Шоқан Уәлиханов Ыбырай Алтынсарин Абай Құнанбаев

Кіріспе

Батыс Еуропа елдерінде XVIII ғасырда дүниеге келді. Бұл Батыс Еуропада феодалдық құрылым тоқырауға тіреліп, зиялы қауымның дамуға жаңа бағыт ціздеген кезі болатын. Ағартушылар мақсаты жоғарыда айтылғандай . сауат ашу, білім тарату. Әрине бұдан келіп Батыс елі ХҮІІІ ғасырда сауатсыз болды деген пікір тумаса керек. Ол кезде сауаттылар да, ғалымдар да болды. Бірақ олар тек үстем тап өкілдері еді. Олар мен қалың халық арасындағы алшақтық орасан болатын. Халық тегіс сауатсыз болғандықтан ағартушылар сол қалың елді, бұхараны сауаттандырып, көзін ашпақ болды. Сондықтан, олар қоғамдық.саяси ойдың қалыптасуына кезінде тиімді әсер етті. Егер ҮХІІІ ғасырдың аяғында Ұлы Франция революциясы «Бостандық, теңдік, бауырластық» деп ұранмен көтерілген болса, оның бірден.цбір түрткісі болған ағартушылар, француз философтары еді.
А) Қазақстан жеріндегі ағартушылық, негізінде, ХІХ ғасырда өріс алып, тарады. Бірақ, қазақ елінің Батыс елдерінен үлкен айырмашылықтары бар еді. Қазақ арасында үстем таптар мен кедейлер арасында сауаттылық жағынан айырмашылық аз болды. Бәрі дерлік бірдей сауаты кем болды. Бұл бір, екіншіден, қоғамдық санасы, бостандығы жағынан да айырмашылық күрделі болмады. Сөз бостандығы қазақ арасында күнделікті әдет еді. Дегенмен, қазақ елінің өзіндік проблемалары болды. Ол ел бірлігін сақтау, қазақ жеріне сырттан келіп, қол сұғушылыққа, отаршылдыққа халықтың наразылығын арттыру, көзін ашу, елді еңбекке, білімге шақыру. Сондықтан қазақ жеріндегі ағартушылықты екі бағытта алып қараған жөн. Біріншісі, бұл бір жағынан патшалық Ресейдің Қазақстан жеріне терең бойлау нәтижесінде қазақтың құнарлы жерлерін билеп.төстеп, қазақтарды шөлейт жерлерге ығыстырғанына қарсылық білдіріп, толғану болса, екінші жағынан, ақшалы тауар қатынасы күнделікті қазақ өміріне кеулеп кірген сайын, елдің дағдылы дәстүрі бұзылып, жаңа, халыққа тұрпайы қатынастар орнай бастағанын уайымдап, күңіреніп, елдің назарын соған аударып, санасын ояту болды.
        
        Кіріспе
Батыс Еуропа елдерінде XVIII ғасырда дүниеге келді. Бұл Батыс
Еуропада феодалдық құрылым ... ... ... қауымның дамуға жаңа
бағыт ціздеген кезі болатын. Ағартушылар мақсаты жоғарыда ... ... ашу, ... тарату. Әрине бұдан келіп Батыс елі ХҮІІІ ғасырда ... ... ... ... ... Ол ... ... да, ғалымдар да болды.
Бірақ олар тек үстем тап өкілдері еді. Олар мен ... ... ... ... ... ... тегіс сауатсыз болғандықтан ағартушылар сол
қалың елді, бұхараны сауаттандырып, көзін ашпақ болды. ... ... ... ... ... тиімді әсер етті. Егер ҮХІІІ
ғасырдың аяғында Ұлы Франция революциясы «Бостандық, ... ... ... көтерілген болса, оның бірден-цбір түрткісі болған ағартушылар,
француз философтары еді.
А) Қазақстан ... ... ... ХІХ ғасырда өріс
алып, тарады. Бірақ, қазақ елінің Батыс елдерінен үлкен айырмашылықтары бар
еді. Қазақ арасында үстем таптар мен ... ... ... ... аз ... Бәрі дерлік бірдей сауаты кем болды. Бұл бір,
екіншіден, ... ... ... ... да ... ... Сөз бостандығы қазақ арасында күнделікті әдет еді. Дегенмен, қазақ
елінің өзіндік проблемалары ... Ол ел ... ... ... ... ... қол сұғушылыққа, отаршылдыққа халықтың наразылығын арттыру,
көзін ашу, елді еңбекке, білімге ... ... ... ... екі ... алып ... жөн. Біріншісі, бұл бір жағынан
патшалық Ресейдің Қазақстан жеріне терең ... ... ... ... билеп-төстеп, қазақтарды шөлейт жерлерге ... ... ... ... екінші жағынан, ақшалы тауар қатынасы
күнделікті қазақ өміріне кеулеп ... ... ... ... ... ... ... тұрпайы қатынастар орнай бастағанын ... ... ... соған аударып, санасын ояту болды. Өкілдері: Дулат
Бабатайұлы (1802-1871), Шортанбай Қанайұлы ... ... ... ... ... ... ... (1668-1781), Ақтамберді жырау (1675-
1768) тағы басқалар.
Тоталитарлық тәртіп ... ... ... ... ... ... болған кертартпа идеология, «Зар заман» өкілдері деп ... ... ... ... бір ... ... ... Сондықтан,
олардың аттары аталмайтын, толғаулары тарихтан сызылып тасталған еді.
Байқап қарасақ, олардың елді кері ... ... ... ... қайта
қазақ жерінің тағдырын ойлап, елге ұран ... ... ... ... ... халықтың санасын оятпақ болған екен. Олар ... ... ... ... ... өмір ... айналуда деп
қынжылады. Екіншісі, Шоқан, Ыбырай, Абай бастаған ағартушылық қозғалыс.
Олар қазақ ... ... ... кәсіпкерлікке, еңбектенуге шақырды. Ескі
зиян салттарды сынады. ... бұл ... ... ... ... ... бір – елді прогреске ұмтылдыру болды.
Дулат Қазақстан жеріне еніп жатқан тауарлы-ақша қатынастарының ... ... ... ... ... ... толғап сынады:
Мынау азған заманда,
Қарасы – антқор, ханы арам,
Батыры көксер, басы ...... бай – ... баласы – бошалаң,
Қырсыға туды қыз балаң.
Дулат пен Шортанбай бірінің ойын бірі ... ... ... дәл осы қоғамдық ойдың екінші жағын Мұрат жырау былай
толғап, елді азаттық күреске шақыру дәрежесіне дейін көтерілді:
Еділді тартып ... ... ... тартып алғаны,
Жағаға қолды салғаны
Ойылды тартып алғаны
Ойдағысы болғаны.
Әменде біз «Зар заман» өкілдерін ... ... ... ... ақын деп бағалап келдік. Бірақ, мәселенің мәніне үңіліп қарап
көрсек, олар кертартпа емес, керісінше қазақ ... ... ... болған
ақындар болып шықты. Математикада мынадай ереже бар: ... ... плюс (а) ... болады. Сондай-ақ, қоғамдық өмірде бір нәрсені
терістеу ... оны ... ... ... ... ... жеткізуге
болады. «Зар заман» ақындары қазақ аулына тауарлы-ақша қатынастары енуіне,
патша өкіметінің қазақ ... ... ... ... ... елдің санасын
оятты, көзін ашты, халықты күреске ... ... да, «Зар ... ... ХХ ... ... ... Дулатов, Ахмет Байтұрсыновтар
жалғастырды.
Егер, қазақ жерінде ... ... ... ... ... болды десек, соларға түрткі болған әлгі ... ... «Зар ... ... ағартушылар болмағанда кім болады? Әрине,
Шоқан, Ыбырай, Абай қазақ ... ... ... еңбекке шақырса,
Шортанбай, Дулат, Мұрат өмірдегі түрлі болып жатқан көңілсіз жағдайларды
ащы ... ... ... ... елді ... ... сілкініп, көтерілуге
шақырды. Сондықтан біз оларды да ағартушылар дейміз.
Батыс Еуропада ағартушылық қзғалысы ... ... да ... ... кертартпалық жағдайларды батыл сынау арқылы елдің санасын
оятты, «Бостандық, теңдік, туыстық!» деп ұран тастады.
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... бар. ... ... ... етек алды. Ресейде алғаш ... ... ісін ... ілгері дамытқан, патша өкіметіне,
бсыбайлы құлдыққа, шіркеуге қарсы шығып, оларды реакция тірегі деп ... ... ... ... А.И.Герцен, В.Г.Белинский,
Н.Г.Чернышевский, Н.А.Добролюбов, т.б. болды. Олар материалистік ... ... ... ... ... олар жоғарыда айтылғандай,
революционер-демократ болып, халықты ... ... ... олар
социалист-утопсит еді, социализмге шаруалар ... ... ... ... ... ... ... басқа ұлт-аймақтардағы сияқты,
қазақ жерінде білімге, прогреске ұмтылған алдыңғы қатарлы ойшылдар ... Біз ... ... ретінде тарихтан өз орнын алды.
Шоқан Уәлиханов ... ... ұлы ... ... этнограф, географ, фольклорист, ағартушы, демократ. Шоқанның туған
атасы Уәли хан Абылай ханның үлкен баласы. ... ... ... Құсмұрында
(қазіргі Көкшатау облысының Володар ауданы) аға сұлтан болған. Шоқан сол
жерде дүниеге ... Ол 1847 жылы ... ... ... ... алынып,
оны 1853 жылы бітірген. Оған дейін ол елінде қазақ мектебін оқып, ... ... ... оқып жүріп, өзімен бірге оқитын досы ... ... ... ... ой-өрісі кеңіп, тез жетіледі. 1854
жылы табиғатында зерек ... ... ... мен ... Солтүстік Батыс
аймағын басқарған генерал Г.Х.Гасфорттың (1790-1874) адьютанты болды. Сол
кезден бастап ғылыми-зерттеу жұмыстарымен тығыз ... ... 1855 ... ... арқылы Іле, келесі жылы Жоңғар Алатауына дейін, одан кейінгі
жылы Омбыдан ... ... ... ... ... қатысып,
Жетісудің, Ыстықкөлдің өсімдіктер және жануар дүниесін, халқының әдет-
ғұрпын, тарихын, ауыз ... ... ... материалдар жинайды,
әрбір халықтың ерекшеліктерін байқайтын суреттер салады. Ал мұның ... ... ... ... Құлжа қаласына аттанып, онда үш ай болып,
қайтадан ... ... ... Осы ... ... 20 ... ... сапарының күнделігі», «Қытай империясының батыс провинциясы
және Құлжа қаласы», «Қырғыздар туралы жазбалар» деген және тағы ... ... ... Сол ... және ... да ... табыстары үшін Шоқан
1857 жылы 27 ақпанында Орыс География қоғамының толық ... ... 1858 жылы ... ... ... сауда керуеніне қосылып, ол
Қашғарға саяхат жасады. Онда Әлімбай деген жасырын атпен 1858 ... ... 1859 ... 11 ... дейін болып, сол елдің саяси құрылысы,
табиғаты, халқының ... ... ... ... ... ... Сол саяхаты үшін арнайы Омбыдан Петербургке шақырылған Шоқанға
берілген әскери Бас Штабтың ... «Бұл ... ... пайдалы
еңбек» ... – деп көсетілген. Бірақ 1861 жылы науқасы меңдеген Шоқан ... ... Оның ... ... ... ... ... оны салқын
қабылдады, тауын қайтарды. 1864 жылы Шоқан Орта ... ... ... ... бағытталған бағытталған М.Г.Черняевтің әскери отрядына
шақырылды. Бірақ бұл жорықта М.Г.Черняевтың ... ... ... ... ... ... қан төгу ... зеңбірекпен атқылап,
үйлерін қиратып, өртегеніне наразы болған Шоқан армияны тастап, Тезектөре
еліне барады да, сол ... 1865 жылы ... ... Бұл қазіргі Алматы
облысындағы Алтынемел жотасының етегі болатын. Ол ... ... әлі ... ... жоқ еді.
Ш.Уәлихановтың саяси-әлеуметтік көзқарасына тоқталатын болсақ, ол
самодержавиелік-басыбайлылық, патша өкіметінің отаршылдық саясатына қарсы
шыққан ... ... ... ... ... дәлелдеді. Ол қазақ
қауымын демократиялық жолмен өзгертуді көкседі. Оның көзқарасына қазақ
даласына ... ... ... ... ... озат ... игі ... жасады. Ф.М.Достаевский, Г.Н.Потанин, Я.И.Полонский,
К.К.Гутковский, С.Ф.Дуров т.б. оның ... ... ... ... ... ... мол, интернационалист жан еді. «Ең алдымен, өзімнің
туған халқымды, сосын Сібірді, сосын ... ... ... ... ... - деп ... ... Сөйткен есіл ер әкесін де, Патшалық Ресей
әкімшілігінен де ... ... ... ол ... ... ... Өз ... мәдениетінен үйренуге, прогреске шақырды. «Сот ... ... ... ... ... сот реформасында бай, сұлтан,
билердің, орыс отаршылдарының ғана мүддесі ... ... ... ... қалып, олардың озбырлығына жол берілгендігін әшкереледі.
Сөйтіп, ол қазақ қоғамында үстем тап пен езілуші тап бар ... ... ... іс ... қолдау үшін 1862 жылы ... ... аға ... ... ... ... жасады. Сол кезде
Ф.М.Достоевскийге жолдаған хатында ол осы ... айта ... ... ... үшін аға ... болғым келді. Оларды шенеуніктер мен қазақ
байларынан қорғамақ болдым. ... ең ... ... - өз ... ... ... ... аға сұлтанның пайдалы екенін көрсету
еді», - деп жазды. Бірақ оның бұл мақсаты ... аға ... ... ... ... жалпы идеализм шеңберінен шыға
алмағанымен, көпжағдайда материалистік көзқарасқа ... Оның ... тууы ... ... өте ... Қазақ жерінді ол Ислам дінімен
қатар шамандық дін кең орын алып ... ... ... Діннің
гносеологиялық тамырын ашты. «Даладағы мұсылмандық туралы» деген еңбегінде:
«Ислам діні ... ... ойы мен ... ... ... орта ... уағыздайды, қазақ халқын орыс мәдениетінен бездіреді», - деп
жазды. Ислам дінін таратушы татар молдаларын ... ... ... тез
дамуы үшін қазақ жерлерінде орыс мектептерін ашып, ислам діні ықпалынан
босату ... деп ... ... Орта ... ... ... елдерінің
тарихын,мәдениетін, тұрмыс-салтын зерттеді. Қырғыздардың «Манас» эпосын
зерттеп, ол ... ... ... ... «Жоңғария очерктерінде» Шоқан ең бай
мәдени ошақтары болған Самарқан, ... ... ... ... мен обсерваториясы ХҮІІІ-ХІХ ғасырларда қирағанын өкінішпен
айтады. Ол көшпелілер варвар деген еуропанцентристік пікірге ... ... ... қазақтрадың тілі, ауыз әдебиеті бай, қолөнері
дамыған, олай ... ол ... ... тағы дәуірге болады деп ғылыми
әдіспен тойтарыс береді. Шоқан еңбегінің бес ... ... ... және ... ... ... ... (1841-1889) қазақ халқының тарихына аса көрнекті
ағартушы, ... ... ... ... ... ... ... Торғай
жерінде дүниеге келген. Орынбор шекара комиссиясының қазақ балалары үшін
ашылған мектебінде 1850-1857 ... ... оны ... ... ... ... әкесінен жетім қалып, Ыбырай үлкен ... ... ... ... Орынборда оқып жүрген немересі Ыбырайға жазған ... ... ... мәні ... ... сағындым деп асығарсың, сабаққа
көңіл қойсаң басыларсың, ата-анаңды өнер білсең асырарсың, ... ... ... аһ ұрарсың». Ыбырай Орынборда оқып жүрген кезден бастап,
өлкеде айдауда жүрген әртекті орыс зиялыларымен ... ... ... В. Григорьевтен дәріс алды. Елге оралғаннан соң, ... ... ... үйін ... ... Мектеп 1864 жылдың қаңтарында ашылды. Ал
мақсат-тілегін Ыбырай былай деп ... «Мен ... ... гимназияда, ауыл шаруашылық академияларда оқып, білім алуын, өз
халқын қызмет ... ... іс ... ... ... ... мұрат деп
білемін». Бала оқытып тәрбиелеу жұмысында ол ... жүзі ... ... ... ала ... Оған басшылық еткен Қазан
университетінің профессоры, миссионер Н.И.Ильминский болады. Ол ... ... ... оқу ... ... ... 1879 жылы ... тараудан тұратын әйгілі «Киргизская ... - ... ... жазады. Сонымен қатар көптеген әңгімелер, өлеңдер
жазып, ... ... ... ... ... ... сол ... «Кел балалар, оқулық» деген өлеңінде ол: ... ... ... ... ... тамағы шоқумене табылған, өнер-білім бәрі
де оқумен табылған. Кел ... ... ... ... ... - деп ... Ыбырай. «Қазақтарға орыс тілін үйренудің бастауыш
құралы» атты 8 ... ... оқу ... «Зат есім», «Сан есім», «Сын
есім», ... мен ... ... т.б. ... ... рет ... көрсетті. Ыбырай өз халқын мәдениетті, өнерлі елдердің қатарына
қосуды ... ... ... ... бар жұрттар, Тастан сарай салғызды, Айшылық
алыс жерлерден, Көзіңді ашып-жұмғанша, ... ... ... - деп ... ... ... ... халық училищелерінің инспекторы,
Торғайдың уездік судьясы да болады. Алтынсариннің тікелей ... ... ... ... ... ... халық
қаражатымен кітапханалар ұйымдастырады. Ыбырай надандыққа, ... ... ... ... ... ... Оған ... «Бай
баласы мен жарлы баласы», «Лұқпан Хакім», ... ... ... ... ... ... ... Сейтқұл» деген әңгімесінде
Ыбырай Алтынсарин ағайынды екі ... ... ... ... егін ... ... мен тағы ... шұғылданады. Сөйтіп
басқаларға өнеге көрсетеді. Екіншісі ұрлықпен айналысады, ақыры өмірі
қорлықпен өтеді. Өзін ... ... ... ... ... ... жинаған дүниесі талан-таражға түседі. Сөйтіп ... ... ... отырықшылыққа шақырады. Зиянды ... ... ... ... ... ... ... бол, кедей солсаң,
ұрлықпенен, Кете бар, кесе басың ... ... тап ... де ... ... ... бір ... мұңдықпенен», - деп халқына ақыл-кеңес
берді. «Таза ... ... ... ... ... маңызында
мәселелерін үш жолаушының бұлақ басында сусындап ... ... ... соны ... қалай талдағаны арқылы халық санасына қозғау салады.
Сондағы жазу былай екен «Ей, жолаушы, болсаң осы таза ... ... ... Ыбырайдың халқын адамгершілікке баулуда түрлі ... ... ... ... ... ... қазақ балаларының ішінен тілмаш
тәрбиелеп ... ... ... ... ... ... тілмаштық емес, өнер
керек, білім керек екенін орыс тілінде ... ... ... ... ... ... халқының кішіпейіл, білімге құштар, достыққа адал екенін
айтын отырды.
Бірақ, Ыбырайдың бұл мақсат әрекеті ... ... ... өкілдерінен тек тілмаштар дайындамақ болған саясатына қайшы келді,
қолдау таппады. Ыбырай ... ... ... ... ... ... да атап ... Ол халықтардың өмір бойы көшпелі тұрмыста қала
беруін қуаттамауымен қатар, «Халық өзінің даму ... ... ... ауыспай қоймайды», - деп қорытты. «Халыққа білім беру, көзін
ашу ісінің өзі осы ... ... ... - ... ... ... көп
ұзамай орыс мемлекеттерімен қоян-қолтық араласып ... ... ... ол тек ... табу және ол ... болып қалмайды, сонымен қатар
диқаншы да, ... ... туы ... да ... бола ... - ... Ыбырай.
Бірақ Ыбырай Патша өкіметінің Орынбор және Батыс Сібір ... дала ... ... ... 1868 жылы ... уақытша ережесін сынға алды. Оның ... ... ... салты,
көшпелі өмір сүрген әдет-ғұрпын, шарушылығын есепке алмай, оны күшпен
отаршылыққа айналдырмақшы ... ... ... ... алып, Ресейдің
Орталық аудандарынан ауып келгендеріне бермекші болған әрекеттерін ... ... ... ... ... деп ... ... мекендеген
халықтардың өміріне жасанды түрде төңкеріс жасауға шешім қабылдамас, бұрын
алдымен осы халықтың және оның өмірін ... білу ... іс ... ... ... ... үшін қандай алдын-ала орындалған шарттар бар? Мұның
өзі ағат қадам жасамау үшін ... ... ... ... өмір ... ... кейде нағыз қабілетті халықтың өзін де енжар ... ... ... ... ... ... осындай жағдайға душар болды
деушілер көп. ... ... ... жас ... ... ... болмайды ғой».
Ыбырайдың еңбектері, мақалалары, хаттары олардың дүниеге гуманистік
көзқарас, тәжерибелі қиялдық ... ... ... ... Ыбырайдың «Орынбор ведомствосы қазақтарының құда түсу, қыз ұзату
және той жасау дәстүрлерінің ... атты ... Ол әлі ... ... ... жоқ, ... бұл мәселелер қазақ тұрмысына сай пайда болды,
елдің қанына сіңіп, ерте ... кле ... ... ... ... ... ... өзімізді қоршаған шындықты танып білу», - деп
түйіндеді ... Ол ... діни ... ... ... ... Өзі
ашқан мектептерде оқу процесін осы тұрғыда жүргізді.
Абай Құнанбаев (1845-1904) – ... ... ... ойшылы, ақын,
ағартушысы. Ол дәулетті Құнанбай шаңырағында дүниеге келді. Абай тарихқа ең
алдымен ... ... ақын ... ... Оның ... шебері халық
даласында шырқау билікке көтерілді. Абай өлеңдері қашан да ... ... ... ... ... мәні зор, ... жоғары болып келді. «Мен
жазбаймын өлеңді ермек үшін» деп ақынның өзі ... оның ... ... мәні ... ... ... қатар Абай өз заманының
қоғам қайраткері ойшыл философы болды. Ең алдыменен ол өз ... қара ... ... ... ой ... оның ... оятып, оны
надандықтан, жаман қылықтардан сақтандырады, мәдениетті болуға пргреске
шақырады. Оған 1986 жылы ... ... ... ... ... ... Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың, Жақсы менен жаманды айырмайсың, Бірі
қан, бірі май боп енді екі ұртың», - деген ... ... ... Бұл ... ... ... жанына тие айтады. Сондай-ақ, Абай бос даурығуға,
бекер мал шашуға, өтірік айтуға, ... ... ... ... «Бес ... бол, Бес ... асық бол, Адам болам десеңіз», - деп келеді де Абай
«Өсек, ... ... ... ... мал шашпақ, Бес дұшпаның білсеңіз,
Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым ойлап қой, Бес асыл іс ... ... ... ... Абай өнер білім ашуға шақырды, өмірде өз орнын тап,
пайдалы әрекет жаса, - деді. «Сен де бір ... ... ... тап ... ... - ... ... соның айғағы.
Абай қазақ халқын өнер үйренуге, тіпті сауданың да мәнісін білуге
шақырды. «Егіннің ... ... ... үйреніп, ойлын, мал тап», дейді.
Қазақ елінде ойын-сауыққа көп әуестеніп, бір үйден бір үйге, бір ... ... ... ... ... келеңсіз әдет барын ашына ескертіп,
одан аулақ болуды ... ... ... ... жұмысы жоқтық, Аздылар адам
баласын», - деп түйіндейді. «Қырық екінші сөзде» Абай ... ... ... ... ... деп ... Абай ... өлеңдерінде,
әңгіме, өсиеттерінде жан-жандағында ... ... ... ... ... ал, ... үйрен дейді. Ең алдымен Абай орыс халқымен
дос болып, ... ... ... ... ... Тек сол арқылы қазақ
халқының көзі ашылатынын айтты. «Орысша оқу керек, тек хикмет те, мал ... де, ... да – бәрі ... тұр. ... ... ... пайдасына
ортақ болуға, тілін, білімін, оқуын, ғылымын білмек ... Оның ... ... ... ... болды. Сен оның тілін білсең, көкірек-көзің
ашылады. Әрбіреудің тілін, өнерін білген кісі сонымен бірдейлік даулығысына
кіреді... ... ... ...... ... оны ... ... түседі», - дейді Абай «Жиырма бесінші сөзінде».
Ол А.С.Пушкин мен ... ... ... ... ... ... қағаз бетіне аударды. Мысалы, «Татьянаға хат»,
«Онегинге хат» өлеңдерін аударып қана қойған жоқ, оған ән де ... жылы ... ... ... ... әні» деген өлеңін
«Горные вершины спят во тьме ночной» деген атпен аударған болатын. Гетенің
бұл өлеңі ... ... ... әсер ... ... ... тау, тым-тырыс, мүлгіп тұрған табиғат. Бұл көрініс кімді де болмасын
тамсандырады. Ю.Лермонтовты, Ф.Шубертті, С.Рахманиновты, т.б. ... ... ... ол ... да ... ... сегізінші сөзінде» Абай: «Күллі адам баласын қор қылатын үш
нәрсе бар. ... ... ... Әуелі – надандық, екінші – еріншектік,
үшінші - залымдық», - дейді.
1995 жылы еліміз Абайдың 150 ... ... ... ... ... болып тойлады. Бұл кемеңгер ақын Абайға ... мол ... ... тағы бір ... көрінісі болды.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қазақ жерінде философтар аз болмаған. Олар қазақ
халқының сауатының ... мен ... ... жақсарту жолында көп
қызмет атқарды. Абай Құнанбайұлы, Ыбырай Алтынсарин, Шоқан ... ... ... ... ... ... ... сенген. Ол үшін
қазақ халқы еңбек етіп, білім алу керек деп көптеген ... ... ... ... ... ... ... философиялы және мәдени жетістіктері алда
деп ойлаймын, өйткені қазақ халқы енді ғана ... ... ... алып,
еркін ой дәрежесіне жетті.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ басындағы тұлғалар17 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
"Ыбырай – шағын әңгіме шебері" тақырыбындағы ашық сабақ3 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь