процедурасына сәйкес енгiзу терезесiн шығарады (1.6-сурет).
5. ... 4,8 ... ... ОК ... шерту. Project1 тақырыбы және
iшiне функцияның ... мәнi ... ... ... ... ... Оның ОК түймесi шертiлсе, терезе жабылады.
Ескерту. Егер проект сақталған болса, терезе тақырыбында осы проект аты
көрiнедi.
Программаның жұмысын ... үшiн ... Жабу ... шерту
жеткiлiктi.
Тапсырма. Процедураға ShowMessage(FloatToStrF(y, ffgeneral, 7, ... ... ... iске ... Шығару терезесiнде қандай
нәтиже көрiнедi?
1.8-сурет. Нәтиже енгiзiлген шығару терезесi
Ескерту. 1. Программада InputBox ... ... ған ... ... (x:=4.8;) алмастыруға болады. Ол кезде одан соңғы
жазылған типтi өзгерту командасын алып тастау қажет.
2. ... ... ... ShowMessage терезесiнен басқа MessageDlg
атаулы терезе де бар, ол кiтапқа ... ... ... ... және шығару.
Визуальды программалау негiздерi
Компоненттер панелiнен формаға оқиғаларды өңдеуiш процедуралар
тудыратын ... ... ... ... ... ... форма терезiнде көрсету - Delphi-де визуальды программалаудың ... ... ... ол үшiн ... ... Standard ... ... iстейтiн TEdit, мәтiн енгiзiлетiн TLabel және командалық
TButton компоненттерi жиi ... ... ... Edit1 ... орнатып, оның Text қасиетi арқылы не iске қосу командасын берген соң
оған ... ... ... ... бiр ... ... ... және оны
редакциялауға болады. (Оны таңдап, буфер арқылы формада орнатылған екiншi
Edit ... ... де ... орнатылған Label, Edit компоненттерiнiң Caption, Text
қасиеттерiне программа арқылы қол ...... жазу ... ... ... ... объект атауы жазылып, одан соң нүкте қойылады да,
оның соңына қасиет атауы енгiзiледi. ... мән ... ... ... студенттермiз’;
Edit1 өрiсiне енгiзiлген қарапайым мәтiндi (S) Label1 өрiсiне шығару да
мүмкiн. Ол үшiн процедура денесiн мынадай етiп алу ... ... ... объектiсiнiң Text қасиетiн программа арқылы орнату әдiсi):
var s : ... := ... := ... TВutton (түйме) компонентiн орнатып, оны программаны iске қосу
түймесi ретiнде пайдалану қиын емес.
Мысал. 1.5.3-тақырыпта берiлген мысалды формада орнатылған компонеттердi
пайдаланып шешу ... ... iске ... ... (Form1) экранға шығару (не, Form1 қосылулы
болса, File-New Application командасын беру);
1.9-сурет. Компоненттер орнатылған форма
Компоненттер палитрасының Standard ... ... Edit1, ... ... ... таңдап, көрсеткiш арқылы оларды қалаған
өлшем бойынша формада орнату (1.9-сурет);
Ескерту. 1). Delphi-де ... және онда ... ... ... ... ... ... мен әдiстерi жеткiлiктi. Программа құру
барысында объект аты жазылып, соңына нүкте ... ... жүйе ... ... ... ... ... шығарады.
2. Форма және оның компонеттерiнiң қасиеттерiн орнату:
|Компонент|Қасиет |Меншiктелетiн мән ... |Font |Times Kaz, 11 |
| |Caption ... |
| |Name |Func1 ... |Text |- (бос ету) ... |Caption |- (бос ету) ... |Font |Times Kaz, 10 |
| |Caption |Iске қосу |
3. ... Iске қосу (Button1) компонентiн екi рет шерту. Click ... ... ... Оның тақырыбы:
Procedure TForm1. Button1Click (Sender : TObject);
4. Процедура денесiн ... TForm1. ... (Sender : ... x : string; y : ... ... ... }
x := ... // ... x ... ... := 3 * ... ... := ’Функция мәнi=’ + #13 +
+FloatToStr(y); // Мәндi Label1 өрiсiне жазу
end;
Процедураға енгiзiлген #13 - КҚ клавишiнiң ... ... одан соң ... ... ... ... жазылады (#13 орнына chr(13) кодын ... ... ... iшiне ({ }) ... мәтiн – түсiнiктеме (Турбо
Паскальдағы сияқты); Delphi-де бiр жолдық түсiнiктеменi қос көлбеу сызықтан
( // ) соң ... да ... ... қараңыз).
5. Iске қосу командасын беру (±9);
Программа компиляцияланып шыққан соң, жүйе ... ... ... ... ... ... Edit1 ... орналастырып (көрсеткiш арқылы шертiп), оған х
мәнiн енгiзу (4,8);
7. ... ... ... ... шерту. Label1 өрiсiне
Функция мәнi=
16,0666666666667
нәтижесi жазылып қойылады (1.10-сурет).
1.10-сурет. Нәтиже шығарылған форма
Ескерту. 1). Нақты санды ... ... ... үшiн FloatToStr(y)
функциясының орнына FloatToStrF(y, fffixed, 6, 2) не осы ... ... ... ... пайдалануға болады.
Delphi Edit, Label өрiстерiне орнатылған сандық мәндердi жолдық типтi
етiп ... ... ... ... ... ... ... процедурадағы
сияқты, алдымен оны сәйкес типке түрлендiрiп алу қажет.
2). Нәтиженi Edit өрiсiне шығару да мүмкiн. Мысалы, жоғарғы мысал ... Edit2 ... ... ... Label1 ... шығару
командасын,
Edit2.Text := FloatToStr(y);
командасына алмастырса болғаны.
3). Object Inspector терезесiнiң жоғарғы өрiсiне ... мен ... ... ... ... жазылып қойылған.
ґрiстiң тiлсызық түймесiн шертiп, олардың тiзiмiн ... ... ... ... ... оның ... ... көрiнедi.
Тапсырма. ’Мен студентпiн’ мәтiнiн форманың Edit өрiсiне енгiзiп, ... ... ... ... өңдеуiш процедурасын құрып, iске
қосу керек.
Сонымен, Delphi-де визуальды программалау тәсiлi екi процестен тұрады:
форма не онда ... ... ... программаның визуальды
орындалуын құрастыру және оларды пайдаланып, программалық код жазу.
1.6. Проектiнi сақтау және ашу
Проектiнi дайындап ... соң оны ... үшiн ... Project As не
File-Save All командасын беру ... Егер ... ... рет сақталынып
жатса, онда модульдi сақтауды сұралатын Save Unit1 As атаулы ... ... ... үшiн арнайы бума дайындалмаған болса, ол Projects
(C:\Program Files\Borland\Delphi5\Projects) ... ... ... ... терезесiнде жаңа бума құрып, проектiнi сонда ... Ол оны ... ... ... Жаңа бума құру ... сақтау сұралатын терезенiң Жаңа бума құру түймесiн ... ... ... ... ... ... бума атын енгiзу;
- буманы екi рет шертiп, ашу;
- терезенiң Файл аты ... ... ... ... ... ... Модуль .pas кеңейтiлуi бойынша сақталып қойылады да, экранда
проект аты сұралатын терезе көрiнедi;
- Файл аты өрiсiне проект атын ... ... ... шерту. Проект
файлы .dpr кеңейтiлуi бойынша сақталады да, Негiзгi модуль атауы осы
атауға өзгертiледi. Ол ... ... ... ... ... ... терезесi
Мұндағы ескеретiн жайт: модуль мен проектiнi бiрдей атау бойынша
сақтауға да ... ... ... ... ... ... басқа
проектiлерде де пайдалану мүмкiн. Сондықтан оларды түрлi ... ... ... ... ашу үшiн ... Project ... берiлуi
тиiс. Көрiнген терезеден қажеттi буманы ашып, онда көрiнген проект атауын
екi рет шертсе болғаны.
Ескерту. Файл ... ... ... ... және ... сызу ... ... оның цифрдан басталуына рұқсат етiлмейдi.
1.7. Программаны компиляциялау
Жаңа құрылған программаны (проектiнi) сақтаған соң, оны iске қосу ... ... Ол үшiн ... команда: Project-Compile Project
(Проект-Проектiнi компиляциялау). ... ... ... ... iске қосу ... ... кезде компиляциялау барысы
Compiling сұхбаттық терезесiнде көрiнiп тұрады (1.12-сурет).
1.12-сурет. ... ... ... ... ... ... кезде Compiling терезесi экранда
көрiнбеуi ықтимал. Оны экранға шығару тәсiлi:
- Tools-Environment Options ... ... ... ... Options ... ашылады;
- терезенiң Preferences (Орнату) қосымша ... ... ... and
running (Компиляциялау және орындау) блогында орналасқан Show Compiler
progress (компиляциялау барысын көрсету) жалаушасын орнату (1.13-сурет).
1.13-сурет. Компиляциялау параметрлерiн ... 1. ... ... ... ... бiрақ оның жүрiсi
аяқталмаса, алғашқы қалыпқа өту үшiн Run мәзiрiнiң ... ... Reset ... ... ... не форманың Жабу түймесiн шертуге болады.
2. Программада синтаксистiк қателерден басқа семантикалық ... ... ... де ... ... 5 ... 15 жазылған,
нұсқау дұрыс берiлмеген, т.б.). Оларды компилятор ... ... ... ... ... дұрыс. Программаны тестiлеуге де
болады.
Компилятор ерекшелеген жолда синтаксистiк қате болмай, қате оның
алдындағы ... ... де ... ... оған ... команда соңына
нүктелi үтiр (;) таңбасы қойылмаған, т.б.
Қате түзетiлiп болған соң Iске қосу командасын қайта беру ... не ... Over (Iске ... ... ... ... ... программада синтаксистiк қате бар болса, компиляциялау кезiнде
Delphi қате ... ... код ... ... ... ... ... курсорды орналастырады және қате типiн терезенiң төменгi
бөлiгiнде орналасқан терезеде көрсетiп, машина жұмысын ... ... ... ... бiр ... ... терезеде екеу етiп
көрсетедi: бiрiншiсi - синтаксистiк қате ... ... ... -
файлдың компиляцияланбағанын
және орындалмайтынын хабарлау.
1.8. ЕХЕ - файл
Проектiнi сақтау кезiнде Delhi PAS, DFM, DCU ... ... ... ... ... PAS - ... – код терезесiндегi мәтiн көшiрмесi; DFM
файлында форма терезесiнiң iшiндегiсi сипатталады; DCU - ...... да ... ... ... нәтижесi. Егер ... қате ... ... ... ехе ... түрлендiрiп шығады
(файлдың аты проект атауымен бiрдей етiп жазылады да, оған .ехе ... ... Ол ... ... проект файлы сақталған
бумада орналастырылады. Оны Windows ... ... ... iске қоса беру ... Компоненттер палитрасы жөнiнде
Delphi-де программа дайындау үшiн компоненттiк тәсiл пайдаланылған:
пайдаланушы ... ... ... ... ... бiр ... орындайтын (дайын программалар үзiндiлерiнен
тұратын) компоненттерден жинақталады, ал олар форма ... ... ... ... ... нағыз төңкерiс жасады деуге
болады, себебi, компоненттердi пайдалану программа жұмысын ... ... ... визуальды компоненттер кiтапханасы (Visual
Component Library, VCL) деп атайды. Онда түрлi кластық көптеген ... ... (Delphi 5-те ... саны ... ... ... ... 19 бетке орнатылып қойылған [2]. Мысалы,
Standard бетiне енгiзiлген кейбiр компоненттер 1.2-кестеде және 1.14-
суретте көрсетiлген.
Additional ... ... ... ... ... ... ... үшiн пайдаланылады.
System (Жүйе) бетiне OLE (Байланыстыру және орнату) технологиясы бойынша
берiлгендердi түрлi программалар ... ... және т.б. ... орындайтын компоненттер енгiзiлген. Мысалы,
Timer (Таймер) – нақты уақыт аралықтарын есептеу;
PaintBox (Сурет қорабы) – графикалық ... ... ... ... (OLE Контейнер) – байланыстырылатын және ... ... ... – Мультимедиалық құрылғылармен жұмысты басқару.
Win32 бетiне енгiзiлген компоненттердiң бiрi – Animate ... ... ... – қозғалыс әсерiн ұйымдастырады.
Компонент формаға орнатылған кезде соңына ... ... ... ... ... ... кесте
|Аталуы |Iс-әрекетi ... ... ... құру ... |Оң түйменi шерткен кезде бетке |
| ... ... ... ... |шығару. |
| ... ... ... редакциялау |
|Label ... ... ... |Бiр ... ... ... |
| |енгiзу. |
| ... ... Оның OnClick ... ... ... ... бiр |
| |iс-әрекеттi орындайды. |
| ... ... (Windows |
| ... ... ... ... бетiне енгiзiлген компоненттер:
ColorGrid (Түстер торы) – түстер кестесi. Ол 16 түстiк ... және фон ... ... ... ... Standard бетiне енгiзiлген
компоненттер
Calendar (Календарь) – ағымдық күн белгiленген ай ... ... ... Win32 ... ... ... ... орнату
арқылы шығаруға болады), т.б.
Пайдаланушы жаңа компонент дайындап, оны ... ... ... да ... OLEContainer компонентiн пайдалану
мысалы
Компоненттер әдiстерi толық ... ... ... ... ... ... ... төменде компоненттер
панелiнiң System бетiне орналастырылған OLEContainer ... ... бiр ... ... ... ... ... III-тарауда
баяндалған).
Мысал. Paint графикалық редакторы терезесiн Delphi ортасына шақырып,
сурет салу және ... ... ... ... ... Жаңа ... ... онда OLEContainer1 компонентiн орнату.
2. Орнатылған компоненттi екi рет ... ... ... ... ... Оған объект типтерiнiң ... ... ... Word, Лист ... Excel, ... ... т.б.). ... кез келгенiн таңдап, Delphi ортасында iске
қоса беруге болады.
3. Тiзiмнен Точечный ... ... ... ... ... ОК
түймесiн шерту (КҚ клавишiн басуға да болады). Delphi-ге ... ... ... ... және ... ... ... OleContainer компонентiн екi рет шерту. Тақырыбына Точечный ... – Paint ... Paint ... көрiнедi (1.16-сурет).
Paint мүмкiндiктерiн пайдаланып, төртбұрыш iшiне қолдан ... ... салу және оны ... ... Файл-Көшiрмесiн … деп
сақтау (Файл-Сохранить копию как …) командасы арқылы ... ... ... ... ... ... - Paint ... Терезенi жабу. Компонент iшiнде сурет салынған форма көрiнедi (1.17-
сурет).
Ескерту. ... ... ... ... ... ашып, оны
пайдалану мысалы II тарауға енгiзiлген.
1.17-сурет. Сурет енгiзiлген форма
11. Таймер
Delphi-дiң негiзгi ерекшелiктерiнiң бiрi - программа ... ... ... ... ... ... ... құрылады. °р компоненттiң өзiне тиiстi ... ... бар. Оны ... ... ... ала дайыдалған үзiндiсi деп
қарауға болады. Яғни, компоненттер программа ... ... ... ... ... System бетiнде орналасқан TТimer
компонентiн пайдаланып, формада жүрiп тұрған ... ... ... Жаңа проект ашып, формада Timer1, Label1 компоненттерiн орнату (Label1-
дi iшiне жүрiп тұрған сағат көрсетeтудi ... ... ... ... меншiктеу:
|Компо|Қасиет |Мән ... | | |
| Timer |Enabled (қол |True |
| ... |1000 ... ... | |
| |Caption |120 |
| |Width (енi) |60 |
| |Heigth ... |100 |
| |Left (сол ... |60 |
| |Top ... | ... Label1 ... ... мәндер формада орнатылған
электрондық сағат элементтерiн қажеттi түрде үлкейтiп, ... ... ... үшiн ғана енгiзiлген. Timer1 компонентi - Windows-
тың жүйелiк таймерi ... Ол ... ... ... ... ... бөлiп берiп отырады. WM_TIMER генераторын қосу
үшiн оның Enabled (қол жетерлiк, мүмкiндiк) қасиетiне true мәнi, нақты
уақытты ... ... ... Interval (аралық) қасиетi мәнiне 1 сек
меншiктелген (1 сек = 1000 миллисек.).
Жалпы, TТimer компонентi өңдейтiн оқиға бiреу ғана - OnTimer ... Код ... ... ... ... шығару үшiн Timer1
компонентiн екi рет шерту не компоненттiң ... ... ... ... оң бөлiгiн екi рет шерту керек.
3. Оқиғаны өңдеуiш құру:
Procedure T±orm1. ... (Sender : TObject) ... DateTime : ... := ... := ... Тime - ... уақытты қайтарып беретiн стандартты ... - ... ... ... ... функциясы.
1.18-сурет. Формада орнатылған жүрiп тұрған сағат
4. Iске қосу командасын беру (F9). ... ... ... ... ... компоненттердiң мүмкiндiктерi орасан зор. Жоғарыда TTimer
компонентiнiң атқаратын iс-әрекетi мен OLEContainer ... тек ... ... ... ... күрделi жұмыс көрсетiлдi.
Келесi тарауларда Delphi арқылы терезеде мәзiрлер орнату, мәзiрлермен
жұмыс, ... қоры ... ... ... ... мүмкiндiктерi және т.б. қосымшалар құру ... ... өзi ... ... ... салаларының орасан көп
екенiне көз жеткiзетiнi сөзсiз.
1.12. Объектiлi-бағдарлы программалау тәсiлi
жөнiнде
Бейсик, Паскаль сияқты ... ... ... ... ... ... ... – ол үшiн программалаушылар тобының
көп күш жұмсауы қажет болатын. Программалауды ... үшiн ... ... ... class) ... ... объектiлi- бағдарлы
программалау (ОБП) тәсiлi негiзге алынды. ОБП – ... ... және ... ... және модуль құрудың дамытылған
түрi. Ол берiлгендердi ... бiр ... ... ... ... пайдаланады. Мысалы, Visual Basic программалау
жүйесi ... ... ... пайдаланып, QBasic тiлi негiзiнде
визуальды түрде құрылған. Паскальдың ОБП тәсiлiн пайдаланып құрылған жаңа
нұсқасы Object Pascal ... ... деп ... Delphi осы ... дайындалған. Объектiлi программалаудың ыңғайсыздығы – ... ... ... ... ... ... ... көп
қиындықтар арнайы тәсiлдердi пайдалану арқылы тез шешiлген.
ОБП тiлiнiң дәстүрлi программалау тiлдерiнен ...... ... ... ... ... алынған: класс, объект, өңдеу
әдiсi, объект қасиетi және оқиға.
ґрiстер – Турбо Паскальдағы жазу (record) ... ... ...... ... (параметрлерi);
әдiстер – кластың өрiстерi мен қасиеттерiн ... ... ...... ... ... мен әдiстерiнiң жиынтығы;
оқиға – объект жағдайының өзгеруi.
Kласс – өрiстер, қасиеттер және әдiстердiң бiрлiгiнен тұратын тип, не,
жалпы ... ... ... не қасиеттерi ортақ түрде ... ... ... ... үшiн ... ... облысынан арнайы орын қалдырады.
Яғни, шын мәнiнде, ... жай ... ... ол - жадтың динамикалық
облысының кездейсоқ адресiн ... ... ... программада оған
Турбо Паскальда пайданылатын көрсеткiш белгiсi (^) ... ... ... ... ... ... ... (constructor) деп
аталатын әдiс шақырылып, ол объектiнi ... ... ... ... ... ... деструктор (destructor) әдiсi жояды.
Сонымен, ОБП-да пайдаланылатын объект сөзiнiң екi ... бар: ... ... геометриялық дене, формада орнатылған компонент, т.б.)
және айнымалы (абстрактты, дерексiз ... ... ... ... ... данасын анықтайды.
Класқа иерархиялық (бағынышты, жоғарыдан төмен) ... енуi ... ... ... ... класы жазық фигуралар және кеңiстiк
фигуралары болатын екi iшкi ... ... ... Ал ... класы төбелерi бар (үшбұрыш, көпбұрыш) және төбелерсiз (шеңбер,
эллипс) болып екi iшкi ... ... ... ... ... иерархиялық түр- де негiзгi TObject класынан ... (Tobject ... ( ... ( …). ... ... ... аталық, бағыныңқы
кластарды туынды не сәбилiк кластар деп атайды (TObject – ... ... ... ...... ... ... жоғарғысы
(компонент деп Tcomponent класының мұрагерi болатын класс данасын ... ... ... ... ... ... (өрiстерiнiң, қасиеттерiнiң,
әдiстерiнiң сипаттамаларын) қабылдайды. Мысалы, TObject ... ... мән ... ... әдiсi ... туынды кластарға тиiстi
(TObject класында конструктор Create деп аталады). °р ұрпақ өзiне қосымша
жаңа мүмкiндiктер (сипаттамалар) қосып, келесi ... ... ... ... ... T ... бастау келiсiлген. Формаға енгiзiлген
компонент данасы сандық индекс қосылған класс ... ... ... сипатталу түрi:
type
=class ();

end;
var
: ;
мұндағы класс мүшелерi - өрiстер, қасиеттер және әдiстер.
Мысалы,
type
TForm1 = class ... : ... : ... ... ( Sender : ... Form1 : ... = class (TForm) ... TForm класының үлгiсiмен құрылатын жаңа
(туынды) TForm1 класын анықтайды. Form1 : TForm1 ... ... - ... ... дайындау барысында Delphi модульдiң Interface бөлiмiне
формаға енгiзiлген компоненттер мен оқиғасы таңдалған ... ... ... енгiзедi, әдiстердi iске асыру нұсқаулары ... ... ... ... Delphi-де класс деп өзiне ұқсас даналарды дайындау үшiн ... ... ... ... дайындалған программа үзiндiсiн де ... ... ... ... ... ... түрлi
программаларға не бiр программаның түрлi жерлерiне енгiзiп, программалауды
және оның ... көп ... ... ... жүздеген дайын кластар енгiзiлген. °р компонент қатаң
түрде тек бiр ... ғана ... ... ... форма (TForm)
компонентi – Forma класына тиiстi, осы типтi ... (Form1) – ... ... ... ... сипатталып, модульдiң Implementation (iске
асыру) бөлiгiнде мәтiнi жазылатын ... ... – әдiс, ... TForm1.Button1Click.
Форма iшiне орналастырылған TEdit компонентiнiң Edit1 ... екi рет ... ... ... ... оқиғаны өңдеуiш әдiсiне
(процедурасына) мысал:
procedure TForm1.Edit1Click(Sender : ... ‘Сiз ... ... екi рет шерттiңiз‘;
end;
Программаны iске қосу командасы берiлген соң компилятор автоматты түрде
негiзгi модульге енгiзiлген төмендегi екi әдiстi орындайды:
Application.CreateForm(TForm1, Form1);
Application.Run;
Бұлардың ... ... Form1 ... ... (объектiнi
инициалдайды), екiншiсi Application объектiсiне ... ... ... ... ... ... (Run). Жоғарыда жазылған процедураның орындалу
нәтижесiнде форманың Edit1 өрiсiне оның Text ... ... ... ... ... ... ... не қасиет орнату
командасын иерархиялық түрде жазу қажет, мысалы:
Form1.Button1.FontSize:=14;
мұндағы иерархияның бiрiншi объектiсi – ... (Form1), ... ... ... ... Button1 ... ... объект – түйменiң шрифт
қасиетi; команда – форма- ның Button1 ... ... ... ... мi) ... 14 мәнiн меншiктеу. Яғни, объектiлер
арасына қойылатын нүкте сәйкес иерархиялық объектiге сiлтеме.
1.13. Мұрагерлiк. Инкапсуляция. ... ... үшiн ... ... және ... ... - ... негiзгi класс типiнiң туынды иерархиялық
кластарда да сақталуы. Мысалы, автомобиль жеңiл және жүк ... ... ... ... ... жағдайына байланысты, сипаттамаларына ортақ
және бөлек өрiстер, қасиеттер мен әдiстер енгiзiлуi мүмкiн. °р ... ... ... ... ... ... ... типiн аталық
(негiзгi) етiп қабылдап, екiншiсiне қосымша қасиеттердi енгiзу жеткiлiктi.
Delphi-дiң барлық кластары TОbject ... ... ... ... ... ... қасиеттер және
әдiстердiң бiрлiгiнен тұрады. ... ... ... ... деп ... °р класс аяқталған толық бiр iс-әрекеттi бойында
сақтайды. ... TForm ... өз ... Windows – ... ... ... қажеттiлердi iшiнде сақтайды. Кластың мұндай принципi өзiнде
инкапсульдайды делiнедi.
Класта инкапсульданған процедуралар мен ... - ... (көп ...... кластардың аталық класқа
енгiзiлген әдiс ... ... ... ... ... ... ... болатындығы, яғни түрлi кластарда түрлi әрекеттердi орындайтын
әдiстерге бiрдей атау беру ... ... ... iске қосу ... Delphi iске ... ... болатын және
көрiнетiн терезелер. Олар не үшiн қажет?
2. Delphi ... ... ... ... iшкi ... ... командалар енгiзiлген?
3. Delphi терезесiнiң аспаптар панелiне енгiзiлген негiзгi ... ... Олар ... ... ... Проект, форма дегенiмiз не? Delphi iске қосылған ... ... ... ... ... ... өзгертуге арналған қандай тәсiлдердi ... ... ... ... ... ... ... Қасиет дегенiмiз не? Форманың негiзгi қасиеттерi, оларды ... Object ... ... Онда ... ... ... ... Экранға қасиеттер (Object Inspector) терезесiн шығару
тәсiлдерi.
9. Оқиға дегенiмiз не? Delphi ортасында жиi ... ... ... Оқиғаны өңдеуiш программасының дайындамасын дайындаудың негiзгi
тәсiлi.
10. Программа жазылатын ... ... Оның ... рет ... ... ... дайындамасын объектiнiң қасиеттер терезесi арқылы
орнату тәсiлi.
11. ... ... ... не, оның ... ... ... тақырыбы.
Uses кiлттiк сөзi құрамына енгiзiлген нұсқаулар.
12. Әдiс дегенiмiз не? Негiзгi модульге қандай әдiстер енгiзiлген, олардың
iс-әрекеттерi?
13. Негiзгi ... ... ... ... Модуль деп ненi айтады? Модуль құрылымы. Модульге енгiзiлген бөлiмдер
не үшiн қажет?
15. Берiлгендердi енгiзу және ... үшiн InputBox ... ... ... ... тәсiлдерi. Тәсiлдердi пайдаланып,
қарапайым программа ... ... ... ... ... келтiрiңiз.
17. “Мен қаладан келемiн” сөйлемiн форманың Edit өрiсiне енгiзiп, Label1
өрiсiне шығару ... ... x=5,2 үшiн ... ... ... ... программасын құрып,
iске қосыңыз. Программада х мәнiн ... үшiн ... Edit1 ... ... ... үшiн Label1 өрiсi ... Модуль мен проектiнi арнайы бума құрып, сақтау тәсiлi. Файл ... ... ... ... Сақтаулы проектiнi ашу тәсiлi.
21. Программаны компиляциялау. Компилятордың синтаксистiк қатенi көрсетуi.
22. Программаны iске қосқан кезде компиляциялау терезесi ... ... ... ... ... ехе-файл деп қандай файлды атайды? Windows- та оны iске қосу
тәсiлi.
24. Объектiлi-бағдарлы программалау ... не? ... ... ... (class) ... сипатталады?
25. Қасиеттер қандай айнымалылар? Мысал келтiрiңiз.
26. Модульдiң var бөлiмiнде Form1 программалық ... ... түрi. ... данасы дегенiмiз не?
27. Delphi-де қосымшаны (программаны) дайындау ... ... ... компонент кiтапханасы (VCL) дегенiмiз не?
29. Компоненттер ... жиi ... ... ... Олар не үшiн ... ... Edit1, Label1, Button1 компоненттерi (TEdit, Tlabel, TButton
компоненттерiнiң даналары) ... ... ... ... (Sender : ... x, y : ... := ... y := 4*x+7;
Label1.Caption := y
end;
Процедурада синтаксистiк қателер бар. ... ... ... ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет
Delphi визуалды программасы30 бет
Delphi ортасында программалау29 бет
DELPHI программалау жүйесі16 бет
Delphi программалау ортасы15 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Delphi программалау ортасы туралы10 бет
Delphi программалау ортасы. Мәліметтер базасы19 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь