Ғылымның танымдық философиялық мәні
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ КАФЕДРАСЫ
ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ МЕН ФИЛОСОФИЯСЫ
ПӘНІ БОЙЫНША №1 МОӨЖ
Тақырыбы:
Ғылымды философиялық тұрғыдан зерттеу, талдаңыз
Орындаған:
Бақтыбай Ақырыс
Ақпараттық қауіпсіздік жүйелері
мамандығының 1 курс студенті
Тексерген:
Сулейменов Пірімбек Мұханбетұлы
саяси ғылымдарының кандидаты, доцент
Алматы, 2023
Мазмұны:
Қазіргі ғылым философиясындағы проблемалық өріс ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Ғылымның танымдық философиялық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
Ғылыми революциялар және жаңа білімнің философиялық мәні ... ... ... ... ... ... 5
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
Қазіргі ғылым философиясындағы проблемалық өріс
Қазіргі ғылым философиясы ХХ ғасырдың бірінші жартысында қалыптасты. Ғылыми революция классикалық көзқарастарды түбірімен өзгерткен. Х1Х ғасырдың соңында болған ғылыми революцияның мағынасын ашу нәтижесінде болды. Атомның бөлінуі сияқты, арнайы және салыстырмалы жалпы теория, кванттық теория, кванттық химия, генетика, системаның жалпы теориясы. Жаңа ғылымның рационалдығын күн тәртібіндегі сұрақ ретінде адамзаттың жаңа өркениетті дамуға және глобальді дағдарысты шешуге бағытталғандығы қарастырады. Ғылымның жаңа үлгілерін құрылымдайтын техникалық төңкерістің жағдайын жасап қана қоймай өзінің әлеуметтік және әлеуметтік стратегиясын коррелеуін және ғылымның жаңа кеңістігінің басқа рухани мәдениетпен араласуын болжайды. Өркениетті дамудың ізденіс аясының жаңадан құрылуы ғылым философиясы мен ғылымның дәрежесінің өзінің өзгеруіне әкеледі. Осы мәселелерді дұрыстап қарастырайық. Ғылым философиясындағы проблемалық өріс сұрақтары және ғылымның өзінің статусының өзгеруі жайлы өзіміздің және шетел ғалымдарының көптеген еңбектері жарық көруде. Бұл жерде 4 жүйелі блокты көрсетуге болады: қарастыратын еңбектерде ғылымның эволюциясын кең тарихи мән мәтінінде көрсетеді; ғылымды толығымен қамтитын философиялық ойлар қорытындылайды; ғалымдардың ғылым дамуы туралы мәселелерге деген іштей қалыптасатын көзқарастарын еңбектерінен көруге болады; ғылымның барлық үлгілерінің қорытындысын жасау - кумулятивтік, антикумулятивтік және кейс стадиясы (белгілі жағдайлардың зерттелуі) болып табылады. ХХ ғасырдың екінші жартысында ғылым мен философия өкілдерінің көбі ғылым деген термин сөздің трансформациясы жайлы өз көзқарастарын айтып ғылымның соңы жайлы 53 пікірталасқа қатысты (Дж.Хорган, В.Гейзенберг, Ж.Делез, П.Фейерабенд, М.Фуко, Ф.Лиотар, В.Паули және тағы басқалары). Ғылымның соңы деген түсінік тек қана үлкен үрдістің ауысуын ғана білдірмейді, сонымен қатар ғылымның қарастырып отырған парадигмасының ауысуын, парадигмалық негіздемесін және қазіргі таңдағы мәдениетті өркениеттегі ғылымның орнының өзгеруін білдіреді. Қазіргі таңда көбіне мынадай уәждемелер айтылып жүр: әлем дегеніміз біртұтастық және ғылым өзінен өзі холистикалық дүниетанымнан шыға алмайды; ғылыми төңкеріс қажет, ол ғылым деген түсініктің өзінің шеңберінен де шығуы тиіс. Мұндай ерекше құбылыс - мәдениет. Мұнымен көптеген авторлардың постмодерндік ментальды мәдениет клишесіне үндеуі түсіндіріледі. Ғылым философиясы (әсіресе тарихи мектептер) мен гуманитарлық таным философиясының бірігуінің негізінде ғылымның жаңа парадигмалық негіздемесі іздестірілуде, оның зерттеу аймағының шеңберінде плюралистік ғылым философиясы пайда болады (К.Хюбнер).
Ғылымның танымдық философиялық мәні
Философияда ғылым ұғымының бірнеше түрлерін: ғылым-ұғыну әрекеті ретінде, әлемді танудың негізгі түрі, әлеуметтік институт ретінде бөліп айтуға болады. Ғылыми әрекет - жаңа білім алуға мақсаты бар бұл когнитивті (танымдық) әрекет. Егер өндірістік әрекеттің соңғы өнімі - тауар болса, онда ғылыми ірекетте- ғылыми деректер, болжамдар, теориялар түріндегі жаңа білім, ғылыми әрекеттің басқа әрекет түрлерінен түпкі айырмашылығы - жаңа білім алуға бағытталғандығы.Өндірістік әрекет саласында бір өнім көп рет өндіріледі, бұл ғылыми әрекетке тән емес. Ол үнемі жаңашылдыққа, белгісіздікке бағытталады және сол үшін тіршілік етеді. Ғылыми әрекеттің белгілі құрылысы бар; зерттеу субъектісі, зерттеу нысаны мен мәні, зерттеу құралдары мен әдістері,зерттеу нәтижесі. Зерттеу субъектісі - зерттеуші тұлға, зерттеу субъектісі деп тек жеке ғылыми қауымдастықты (Т.Күн) да айтуға болады. Зерттеу нысаны - ғылыми қауымдастықпен зерттелетін шындықтың бөлігі. Ғылым көп түрлі барлық әлемді тануға бағытталған, бірақ шынайы тәжірибеде тану белгілі сала бойынша жүргізіледі. Ғылым ғылыми әрекет тәжірибесі көрсеткендей,тарылмай керісінше, кеңейе беретін танылмаған сала бар екендігін түсінеді. Былай айтқанда, көп білген сайын,танылмаған, белгісіз салаға тереңірек үңілеміз. Тану мәні - тану нысанында зерттеп, үйренетін қасиеттер мен заңдылықтар. Таным нысаны өз көлемі мен мазмұны бойынша таным мәнінен кеңірек, яғни тану нысаны - белгілі тұтастық ... жалғасы
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ КАФЕДРАСЫ
ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ МЕН ФИЛОСОФИЯСЫ
ПӘНІ БОЙЫНША №1 МОӨЖ
Тақырыбы:
Ғылымды философиялық тұрғыдан зерттеу, талдаңыз
Орындаған:
Бақтыбай Ақырыс
Ақпараттық қауіпсіздік жүйелері
мамандығының 1 курс студенті
Тексерген:
Сулейменов Пірімбек Мұханбетұлы
саяси ғылымдарының кандидаты, доцент
Алматы, 2023
Мазмұны:
Қазіргі ғылым философиясындағы проблемалық өріс ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Ғылымның танымдық философиялық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
Ғылыми революциялар және жаңа білімнің философиялық мәні ... ... ... ... ... ... 5
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
Қазіргі ғылым философиясындағы проблемалық өріс
Қазіргі ғылым философиясы ХХ ғасырдың бірінші жартысында қалыптасты. Ғылыми революция классикалық көзқарастарды түбірімен өзгерткен. Х1Х ғасырдың соңында болған ғылыми революцияның мағынасын ашу нәтижесінде болды. Атомның бөлінуі сияқты, арнайы және салыстырмалы жалпы теория, кванттық теория, кванттық химия, генетика, системаның жалпы теориясы. Жаңа ғылымның рационалдығын күн тәртібіндегі сұрақ ретінде адамзаттың жаңа өркениетті дамуға және глобальді дағдарысты шешуге бағытталғандығы қарастырады. Ғылымның жаңа үлгілерін құрылымдайтын техникалық төңкерістің жағдайын жасап қана қоймай өзінің әлеуметтік және әлеуметтік стратегиясын коррелеуін және ғылымның жаңа кеңістігінің басқа рухани мәдениетпен араласуын болжайды. Өркениетті дамудың ізденіс аясының жаңадан құрылуы ғылым философиясы мен ғылымның дәрежесінің өзінің өзгеруіне әкеледі. Осы мәселелерді дұрыстап қарастырайық. Ғылым философиясындағы проблемалық өріс сұрақтары және ғылымның өзінің статусының өзгеруі жайлы өзіміздің және шетел ғалымдарының көптеген еңбектері жарық көруде. Бұл жерде 4 жүйелі блокты көрсетуге болады: қарастыратын еңбектерде ғылымның эволюциясын кең тарихи мән мәтінінде көрсетеді; ғылымды толығымен қамтитын философиялық ойлар қорытындылайды; ғалымдардың ғылым дамуы туралы мәселелерге деген іштей қалыптасатын көзқарастарын еңбектерінен көруге болады; ғылымның барлық үлгілерінің қорытындысын жасау - кумулятивтік, антикумулятивтік және кейс стадиясы (белгілі жағдайлардың зерттелуі) болып табылады. ХХ ғасырдың екінші жартысында ғылым мен философия өкілдерінің көбі ғылым деген термин сөздің трансформациясы жайлы өз көзқарастарын айтып ғылымның соңы жайлы 53 пікірталасқа қатысты (Дж.Хорган, В.Гейзенберг, Ж.Делез, П.Фейерабенд, М.Фуко, Ф.Лиотар, В.Паули және тағы басқалары). Ғылымның соңы деген түсінік тек қана үлкен үрдістің ауысуын ғана білдірмейді, сонымен қатар ғылымның қарастырып отырған парадигмасының ауысуын, парадигмалық негіздемесін және қазіргі таңдағы мәдениетті өркениеттегі ғылымның орнының өзгеруін білдіреді. Қазіргі таңда көбіне мынадай уәждемелер айтылып жүр: әлем дегеніміз біртұтастық және ғылым өзінен өзі холистикалық дүниетанымнан шыға алмайды; ғылыми төңкеріс қажет, ол ғылым деген түсініктің өзінің шеңберінен де шығуы тиіс. Мұндай ерекше құбылыс - мәдениет. Мұнымен көптеген авторлардың постмодерндік ментальды мәдениет клишесіне үндеуі түсіндіріледі. Ғылым философиясы (әсіресе тарихи мектептер) мен гуманитарлық таным философиясының бірігуінің негізінде ғылымның жаңа парадигмалық негіздемесі іздестірілуде, оның зерттеу аймағының шеңберінде плюралистік ғылым философиясы пайда болады (К.Хюбнер).
Ғылымның танымдық философиялық мәні
Философияда ғылым ұғымының бірнеше түрлерін: ғылым-ұғыну әрекеті ретінде, әлемді танудың негізгі түрі, әлеуметтік институт ретінде бөліп айтуға болады. Ғылыми әрекет - жаңа білім алуға мақсаты бар бұл когнитивті (танымдық) әрекет. Егер өндірістік әрекеттің соңғы өнімі - тауар болса, онда ғылыми ірекетте- ғылыми деректер, болжамдар, теориялар түріндегі жаңа білім, ғылыми әрекеттің басқа әрекет түрлерінен түпкі айырмашылығы - жаңа білім алуға бағытталғандығы.Өндірістік әрекет саласында бір өнім көп рет өндіріледі, бұл ғылыми әрекетке тән емес. Ол үнемі жаңашылдыққа, белгісіздікке бағытталады және сол үшін тіршілік етеді. Ғылыми әрекеттің белгілі құрылысы бар; зерттеу субъектісі, зерттеу нысаны мен мәні, зерттеу құралдары мен әдістері,зерттеу нәтижесі. Зерттеу субъектісі - зерттеуші тұлға, зерттеу субъектісі деп тек жеке ғылыми қауымдастықты (Т.Күн) да айтуға болады. Зерттеу нысаны - ғылыми қауымдастықпен зерттелетін шындықтың бөлігі. Ғылым көп түрлі барлық әлемді тануға бағытталған, бірақ шынайы тәжірибеде тану белгілі сала бойынша жүргізіледі. Ғылым ғылыми әрекет тәжірибесі көрсеткендей,тарылмай керісінше, кеңейе беретін танылмаған сала бар екендігін түсінеді. Былай айтқанда, көп білген сайын,танылмаған, белгісіз салаға тереңірек үңілеміз. Тану мәні - тану нысанында зерттеп, үйренетін қасиеттер мен заңдылықтар. Таным нысаны өз көлемі мен мазмұны бойынша таным мәнінен кеңірек, яғни тану нысаны - белгілі тұтастық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz