Муниципалды менеджмент

Нарықтық экономика құрудың стратегиялық мiндеттерi мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейлерiн демократиялық құрылысын талап етедi, өйткенi демократиялық тетiктерсiз және басқару органдарының жұмысын баылаусыз әдiлеттi нарықтық бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм қабылдау жүйесiнде шектен тыс орталықтандыруға көнбейдi және экономикалық, әлеуметтiк өмiрдiң субъектiлерiмен тiкелей жанасатын жергiлiктi органдарға белгiлi бiр билiк пен қаржы өкiлеттiгiн бекiтiп берудi талап етедi.
Қазiргi таңда елiмiздiң мемлекеттiк құрылысын жетiлдiру, оның iшiнде билiк құзырларының әр деңгейi арасында нақты бөлiнуi мен халық билiгiнiң маңызды элементi болып табылатын жергiлiктi өзiн.өзi басқару жүйесiн ендiру өте өзектi мәселелердiң қатарында. Бұл билiктiң бөлiнуi шеңберiнде қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесiн анықтайтын демократиялық нышандардың бiрден.бiрi.
Бiрақ бұл бағытты абсолют ретiнде қабылдап, бүкiл қоғам проблемаларын шешедi деп қараудан да сақтанған дұрыс. Сонымен қатар күштi орталықтандырылған мемлекет белгiлi кезеңде өзiнiң iшкi тұрақтылығын қамтамасыз ете алады, бiрақ оның ұзақ уақытқа созылуы саяси жағдайдың тұрақсыздануына алып келуi мүмкiн. Ал iшкi саясатта тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси режимдi орталықсыздандыру, жергiлiктi өзiн.өзi басқаруды дамыту сияқты басқа да шараларды жүзеге асыруды талап етедi.
"Қазақстан.2030" Стратегиясында қазiргi заманғы мемлекеттiк қызмет пен мемлекеттiк басқару құрылымын құру мемлекеттiң ең шешушi мiндеттерiнiң бiрi ретiнде белгiленген. Осы құжатта атап көрсетiлгендей, мемлекеттiк басқару бiртiндеп орталықсыздандырылып, үкiмет ықшам әрi кәсiби деңгейде болып, неғұрлым маңызды мiндеттердi шешуге қарай жұмылдырылады. Әрбiр министрлiк пен ведомство өздерiне тән емес қызметтердi орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторға бере отырып, олардан арылады. Бiрақ ол қызметтердi жергiлiктi жағдайда iске асыру экономикалық механизмдердi қолдануға бағытталуы тиiс.
Жергiлiктi атқарушы органдар өзiнiң қызметiн орталық билiктердiң бақылауында атқарады. Бақылау әр салада әртүрлi болуы мүмкiн.
Орталық органдар жергiлiктi әкiмшiлiк бақылауында өзiнiң кейбiр актiлерiн бекiту және олардың белгiлi iс.әрекеттерiне санкция салу құқықтарын қолданады, сонымен қатар орталық жергiлiктi атқарушы органдарды лауазымды қызметкерлерiн жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзiнiң жергiлiктi атқарушы құрылымдарымен арақатынастарында қаржылай бақылау өкiлетiн де қолданады. Жергiлiктi атқарушы органдардың қаржысы өздерiнiң жеке табыстары мен мемлекеттiк бюджеттен кiрiс түсуден құралады. Бұндай жағдай олардың, бiрiншi жағынан өздерiнiң белгiлi мәселелерде дербестiгiн бiлдiрсе, екiншi жағынан, жалпымемлекетiтк деңгейдегi орнын анықтап, мемлекеттiк басқару жүйесiне кiретiндiгiн бiлдiредi.
        
        Қазақстан  республикасының білім және ғылым министрлігі
М.әуезов атындағы Оңтүстік қазақстан мемлекеттік университеті
«Менеджмент» кафедрасы
курстық ... аты: ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
басқарудың барлық деңгейлерiн демократиялық құрылысын талап етедi, өйткенi
демократиялық тетiктерсiз және ... ... ... баылаусыз
әдiлеттi нарықтық бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм қабылдау ... ... ... ... және ... ... өмiрдiң
субъектiлерiмен тiкелей жанасатын жергiлiктi органдарға белгiлi бiр билiк
пен қаржы өкiлеттiгiн бекiтiп берудi ... ... ... ... ... ... жетiлдiру, оның iшiнде
билiк құзырларының әр деңгейi арасында нақты ... мен ... ... ... ... ... жергiлiктi өзiн-өзi басқару жүйесiн ендiру
өте өзектi мәселелердiң қатарында. Бұл ... ... ... ... отандық басқару жүйесiн ... ... ... бұл ... ... ... ... бүкiл қоғам проблемаларын
шешедi деп қараудан да сақтанған дұрыс. ... ... ... мемлекет белгiлi кезеңде өзiнiң iшкi тұрақтылығын
қамтамасыз ете алады, бiрақ оның ұзақ ... ... ... ... алып келуi мүмкiн. Ал iшкi саясатта тұрақтылықты қамтамасыз
ету саяси режимдi орталықсыздандыру, жергiлiктi ... ... ... ... да ... ... ... талап етедi.
"Қазақстан-2030" Стратегиясында қазiргi заманғы мемлекеттiк қызмет пен
мемлекеттiк басқару құрылымын құру мемлекеттiң ең шешушi мiндеттерiнiң бiрi
ретiнде ... Осы ... атап ... ... басқару
бiртiндеп орталықсыздандырылып, үкiмет ықшам әрi кәсiби ... ... ... ... ... ... ... Әрбiр министрлiк
пен ведомство өздерiне тән емес ... ... ... ... жеке ... бере отырып, олардан арылады. ... ... ... ... iске ... ... механизмдердi
қолдануға бағытталуы тиiс.
Жергiлiктi атқарушы органдар өзiнiң қызметiн ... ... ... Бақылау әр салада әртүрлi болуы мүмкiн.
Орталық органдар ... ... ... ... ... ... және олардың белгiлi iс-әрекеттерiне санкция салу
құқықтарын қолданады, сонымен қатар орталық ... ... ... ... ... ... алады.
Орталық органдар өзiнiң жергiлiктi ... ... ... бақылау өкiлетiн де ... ... ... ... өздерiнiң жеке табыстары мен мемлекеттiк
бюджеттен кiрiс түсуден құралады. Бұндай жағдай ... ... ... ... ... ... бiлдiрсе, екiншi жағынан,
жалпымемлекетiтк деңгейдегi ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Сонымен қатар жергiлiктi органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар
арқылы тежейдi. Бұл орайда сот билiгiнiң жергiлiктi атқару ... ... ... өте ... ... ... ... әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстiң
әр қилылығы көрiнiс табады. Оның қызметiнiң экономикалық және қаржылық
негiздерiн жергiлiктi ... ... ... ... ... ... Мәслихаттар мен әкiмшiлiктерге мiндеттер, талаптар және шектеулер
қойылады. Олардың негiзгiлерiне ... ... ... ... және iшкi ... ... келмейтiн
шешiмдердiң қабылдануына жол бермеу.
2.Ұлттық қауiпсiздiктi қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының
мүдделерiн сақтау.
3. Қызметiнiң ... ... бар ... бекiтiлген жалпы
мемлекеттiк стандартты ұстану.
4.Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерiнiң сақталуын ... ... ... ... ... ... ... негiзгi мәселелерiн арастыра отырып,
жергiлiктi мемлекеттiк ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында мемлекеттiк басқаруды жетiлдiрудiң
ең басты жолы билiктi орталықсыздандырудың себептерiн қарастырдым:
Бiрiншiден, мемлекеттiң қоғам өмiрiнiң барлық салаларына ... ... ... ... жауап ретiнде орталықсыздандыру жүргiзу.
Екiншiден, қоғамдық ... ... ... ... ... ... қалу ... болды. Сондықтан да шешiмдер
мемлекеттiк мекемелерден гөрi, сайланбалы тұлғалар iс жүргiзудi ... ... және ... ... Бұл ... ... қажеттi талабы.
Үшiншiден, азаматтың өзiн айқындау құқығын тану және олар өз ... ... ... ... ... ... мәнi мен теориялық негiздерi
1.1.Жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың мәнi мен мазмұны
Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... өкiлдi және атқарушы органның құзыретiн, қызметiнiң
ұйымдастырылуы мен тәртiбiн, ... ... ... жағдайларын белгiлейтiн нормативтiк құқықтық актiлердi қалайтын
Қазақстан Республикасының Конституциясы болып табылады. Конституцияның 8-шi
бөлiмiнiң 85 ... ... ... ... ... ... iстiң жай-күйiне жауапты жергiлiктi өкiлдiктi және атқарушы
органдар жүзеге асырады.
Жергiлiктi мемлекеттiк ... ... заң ... ... ... ... өкiлдi және атқару органдарының
тиiстi аумақта мемлекеттiк саясатты жүргiзудi, оны ... ... ... және тиiстi аумақтағы iстiң жай-күйiне жауапты болып табылатын
қызмет.
Жергiлiктi мемлекеттiк ... ... ... ... қилылығы көрiнiс табады. Оның қызметiнiң ... және ... ... бюджет, коммуналдық, заңды тұлғаларға ... ... ... мен ... ... ... ... қойылады. Олардың негiзгiлерiне келесiлер жатады:
1.қызметiнiң қоғамдық маңызы бар салаларында ... ... ... ... ... сыртқы және iшкi саясатына ... ... ... жол бермеу.
3.Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерiнiң сақталуын қамтамасыз
ету.
4.Ұлттық қауiпсiздiктi ... ... ... Республикасының
мүдделерiн сақтау.
Аймақты дамытуға байланысты мәслихаттар мен әкiмшiлiктердiң қолданатын
жоспарлары елдiң стратегиялық даму жоспарына сәйкес келуiс тиiс және ... ... ... ... қаржыны қалыптастыруға, тауарлар мен
қызметтер көрсетудi еркiн алмасуға кедергi келтiретiн шешiмдер қабылдауға
тыйыс салынады.
Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ажырамас бөлiгi бола отырып, осы жүйеге тән ... ... ... Республикасының "Жергiлiктi мемлекеттiк басқару туралы"
заңында жазылған ... ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар
қаланың халқы сайлайтын, халықтың еркiн ... және ... ... ... оны iске ... үшiн қажеттi шараларды
белгiлейтiн және жүзеге асырылуын бақылайтын сайланбалы орган."
Жергiлiктi өкiлдi ... ... ... ... ... ... жағынан жергiлiктi тұрғындардың мұң-мұқтажына байланысты
мәселелердi шешуге құқылы халықтың кең тараған өкiлдi органы. Мәслихаттар
күнделiктi ... ... ... ... ... ... заңдылықты, азаматтардың заңды құқықтарын қорғау, елiмiздiң
қауiпсiздiгiн күшейту мәселелерiмен ... ... ... ... ...... асыруға халықты кеңiнен
қатыстырушы әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстердегi өкiлдi орган болып табылады.
Мәслихат аппараты дегенiмiз-бұл тиiстi мәслихаттың, оның органдары мен
депутаттарының қызметiн ... ... әрi ... бюджет есебiнен
ұсталынатын мемлекеттiк мекеме.
Қазақстан Республикасында мемлекеттiк басқарудың қызметтерi:
1. Негiзгi ... ... ... мәселелерi.
- негiзгi аумақты дамытудың жоспарлары, әлеуметтiк және экономикалық
бағдарламаларын жергiлiктi бюджеттiк және ... ... ... ... Тиiстi аумақтарда қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау, сауықтыру
жөнiндегi шығыстарды бекiту және осы мәселеге ... өзге де ... ... ... ... ... ... басқару схемасын
бекiту.
- -әкiмшiлiк ұсынысы ... ... ... ... ... ... ... бекiту.
- Халықты жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу және ... ... ... ... ... ... қарауына жатқызылған әкiмшiлiк-аумақтық құрылыс және жергiлiктi
қауымдастық ұғымының шекараларының айқындау мәселелерiн шешу.
- ... ... ... ... ... және ... органдарға
мәслихат шешiмдерiнiң орындалмағаны үшiн ... ... ... және ... жауапқа тарту туралы ұсыныстар
енгiзу.
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... үшiн әкiмшiлiк жауаптылық белгiленген
ережелердi бекiту.
- Тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстi ... ... ... ... ... ... ... атқарылуына бақылау
жасау.
- Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... ету жөнiндегi өкiлеттiктердi жүзеге асыру.
- Маслихаттың тұрақты комиссияларымен өзге де органдарын ... ... ... ... тыңдау тағы да басқа мәселелер.
Жергiлiктi атқарушы органдары келесi мәселелердi қарастырады:
-аумақты дамыту ... ... ... ... және ... бағдарламаларын, жергiлiктi басшыларын қызметке
тағайындау бюджеттi әзiрлеу және ... ... ... ... ... ... органдардың басшыларын қызметке тағайындау және
қызметтен босату, жергiлiктi атқарушы ... ... ... өзге де ... ... коммуналдық меншiктi басқару.
- жергiлiктi мемлекеттiк ... ... сай ... ... ... ... ... өзге өкiлеттiктердi жүзеге асыру.
- Мемлекеттiк және жергiлiктi билiк. Мемлекеттiк билiк-бұл мемлекеттiк-
құқықтық құралдар, әдiстер мен тәсiлдер ... ... ... ... ... ... iске асырылады немесе қоғам ... ... және ... ... басқару жүзеге асырылады.
Мемлекеттiк билiгi таралатын барлық жер (аймақ, өлке, қала, ауыл)-сол
мемлекеттiң территориясы ... ... Ал ... ... пен оның ... ... жеке бөлiктердiң
арасындағы қарым-қатынасқа негiзделедi. Бұл жерде мемлекеттiң рөлiн үкiмет
атқарса, территория құрайтын жеке ... ... ... өлкелер
мен аудандар атқарады. Бұның түрлерi әр елде әр ... ... ... т.б.).
Мемлекет өз қызметiн тиiмдi жүргiзу үшiн әкiмшiлiк-территориялық
бөлiктер құрады. ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асырады.
Әкiмшiлiк-территориялық құрылымның географиялық ... ... бар, ... бұл ... ... ... жүйесiн жасап,
белгiлi бiр заңның нормасын белгiлеу қажет, сонымен бiрге олардың өзiнен
жоғары тұратын ... ... және ... ... ... ... заңдастыру қажет.
Мемлекеттiң көп қырлы қызметi өзiнiң сипаты мен табиғаты, тiкелей
бағыты мен ... ... ... мен ... ... мен ... ... әр түрлi мемлекеттiк құрылымдар
жүйесi арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... олардың алдында тұрған мiндеттердi ... ... ... жүзеге асыру мемлекеттiк механизмге жiктеледi.
Барлық билiктi жетекшiлiк басқарушылық, бақылаушылық, ұйымдастырушылық және
реттеушiлiк ... ... ... ... ... ... бағыты, тактикалық мiндетi мемлекеттiң механизмiмен жүзеге
асырылады.
Жергiлiктi өкiлеттi органдар парламентпен бiр ... ... ... ... құрылымдардың өмiрiнде маңызда роль ... ... ... және олардың орындалуы туралы ... ... ... ... ... ... заң ... актiлер қабылдайды.
Көптеген елдерде жергiлiктi өкiлеттi органдарға жергiлiктi өзiн-өзi
басқару жүйесi бiрiгiп ... ... ... Ата ... ... өзiн-өзi басқару халықтың жергiлiктi маңызы бар мәселелердi өзi
шешуiн қамтамасыз етедi. Жергiлiктi өзiн-өзi басқаруды ... ... ... жолымен, сондай-ақ халық топтары жинақы тұратын аумақты қамтитын
селолық және ... ... ... ... және басқа
жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары арқылы жүзеге асырады.
Жергiлiктi әкiмшiлiк-территориялық бөлiктерде билiктiң екi түрi ... ... ... жергiлiктi мемлекеттiк басқару ... ... ... ... ... ... әкiмшiлiк-
территориялық жердегi Орталық ... ... ... ... ... атынан жүргiзiлетiн билiктiң бiр түрi.
Жергiлiктi мемлекеттiк басқаруды жүзеге асыратын адамдарды деңгейi
жоғары тұрған әкiмшiлiк ... ... ... ... әкiмiн
аудан әкiмi тағайындаса, аудан әкiмiн тағайындау облыс әкiмiнiң қолында).
Жергiлiктi өзiн-өзi басқару дегенiмiз, сол ... ... ... бұл ... сол тұрғындардың қалауымен ... ... ... ... ... ... Осы ... "Жергiлiктi
өзiн-өзi басқару туралы Европа Хартиясынан" толық анықтамасын алуға болады:
"…1.Жергiлiктi тұрғындардың мүддесiн қорғай отырып, заң ... ... ... негiзгi бөлiгiн асыруды және сол ... ... ... мен ... ие ... ... деп ... құқықты жалпыға бiрдей, еркiн, жасырын және тiкелей дауыс беру
арқылы сайланған мүшелерi бар кеңестер мен ... ... ... мен ... олардың алдында есеп берiп отыратын ... ... ... Бұл ... ... кеңеске тiкелей шығуына,
референдум жасауына және сол сияқты ... ... ... ... ... ... асыруына бөгет бола алмайды.
Европалық жүйе бойынша жергiлiктi мемлекеттiк басқару мен жергiлiктi
өзiн-өзi басқару аралас ... ... ... ... бiр жүйенi бередi.
Басқарудың екi түрiнiң араласуының да ... ... бар. ... ... басқаруға өзiн-өзi басқару жүйесiне байланысты әр түрлi мiндет
қойылады.
Бiрiншi-әкiмшiлiктiң ... ... ... ... жағдайда жергiлiктi өзiн-өзi басқару органының шешiмi жергiлiктi
мемлекеттiк ... ... ... ... күшiне ене алмайды.
Қысқасы, сол шешiмдi жергiлiктi әкiмшiлiк (губернатор, әкiм, ... ... ие ... ... Оны ... бас тартудың да екi түрлi жолы
бар. Бiрiншiсi-әкiмшiлiк орындары өзiн-өзi басқару органының ... ... ... ... ... ... деп кейiн қайтарады. Демек оның
"қажетсiз" не "қажеттi" ... ... ... ... ... ... елдердiң көпшiлiгiнде дәл осындай әкiм тарапынан жасалатын
"қамқорлық" баяғыда-ақ келмеске кеткен.
Екiншiсi-әкiмшiлiк тұрғысынан ... ... ... ... көптеген мемлекеттерде кездесетiн, европалық жүйенiң ең
көп ... түрi. ... ... басару органдарының ... өкiлi тек сол ... ... ... ... ғана ... ... шешiмдi тексеруге аз ғана уақыт берiледi, егер сол мерзiмде
әкiмшiлiк тарапынан қарсылық болмаа, өзiн-өзi ... ... ... ... ... ... кең етек алған бiр жаңалық-әкiмшiлiк ол шешiмдi
сот тәртiбiмен ғана тоқтата алады. Ол кезегiнде ... ... ... сот ... ... ... қорғап шыға алады.
Көптеген елдерде жалпы мақсатты жүзеге асыру бiрнеше жергiлiктi ... ... ... бас ... бiр ... ... Осы одақтар арқылы
жергiлiктi өзiн-өзi басқару ... ... ... ... ... ... ... түрлi мәселелердi шешуге бағытталған жалпы
ұлттық бағдарламалар жасалынады, ... ... ... ... ... бағыттары анықталады.
1.2.Жергiлiктi басқарудың экономикалық механизмдерi
Мемлекеттi экономикалық, әлеуметтiк және саяси жағынан одан әрi
демократияландыруда жергiлiктi ... ... ... әкiмшiлiк-
экономикалық механизмдердiң алатын орны бөлек. Мемлекеттiң негiзгi қызметтi
ұлттық егемендiктi, меншiк құқын, заңды және тәртiп ... ... ... ... сыртқы сауданы реттеу және тағы да басқалай ... ... ... ... ... ... бюджеттi бекiту,
жергiлiктi салықтарды белгiлеу, жергiлiктi халыққа бiлiм беру мен ... ... ... ... ... көғалдандыру, тазалық жұмыстарын
жүргiзу сияқты барлық қызмет түрлерiмен қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... ... ... тұрғын-үй құрылысының жаңа ... ... ... ... ... ... қаржыландыру өз мойнына
жергiлiктi ... алуы тиiс" дей ... ... ... ... тек қана бiлiм беру, денсаулық сақтау, сумен қамтамасыз ету
жүйелерiн ... ... мен ... үй ... инфрақұрылымына
пайдаланылуы тиiс" деп нақты әрi ашық мiндеттердi алға ... ... ... ... ... қызмет пен
мемлекеттiк басқару құрылымын құру мемлекеттiң ең шешушi мiндеттерiнiң бiрi
ретiнде белгiленген. Осы құжатта атап көрсетiлгендей, ... ... ... ... ... әрi ... деңгейде болып,
неғұрлым маңызды мiндеттердi шешуге қарай жұмылдырылады. Әрбiр министрлiк
пен ведомство ... тән емес ... ... ... және
мемлекеттен жеке секторға бере отырып, ... ... ... ... ... жағдайда iске асыру ... ... ... ... ... ... ... механизмдердi
қолданудың ерекшелiгiн оның әлеуметтiк мәселелер ... ... ... ... ... алатындығынан көре аламыз. Жергiлiктi халықты
еңбекпен ... ... ... ... ... ... мәселесi де
жергiлiктi басқару органдарының өкiлеттiгiне берiледi. ... ... ... ... шетелдiк инвесторларға мынадай шарт қоюға ... ... бiр жыл ... ... ... бiр салалар бойынша
даярлайды, белгiленген уақыт өткен соң ... ... ... ... жұмыс күшi өз елдерiне қайтарылады.
Экономиканы мемлекеттiк реттеу елдiң экономикалық саясатымен
байланысты және оны ... ... ... ... ... даму бағдарламасында аймақтық экономикалық саясаттың алатын
рөлi зор.
Мемлекеттiк ... ... ... ... ... та механизмдерi де бар. Әкiмшiлiк тұтқалардың жиынтығы
құқықтық инфрақұрылымдарды ... ... ... ... ... ... экономикалық шараларға қаржы (бюджет, фискалды) ,
ақша-несие (монетарлы) ... ... және ... ... ... ... "қаржы саясаты" түсiнiгi-ауқымды категория. Ол
екi жақты түсiнiк бередi. Бiрiншiден, ол экономикалық ... ... ... ... ... ... механизмдерiн бiлдiредi.
Қаржыдан жергiлiктi басқаруда туындайтын ... ... ... ... ... ... ... Қазiр Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
10 ақпан 2003 жылы № 147 қаулысымен ... ... ... ... ... ажырату және бюджетаралық қатынастарды
жетiлдiру" Концепциясындағы бюджет сферасында экономикалық механизмдер
берiлген. Онда ... ... ... ... ... ... ... аппартын құру көзделген. Ол 2004 ... ... (31 бап) ... ... ... әкiмдерi аппарттарын
қалыптастыруға облыстық бюджеттерге берiлетiн 2,9 ... ... ... ... ... ... ... түсiнiгiне тоқталсақ, ол ... ... аз ... ... ... ... осы терминнiң
қолданылу белсендiлiгi арта түседi. Экономикада белгiлi бiр құқықтық,
этникалық, ... ... ... мен ... ... бола бастайды. Экономикалық саясаттың өзi дәстүрдiң, ... ... ... ... ... ұзақ өмiр ... ... түсiнiгiн қалыптастырады. У.Гамильтонның пiкiрiнше,
институттар-қоғамдық дәстүрлер тобына ... ... ... ... ... форманың кең тараған түрлерi мынадай болып
келедi:
-мемлекеттiк билiктiң атқарушы құрылымын ... оның ... ... ... ... меншiк объектiлерiнiң құру және қолдау;
-экономикалық бағдарламалар мен экономикалық болжамдарды дайындау;
-экономика бойынша зерттеу орталықтарын (әртүрлi ... ... ... ақпарат институттарын, сауда-өнеркәсiп палаталарын, әртүрлi
экономикалық одақтар мен кеңестердi қолдау;
-экономика мәселелерi бойынша кеңесшiлер, консультанттар, ... ... ... етуiн қамтамасыз ету;
-кәсiпкерлер мен кәсiби одақтарға ... ... ... және
олардың өзара байланыстарын тиiмдi етi.
"Мемлекеттiк шығындар" түсiнiгi қоғамның талаптарын қанағаттандырумен
байланысты материалдық игiлiк пен ... ... ... ... ... Қаржыларды шыығндау саясатының негiзгi мiндетi
жиынтық сұранымға әсер ету ... ... Ал ... ... ... сектордан мемлекетке ағымдағы ... және ... ... ... ... ... алдында тұрған мiндеттердi
екiге бөлiп қарауға болады.
-қаржы қорын қалыптастыру үшiн жинақталған ... оның ... ... әсер ... алу ... ... тиiмдiлiкке қол жеткiзу.
Мемлекеттiк табыстарды шоғырландырудың көптеген формалары мен әдiстерi
бар. Жалпы қаржы ресурстарын жинаудың салықтық және ... емес деп ... ... ... ... ... мен ... жатқызамыз. Ал
ресурстарды мiндеттеп жинаудың бiрден бiр жолы ол - ... ... ең ... ... көзi. ... ... дамыған елдерде (АҚШ,
Жапония, Швеция) жалпы ұлттық өнiмнiң 30%-дан 50%-ға ... ... ... ... ... ... ... реформалар
тағдыры, халықтың барлық игiлiктерге қол жеткiзе өмiр сүрулерiн қамтамасыз
ету тiкелей мемлекеттiк реттеуге ... ... кей ... ... ... тармақтарының кеңiнен таралуына өз кедергiсiн
де тигiзедi. ... да ... ... аймақтық басқаруды жетiлдiру
мәселелерi шындап күн тәртiбiне енiп, өз бағыт-бағдарын бiртiндеп ... ... ... ... пен ... жiктеу мәселесiнiң қоғамымызда
талқыланып жатқанына бiршама уақыт еттi. Осы екi ... ... ... барысы жергiлiктi шаруашылықтың тағдырына тiкелей
қатысы бар. ... ... бiр ... алу ... әрi қарай
жеткiзудегi тағы бiр кезең жергiлiктi басқару органдарының жаңа жүйеге
қатысты ... ... ... ... ... "Жергiлiктi мемлекеттiк
басқару туралы" және "Жергiлiктi өзiн-өзi басқару туралы" заңдарының
қабылдануы. ... ... ... енiп, оған ... ... ... жатыр. Ондағы мақсат заңды жақсартуды жетiлдiре
беру деп ... ... ... ... облысқа дейiн жергiлiктi
жерлердiң құзiретi, оның ... ... ... ... нормалар
енгiзiледi. Оның түпкi мақсаты мынада: әр әкiм өз ... ... ... ... ... ... ... үшiн жеке шағын, орта,
үлкен кәсiпорындардың экономикасына ... ... ... ... жағдай туғызатын экономикалық механизмдердi пайдалану. Қазақстанда
донор облыстармен бiрге өздерiнiң ... ... ... ... ... ... облыстар да аз емес.
Олардың бүгiнде әл-ауқаты өзiн-өзi қамтамасыз ... ... ... ... алмаймыз. Республикалық бюджеттен субвенция алатын облыстар жылдан
жылға көбеймесе, азайып отырған жоқ. Оны ... көре ... ... ... аралығында республикалық бюджеттен бөлiнген субвенция
құрылымы
|Облыстар |Жылдар |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |
| ... ... ... (ауыл |Коммуналдық шаруашылық, мәдениет мекемелері, жер |
|және шағын ... |мен суды ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... ... үй-коммуналдық шаруашылығы, мектепке |
|мен облыстық маңызы ... және ... орта ... ... ... ... |медициналық-санитарлық көмек, жалпы бағдардағы |
| ... мен ... ... тәртіпті |
| ... ... ... бар ... ... |
| ... ... тұрғын үй салу және күтіп |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... шаруашылығы, коммуналдық |
|(облыстар мен ... ... ... ... ... |
|республикалық маңызы |құрылысты жоспарлау, муниципалдық тұрғын үй |
|бар ... ... ... ... ... жүргізу және күтіп|
| ... ... орта ... ... ... ... |
| |бар ... бағдардағы ауруханалар, індеттерге |
| ... ... ... әлеуметтік көмек, халықты|
| ... ... ... ... ... |
| ... сақтау, облыстық маңызы бар жолдарды |
| ... ... ... және ... ... шегіндегі |
| ... ... ... ... өрт |
| ... ... ету, облыстық деңгейдегі|
| ... ... жою, ауыл ... |
| ... ... ... ... қызметтің |
| ... бір ... ... ... ... ... және орта бизнесті қолдау, шетел |
| ... ... ... ... |
| ... олардың орындалуын бақылау, кең таралған |
| ... ... ... ... аудандар |
| |мен ... ... ... ... ... ... ... органдар құрылымы
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қоғамдық ... ... ... ... және басқа ғылымдармен байланысын көрсету
мақсатында төмендегі ... ... ... ... ... ... ... жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік және атқарушы
органдар жүзеге асырады.
Жергілікті атқарушы орган (әкімият)-облыстың ... ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қаланың) ... өз ... ... ... аумақта жергілікті мемлекеттік
басқаруды жүзеге асыратын ... ... ... 2. ... ... ... ... атқарушы органдары келесі мәселелерді қарастырады:
-аумақты дамыту жоспарларын, экономикасын ... ... және ... ... жергілікті басшыларын қызметке
тағайындау бюджетті әзірлеу және қызметтен босату, жергілікті қамтамасыз
ету.
-жергілікті атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... органдардың жұмысын ұйымдастыруға
байланысты өзге де мәселелерді шешу.
-коммуналдық ... ... ... ... мүддесіне сай республика заңдарымен
жергілікті атқару ... ... өзге ... жүзеге асыру.
Мемлекеттік биліктің жергілікті өкілдікті органдарының ... ... ... ... ... органдар-мәслихатар-тиісті әкімшілік-аумақтық
бөліністегу халықтың еркін білдіреді және жалпы мемлекетітк мүдделері
ескере отырып, оны іске ... ... ... ... ... асырылуын бақылайды.
Жергілікті өкілді орган (мәслихат)-облыстың (республикалық маңызы бар
қаланың, астананың) ... ... ... ... бар ... ... ... еркін білдіретін және ... ... ... оны іске ... үшін ... ... белгілейтін және
олардың жүзеге асырылуын бақылайтын сайланбалы орган.
Мәслихаттарды ... ... тең, төте ... ... ... ... беру арқылы төрт жыл мерзімге халық сайлайды.
Мәслихат келесі мәселелерді қарастырды:
-Аумақты ... ... ... және әлеуметтік
бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылу туралы есептерді
бекіту;
-Өздерінің қарауына ... ... ... ... ... ... құзырына жатқызылған мәселелер бйоынша ... ... ... есептерін қарау;
-Мәслихаттың тұрақты комиссияларын және өзге де жұмыс органдарын құру,
олардың қызметі туралы ... ... ... ... ... өзге де ... шешу;
-Республика заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен ... ... ету ... өзге де ... ... ... ... басқару объектісіне жергілікті өкілетті
органдар, облыс, аудан маслихаттар, облыстық, аудандық, ... ... ... және селолық әкімияттар жатады.
Маслихат депутаттары жасырын дауыспен 4 ... ... ... ... ... ... ... сайлау комиссиясы
анықтайды.
Облыс маслихаты 50 депутатқа дейін, қала 30, ... 36 ... саны ... жылы қаңтар айында «Қазақстан Республикасы жергілікті мемлекеттік
басқару туралы» заң ... Бұл заң ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару заң және заң ... ... ... саясатты жүргізу мақсатында жергілікті өкілетті
және атқарушы органдардың іс-әрекеттері болып табылады».
Әкім Қазақстан ... ... мен ... ... ... және тиісті территорияда әлеуметтік-экономикалық жағдайы дамытуға
және мемлекетітк саясатты жүргізуге ... ... ... ... ... пен ... ... Бұлар Қазақстан Республикасы заңына сай жергіілкті
жерлерде шешімдерді ... оны ... ... және ... Сонымен
қатар, заң атқарушы және өкілетті органдардың негізгі ... және ... ... мен ... ... ... және ... мемлекеттің
ішкі және сыртқы саясатына қайшы келетін шешімдерді ... ... ... ... ұлттық тұрақтылықты сақтауға және
азаматардың құқықтарын ... ... мен ... ... ... дамыту мақсатында
жасаған жоспарлары Қазақстан Республикасының стратегиялық даму жоспарымен
сәйкес болуы керек. «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... статусы туралы» заңдары бойынша осы қалалардағы
жергілікті атқарушы органдарына қосымша құқық берілген.
Жергілікті жерлердегі ... ... ... ... қабылдау
процесіне өздерінің сайлаған маслихат депуттары арқылы қатыса алады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... өкілетті
органдарға сайлануға және сайлауға құқығы бар және 18 жасқа ... ... ... ие болады.
Жасы жиырмаға толған азамат мәслихат депутаты болуға толық құқығы бар
және бiр ғана маслихаттың депутаты бола алады.
Қазақстан ... ... ... ... iсiне тiкелей
болмаса да жекелей немесе коллективтi түрде мемлекеттiк органдарға барып
ұсыныстарын бiлдiре алады.
Жергiлiктi ... ... ... ... ... (әкiмге)
жергiлiктi өкiлеттi орган арқылы ... ... ... ... ... кездеспеген және Қазақстанда мұндай жағдай болған емес.
Азаматтардың ролi ... ... ... процесiнде сайлау
науқанында жүредi. Шешiм қабылдау процесiне халықтың ұсынысының қатысуы
1999 жылы Павлодарда ... рет ... ... ... ... құру ... ешқандай да қарастырылмаған. Бiрақ
Алматы мен Астана қалаларының мәслихат секретарлары координациялық кеңес
құрды. ... бұл ... ... ... өте ... ... көп ұлтты болғандықтан Қазақстан Халықтар
Ассамблеясы құрылған және олардың облыстарда да бөлiмшерi бар. ... ... ... 40 жуық ... ... ... пен әкiмнiң қабылдаған актiлерi әкiмшiлiк және территориялық
аймақтарда заңды күштерге ие болады.
Әкiмият пен әкiмдердiң азаматтардың ... ... және ... ... ... ... ... газеттерде жариялауға мiндеттi.
Әкiмияттар жалпы ортақ маңыздылыққа ие, ... ... ... ... ... және ... бiлетiн актiлер
Қазақстан Республикасы Әдiлет ... ... ... пен ... ... iс-әрекеттерiн Қазақстан Республикасы
Президентi, Үкiметi, Жоғарғы әкiмият пен әкiмдер немесе өздерiнiң қалауы,
сонымен қатар соттың шешiмiмен өзгертедi немесе ... ... ... ... ... Әдiлет Министрлiгi аудандық
деңгейде қабылданған шешiмдердiң 15-20 пайызы тiркелмейдi. Тiркеуге бармай
жатып керi ... ... ... де ... ... Тағы басқа
мәселелердiң мемлекеттiк бюджетке қаншалықты күш салып жатқандығын ... ... ... ... ... ... ... асырады. Атқарушы органдар тiкелей сызықтық құрылымға ... ... ... ... ... Ал ... ... бағыныштылық
құрылыммен байланысты емес.
Президенттiк бақылауды президенттiң өзi және оның ... ... ... ұсынысы бойынша облыстардың, Алматы
және Астана қалаларының әкiмдерiн сайлайды. Президенттiң әкiмдерге деген
билiгi ... ... ... артықшылығы бар және ол Президенттiң
"әкiмдердi өз ерiктерiне ... ... ... бойынша әкiм атқарушы органдар жүйесiнiң бәр ... ... ... ... ... ... болғандықтан өзiнiң iс-
әрекеттерiне үкiмет ... ... есеп ... ... Бiрақ әкiм
президенттiң бұйрықтарында орындап, оның да ... есеп ... ... ... ... ... ... мүмкiн емес. Сонымен
қатар, барлық деңгейдегi әкiмдердiң жұмыстарын бақылайтын мемлекеттiк
инспекция құрылған, бiрақ ... ... ... барлық әкiмдердi
оларды да баылауы өте қиын. Сондықтан да олардың қызметтегi босатылуын
президент шешедi. Ал, ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған. Сенат Бас ... ... ... ... ... ... тоқтата алады.
Үкiмет конституциялық өкiлеттiктер шегiнен тыс заңдардың орындалуына
бақылау жүргiзедi. Әдiлет министрлiгi және оның ... ... ... ... тiркеп отырады.
Аудандық акимиатты ауданның әкiмi құрады. Оның құрамында әкiм
орынбасралары, әкiм ... ... ... ... ... ... ... қатар, атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы органдардың басшысының келiсiмiмен) де болуы мүмкiн.
Аудан әкiмi өзiнiң маслихаттың ... ... ... ... және ... акиматының құзыретi бойынша Қазақстан ... және ... ... ... жауапты.
Аудандық органдарға мыналар жатады: аудандық әкiм аппараты, бөлiмдер,
iшкi iстер, бiлiм, басқару, коммуналды ... ауыл ... ... ... және ... ... аудан әкiмдерi(облыстағы қалалар) ауданды басқару схемасын
дайындап аудандық маслихаттың бекiтуiне ұсынады.
III. Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысындағы жергiлiктi атқарушы органдар
қызметін жетiлдiру жолдары
Қазiргi таңда елiмiздiң мемлекеттiк құрылысын жетiлдiру, оның ... ... әр ... ... ... ... мен ... билiгiнiң
маңызды элементi болып табылатын жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... өзектi мәселелердiң қатарында. Бұл билiктiң бөлiнуi ... ... ... ... ... анықтайтын демократиялық
нышандардың бiрден-бiрi. Бiрақ бұл бағытты абсолют ретiнде ... ... ... шешедi деп қараудан да сақтанған дұрыс. Сонымен қатар
күштi ... ... ... ... өзiнiң iшкi тұрақтылығын
қамтамасыз ете ... ... оның ұзақ ... ... ... ... сұраныстарға уақытында жауап бермеуi) саяси жағдайдың
тұрақсыздануына алып келуi ... ... Ал iшкi ... ... ету ... ... орталықсыздандыру, жергiлiктi өзiн-өзi
басқаруды дамыту сияқты басқа да шараларды ... ... ... ... ... ... дамуы рфеорма үрдiстерiнiң арасалмағын
орталықтан жергiлiктi деңгейлерге түсiрудi қажет етедi және де оны ... ... да ... Оған тағы бiр дәлел, 2003 жылдың 3 сәуiрiнде өткен
Ұлттық ... ... ... ... осы проблемаға арналды. Және ... ... ... ... ... ... ... басқару-
деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi шектеу және бюджетаралық ... ... Дәл осы ... ... ... оыс ... ... деп өз пiкiрiн бiлдiрдi: "Бәрiн бiр қолға тастай ... әдет ... ... ... ... Сондықтан Президенттiң
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру ... ... ... ... аталды. Бiрақ бұны елiмiзде жүзеге ... ... ... қиынға соғуда.
Саяси орталықсыздандырудың табиғатын, оның қаншалықты ... ... ... ... әдiс-тәсiлдерiн анықтамай және тиiмдi
жолдарын iздестiрусiз қашанда қоғамның ұлттық ... ... ... ... құру ... ... жетпейдi. Әлбетте,
орталықсыздандыру процесi өзiндiк жергiлiктi ерекшелiктердi ескеруi тиiс,
оның iшiне: тұрғылықты халықтың менталитетi, әдет-ғұрпы, ... ... ... орнығуы және де сол сияқты көптеген мәселелер
кiредi. Билiктiң өкiлеттiгiн тек ... ... ... ... ... ... орын алып ... нақты жағдайларға сүйенуi тиiс. Керiсiнше
жағдайда, оның арты мемлекетте терең шиеленiстiң ... ... алып ... мүмкiн.
Орталықсыздандыру түсiнiгiнiң көптеген анықтамалары бар. Солардың
түпкiлiктi ұғымына ... ... атап ... ... ... ... ... органдарға беру, төменгi басқару органдарының құзырлық шеңберiн
жоғарғының арқасында кеңейту .
2.Орталықсыздандыру-орталықтандыруға қарама-қарсы басқару ... ... ... ... мен ... ... ... билiгi мен құзыры шеңберiнiң кеңейтiлуi.
Бiрiншi жағдай билiк ... ... ... ... одан ... ... ... көздейдi. Бұл түсiнiктегi
орталықсыздандыру демократиялық ... ... ... ... ... ... түседi деп айтуға болады.
Екiншi анықтама бойынша, мемлекеттiк функциялардың бiр бөлiгi (меншiк,
қаржы және ... да сол ... ... ... ... органдарына
тапсырылады. Олар өз кезегiнде осы орталықсыздандырылған құзырлары
шеңберiнде ... ... ... өз жеке атынан өкiлетiн iске
асырады. Осындай жолмен жергiлiктi автономия қамтамасыз етiледi.
бiрақ жергiлiктi ... ... ... iске асыру құқығымен
қоса, мойына үлкен жауапкершiлiк ... ... ... ... олардың қызметiнiң басты көрсеткiшi болуы тиiс.
Сонымен бiрге орталықсыздандыруды бiлiктi жүргiзбеу елде ... ... ... оның ... алып ... ... екендiгiн ескерген
жөн. Мысалы, "Лад" славяндық ... ... мына ... ... ... ... заңды түрде қамтамасыз ету,
Қазақстанда казачествоны ақтау, Олардың дәстүрлi өмiр салтына байланысты
өмiр сүру ... ... ... ... ... қатар орталықсыздандырудың екi түрiн ескергенiмiз дұрыс:
шоғырландырудан алшақтау (деконцентрация) және деволюция.
Шоғырландырудан ... ... ... ... билiк жүйесi иерархиясы бойынша төменгi органдарына берiлуi деп
түсiнемiз. Алайда бұл үрдiс мемлекеттiк басқарудың вертикальды ... ... тиiс: ... ... басқару құрылымдары жоғары органдарға
тiкелей бағынышты қала бередi.
Осылайша аймақтық, жергiлiктi басқару ... ... ... ... ... органдарға қарағанда, тiкелей таныс бола
отырып, тиiстi өкiлеттiктердi қолына ... Осы ... ... ... ... жергiлiктi проблемаларды шешуге көп
әкiмшiлiктiк ... ... Сол ... де аталмыш үрдiстi
"әкiмшiлiктiк орталысыздандыру" деп те ... Осы ... ... ... мемлекеттiк басқару өкiлеттiктерiн тапсыру жергiлiктi органдарға
үлкен жауапкершiлiк те артады ... ... ... ... бұрын, оны iске асыруға қаншалықты қуаты жететндiгiн анықтап алған
орынды. Ал ... ... ... ... көптеген жақтарынан
өзiн өзi қамтамасыз ете алмай отырған кезде, бұл өте маңызды.
Жалпы айтқанда, мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк билiк, керiсiнше, орталықтануға
тырысады, тек осылайша ғана ол мемлекеттiң ... ... ... ... Ал бұл проблема Қазақстан сияқты мемлекеттiлiгiн жаңадан нығайтып
жатқан ел үшiн өте ... және ... ... жағынан, өзiнiң геосаяси
жағдайына байланысты туындайтын мәселелердi естен ... ... ... Орта Азия ... ... ... саяси қауiпсiздiк үрдiстерi
де бұл мәселеге тiкелей ықпал етедi.
Тым қатты орталықсыздандыру, яғни ... ... ... саяси дербестiгiн заң шығару құқықтарын кеңейту ... ... ... ... ... федеративтiк
құрылымды мемлекеттерге тән, ал бiз-унитарлық елмiз. Унитарлық мемлекеттер,
керiсiнше, өзiнiң тұтастығын ... ... ... ... ... ... Бұл ... жағдайымызда өте маңызды әрi өзектi себебi, Қазақстан
геосаяси тұрғысынан "жетi желдiң өтiндегi" ... ... ... пен ... ... ... екi алып мемлекет бiзге күштi
ықпал ете алатын саяси құрылым ғана емес, ... ... ... ... ... күш. Орта Азия аймағының оңтүстiк көршiлес ... ... ... өзiнiң идеяларын қазақ жерiне тануға тырысуда. Егер Каспий
аймағын ескеретiн болсақ, онда ... да ... деп ... ... ... ... iшкi ... пиғылдарды да естен шығармаған
жөн.
Орталықсыздандыру келесi үш талаптың орындалуын қажет етедi:
-бiрiншiден, ... ... ... ... ... ... ... өкiлеттiктерге ие боулы шарт;
-екiншiден, олар өз құзырларына кiретiн мәселелердi шешуге арналған
органдар мен ... ие ... ... олардың iс-әрекетiн жалпы мемлекеттiк әкiмшiлiк органдар
тарапынан бақылау барынша шектелуi тиiс.
Қазақстанда жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... баса
айтатын жайт, елiмiздiң 1995 жылы ... ... ... ... ... жергiлiктi өзiн өзi басқару танылады.
Және де, бұл Атазаң ... ... екi жыл ... ... ... Әрине, бұл Заңның осы күнге ... ... келе ... заңға
қайшы, оны бұзушылық. Дегенмен, бұл Заң қатардағы заңдардан ... бар Заң, сол ... де оны ... ... қабыладу, басқасын
айтпағанда, мемлекеттiлiгiмiзге нұқсан келтiруi мүмкiн.
Соңғы үш-төрт жыр аралығында жергiлiктi өзiн өзi басқару проблемасына
қоғамдық ұйымдар тарапынан да ... ... ... ... ... ... мен ... көптеген басқосулар өткiзiп, осы мәселенiң
төркiнiң шеше ... ... ... ұсыныстар да жасалды, бiрақ
нақты бәр тоқтамға келе қойған жоқ.
Жергiлiктi өзiн-өзi басқару-"… шешiм ... ... ... ... сөзсiз жүзеге асуына мүмкiндiк бередi, өйткенi барлық
үдерiсте оны орындағанға дейiн олар өздерi ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
iстердiң мардымды бөлiгiн регламенттеу және де оны басқару құқығы мен нақты
қабiлетi деп түсiнiледi.
Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... Оның басты мәнi: төменгi (жергiлiктi)
деңгейлерде шешуге болатын ... ... ... ... ... кездегi әлем елдерiнде жергiлiктi өзiн өзi басқару органының
екi түрi бар: ... ... ... тұрғындарымен
сайланатын және аса маңызды мәселелер бойынша шешiм қабылдайтын жергiлiктi
өкiлдi орган, ... ... ... жүргiзетiн атқару
органы. Дегенмен, оған кейбiр жалпымемлекеттiк функцияларды да ... ... ... ... ... ... басқарудың әртүрлi салаларын реттейтiн заңдармен бекiтiледi. Ал
жалпылама ол Конституцияда орын табады.
Халықаралық тәжiрибеде жергiлiктi өзiн-өзi ... екi ... ... ... және континентальдық (француздық).
Бұл екi модельдiң айырмашылықтары жергiлiктi ... ... ... ... ... негiз табады. Англо-американдық модель
бойынша жергiлiктi өзiн өзi ... ... ... барлық
деңгейлерде оырн алады. Бұл ретте мемлекет саналы ... ... ... ету ... ... жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарына тиiстi
деңгейдегi ... ... ... ... жол ... ... қала,
аудан, поселке деңгейлерiнде.
Екiншi, континентальды модель жергiлiктi жерлерде тiкелей мемлекеттiк
басқару мен жергiлiктi өзiн-өзi басқарудың үйлесуiне ... ... ... өзiн өзi ... ... моделiн-аралас
түрiн белгiлейдi. Бұндай жүйе Жапония, Германия сыңды мемлекеттерде ... ... бұл ... әр елде ... өтедi, ол мемлекеттiң
қандай модельдi таңдағанына байланысты. Бiрақ, бiздiң ойымызша, тек бiр
модельдiң аясында шектелiп қалу ... ... ... жүйе ... қоғамға тән көптеген ерекшелiктердi ескеруi тиiс. Мысалға, бiрiншi
модель ... ... ... ... ... ... ... елдерде. Бүның да өзiндiк астары бар.
Осы ретте АҚШ, Ұлыбритания сынды ... да ... ... органдар қызметінде «позитивті» реттеу принципі орныққан. Бұл
приницп бойынша жергілікті органдардың ... ... ... ... мен
міндеттерін тиянақты атап шығу жолымен анықталады. Осылайша, жергілікті
органдар тек заң ... ... аяда ғана ... ... ... ... жағдайда, жергілікті биліктердің іс-әрекеті өкілеттіктерін асыра
сілтегендік болып табылады, ... ... ... ... ... ... ... басқарудың дамуы» жобасымен
айналысып жүрген Д.Бира Құрама ... ... ... ... негізгі принциптерін атай отырып, осы жөнінде Қазақстан мен АҚШ
арасындағы айырмашылықтарға көңіл бөле тұра, кейбір мәселелерді ... алу ... деп ... ... ел де ... ... ... және
ресурстарға бай; 2)екі ел де алуан этникалық базаға ие; 3)екі ел ... ... ... ... ... ... ие; ... де климаттық жағдайы өте ұқсас»: Оның ойынша, аталған факторлар АҚШ-
тың осы реттегі белгілі тәжірибелерінің ... ... ... ... ... бұл батыстық прагматикалық көзқарасқа
негізделген ... ... ... айта ... ол әр ... саяси
құрылымын анықтайтын өте маңызды бір факторды ескермейді-бұл ... ... ... айырмашылығы. Әр халық жеке адам сияқты
өзінің ішкі дүниесінің ... ... ... Және де, бұл ... ... ... ... ескерген жөн. Басқа ... ... ... ... мемлекеттердің тәжірибесінен көріп отырғанымыздай,
шиеленіскен, әуелі ... ... ... боулына алып келуі.
Қазақстан саясаттанушысы А.Белисбаев ... ... ... ... ... жергілікті өкілді органдардың өкілеттіктері
міндетті мен факультативтікке («өзі еркі») бөлінетіндігін атап ... ... ... ... өз ... ... ... жүзеге асырылады. Олардың қатарына, әдетте,
қоғамдық саябақтарды; кітапханаларды ұстау, мүгедектер мен ... ... ... ... ... және ... функциялармен
байланыстылары кіреді.
Жергілікті органдар өзінің қызметін ... ... ... ... әр ... ... ... мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді әкімшілік (административтік)
бақылауында ... ... ... ... және ... ... ... санкция салу құқықтарын қолданады, сонымен қатар ... ... ... ... ... босата алады.
Орталық органдар өзінің жергілікті басқару ... ... ... ... де ... ... ... өздерінің жеке табыстары мен мемлекеттік бюджеттен
кіріс түсуден құралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші ... ... ... ... ... ... ... жалпымемлекеттік
деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік ... ... ... ... ... органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар
арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің жергілікті ... ... ... ... өте ... мен ... ... басқаруды жүзеге асыру
олардың жергілікті тұрғындар алдындағы жауапкершілік мәселесін көтереді.
Сайлау арқылы құрылған орган ... ... ... халыққа жауапты
болуы шарт. Егерде ол өзінің міндеттерін орындамаған жағдайда, оны арнайы
бақылау ... ... ... ... Мысалы, жапон елінде өзінің
муниципалдық басшысының жұмысына риза болмаған сайлаушылар, белгілі санда
қол жинап, ... ... ... ... оның ... ... шақырып
ала алады. Осындай жолдың алдын алу мақсатында, жергілікті өзін өіз басқару
органының құрамын, құрылысын және ... ... құру ... ... емес, жергілікті қауымдастықтың тікелей қатысуы шарт.
Жергілікті өзін-өзі басқару органының жергілікті мемлекеттік басқару
органынан ... сол: ... ... ... орталық
органдардың тағайындауымен құрылады, ал жергілікті өзін-өзі басқару органы-
жергілікті азаматтардың таңдауы арқылы. Десе де, ... ... ... құру
проблеманың шешімі емес. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары сайланғанмен
бірге, ... ... ие ... ... олай ... ... оның
мәні жоқ. Оған дәлел-Қазақстанда экспериментальды түрде өткізілген алуыл
әкімдерін сайлау. Қорытындылары көрсетіп ... ... ... ... Сайланған әкімнің қолына белгілі мәселені ... ... ... онда оның тағайындалған ... ... ... орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесі Қазақстан жағдайында, бірінші ... ... ... дамуының
тетігі болса, екінші жағынан, ол – сол ... ... ... ... Республикасын алып қарайтын болсақ, онда «1982 жылдан бастап
жүргізілген атқарушы билікті орталықсыздандыру реформасы ... ... ... ... ... санының өсуі, 1960-70 жылдардағы
қалалық емес тұрғындардың ... ... ... ... жоғарылауы
француздардың басым бөлігінің жай ғана ... ... ... олар ... ... ... ... қатысуды талап етті.»
Жергілікті өзін-зі басқару туралы мақаласында К.Шәріпбаев ... ... ... әсер етіп ... ... көрсеткен
екен. Соның ішінде мыналарды айтып өту ... ... ... ... аумақтар мен жергілікті тұрғындардың даму үстіндегі
мүдделері мен ... ... ... ... жауап
бермейді. ҚР Конституциясының 85-бабы бойынша, тиісті аумақтардағы іс
жағдайы үшін ... ... және ... органдар жауапты болып
табылады. Өйткені атқарушы орган жалпымемлекеттік ... ... ... ... онда азаматтардың мүддесі формальды түрде өкілді ... ... ... ... өзін-өзі басқару органының
функциялары әлсіз заңдық және нормативтік негізде ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Польшаның
биліктің ... ... ... істері жөніндегі бұрынғы
министрі Ежи Регульски орталықсыздандыру үрдісін ... ... ... шешу ... деп есептейді:
- жергілікті және аймақтық нәтижелі басқарудың жоқтығы;
- жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі ... ... ... ... ... және нәтижелі аумақтық басқаруды құрі және мемлекеттік
функцияларды шоғырланудан алшақтау үрдісі;
- азаматтық ... құру ... ... ... орталықсыздандыру процесі басқа тұрақты
демократиялық жүйе қалыптасқан мемлекеттердегі үрдістерден ... ... ... ... ... ... ... жалпы
саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни ... ... ... ... ... жоқ, басқаша айтқанда, тәжірибенің
жетіспеушілігі анық. Бұндай негіз көбінде орталықтанған мемлекет кезінде
пайда болуы ... ... ... да ... ... ... басқару процестері тежелу себебінің бірі осы. Бұл бір.
Екіншіден, өзін-өзі басқару, биліктің бөлінуінің ... ... ... іске асыру тамырын он жылдап қалыптасқан адамның
ойлау қасиетінен іөздеу қажет. Алдынғы жүйеден мұра ... ... ... сяси сана ... ... ... қиындықтар туғызады. Осындай
жағдай басқа да демократизацияландыру реформаларын жүргізуге кедергі болып
отырғаны анық. Заң мен адамның ойлау ... ... ... бар ... жоқ. Ал ... бір ... бейімделу үшін, олар оны түсінуі қажет.
Түсінуі үшін, олар оның ... ... ... ... адамдар жаңа заңды
түсінбесе, онда реформалардың нәтижесі күңгірт. ... да ... ... ... ... ... жүргізу-өте өзекті мәселе.
Саясаттанушы М.Әшімбаевтың айтуы бойынша, «Елдің геосаяси орналасуының
демократиялық өзгерістерде маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... елеулі әсер етеді. Сонымен бірге
саяси жағдайдың қиын болуы саяси реформа процестерін ... ... ... ... ... ... ... пен
дәстүрлерге, экономикалық жағдайларға және де ... сол ... ... ... әсер ... ... тікелей
байланысты. Кейбір жағдайлар өзгеріп тұрады, соған орай жүйе де ... ... ол ... ... ... ... қажет. Осыған
байланысты жүйе үнемі реформаланып тұруы керек. Сондықтан да ... ... ... ... белгілі мерзімнен кейін жаңа ... ... ... ... Оған ... ... озық мемлекеттердің
(Ұлыбритания, Франция секілді мемлекеттер) ... ... ... ... ... ... ұшырап келеді.
Басқарудың нәтижелі болуы үшін тұрақтылық қажет, ал реформа жүргізу
үшін керегі-өзгерістер. Осыны тепе-тең жолмен, қоғамда тұрақсыздық ... тек ... және ... ... ... Оны ... ... ретінде қабылдау қажет.
Әлемдік тәжірибеге жүгінсек, ... ... ... ... екі ... алға ... саяси және
ұйымдастыру-техникалық.
Біріншіден, мемлекеттің қоғам өмірінің барлық салларына ... ... ... өсуіне жауап ретінде орталықсыздандыру жүргізу.
Екіншіден, қоғамдық ... ... ... ... ... ескерілмей қалу қауіпті болды. Сондықтан да ... ... ... сайланбалы тұлғалар іс жүргізуді қалайтын
азаматтардың ... және ... ... Бұл ... ... қажетті талабы.
Үшіншіден, азаматтың өзін айқындау құқығын тану және олар өз ... ... ... ... ... ... ... осындай қажеттіліктердің жүзеге асырылуы мен жергілікті
ерекшеліктердің ескерілуін қамтамасыз етеді.
Ұйымдастыру-техникалық себептердің арасынан мыналарға ерекше ... ... ... ... енжарлық танытуы, белсенділік
байқатпау және экстремальды ... ... ... ... келмеу.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру тек демократиялық
процедуралардың жай әшейін түрде енуін ... ең ... ол ... ... ... ... бағытталуы қажет. ... ... ... ... құруға және она дамытуға
барынша ... ... ... да, бұл жаңадан құрылған орган
жергілікті тұрғындардың салығына күш салатын тағы бір ... ... ... ... ... ... қызмет етуі керек.
Сөйтіп, елімізде жергілікті өзін-өзі басқаруды нығайту процесі бірнеше
кезеңге бөлінуі қажет деп ... Бір ... ... ... ... сол ... жұмысының нәтижелілігімен және жалпы азаматтық
қоғамның дамуымен негізделеді.
Бірінші кезең. ... яғни ... ... ... ... органы атқарушы (биліктің өкілі-әкімді тежейтін тетік қызметін
атқауры қажет деп ессептейді). Бұл елді ... ... ... ... ... яғни ақысыз қызмет ететін, 2-3 ... ... ... ... ... ... ... көтеріп,
оны әкімнің алдына ... ... ... ... ... ... билік
өкілінің жұмысы көпшілікті щағанаттандырмаған жағдайда, оны Кеңес дауыс
беру ... ... ... ... жоғарғы атқарушы органдардан
талап етеді. Және де бұл жерде ауыл, қала әкімін сайлау мүлде ... ... ... Халықтың демократиялық мәдениеті қалыптасып, оның
экономикалық ахуалының жақсаруымен қатар өзін-өзі басқару жүйесі де ... ... ... ... ... аталған орган белгілі
мәселелерді өзі дара ... ... алуы ... Ол үшін заң ... ... ... ... нақты құзырлар беру керек. Оның ішінде
қаржылай және ... ... ... шешетін құзыр. Айтылған
жергілікті өзін-өзі басқару органы кейбір атқарушы өкілеттіктерді беруді
талап ... Осы ... ... ... ... жүйесіне өз алдына жеке
сайланатын атқарушы органды (оны 2000 жылы ... ... ... ... ... ... Заң жобасында
аталғандай) ендіруге болады. Бұндай органның пайда болуы осы ... ... ... ... ... ... Ол осы деңгейдегі шаруаларды шешуге толық дайын болған
кезде, жергілікті елді ... ... ... ... Әкім ... оның ... Уәкіл институты енгізіледі. Уәкіл-бұл Президент пен
Үкіметтің, яғни мемлекеттің жергілікті орындағы өкілі.
Бұндай реформа аудан, облыс деңгейінде жермейді, ол тек ... ... ... ғана іске ... Ал ... ... шағын аудан деңгейінде іске асырылады.
Ауыл проблемаларын дәйекті шешу, жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... шаралар қолданылады:
-ауылдық округтерді қаржыландырудың сметалық тәсілін жетілдіру;
-ауыл ... ... ... ... тізбесін кеңейту: елді
мекендерді көркейту, көгалдандыру және санитарлық тазалық ұйымдастыру;
-бейіттерді, басқа да жерлеу орындарын күтімге алуға ... ... және су ... ... ... ... ... мекендерді сумен қамтамасыз ету, су және жер ... ... ... ... ... әкімияттарға берілген коммуналдық меншікті
басқару;
-ауыл әкімдері аппаратының ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету;
-ауылдық округтердің шаруашылық кітаптары бойынша электрондық ... ... ... ... ауыл ... ... ... бөлу;
-барлық ауыл округтерінде бір малдәрігерлік инспектор ұстау;
-білім, денсаулық сақтау, мәдениет мекемелеріне қосымша ... бөлу ... ... ... ... ... қаржы жағдайы мықты ... ... ... ... және банк ... ... ... белгілеу;
-ауыл округтеріне облыстық басқармалар мен ... ... ... ... ... ... байланысты сұрақтарға түсіндіру
жұмыстарын жүргізу;
-алдағы ... ... ауыл ... ... ... ... ... үгіт-насихат іс-шараларын күшейту;
-ауылда құқық тәртібін сақтау үшін ... ... ... ... ... өз тарапынан уәкіл арқылы әкімшілік және ... ... ... бақылау;
-қабылданған шешімдер мен оның іске асырылуын және дұрыстығын ... ... ... ... ... ... заңға
сәйкестігін бақылау.
Жергілікті өзін-өзі басқару құрамына кіретін екі органның біруі ғана
ақылы түрде қызмет етеді, ал Кеңес - ... ... ... ... орган.
Уәкіл институтын кіргізу неге қажет? Аты басқа болғанымен, заты ... ... ... емес пе ... ... ... ... Бұған
жауап ретінде біз жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... мәселесін басып айтқымыз келеді.
Әкім институты құрылғаннан бері тұрғылықты халықта ол жөнінде белгілі ой-
пікір қалыптасып ... Көп ... ... ... ... ... басын шешу үшін әкімге жүгінеді. Себебі, бұл институт халықтың
көзінде ... ... ... Ал ... ұсынысымыздың мақсаты-
бұндай психологияны сындыру, биліктің бастауы өз ... ... және ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органы ... сол ... ... ... ... Яғни ... саяси еркін
қалыптастыру. Сондықтан да бұл мәселеде осындай технологияны қолдану ... ... ... ... және ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі де пісіп-жетіледі.
Бас аназар аударып айтатын жайт, осы ... ... ... ... ... ... Ол ... айтылған факторларға тікелей
байланысты.
Жергілікті өзін-өзі басқару органы мемлекеттің тұрақты және ... ... ... тиіс деп есептейміз.
Ұсынылған жол жүзеге асу үшін, мемлекеттік органдар мен жергілікті
өзін-өзі басқару органдары арақатынастарын ... алу ... Осы ... ... ... ... тек әкімшілік-аумақтық
мәселелер аясында жүргізілуі тиіс. Және де олар тағайындау процедурасы
арқылы тағайындалуы қажет.
Сонымен ... осы ... ... органдардың-мәслихаттардың
(әртүрлі комиссия құру арқылы) атқарушы тармақты бақылау өкілеттіктерін заң
жүзінде күшейту қажет. Маслихат-бұл халықтың ... ... ... ... ... ... құрал. Оны тек осылай ғана қабылдау қажет.
Қандай да болмасын ... ... ... ... мақсат тұтпайды, ол елдің
мұн-мұқтажын шешуге арналған.
Ал ... ... ... ... ... саясатты анықтайтын
органға айналуы тиіс. Ол үшін ... ... ... ... қалау
процесіне белсенді өатысуына жол беру керек. Нақты айтқанда, ... ... ... ... ... құзырларын шектеуге алып келуі
қажет.
Мәслихат тұрғылықты халықтың ерік-жігерін іске асыратын орган ретінде
өзінің аумағындағы барлық салалрды ... ... ... ... ... ... өзінің атына сай затына ие болуы, яғни ... ... ... Тек осыны ұғыну және іске асыру арқылы ғана ... ... ... ... ... сақтай алуымыз мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы қазiргi кезде өзiнiң мемлекеттiк ... ... ... ... ... Мүндай жағдай мемлекеттiк ... мен ... ... ... ... талап етедi. Аталған ... ... ... ... өз ... ... ... кезде мемлекеттiк құрылымда бұл жүйенiң қызметтерi
қоғамның және мемлекеттiң ... ... әсер ... ... ... Әсiресе, бұл қатынаста жергiлiктi мемлекеттiк басқару
жүйесiн атап көрсетуге болады.
Қазiргi кездегi жергiлiктi ... ... ... ... ... сай емес, жергiлiктi халықтың мүдделерiн әлсiз қорғайды, жемқорлыққа
тым ... ... ... ... себептерi қолданыстағы заңдылықтардың, соның iшiндегi
сайлау туралы заң, жергiлiктi мемлекеттiк басқару туралы заң, бюджет ... ... ... болып есептеледi.
Қазақстанның қазiргi сатыдағы дамуы реформа үрдiстерiнiң арасалмағын
орталықтан жергiлiктi деңгейлерге түсiрудi қажет етедi және де оны ... ... да ... Оған тағы бiр ... 2003 ... 3 ... ... кеңестiң кезектi отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және ... ... ... ... ... ... әзiрленген - "Мемлекеттiк басқару-
деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi шектеу және бюджетаралық қатынастарды
жетiлдiру тұжырымдамасы". Дәл сол кеңесте ... ... осы ... ... деп өз ... ... ... бiр қолға тастай ... әдет ... ... ... ... ... Президенттiң
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы саяси мiндеттердiң
алғашқысы ... ... ... да ... ... ... оның ... билiк құзырларының әр деңгейi арасында нақты ... ... ... маңызды элементi болып табылатын жергiлiктi өзiн-өзi
басқару жүйесiн ендiру өзектi мәселелердiң қатарында. Бiрақ бұны ... ... ... ... ... ... соғуда.
Билiктiң жергiлiктi органдарын реформаландыруды орталықсыздандыру
үрдiсiн бастау жолында келесi проблемаларды шешу ... және ... ... ... ... деңгейдегi мәселелердi шешуге қабiлетi жететiн азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесiнде екi мақсат ... ... ... және ... ... басқаруды құру және мемлекеттiк
функцияларды ... ... ... ... құру ... ... елдерде орталықсыздандыру процесi басқа тұрақты
демократиялық жүйе қалыптасқан мемлекеттердегi ... ... ... ... ... ... жүйелi орталықсыздандыру жалпы
саяси жүйенi құрумен қатар етiп жатыр. Яғни ... ... ... ... негiз жоқ, басқаша айтқанда, тәжiрибенiң
жетiспеушiлiгi анық. Бүндай негiз көбiнде орталықтанған мемлекет кезiнде
пайда болуы тиiс. ... ... да ... ... өзiн-өзi басқару процестерi тежелу себебiнiң бiрi осы.
Екiншiден, өзiн-өзi басқару, билiктiң бөлiнуiнiң қажеттi ... ... iске ... ... он ... ... адамның
ойлау қасиетiнен iздеу қажет. Алдыңғы жүйеден мұра боылп жалғасып келе
жатқан саяси сана ... ... ... ... ... ... елiмiздiң мемлекеттiк құрылысын жетiлдiру, оның iшiнде билiк
құзырларының әр ... ... ... ... мен ... билiгiнiң маңызды
элементi болып табылатын жергiлiктi өзiн-өзi басқару жүйесiн ендiру өте
өзектi мәселелердiң қатарында.
-----------------------
Әкім
Жергілікті атқарушы ... ... ... мен ... өкілі
болып табылатын тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің әкімі басқарады
Әкімнің орынбасарлары
(Оларды қызметке әкім тағайындайды және ... ... да ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ территориалды басқару және АҚШ-ғы муниципалды менеджментті ұйымдастырудың негізгі типтері29 бет
Муниципалдық менеджмент31 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Аймақтық басқару – жалпы басқару саласы ретінде10 бет
Жергілікті басқару органдарының функционалды құрлымы мен қызметтері27 бет
Жергілікті шаруашылықты басқарудың экономикалық негіздері31 бет
Жергілікті өзін – өзі басқару туралы жалпы түсінік7 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерін дамыту мәселелері және бағыттары103 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы30 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь