Нарық экономикасы кезеңіндегі еңбек және еңбекақы есебінің маңызы

Кіріспе
Нарықтық экономикаға көшу кезеңінде шаруашылықтарда еңбек тәртібін күшейту, өндірілген өнімнің өзіндік құнын арзандату, еңбек өнімділігін арттыру үшін еңбек және еңбекақы есебінің маңызы өте зор. Өндіріс процестерінің шығындары тек қана затқа сіңген еңбекпен ғана емес, жанды еңбекпен де тығыз байланысты. Өйткені еңбек өндіріс процестерінің негізгі элементтерінің бірі болып есептелінеді.
Өнім өндіру процесін құруға үш түрлі элементтер қатысады: еңбек құралы, еңбек заты және еңбектің өзі.
Адам еңбегі өндіріс процесінде негізгі элементтердің бірі болып есептелінеді. Өйткені, адам еңбегісіз немесе адамның қатысуынсыз ешбір өнімдер өндірілмейді. Өздерінің істеген еңбектері үшін кәсіпорын қызметкерлері өздеріне тиісті еңбекақыларын алуға міндетті. Жұмысшылар мен еңбекшілердің негізгі өмір сүрулерінің көздері болып еңбекақы есептелінеді.
Кәсіпорын шаруашылық жұмыстарының нәтижесін орындалған жұмыстардың саны мен көлемін еңбекақы арқылы анықтап, олардың дұрыс жұмсалуын бақылап отырады.
Еңбек күші термині кең экономикалық мағынада адамның еңбекке рухани және физикалық қабілеттерінің жиынын білдіреді. Бұл жерде тек жеке адамның еңбекке қабілетін ғана емес, сонымен қатар жалпы қоғамның еңбек ресурстарын айтады. Еңбек күші . бұл тауар және басқа тауарлар сияқты оны сату . сатып алу процестері жүргізілетін өз нарығы болады. Еңбек нарығында қатысты адамдарға жұмыс беруші, яғни жұмыс күшіне мұқтажданатын және жұмысшы, яғни өзінің жұмыс күшін ұсынатын жатады.
Басқа тауарлар сияқты, еңбек күшінің бағасы сұраныс пен ұсынысқа байланысты табылады. Тауар құнын еңбек күші сол немесе басқа еңбек нарығында бекіткен еңбекақы көлемінде көрсетеді.
Өз сипатына байланысты еңбек көпжақты және барлық адамдармен бірдей жасалмайды, сондықтан оны топтастыру, бағалау, есептеу және талдау қажеттілігі туады. Еңбекті ұйымдастыру, бағалау және есептеу Қазақстанда заң негізінде реттелінеді.
        
        Кіріспе
Нарықтық экономикаға көшу кезеңінде шаруашылықтарда еңбек тәртібін
күшейту, өндірілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... үшін еңбек және еңбекақы ... ... өте зор. ... ... тек қана ... ... ... ғана емес, жанды
еңбекпен де тығыз байланысты. Өйткені еңбек ... ... ... бірі ... ... ... ... құруға үш түрлі элементтер қатысады: еңбек
құралы, еңбек заты және еңбектің өзі.
Адам ... ... ... ... ... бірі ... Өйткені, адам еңбегісіз немесе адамның қатысуынсыз ... ... ... ... ... үшін ... ... тиісті еңбекақыларын алуға міндетті. Жұмысшылар мен
еңбекшілердің негізгі өмір сүрулерінің көздері болып еңбекақы есептелінеді.
Кәсіпорын шаруашылық жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... анықтап, олардың дұрыс жұмсалуын бақылап
отырады.
Еңбек күші термині кең экономикалық мағынада адамның еңбекке рухани ... ... ... білдіреді. Бұл жерде тек жеке адамның
еңбекке қабілетін ғана ... ... ... жалпы қоғамның еңбек
ресурстарын айтады. ... күші – бұл ... және ... ... ... ...... алу процестері жүргізілетін өз нарығы болады. Еңбек нарығында
қатысты ... ... ... яғни ... күшіне мұқтажданатын және
жұмысшы, яғни өзінің жұмыс күшін ұсынатын жатады.
Басқа тауарлар сияқты, еңбек ... ... ... пен ... ... ... құнын еңбек күші сол ... ... ... ... еңбекақы көлемінде көрсетеді.
Өз сипатына байланысты еңбек көпжақты және ... ... ... сондықтан оны топтастыру, бағалау, ... және ... ... ... ... бағалау және есептеу Қазақстанда
заң негізінде реттелінеді.
Таңдаған ... ...... ... ... және
мемлекеттің мүдделерін біріктіретін маңызды экономикалық категория және
экономикалық тұтқалардың бірі болуында. ... ... ... ... және ... ... байланысы еңбекақы жүйелері
мен түрлерінің арқасында жасалады. Бухгалтерлік есеп мәліметтері ... ... ... ... ... реттейтін экономикалық
талдау жасалады.
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес ... ... өз ... ... жүйелерін және көлемін, сонымен қатар еңбек
төлемдерінің (сыйақылар, ... ... ... ... ... үшін ... кәсіпорында еңбекақы туралы Ереже және штаттық кестесі болуы
керек. Кәсіпорын басшылығы ... ... ... ... ... соншалықты тиімді жұмыс жасайды.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты еңбекақы категориясының экономикалық
маңыздылығын және кәсіпорындағы қызметкерлермен ... ... ... ... төлемдердің есебінің тәртібін және аудитін еңбекақы
шығындарын төмендету резервтерін табу мақсатымен зерттеу ... ... орай ... ... ... ... болып табылады.
Қойылған мақсаттарға жету үшін дипломдық жұмыста келесі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында қолданатын еңбекақының ... ... және ... ... түрлеріне еңбекақыны есептеу
тәртібін анықтау;
3. ... ... бұл ... мен ... ... және қолданылатын сыйақы төлеу жүйесін зерттеу;
4. Берілген объектіде шығын талдауын ... және ... ... ... ... ... тиіс.
І бөлім Нарық экономикасы кезеңіндегі еңбек және еңбекақы есебінің маңызы
1.1 Еңбек пен еңбекақы есебінің маңызы, ... ... ... ... ... (жұмысшылардың) еңбегі өндіріс процесінің,
тұтынушылардың және ... ... ... ... ... ... өнім өндіруге жұмсалған қызметі еңбекақымен бағаланады.
Осыған орай, кез келген кәсіпорындар мен ... ... ... ... жүрген адамдардың еңбегін дұрыс бағалап, ... ... ... әділ ... ... қай ... ... мәселелерінің бірі1.
Кез келген кәсіпорындар мен ұйымдардағы жұмыстарды ... ... ... адамдардың еңбегін дұрыс бағалап, олардың сіңірген еңбегіне
қарай әділ еңбекақы төлеу қай кәсіпорынның болмасын күрделі ... және осы ... ... ... ... рөлі өте зор. ... да ұйымның міндеттемелерінің бірі болып табылатын қызметкерлер
мен еңбек ақы бойынша есеп айырысу тақырыбы өз ... ... ... ... ... пен ... ... негізгі міндеттері:
• Өндірілетін өнімдер мен істелетін жұмысқа кеткен еңбек пен оған төленетін
еңбекақы мөлшерін дұрыс анықтау;
• Еңбек өнімділігінің ... ... ... ... саны мен сапасын бақылау;
• Жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы ... үшін ... ... ... қорынан және т.б. қорлардан бөлінетін қаржыларды бақылау;
• Жұмысшы және қызметкерлермен бірге уақытында дұрыс есеп айырысу.
• Өндіріске жедел басшылық жасау үшін ... ... ... ... және ... ... ... және бухгалтерлік қорытынды
есеп беру.
Сонымен қатар, еңбек пен ... ... ... одан ... үшін мынадай жағдайлар қажет:
• Еңбектің өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... түрлерін кеңінен қолдану.
• Еңбек пен өндірісті басқарудағы ғылыми жолмен басқарудың типтелген
прогрестік құрылымын қолдану.
... ... ... беру жүйесімен басқа да түрлерін жұмыстағы
жетістіктермен ... ... ... ... ... ... пен еңбекақы есептеуде осы күнгі талаптарға сай ... ... ... ... ... есеп ... ... мен
жеңілдету.
Еңбек ақы есебінің маңызды элементі болып еңбектің күрделілігіне
жұмысшылар мен қызметкерлердің мамандық ... ... ... әр ... ... ... ... анықтау болып саналады. Жұмыстың
күрделілігіне қарай ... ... ... ... жүйеде қаралады. Тариф
мөлшерлемесін және ... ... ... ... иесінің
(лауазымды адамның) айлығын белгімеген кезде жалақының минималды деңгейін
және біріңғай тариф ... ... ... ... кестесі
еңбекақының 21 разрядының негізінде құрылады және әрбір разряд үшін өзіндік
тариф коэффиценті белгіленеді. ... ... ... ... ... ... ... кесте;
• Тарифтік еңбекақы мөлшері;
• Тарифтік мамандық анықтамалар;
Осыларға негізделіп жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... көмегімен жұмыстың барлық түрі
күрделілігіне және көп ... ... ... ... ... және жұмысшылар мен қызметкерлердің мамандық дәрежесіне
қарай оларға тариф бойынша әр түрлі еңбекақы ... ... ... бойынша өндірістің қай саласында болмасын негізгі ... ... ... ... қаншалықты еңбек етуіне керекті
ұқыптылық пен жауапкершілікке қарай ... ... ... ... ... әрбір атқаратын жұмыстың нақты түрлеріне мінездеме беріледі
және жұмысшылар мен қызметкерлердің өзіне ... ... ие ... ... ... мен ... де мінездеме беріледі.
Тарифтік кестеде- жұмысшылар мен қызметкерлердің әрбір топтарының
арасында төленуге тиісті еңбек мөлшерінің арақатнасы ... ... ... ... ... ... ... осы өндіріс саласында
өте қарапайым және ... ... ... ... ... ... ... бекітіледі. Жоғары дәрежелі еңбекке төленетін еңбекақы бірінші
дәрежелі еңбекке ... ... ... осы ... ... ... ... тарифтік коэффициентін, бірінші дәрежелі
еңбекке төленетін еңбекақы мөлшеріне көбейту арқылы ... ... ... ... ... түріне қарап кесімді және
мерзімді еңбекақы болып екіге ... ... ... ... бір сағатқа белгіленеді. Кесімді
еңбек бағасы белгілі тарифтік баға ьойынша бір ... ... ... ... тиісті еңбекақы мөлшерін сол сағатта өндірілген өнім көлеміне,
орындалған жұмыстың мөлшеріне бөлу арқылы табылады немесе бір өнімге ... ... ... ... Уақыт мөлшері мен өндірілетін ... ... ... ... саласында техникалық мөлшерлеу процесін
жүргізу кезінде анықталады.
Еңбекақының түрлері мен нысандары. Жалпы жұмысшылар мен қызметкерлерге
есептелетін еңбекақы ... және ... деп ... екі ... ... ... ... мен қызметкерлердің нақтылы жұмыста болған
уақытына, яғни олардың істеген жұмысына, атқарған ... ... ... мына ... аталғандар жатады:
Мерзімді және кесімді еңбекақы.
Сыйлықтар мен сыйақылар.
Үстеме ... ...... ... сәйкес шарттарда қаралып
белгіленген, жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс істемеген, қызмет
атқармаған уақытына төленетін төлемдер жатады. Олар:
1. Жұмысшылар мен ... ... ... үшін ... ... мен ... ... қоғамдық жұмыстарды
атқарғаны үшін төленетін төлемдер.
3. Жас сәбилі аналарға берілетін демалысқа, баланы тамақтандыру ... ... ... төлемдер.
4. Жас өспірімдердің қысқартылған жұмыс уақытына төленетін төлемдер.
5. Жұмысшылар мен қызметкерлердің кінәсінсіз жұмыстың ... ... ... ... ... ... немесе тегін берілетін қызметтер мен заттың құны.
7. Жоғары ... ... оқу ... және ... да ... курсына жіберілген уақытына ... ... ... ... ... Әскери жиындарға қатысқаны үшін, сондай-ақ демалыс немесе мейрам
күндері кезекшілік атқаратын адамдарға төленетін ... ... ... пен ... ... шаруашылығының басқа да салаларында
еңбекақы есептеудің және оны төлеудің мерзімді және кесімді деп ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің жұмыс істеген уақтына
сағаттық ... ... ... ... ... өнім ... ... қарамастан, яғни оның жұмыста ... ... ... ... өнімі мен істеген жұмысын мөлшерлеуге
болмайтын, яғни атқарған жұмысының көлемі мен санын ... ... ... ... ... техникалық жұмыстағы ... ... ... ... ... ... ... машина жөндейтін жұмысшылар мен
қызметкерлерге, ... ... ... мен есеп ... т.б. ... ... ... түрлері бар:
Жай мерзімді;
Мерзімді сыйлықты.
Жай мерзімді жүйесі бойынша- ... мен ... ... істеген уақтына тарифте немесе штатта көрсетілген мөлшері бойынша
төленеді.
Мерзімді сыйлықты- ... мен ... ... ... ... ... тұрақты еңбек ақысына қосымша олардың ... ... ... ... және т.б. ... өсуіне
қарай сыйлық беру болып табылады.
Кесімді еңбекақы- жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... уақытын қысқартуға ынталандыру
мақсатына қолданылады. Еңбекақы есептеудің және төлеудің кесімді ... ... мен ... ... еңбекақы, олардың өндірген
өнімінің көлемін немесе санын тариф бойынша белгіленген өлшем бірлігіне
қарастырылған, яғни белгіленген ... ... ... ... ... баға ... жұмыс уақытында өндірілуге тиісті өнім көлемі мен
сапасына негізделіп ... ... ... бір ... ... яғни ... болатын, адам/сағат, адам/күн өлшемінде көрсетілген
уақыт болып саналады. Өнім өндіру мөлшері жұмысшылар мен ... бір ... ... ... ... ... ... санымен
немесе көлемімен анықталады.
Кесімді еңбекақының мынадай жүйелері бар:
• Тікелей кесімді;
• Кесімді сыйлықты;
• Үдемелі кесімді;
... ... ... мен қызметкерлерге еңбекақыны есептеудің тікелей кесімді
жүйесі бойынша бір жұмысшының ... бір ... ... ... ... бәрі тек қана ... ... бағасымен есептеледі. Бұл
жүйе бойынша еңбекақы мөлшері- бұл құжатта көрсетілген, өндірілген өнімнің
санын сол ... бір ... ... түр, яғни белгіленген еңбек
бағасына көбейту арқылы табады.
Кәсіпорындарда ... мен ... ... ... өнім ... санымен сапалық жағынан арттығымен орындағаны, өнім
өндіру барысында ... мен ... ... мен ... ... ... ... үшін оларға төлеуге тиісті еңбекақысына қосымша
сыйақы ретінде ... ... ... оның бөлімшелерінде жұмысшылар
мен қызметкерлерге сыйақы төлеу жайлы ереже болуы қажет.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... ... жүйесі бойынша төлем- өнім өндіруге белгілі бір
мөлшерден артық көлемде өндірілген өнімдері үшін ... ... ... Бұл жүйе көп ... қиын әрі ... ауыр болып саналатын
операциялар мен жұмыстарды орындағандары үшін және ... ... бір ... ... ... ... ... өндіріс орындарында
қолданылады. Жалпы бұл жүйе кез ... ... ... ... ... ... жүйесі – ұйымдарда жұмысшылар мен
қызметкерлергееңбекақы төлеуде қолданылады. ... ... бұл ... ... өндірген өнімнің және орындаған жұмыстың санына, көлеміне
қарай алдын ала ... ... ... етеді. Сондай-ақ бұл жүйе ... ... үшін ... ала ... ... көлемі мен сапасы
анықталуы тиіс. Кесімді еңбекақының аккордтық жүйесі бойынша жұмысшылар ... ... ... көбіне құрылыс салушы ұйымдарда, жөндеу
жұмысымен айналысатын ұйымдарда және жүктерді тиеп ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... мен қызметкерлер санын қысқартып еңбек
өнімділігін арттыруға мүмкіншілік береді.
Халық шаруашылығының ... ... ... ... қызметкерлерге кесімді еңбекақы есептеудің тағы бір ... ... жүйе ... ... Бұл жүйе ... ... еңбекақы
шаруашылықтың негізгі жұмысшылары мен қызметкерлеріне емес, оларға ... ... ... жұмысшыларына төленеді. Яғни бұл жүйе бойынша
еңбекақы ... ... ... т.б. ... тоқтамай
жұмыс істеп, белгіленген мөлшерден артық өнім өндіргені үшін слесарьларға,
операторларға, жөндейтін және ... ... ... басқа да
жұмысшыларға төленеді.
Мерзімді еңбекақыны есептеу. Мерзімдік еңбекақыға жұмысшылар ... ... ... ... ... есептелетін қосымша төлем,
мерзімнен тыс уақытта істеген жұмысына есептелетін қосымша ... ... ... мейрам күніне төленетін төлемдер, жұмыстың ауырлығы мен
зияндығына төленетін қосымша ... өнім ... ... ... біреудің орнына жұмысты атқарғаны үшін төленетін төлем, ... және ... ... ... ... ... есептелетін
төлемдер жатады.
Халық шаруашылығының әртүрлі ... ... ... мерзімдік еңбекақы толтырылған табельдердің негізінде ай ... ... ... бір есеп ... ... ... Негізінде
мерзімдік еңбекақы бойынша есеп айырысатын уақыт есебіне күнтізбелік ... ... ... ... Егер тұрақты еңбекақы алатын жұмысшылар мен
қызметкерлер толық бір ай қызмет атқаратын немесе ... ... ... ... ... ... қаралған немесе кәсіпорынның басшылығы бекіткен
мөлшерде еңбекақы сомасы толығымен төленеді. Егер ай сайын тұрақты ... ... ... мен ... есепті айда бірнеше күн жұмысқа
немесе қызметке келе алмай қалған ... онда ... ... ... ... ол жұмысшы мен қызметкердің толық ай жұмыс істеуіне ... ... сол ... ... күндерінің санына бөліп алынған
нәтижені, яғни сол айдағы бір ... ... ... ... сол айдағы
жұмысшының немесе қызметкердің жұмыс істеген күндерінің санына ... ... ... ... 22 ... күні бар, ... 17600 ... тұрақты
еңбекақы алатын жұмысшы, сол айдағы 15 күн ... ... 4 күн ... ... 3 күн ... жұмыс атқарған делік. Жұмысшылар мен қызметкерлердің
ауырып қалған күніне, ... ... ... ... ... ... 18 күні үшін (15 күн ... істегені+3 күн қоғамдық жұмыс атқарғаны)
еңбекақы ұйымының есебінен ... Бұл ... ... үшін бір ... тұрақты еңбекақы мөлшерін, яғни 17600 теңгені осы айдағы жұмыс
күнінің санына, яғни 22 ... ... ... Содан кейін алынған
нәтижені (800 теңге) жұмыс істеген және ... ... ... күндері
сандарының қосындысына көбейтеміз.Бұл жағдайда жоғарыдағы мысалымызда
көрсетілген ... ... ... ... ... ... сомасы 14400
теңге болады. (800х(15+3))=14400 теңге. Кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... күні мен ... төленетін жағдайларда, олардың бір күнге немесе бір сағатқа
белгіленген сомасын нақтылы жұмыс ... ... мен ... ... ... ... ... тиісті күндердің немесе сағаттардың
жұмысына көбейту арқылы табылады.
Кесімді еңбекақыны есептеу. Кәсіпорындарда ... ... ... ...... мен ... ... еңбекақы олардың
өндірген өнімді мен істеген ... ... ... саны мен көлемі
жайлы жазылған алғашқы құжаттар бойынша есептеледі. Ол үшін ... ... ... ... ... мен ... ... дайындалған детальдардың, сондай-ақ тағы да басқа операциялардың ... мен ... ... бір ... жасап шығаруға, өндіруге белгілеген
бағаға көбейтеді.
Ұйымдарда тапсырманы жеке адам ... яғни ... ... өнім
өндіру басынан аяғына дейін бір жұмысшының немесе қызметкердің қолынан
өтетін жағдайда мұндай ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің бригада бойынша істеген ... ... ... ... ... құжаттарға әр жұмысшы мен
қызметкердің жұмыс істеген ... ... ... ... болып
өндірген өнімі мен істеген жұмысының ... мен саны және ... ... ... өндіруге белгіленген бағасы көрсетіліп жазылады. Жалпы
бригада бойынша өндірілген өнімдер мен ... ... саны мен ... бір ... ... ... (жасап шығаруға, орындауға)
белгіленген бағаға ... ... сол ... ... еңбекақысы
есептеліп шығарылады. Бригаданың жалпы табысы ондағы жұмысшылар мен
қызметкерлердің арасында ... ... ... және ... ... сәйкес бөлінеді. Ол үшін алдымен ... ... ... ... ... (ай, күн, ... ... Содан соң жұмысшылар мен
қызметкерлердің мамандық дәрежесіне сәйкес тариф бойынша бір ... ... ... ... ... ... сағаттарының санына
көбейтіледі. Осының нәтижесінде бригада мүшелерінің әрқайсысының тариф
бойынша есептелетін еңбекақысының жалпы ... ... ... ... есептелген бригада мүшелеріне тиісті еңбекақы сомасының жоғарыда
көрсетілген тариф бойынша есептелген ... ... ... ... ... ... коэффициенті болып табылады. Осыдан
кейін тариф бойынша жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... осы ... ... әр ... ... орындаған жұмысы мен өндірген өнімінің саны мен оның мамандық
дәрежесіне байланысты табылады.
Мысалы: ... алты ... ... ... бригаданың сәуір айында
өндірген өнімі мен істеген жұмысына тиісті ... қоры 62669 ... ... ... ... Бұл ... осы ... әрбір жұмысшының
еңбекақы мөлшері олардың мамандық ... мен ... ... ... ... ... шығарылады.
Кесте 1
Бригада жұмысшыларының еңбекақы мөлшерінің есебі
(ЖШС “Электротранс ЛТД”)
|№ |Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... |қызметкерлердің |ық |істеген|коэффи-ци|бойынша |табыс |рға |
| ... ... ... | |сі ... | |ен ... |н |
| | | ... | ... | ... |
| | | ... ... | ... |
| | | | | ... | ... |
| | |1 |2 |3 |4 (2х3) |5 ... (4х6) |
|1 |А |1 |175 |1.76 |308 |26.1 |8838.8 |
|2 ... Б. |2 |160 |2.06 |329.6 |26.1 |8602.06 |
|3 ... Ж. |3 |165 |2.35 |187.75 |26.1 |10120.3 |
|4 ... С. |4 |154 |2.64 |406.56 |26.1 |10611.2 |
|5 ... М. |5 |150 |2.93 |439.5 |26.1 |11471.0 |
|6 ... Ж. |6 |164 |3.23 |529.72 |26.1 |13825.7 |
| ... | |968 | |2401.13 | |62669.6 ... ... ... бұл мысалымызда 26 (жиырма алты) теңге 10
(он) тиынға тең ... отыр ... 6 ... ... немесе 62669 теңге 60
тиын бөлінген 2401 теңге 13 тиын =26 ... 10 ... ... өнім ... ... ... ... істеу барысында ақау жібермегені, күрделі де қиын жұмысты атқарғаны,
тағы басқалар үшін сыйақы ... ... онда ол сома ... мен қызметкерлерінің арасында олардың кесімді еңбекақы сомасына
үйлесімді ... ... ... ... ... ... бір айдың ішінде бірнеше бригаданың құрамында ... ... ... ... ... жұмысшы өзінің істеген жұмысы туралы мәлімет
жазады. Осы деректі мәлімет негізінде сол жұмысшының немесе қызметкердің
есепті ... ... ... ... ... ... көрсетілген
бригаданың табысын жұмысшылар мен қызметкерлердің арасында ... ... ... мен ... ... ... қарай бөлу әдісі, бригада
мүшесінің барлығын бірдей адал ... ... ... ынталандырмайды. Соған
байланысты соңғы кезде еңбекақы сомасын бригада мүшелерінің арасында
олардың ... ... ... ... бөлу әдісі кеңінен қолданылуда.
Ол үшін бригададағы жұмышылар мен қызметкерлердің ... ... ай ... ... ... ... анықтайды. Жұмысты жақсы істеген,
еңбек өнімділігн арттырған жұмысшылар мен ... ... ... де, ал ... тәртібі мен техникалық ... ... үшін және ... ... ... ... ... үшін төмендету коэффициенті беріледі. Жұмыстағы
жетістіктері мен ... ... ... ... әр ... ... және жоғарылату коэффициенті қарастырылады.
Кәсіпорындардағы жұмысшылар мен қызметкерлерге негізгі деп аталатын ... ... ... ... әр ... ... ... болып табылатын
бір жолғы сыйақылар және жәрдемақылар төленуі мүмкін.
1.2 Орташа еңбекақыны есептеу тәртібі және ... ... ... жайлы есеп беруде көп салалы қызмет атқаратын кәсіпорынның
жұмысшылары мен ... ... ... атқаратындар және негізгі емес
қызмет атқаратындар деп екі топқа бөлінеді.
Ал ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді:
1. Өнеркәсіптің өндірістік жұмысшылары мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік өндіріске жатпайтын ... мен ... ... ... ... мен ... жұмысшылар мен
қызметкерлер болып екіге бөлінеді.
Қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және т.б.
Басшылар қатарына- президент, директор, меңгеруші, т.б. ... ... ... техникалық қызметтегі адамдар,
экономистер, бухгалтерлер және т.б. жатады.
Басқада ... ... ... ... есеп ... жұмысын жүргізетін, шаруашылық қызметтерін ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің саны мен олардың
жұмыс істеген уақытын есепке алуға тура ... ... ... ... жалпы саны олардың ... ... ... мен ... ... ... ... кестесін
сақтап жүруін бақылау, жұмыс істелген уақыт туралы ... алу, ... ... есеп ... ... еңбек жөнінде статистикалық есеп
беру үшін “Жұмыс уақыты есебінің ... ... ... ... ... ... уақытын пайдалану есебі жүргізіледі. Жұмысшылар мен
қызметкерлердің тізімдегі саны- кәсіпорындар мен ұйымдарға қызметке жаңа
адамды ... ... ... ... ... босатуға байланысты
өзгеріл отырады.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы және олардың жұмыс
уақтыда есептеледі.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... мамандар бөлімі (кадрлар бөлімі) жүргізеді. Мамандар бөлімінде
мынадай алғашқы құжаттарды пайдаланады:
• Жұмысқа алу жайлы бұйрық (өкім) ... түрі ... ... ... ... ... бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-5;
• Демалыс берілуі жайлы бұйрық (өкім) ... түрі ... ... ... ... ... (өкім) үлгілі түрі Т-8;
Жұмысқа бірінші рет орналасқан жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... мамандар бөлімінде сақталып оған жұмысшылар мен
қызметкерлердің қызмет орнының өзгеруі, ... ... мен ... ... ... және т.б. ... ... алу жайлы хат негізінде жұмысшылар мен қызметткерлердің еңбек
кітапшасына төл құжаттарындағы тиісті жазулар жазылып және оған үлгілі ... жеке ... ... Ол ... ... мен ... ... орны, аты-жөні, ұлты, еңбек стажы, туылған күні, айы ... ... т.б. ... ... ... ... қызметтке алынған адамға, яғни жұмысшылар мен
қызметкерлерге табельдік нөмірлер беріледі. Бұл ...... ... ... ... ... ... бір кезеңдегі, яғни
уақыттағы ұйымның жұмысшылар мен ... ... ... ... үшін ... мен ... ... сандық есебін
жүргізу қажет. Ол үшін жұмысшылар мен ... ... саны ... күні ... жұмысшылар мен қызметкерлердің, жұмысқа алу, ... ... ... ... ... ... Жұмысшылар мен
қызметкерлердің күнделікті тізімдегі саны қызметкерлердің жұмыс уақытын
пайдалану есебінде табелінің деректеріне ... ... ... Есеп ... ... ... мен ... орташа саны сол айдағы
күнтізбенің (календардың) әрбір күніндегі ... мен ... ... ... яғни 1-нен 30- на ... ... 1-нен 31-не ... айында 1-нен 28-не немесе 29-на дейін) мейрам және жұмыс ... ... қоса ... ... ... ... күнтізбенің
(календарлық) күніне бөлу арқылы табады. Демалыс немесе мейрам күні, сондай-
ақ басқа да жұмыс істемейтін күндері екі немесе одан да көп ... ... ... саны ол ... әрқайсысына демалыс немесе
мейрам күндерінің, сондай-ақ жұмыс істемейтін күндерінің алдыңғы жұмыс
күніндегі ... ... ... ... ай ... ... ... (құрылыс ұйымдарында, жаңадан іске
қосылған ұйымдарда, сондай-ақ маусыммен ... ... ... мен ... ай бойы ... саны есеп ... ... жұмыс істеген күндеріндегі (демалыс және мейрам күндерін ... ... мен ... ... ... сол ... күн ... бөлу арқылы алынады.
Мысалы: кәсіпорын пайдалануға беріліп 2002 жылы 23 қаңтардан бастап
жұмыс істейтін болды. ... мен ... ... саны ... ... ... күні 420 адам
24 қаңтар күні сенбі (420 адам)
25 қаңтар күні жексенбі (420 адам)
26 қаңтар күні 421 ... ... күні 420 ... ... күні 424 ... ... күні 417 адам
30 қаңтар күні 418 адам
31 қаңтар күні сенбі (418 адам)
Сонымен қаңтар айында жұмыс істеген ... ... саны ... бойынша 4196 адам. Осы айдың күнтізбесінде күн саны 31 ... ... ... мен ... ... осы ... ... адам.
Тоқсан бойынша ұйымдағы жұмысшылар мен қызметкерлердің орташа саны
қаңтар айында 136 адам, ақпан айында 410 ... ... ... 430 адам ... ... бұл ... жұмысшылар мен қызметкерлердің бір тоқсан
бойынша орташа саны 326 адамға тең ... ... ұйым ... ... ... ... ... болса,онда ұйымдағы жұмысшылар
мен қызметкерлердің бір тоқсандағы орташа саны 160 адамға тең болады, яғни
480/3=160
Жұмысшылар мен ... ... ... бір жылдық орташа
саны осы жылдағы барлық айдағы олардың тізімінің ... ... ... ... ... Егер кәсіпорын толық жыл бойы жұмыс ... онда ... ... саны ... істеген айлардағы олардың
сандарының қосындысын 12-ге бөлу арқылы табылады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... және ... да ... шамаларын анықтау үшін “орташа
еңбекақы” және ... да ... ... ... ... қолданатын
жұмысшылар мен қызметкерлердің саны деген көрсеткіш қолданылады.
Бұл көрсеткішті табу үшін ... мен ... ... ... ... мен ... ... санаттарына
(категорияларына) жататын адамдардың санын алып тастау керек. ... мен ... ... ... Жүкті (екі қабат) және босануға байланысты ... ... бала ... ... әйелдер;
• Заңда қаралған жасқа дейін баланы қарауға демалыс алған әйелдер ... Оқу ... ... ... ... сақталған, немесе
сақталмаған жұмысшылар мен қызметкерлер, сондай-ақ жоғары және
арнаулы оқу ... ... ... ... үшін ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер;
• әкімшіліктің ұйғарымы бойынша еңбекақысы сақталмай демалысқа кеткен
жұмысшылар мен қызметкерлер және басқалар.
Кәсіпорындағы орташа еңбекақыны табу үшін ... ... ... қызметкерлер санын анықтау барысында нақтылы жұмыс істегеніне қарай
үйлесімді ... ... ... ... ... толық жұмыс
істемейтін жұмысшылар мен ... ... ... ... ... /күні табылады. Ол үшін жұмысшылар мен қызметкерлердің барлық жұмыс
істеген сағатына, белгіленген жұмыс ... ... ... ... ... ... істеген сағатын, күнін, айлық күнтізбелік күнге бөлу
арқылы жұмыс істейтін ... мен ... саны ... ... есептеу үшін есепке алынатын жұмысшылар ... ... ... үйде ... ... ... жұмысшы-
қызметкерлер де кіреді. Олардың саны ұйымдағы жұмысшылар мен ... ... ... ... сомасын сол ұйымда негізгі ... ... мен ... есепті айдағы орташа еңбекақысына
бөлу арқылы анықталады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... мен ... толтырылған алғашқы құжаттар мен жұмыс уақытының табельдері,
оларға ... ... және оны ... үшін ... цехынан,
бөлімшелерімен, бригадаларынан кәсіпорынның әкімшілігі белгілеген мерзімде
бухгалтерияға келіп түседі. ... ... үшін ... бұл алғашқы
құжаттар мен табельдердің дұрыс ... ... ... қойылуы мұқият тексеріледі. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... мен ... еңбекақы
төлеу және сыйақы есептеу қағидаларына сәйкес келуі және шифрлардың дұрыс
қойылуы тексеріледі. Тексеріліп ... ... бұл ... ... ... мен қызметкерлеріне еңбекақы есептеледі.
Орташа еңбекақыны есептеу тәртібі. Орташа жалақы – бұл ... ... ... жалақысынан алынған орташа жалақының деңгейі
(сағатқа, күнге, айға,жылға). Оны ... үшін 12 ... ... ... айлардағы тиесілі төлемдер алынады.
Ұйымдарда жұмысшылар мен ... ... ... ... олардың өткен уақыттағы алған еңбекақысының орташа мөлшеріне
байланысты есептеледі. Орташа еңбекақының сомасына ... ... ... ... ... Мемлекеттік немесе қоғамдық міндеттерді атқарған уақыты үшін
төленетін төлем.
- Қызметтік іссапарда ... ... ... ... Жас сәбилі аналарға демалу және баланы тамақтандыру үшін берілетін
үзіліске төленетін төлем.
- Жас өспірімдердің қысқартылған еңбек уақытына төленетін төлем.
- ... қол үзіп ... ... оқитын жұмысшылар мен
қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... уақыттарына төленетін төлем.
- Амалсыздан жұмысқа шықпаған уақытқа төленетін төлем.
- Ауыл шаруашылық жұмыстарына (егін жинау, мал азығын дайындау, ... ... ... үшін ... мен ... ... Жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбек демалысы немесе пайдаланбаған
еңбек демалысы үшін төленетін ... ... ... салығы және жылдық жұмыс нәтижесі бойынша сыйақы
есептеу, тағы басқалары.
Ұйымдар жұмысшылар мен қызметкерлерге орташа ... ... қай ... ... ... ... ... керек. Осы күнгі
қолданылатын заңдарға ... ... ... ... ... есептеледі:
- жұмысшылар мен қызметкерлерге зейнетақы есептеу үшін ... ... ... соңғы он жыл ішіндегі кез ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге жыл сайынғы еңбек демалысына баратын
уақытына немесе жұмыстан босатылатын және ... ... ... ... болған кездегі әйелдерге берілетін демалыс
үшін, амалсыздан жұмысқа шықпай қалғаны ... ... ... ... ... үшін және тағы да басқа жағдайларда
соңғы он екі айдың орташа еңбекақысы алынуға ... Егер ... ... ... ... ... жұмысшылар мен
қызметкерлер он екі ай ... ... ... онда орташа
еңбекақыны есептеуге дейінгі толық істеген уақыты алынады. ... ... ... ... ... ... ... он екі айдың еңбекақысы жартылай сақталған, (ауырған
күні, ауырған адамға қараған ... оқу ... ... ... ... тағы басқалар) уақыттары алынып
тасталады. Осы жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... демалыс үшін төленетін соманы сол демалысқа
барар алдындағы ... ... ... ... еңбекақы сомасын жұмыс
істеген күндерінің санына бөліп есептейді.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге жыл сайынғы берілетін
демалысы немесе пайдаланбаған ... ... ... ... ... ... есептегенде төлеу жүйелеріне қарамастан ... мына ... ... Негізгі еңбекақы және оған қосымша төленген үстемелер (демалыс күні
істегені үшін қосымша төлемі, мейрам күні істеген ... ... ... ... қызметтеріне жатпайтын қызметті атқарғаны
үшін төленетін төлемдерден басқа).
- Кәсіпорындарда тұрақты қолданылатын сыйлық беруге ... ... және ... ... ... қорынан берілетін сыйақы.
- Жыл бойы істеген жұмысының қорытындысы бойынша берілетін ... он ... ... (әр айға ... ... ... еңбекақы (жұмыстан босатыларда берілетін жәрдемақы, әскери
жиында болған уақытқа төленетін төлемдерден басқа).
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... мына ... ... ... ... қорынан басқа қаржы көздерінен төленген төлемдер
(өнертапқыштыққа, тағы басқалар).
- Есепке алынатын 12 (он екі) ... ... ... ... ... ... ... жатпайтын жұмыстарды орындағаны үшін төленген
төлем.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... демалысына төлем төлеу үшін, сол демалысқа барар
алдындағы 12 ... ... ... 12-ге ... орташа
еңбекақыны табамыз. Бұл табылған соманы әр ... ... ... (мейрам күндерінен басқа) 12-ге бөлу арқылы табылатын коэффициентке
(29,75) бөлу арқылы еңбек ... бір ... ... ... ... ... ... демалысының күндерінің санына байланысты бір
күнге тиісті төлем ... ... ... көбейтіліп, жалпы сома
анықталады. Егер жұмысшылар мен ... есеп ... ... ... ... ... 12 (он екі) ай бойы ... алмаған жағдайда,
мысалы: баланы күту үшін еңбекақы сақталмайтын демалыста болғанда, оның ... ... ... үшін ... ... ... үшін осы мезгіл
алдындағы 12 (он екі) айдың орташа ... ... ... ... және шегерілетін сомалар есебі. Осы күнгі
қолданылып жүрген ережелерге сәйкес ... мен ... тек ... ... ... ғана ұстап қалуға болады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбекақысынан ... ... ... ... ... болатын (сомаларға) ұсталымдарға мыналар
жатқызылады1:
- Жинақталған зейнетақы ... ... сома ... ... ... ... ... 10% мөлшерінде).
- Табыс салығы.
- Заң сот органдарының үкім қағазы бойынша ... ... ... тағы да басқалар).
- Несиеге сатып алған тауарлары, ... үшін ... ... ... ... ... ... Әр түрлі жарналар (жұмысшылар мен қызметкерлердің жазбаша өтініші
бойынша кәсіподақ комитетіне, ұйымдарға, партияға, тағы басқаларға)
төленетін төлемдер.
- Дербестік ... ... ... ... мен ... ... бойынша жеке басын, жанұя мүшелерін, мүлкін және
тағы басқаларды сақтандыруға байланысты жарна аударуЖұмысшылар ... ... ... ... ... пен ... төлемдер сомасы.
- Жеке меншік үй салуына банктен алынатын ұзақ мерзімді несиені өтеу
үшін ұсталатын ұсталымдар.
- Жұмысшылар мен ... ... ... ... өзі ... ... ... қарамағындағы, яғни меншігіндегі
үйде тұрғаны үшін пәтерақы мен тұрмыстық қызмет үшін төленетін
төлемдер және сол ... ... ... мектепке
дейінгі балалар мекемесіне (балабақшаға) балаларының барғаны ... ... ... келтірілген зиянды өтеу үшін ұсталатын ұсталымдар.
Табыс салығын ұстау. Салықтар – ұлттық ... бір ... ... ... ... жинақталған қаражат жалпы мемлекеттік мұқтаждарға
жұмсалады. Қызметкерлердің салық салынатын табысынан тек жеке ... ... 145 ... ... ... ... ұсталады. Жеке
табыс салығын ұстауға бір мысал келтіріп көрейік. 2004 жылы 22 желтоқсанда
Касымбекова А.А. ... ЛТДң ЖШС- тен жеке ... ... ... ... ... А.А.-ға пайдаланбаған демалысы үшін
70570 теңге компенсанция төленген болатын. Сонымен, Касымбекова А.А ... ... (2003 ... 605532 ... құраған, оның ішінде ай бойынша:
Қаңтар 46500 ... 46500 ... 62500 ... 46500 ... 28580 ... 77632 ... ... ... ... ... кестесі бойынша
белгіленген айлығы және қосымша төлемдері ... ... ... сыйақы
20000
Мамыр ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген
бір жолғы медициналық қызметті төлеу
40000
Қыркүйек 9 ... ... ... ... ... 15000
2003 жылы ай сайын жеке табыс ... ... ... ... ... карточкасының есебінде көрсетілген.
Жинақ зейнеткерлік қорға ... ... ... ... ... ... ... және басқа
табысынан 10 % мөлшерде ұсталынады және оны ... ... ... ... ... ... ... және синтетикалық
(топтамалық) есебі
Кәсіпорындардағы жұмысшылар мен қызметкерлердің ... және ... бір айға ... ... еңбекақының жалпы сомасын табу үшін
алғашқы құжаттар бойынша өдірілген өнімдер мен істелген ... ... мен ... еңбекақыларына қоса төленетін жалпы соманы анықтап
одан ұсталуға тиісті сомаларды алып ... ... ... ... ... оның ішінде табыстан ұсталатын ұсталымдарды және
оларға төленуге тиісті еңбекақы сомаларын жинақтап ... ... есеп ... ... ... ... деп ... бұл
тізімдеме әрбір цехтар, бөлімшелер бойынша толтырылады. Еңбекақы ... ... ... ... ... жұмысшы мен қызметкер бойынша
есептелген ... ... да ... сомаларын және одан ұсталынған
ұсталым сомаларын жинақтаушы құжат болып табылады. Бұл тізімдемеде жұмысшы-
қызметкерлердің аты-жөні, табельдік ... ... ... ... ... ... мен одан ұсталынатын ұсталымдардың түрлері
бойынша сомалары және сол айдың басы мен соңындағы ... ... ... ... ... мен ... кәсіпорынға қарыз
сомалары көрсетіледі. Жұмысшылар мен қызметкерлер осы есеп айырысу ... ... ... ... ... ... еңбекақыны алып, қол
қояды. Бұл тізімдеме бойынша біріншіден жұмысшы немесе қызметкерлермен
еңбекақы ... есеп ... ... ... бұл тізімдеме еңбекақы
бойынша есеп айырысудың аналитикалық ... ... ... ал ... ... арқылы жұмысшылар мен қызметкерлерге олардың еңбегіне қарай
еңбекақыларын төлейді.
Ағымдағы айдың еңбек төлемі бойынша есеп ... үшін және ... ... ... өткен кезеңдердегі жалақысы туралы мәліметтер алу үшін
бухгалтерия әрбір қызметкерлерге “Дербес шот” ... ... ... толтырады.
Дербес шот немесе бет есебі өткен кезеңдердегі еңбек төлемі ... ... мен ... ... және төлемнің әр алуан
түрлеріне арналған құжаттардың негізінде қалыптасады. ... ... ... ... мен ... ... орнына есеп айырысу тізімдемесі
ғана толтырылып жүргізіледі. Бұл есеп айырысу тізімдемесі ... ... ... және ... ... ... ... бетінде жұмысшылар
мен қызметкерлерге есептелген негізгі және ... ... ... ... және ... ... ұсталымдарды есепеуге
керекті мәліметтері (лауазымды тұлғаның жалақысы, белгіленген ... ... ... еңбекақысы, туған жылы, отбасы жағдайы,
балаларының және қарауындағы адамдардың саны ұсталынатын және ... ... қай ... дейін демалатыны, тағы да басқалар)
көрсетіледі. Тізімдеменің қосымша беттерінің саны бұл ... ... ... ... ... ... ... ашылғандығына байланысты
болады. Бұл тізімдеменің титулдық бетінде ... мен ... және ... ... сомалары жазылады. Тізімдемені
толтыру барысында оның ең ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды толтырғанда жазылған сомалардың ... мен ... ... ... толтырылатын алғашқы
құжаттарда көрсетілген сомаларына сәйкестігін тексеру қажет. Бұл ... ... мен ... ... еңбекақы сомаларының одан
ұсталынатын ұсталымдарды және қолдарына ... ... ... ... үшін ... тік және көлденең жақтарының жиынтық
сомалары арифметикалық жолмен ... ... ... ... ... еңбекақы бойынша есеп ... ... ... ... ... есеп ... деп аталатын синтетикалық,
пассивті шотта есептеліп жүргізіледі. Бұл шот бойынша ... ... ... түрі №10 және №10-1 ... көрсетіледі.
Жұмысшылар мен қызметкерлерге жұмыс істегендері, қызмет атқарғандары және
өнім өндіргендері үшін есептеліп ... ... ... ... элементі ретінде еңбекті пайдалану бағытына қарай шығындарды есептейтін
белгілі бір шотқа оның ішінде тиісті ... ... ... ... қатар бұл туралы еңбек қоры жайлы тиісті орындарға есеп ... ... да ... мен ... ... тізімдемелері, табельдер
және тағы да басқа алғашқы құжаттар ... әр цех ... ... ... ... ... және ... санаттары
(категориялары) бойынша топталады. Бұл ... ... ... №3 және №4 ... ... жүргізіледі, ол кестенің сол жағында
дебиттелінетін шоттар ... ал оң ... ... ... ... ... есептелген еңбекақы сомалары түрлері
бойынша бөлініп жазылады. Ұйымдарда жұмысшылар мен ... ... ... бөлу (тарату) тізімдемесінің негізінде шығындар
есептелетін (тарату) тізімдемесінің негізінде шығындар ... ... ... есеп ... ... ... ... Д-т: 811
“Тауарларды (жұмыстарды) сату бойынша ... есеп ... ... ... (7110 ... сату
және қызметтер көрсету бойынша шығыстар) шоты
821 “Жалпы ... ... ... (7210 Әкімшілік шығыстар)
902 “Негізгі өндірістегі жұмысшылардың еңбекақысы”( 8010 Негізгі
өндіріс) шоты, 922 ... ... ... ... ... 681 ... еңбекақы бойынша есеп айырысу” шоты.
(3350 Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек)
811 “Тауарларды (жұмыстарды) сату ... ... (7110 ... және қызметтер көрсету бойынша шығыстар) шоттың дебитіне маркетинг
бөлімінің басқа тауарларды сатумен ... ... ... ... әкімшілік шығындар” (7210 Әкімшілік шығыстар) ... ... ... ... ... ... ... “Негізгі өндірістегі жұмысшылардың еңбекақысы” (8010 Негізгі
өндіріс) шоттың дебитіне ... ... ... ... ... ... және кесімді еңбекақылары жазылады. Кесімді
еңбекақы алғашқы құжаттар негізінде өндіріліп шығарылған өнімдердің ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімдерге
үйлесімді (пропорционалды) бөлініп, қосылады.
922 “Көмекші өндірістегі жұмысшылардың ... ... ... ... жұмысшы-қызметкерлерінің істеген жұмыстары мен атқарған
қызметтеріне есептелген еңбекақы сомалары жазылады.
932 “Үстеме ... ... ... (8040 ... ... ... цехтың әкімшілік басқару және басқа да
жұмысшылардың еңбекақылары жазылады.
Кәсіпорындар мен ... ... мен ... ... ... мен ұсталымдар, жарналар есептелгенде:
Д-т: 681“Қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп айырысу”(3350 Еңбекақы
төлеу бойынша қысқа ... ... ... 686 ... ... ... есеп ... Зейнетақы
аударымдары бойынша міндеттемелер) шоты,
639 “Бюджетпен басқадай салықтар немесе алымдар бойынша есеп айырысу”
(3190 Өзгеде салықтар) және тағы да ... ... ... ... жазылады.
Сонымен қатар жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы төленгенде:
Д-т: 681“Қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп айырысу”(3350 ... ... ... ... ... шоты,
К-т: 451 “Кассадағы ұлттық валюта түріндегі ақшалар”(1010 Кассадағы
теңге мен ақша ... шоты ... ал ... бірақ,
уақытындысында таратылмағанда және тағы да басқа жағдайларда:
Д-т: 681 “Қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп айырысу”(3350 Еңбекақы
төлеу бойынша қысқа ... ... ... 334 ... де ... борыштар”(1280 Өзге қысқа мерзімді дебиторлық
берешек) шоты түріндегі бухгалтерлік жазу жазылады.
Кесте 2
Жұмысшылар мен ... ... ... есепшоттары бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... | |н шот |ін шот |
|1 |2 |3 |4 ... ... мен ... ... | | |
| ... және басқа да төлемдер | | |
| ... | | |
| |- ... ... ... ... ... |
| |- ... өндіріс жұмысшыларына; ... ... |
| |- ... ... |932(8040) ... |
| |- ... ... ... | | |
| ... ... |681(3350) |
| |- ... ... ... да | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| | ... ... ... |- ... кезекті демалыс ақысын | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... құрылған болса) | | |
|1 |2 |3 |4 |
| |- ... ... ... ... |685(3510) |681(3350) |
| ... ... | | |
| | ... ... ... |Жұмысшылар мен қызметкерлерге есептелген |681(3350) |686(3220) |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... |Жеке тұлғаларға есептелген еңбекақыдан |681(3350) |639(3190) |
| ... ... ... ... | | ... ... ... сот ... ... |
| ... шешіміне сәйкес орындалатын | | |
| ... ... ... ... | | ... ... ... ... есеп ... |333(1250) |
| |беруі бойынша ұсталатын сомаларына | | ... ... ... ... ... |
| ... ... жұмысшылардың | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... |333(1250) |
| |алдыңғы уақыттарда алған қарыздары үшін | | |
| ... ... | | ... ... ... белгіленген мерзімде |681, ... |
| ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... мен ... ... ... ... |
| |төленген еңбекақы, сыйақы, жәрдемақы және| | |
| ... ... | | ... ... ... болып саналатын |821(7210) ... |
| ... мен ... ... | | |
| ... ... ... комиссиясының,| | |
| ... ... тағы ... мүшелеріне)| | ... ... ... ... ... |639(3190) |
| |еңбекақыдан ұсталған табыс ... ... | | ... ... ... ... ... |682(3350) |451(1010) |
| |сомасы кассадан төленді | | ... ... ... ... ... 913, ... |
| ... үшін есептелген резерв сомасына |923, 821 | |
| | |( ... |
| | |8030, 8040) | ... ... ... салық сомасы |821, 902, ... |
| | |922, | |
| | ... | |
| | |8010, 8020, | |
| | |8040) | ... бөлім. Еңбекақының аудиті
2.1 Аудиттің маңызы мен мақсаты, әдістері және әдістемелік тәсілдері
Аудит- бұл қаржы есеп ... ... ... субьектілердің
берген есебінің дұрыстығын анықтау мақсатында олардың қаржы- шаруашылық
қызметі туралы алғашқы құжаттар мен басқа да ақпаратының есебін, оның
толықтығын және қолданылып жүрген ... мен ... ... ... түрде тексеру.
Аудитті шаруашылық жүргізуші субьектілермен (тапсырыс ... шарт ... ... жеке адамдар (аудиторлар), аудиторлық
ұйымдар (фиамалар) жүзеге асырады.
Аудитің мақсатын шеңберінде олар төмендегідей негізгі ... ... ... ... ... ... ... Ақпараттар
3. Аудиторлардың кәсіби мамандығы
4. Материалдарды жинау және оларды бағалау
5. Стандарттар мен критериялар (белгілер)
Жалпы түрде әдіс ... ... ... ... ... мен ... ... зерттейтін және ғылыми түрде шындық жолдарын
анықтайтын тәсіл.
Әдіс өзінің ... ... ... ... ... алдына қойған
тапсырмаларын орындауға әсерін тигізеді. Өзінің жалпы ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Өйткені
диалектикалық әдістің ерекшелігі сол, ол қоғамның дамуына көмектеседі. ... ... әдіс ... негізгі принциптерін анықтайды.
Ғылымның және іс жүзінде ... ... ... ... де ... әсер ... ... оларда қолданылатын әдістерді
аудитте де қолдануға болады.
Осыған ... ... ... ... ... ... да ... жалпы және ішінара (бірен сарандар) болып бөлінеді.
Аудиттің ... ... ... ... ... және де жалпы ғылыми теорияның зерттелуіне сүйенеді, себебі ол ... осы ... ... мен ... ... екінші жағынан іс
жүзінде қолданылатын зерттеу әдістеріне сәйкес.
Жалпы ғылыми теорияның танылуына төмендегідей методикалық ... ... және ... ... және ... абстракция және
нақтылау және т.б.
Талдау (грек. – ажырату, ...... ... ... ... оны ... түрде зерттеу әдісі. Әрбір ... ... ......... ... нәтижелерді бірлікке
келтіріп, оны ғылыми түрде зерттеу әдісі.
Аудит синтезді талдаумен байланыстырады, ... ол ... ... бір ... ... ... ... – қатнасын
анықтайды.
Дедукция - жалпыдан ішінараға қарай жасалатын логикалық ой қорытындысы
(тұжырымы). Бұл әдісте зерттеуді ... ... ... да ішінараға
көшеді. Қорытынды жалпыдан ішінараға қарай жасалынады.
Индукция – ішінарадан жалпыға ... ... ... ... жеке ... ... ғылыми пән ретінде дедуктивтік әдіс өте зор әсер етеді. Оның
өзі ... ... ... ... бастап, субъектілердің қаржы –
шаруашылық жұмыстарының дұрыстығын анықтау болып есептелінеді.
Аудиттің методикалық тәсілі – ... ... ... ... жасалған ерекше тәсіл және ол тәсілдер экономикалық және заң
ғылымдарының дамуына байланысты.
Осыған орай ... ... ... ... және заң
ғылымдарының дамуы ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Аудиттің методикалық тәсілі төмендегідей тәсілдерден құралады:
Аналитикалық есептеу;
Құжаттау;
Қорытындылау.
Аналитикалық есептеу тәсілі-белгілі экономикалық талдаудың тәсілдері
(салыстыру, ... ... ... т.б.) ... тексеру,
статистикалық және экономикалық-математикалық әдістері. Осылардың ішінде
көп қолданылатын әдісі-аналитикалық ... ... ... ... кезеңінде қолданылады.
Құжаттау тәсілінде төмендегідей тәсілдер қолданылады: Ақпараттық
өңдеу, нормативтік – құқықтық ... есеп ... ... т.б.
Ақпараттық өңдеу дегеніміз – көрсеткіштердің объектісін зерттеудің
жиынтығы, оларды белгілі ақпарат ... ... қою ... ... ... ... ... дискеттер, есеп регистрлері т.б.).
Ақпараттық ... ... ... ... ... ... реттеу және олардың жағдайларын зерттеу.
Аудиторлық қызметтің келесідей түрлерін ажыратады:
- ... ... ... аудит;
- ішкі аудит;
- сыртқы аудит1.
Міндетті аудитті жүргізу әртурлі заңдармен реттеледі. Қазіргі ... ... ... ... бар ... ... қоғамдарға,
банктерге және барлық банктік салаларға, шетел ... және ... ... ... ... ... - ... көлемнен асып кеткен
кәсіпорындарда жүргізіледі, ал ... ... ... ... ... – тек қана тәуелсіз аудиторлық компаниялармен немесе жеке
аудиторлармен жүргізіледі.
Ішкі аудит – бұл ... ... ... ... өзінің құрылым
бөлімдерінде ішкі аудитті жүргізу туралы ... ... ... ғана
міндетті болады.
Аудиттің негізгі принциптері:
- тәуелсіздік;
- әділдік;
- кәсібилік
- адалдық
- құпиялылық.
Аудиторлық қызметтің тәуелсіздігі - аудиторлық ... мен ... ... ... ... ... тапсырыс
берушілер және де үшінші тұлғалар араласпауы керек.
Кәсіби білгірлік – мамандандырылған комиссиясының ... ... ... етуі керек.
Әділдік, адалдық – аудитор құжаттар негізінде өзінің көзқарасын түрлі
жағдайларда отстаивать ете білуі керек.
Құпиялылық – ... ... ... ... ... міндеті.
Аудитордың жұмысы – бұл жүргізу тәртібі, құжаттарды ... ... ... жүргізу процесі бар қатаң ұйымдастырылған процесс.
Аудитор клиентпен аудиттің өзін жүргізбес бұрын ... Ең ... ... жұмыс істейтін саласымен танысу үшін, оның ... ... ... экономикалық ортасын бағалайды. Бұл мағлұмат
көздері болып: баспасөз, статистикалық жинақтар, техникалық әдебиеттер және
т.б. саналады.
Аудит ... ... ... арасындағы келісім ... Сол үшін ... ... шарттарына өте ерекше көңіл бөлуі
керек. Келісімнің міндетті шарттары:
1. тексеру жүргізудің пәні;
2. ... ... ... мен ... төлемнің көлемі мен реті;
4. жақтардың жауапкершіліктері;
Жұмыстың ең негізгі кезеңі – жоспарлау болып табылады. Аудит бойынша 7
– қазақстандық стандартта ... ... ... ... ... және
белгіленген мерзімге дайын болатындай етіп жоспарлау керектігі айтылған.
Аудитор тапсырыс берушімен жұмыстың ... ... және ... ... ... Содан соң ол аудиторлық есеп беру сипаттамасы
мен клиенттің одан не ... ... ... алуы керек.
2.2 Аудиттің жоспары мен бағдарламасы
Нарықтық қатынастарды қалыптастыру жағдайындағы қаржы және ... ... ... ... жағдай жасайтын шаруашылық
жүргізуші субъекті ретінде кәсіпорынның мәртебесін нығайту. Осы ... ... ... ... бухгалтерлік есеп беру және ... ... ... ал ... бөлігін нақты реттелген
бухгалтерлік есеп жүргізу жүйесі ... ... бар ... ... ... ... ... салдарын болжауға және
бағалауға ... ... ... ... ... ... мағлұмат алуға тырысады, себебі олар кәсіпорын қызметінің қаржылық
тиімділігі мен заңға сәйкес болғанын ... ... ... ... ... ... ... қажет екені байқалады. Сол сияқты
есеп берудің объективтік бағасында аудиттің анықталған кезеңде ... ... ... ... жағдайын көрсететін дұрыс
деректер алу үшін ... ... ... Қазақстан Республикасының
“Аудиторлық қызмет туралы” заңы бойынша аудиторлық қызмет1 - ... ... ... ... ... мен аудиторлық ұйымның кәсіпкерлік
қызметі болып табылады. Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар қаржылық есеп
беру мен ... ... ... ... ... – шаруашылық қызметтің
анализі; экономикалық субъектінің бағасы; қаржылық, салықтық, ... ... ... ... мәселесі жөнінде
ақыл – ... ... оқып ... және басқа да аудиторлық қызмет көрсетеді.
Аудит-кәсіпорынның қаржылық есеп ... ... ... ... есеп ... енгізу реттілігін қадағалауға негізделген,
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... ... қаржылық есеп беруінде
толық және ... ... ... Сарап – аудиторлық қорытындының
құрылуымен аяқталады.
Аудиттің мақсаты – заңдылықпен, аудиторлық қызметтің мөлшерлік ... ... мен ... ... ... ... ... мәселені шешу болып табылады.
Аудиттің пәні – келісімді және құпия негізінде іске ... ... пен ... есеп беру ... және басқа экономикалық ақпараттар
(шаруашылық субъектінің қызметі туралы) болып табылады.
Меншік иелері болып ең алдымен ұжымдық меншік ...... ... ... ... ... берушілер. Олардың кәсіпорынның
көптеген мәселелері өте қиын, есеп беруде ... және ... ... ... көз ... есеп ... қағаздарды қарастыру
мүмкіндігінен ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Шаруашылық субъекті ұсынған
ақпараттардың ... тек қана ... ... растай алады.
Аудитор - заңда орнатылған ... ... ... ... ... ... ... Республикасында қабылданған ... ... ... ... іске ... ... ... жөніндегі ақпараттарды тәуелсіз растау және
оларды заңмен қадағалау, сонымен қатар мемлекетке ... және ... ... мәселелерді шешуге қажет.
Шаруашылық субъектінің ішкі аудитінің негізгі мәселелері: еңбекақы мен
есеп жүргізу еңбегін енгізудің дұрыстығын тексеріп ... ұйым ... есеп ... ... ... ... еңбекақы бойынша
жүргізілген есептеулердің дұрыстығын тексеруге ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы бойынша есептеулерді қызметкерлермен аудиторлық
тексеру бағдарламасы
|№ |Аудит процедурасы | ... көзі ... | | ... |
| | 2 | 3 | 4 |
|1 | | | |
| 1 ... қадағалауды тексеру |ҚР–ның еңбек туралы заң | |
| ... есеп ... ... ... және ... ... | |
| |мен еңбекақыны енгізуді ... ... | |
| ... | | |
| ... ... ... уақытының есептеу | |
|2 ... ... және ... ішкі ... | |
| ... ... ... |тоқтап қалуды және толық | |
| |Мен ... ... ... есеп ... | |
| ... ... ... пен | |
| ... ... ... ... | |
| ... келуі ... ... ... | ... ... ... ... және ... ... есебінің табелі, | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... есептелуінің |кесімді жұмыс наряді, | |
| ... ... ... мен ... есебінің | |
| | ... т.б. | ... ... және ... ... бұйрығы, | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... және т.б. | |
| ... | | ... ... ... |Жұмыс уақытын есептеу ... |
| ... ... ... ... ... туралы | |
| ... ... ... ... ... ақау | |
| |мен ... ... ... акт, ... ... | |
| |есептеуін тексеру ... ... т.б. | ... ... ... ... қағаздары, нормативті| |
| |ұсталымдарды ұстап қалудың |қағаздар | |
| ... ... | | |
| | 2 | 3 | 4 |
|1 | | | ... ... ... |Депоненделген еңбекақы | |
| ... ... | ... ... ... шоттар |№10 журнал – ордер, Бас ... |
| ... ... ... т.б. | |
| ... ... | | ... |Еңбекақы бойынша |Бастапқы құжаттар, | |
| ... және ... ... | |
| ... есептердің |баланс, №10 журнал – ордер, | |
| ... ... |Бас ... | ... |Еңбекақы бойынша шаруашылық| | |
| ... | | |
| ... есеп | | |
| ... есебін жүргізуде | | |
| ... ... жою| | |
| ... ұсыныстар жасау | | ... ... ақы ... ... аудитінің мақсаты - еңбек пен оған төленетін төлем
туралы ... ... және ... ... ... ... ... әрі уақытында еңбекақыны төлеуді ұйымдастыру, есептеу
және тиесілі еңбекақы төлеу, өндірілмейтін төлемдерді алып ... ... ... және ... ... ұйым ... ... түрлі учаскелерде еңбекті ынталандыру сияқты операциялардың
заңдылығын қадағалау болып табылады.
Осы ақпарат негізінде жұмыс уақытын ... ... ... ... енгізу, еңбек өнімділігінің өсімі, оған сәйкес шығындардың
дәрежесі мен еңбекақы ... ... ... іске ... ... қызметкерлермен есеп жүргізуді тексеру ... ең ... ... ... ... олардың дұрыс
толтырылғанын , еңбекақы және оның басқа да түрлерін төлеу мен ... ... ... ... ... келуін зерттеп алады.
Осы процедура өткізілгеннен кейін ... бар ... ... ... ... есеп жүргізуіне, барлық ... ... ... ... толықтырулар мен өзгертулер орнатылады.
Кейін аудитор берілген шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мен жүйелері
қолданылатындығын; есепке алынған күннен бастап ... ... ... туралы ішкі жағдайларының бар – ... ... кім ... ... ... ... ... қатынастары); берілген учаскенің бухгалтері қандай
нормативтік ... ... ... ... және ... ... кім тексеретіндігін анықтайды.
Алғашқы құжаттарды тексеру кезінде аудитор жұмыс уақытына нарядтарына
және есеп ... ... ... ... ... керек. Осы құжаттың
негізінде ойдан алынған ... ... бар – ... ... Ол үшін ... ... шыққан күні бойынша ... ... мен ... ... есеп ... табельдеріндегі жұмысшылардың аты
– жөнін салыстырған жөн. Соманың қайтадан есепке ... ... ... есеп ...... ... бір адам аты
–жөнінің қайталанып келуін ... ... ... ... ... ... ... жоқ немесе қысқа мерзімде жұмыс істеп ... ... ... нарядтарды зеттейді.
Кәсіпорын жұмысшыларының жеке құрамының есебін кадрлар бөлімі немесе
арнайы тағайындалған адам ... ... ... ... ... ... толтырылады және табельдік нөмір беріледі. ... ... ... ... ... бухгалтер әрбір жұмысшыға бетесеп
(лицевой счет) ашады. Онда ... ... ... ... ... әрі ... қалған ақша сомалар туралы барлық мағлұматтар
жинақталады.
Бетесептердегі есептелген және ... ... ақша ... ... есеп айырысу – төлемдік ведомостіне аударылады, онда олар басқа
жұмысшылар бойынша сомаланады. Осы ... ... ... ... ... ... жазу жүргізіледі, 63 “Бюджетпен
есептесу” – бөлімше шотында және т.б. есептелінеді.
Осы ведомость ... ... ... және бас ... ... ... ... сомаға шығындық кассалық ордер толтырылады және ... ... ... ... ... ... ... адамдар
еңбекақы алар алдында міндетті түрде жеке куәлігін көрсетуі тиіс.
Аудитор бастапқы құжаттарды және есеп айырысу – ... ... ... ... ... мен есептеудің дұрыстығының
таңдауды тексеруіне көңіл бөлуі керек, әсіресе мыналарға:
- Кесімді бағаға, тарифтік еңбекақы ... мен ... ... ... ... ... кезінде шаруашылық жүргізуші
субъекті жұмысшыларының қызметтік айлықтарының штаттық кестеге
сәйкестігін, еңбек ... ... ... негізделуін,
тарифтік еңбекақы мөлшерін қолданудың, сонымен қатар кесімді
нормалар мен бағаны қолданудың дұрыстығын, ... ... ... ... ... ... уақтының қаншалықты дұрыс
екендігін тексеру керек;
- Кесімді және мерзімді жұмысшыларға шаруашылық ... ... беру ... ... сыйлықтар мен сыйақылар
беру туралы ... ... және оның ... ... ... беру ... ... бұйрықтар, басқару шешімдері т.б.);
- Жұмыстың қалыпты ... ... ... ... уақытта,
үстеме жұмысын, ауыр әрі зиянды жағдайларда, демалыс және ... ... ... үшін ... төлем төленуі керек.
Егер бастапқы құжаттарды еңбекақы ... ... ... ... ... қате ... болатын болса, онда аудитор құжаттарды
тереңірек тексеру туралы шешім қабылдауы керек, себебі еңбекақыны ... - ... ... ... және ... ... ... Бастапқы құжаттардағы мәліметтерде, бетесептерде және есептік –
төлем ведомостерінде жіберілген ... ... ... ... ... жұмыс жасау жағдайынан ауытқуына байланысты қосымша есептеудің
дұрыстығын тексергенде аудиторға мынаны ескергені жөн: қалыпты жағдайдағы
жұмыс деп – ... ... ... және т.б. ... ... жұмыс
орындары бар және толығымен ... ... ... және т.б. ... ... ... Егер осы шарттар
орындалмаса және ... ... ... ... ... ... ... уақыт пен оның төлемін есептеу керек. Міне осы ... ... ... ... ... уақытта жұмыс істегені үшін
қосымша төлем және ... ... ... үшін ... есептеу мен
толтырудың дұрыстығын тексереді.
Содан соң ... ... ... ... жұмысқа төленген еңбекақыны
тексереді.
Айлықтан ұсталынып қалған ақша сомасының дұрыстығын да тексеруі қажет.
Тексеру кезеңінде аудитор ... ... ... ... ... ... еңбекақының депоненттелгенін;
• Депоненттелген соманың төленуін және алынбаған депоненттік соманың қарыз
құрамына аударылуын;
... іс ... ... ... ... ... ... жұмыс күндеріне (демалыс ақы (отпускной),
демалыс жәрдем ақы) төлем есептеудің және уақытша жұмысқа жарамсыздығы
бойынша жәрдем ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын;
• Өнімнің өзіндік құнына төленетін жеке төлемдерді ... ... ... ... ... ... құрудың дұрыстығын;
• Синтетикалық және аналитикалық ... мен ... ... ... есеп беру түрлерін толтырудың дұрыстығын.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің әрбір ... ... ... ... есеп ... ... аналитикалық
есебі жүргізіледі. Тәжірибеде аналитикалық есептің мәліметтері синтетикалық
есеп мәліметтерімен сәйкес келмей жатады. Оны есептік – төлем ведомсіндегі
көрсетілген ... ... шот ... ... жолымен
анықтайды.Бұл жағдайында аудитор олардың сәйкес ... ... ... ... жою ... ... береді.
Еңбекақы бойынша есептеумен қоса аудитор әлеуметтік сақтандыру мен
қамтамасыздау бойынша есепті де ... ... ... мен ... ... ... ... болып
төлемдер сомасын есептеудің, тиесілі ... ... ... және ... бухгалтерлік есепте дұрыс көрінуін орнату ... ... ... ... ... ... Сақтандыру аударымдарын есептеу үшін еңбекақы қорын дұрыс анықтау;
• Сақтандыру аударымдарының тарифін дұрыс қолдануын;
• Аударымдардың уақтылы және толық толеуін;
• Жәрдемақы, ... және т.б. ... ... қаражатынан
төленетін есептеулердің дұрыстығын;
• Аударымдардың есептелуі мен олардың ... ... ... ... ... ... Сақтандыру төлемдерінің түрлері бойынша есеп формаларын дұрыс және
өз уақытында толтырып, оларды сәйкес қорларға өткізуін қарастырады.
Кредиторлық қарыздарын ... ... ... ... ... оның ... тағы бір рет көз ... керек. Ол үшін шарттар
мен келісімдерді зерттеуі, кәсіпорынның міндеттемелері мен қарыздары ... ... ... ... қарыздық міндеттемлер
мен оларды төлеу туралы құжаттардағы жазулардың дұрыстығын тексеруі керек.
Ішкі талдауды жүргізу барысында еңбекақы ... ... ... керек.
Осы мақсаттар үшін аудитор жұмыс берушінің шығындарының жалданатын
жұмысшылар санына, ... ... ... ... ... бойынша олардың жұмыстарын төлеу шарттарына байланысты екенін
білуі тиіс.
Еңбекақы қоры ... ... ... ... және еңбек шарттары
негізінде жұмысшы мен жұмыс берушінің анықталған кепілдік пен өтемдерді
(компенсация) ... Олар ... жеке ... ... ... пен ... заңда көрсетілген мөлшерлері келісімде есептеу
көлемдері ретінде қатысады. Олар ... ... ... ... ... үшін ... Сол арқылы еңбекақы қоры дәл осы уақытта
жұмысберуші мен жұмысшыға есептелген жеке ... ... ... ... жабу ... ... құн, ... немесе арнайы бағыттағы
қаражаттар) тәуелді емес.
Еңбекақы қорының ... ... және ... ... ... жұмыс
істелген және істелмеген жұмыс уақыты үшін кәсіпорынмен есептелген
еңбекақы ... ... ... ... өнім үшін төленетін тура еңбекақыдан басқа
еңбекақы қорына ынталандыратын, өтемдік төлемдер – сыйлық, жағымсыз ... ... және ... ... жұмыс, сонымен қатар
істелмеген уақыт үшін төленетін барлық ақшалар сомасы кіреді.
Нарық және кәсіпорындар арасындағы бәсекелестіктің ... ... ... ... еңбекақы қорының ғылыми негізделген,
объективті және ... ... ... ... ...
монополистік құрылысымен салыстырғанда түспей, ... ... ... ... ... ... ... үшін көп қаражат
алуды көздеген болса, ал нарық жағдайында оның ... ... ... өте ... пайданы алуға ұмтылады. Бұл қор ... ... және ... дұрыс қызмет етуі үшін жеткілікті болуы
керек. ... ... ... тыс ... ... өзіндік құнына кіреді
және пайданы қысқартып, ... ... Ал ... жетіспеуі,
әсіресе инфляция кезінде еңбекақының дәрежесінің салыстырмалы төмендеуіне
әкеледі ұжымның тұрақсыз болуына, ... ... ... ... ... соғады. Сондықтан еңбекақы қорын жоспарлау рөлі қарқынды
өсуде.
ІІІ бөлім. Еңбекақыны талдау
3.1 Еңбек ... ... ... ... ... ... жеке және көмекші
көрсеткіштер жүйесі қолданылады.
Жинақталған көрсеткіштерге бір жұмысшының орташа жылдық, ... ... ... ... өнім ... ... ... бір жұмысшының өндірген
орташа жылдық ... ... ... ... ...... ... өнім бірлігін өндіруге кеткен
уақыт шығыны және оның ... ... ... - ... бір ... ... жасауға кеткен уақыт
шығыны.
Еңбек өнімділігін жалпылайтын көрсеткіш – бір жұмысшының орташа жылдық
өнімді өндіруі ... ... ... Оның ... тек тек ... ... ғана емес, сонымен қатар өнеркәсіпті - ... ... ... үлес ... ... ... ... және жұмыс күнінің созылуына тәуелді.
1 - сурет
Факторлі талдау жасауға керекті мәліметтер
Талдау жұмыстарын жүргізу үшін төмендегідей мәліметтері керек, оған
жататындар:
Кесте 4
Талдау жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... өндірісінің көлемі, мың тг. |96000 |100800 |+4800 ... сан: | | | ... ... - өндірістік қызметкерлер|200 |202 |+2 ... | | | ... ... (ЖС) |160 |165 |+5 ... ... ... - ... | | | ... ... ... ... | | | ... үлес ... (ҮС) % |80 |81,68 |+1,68 ... Бір ... жыл ... ... | | | ... саны (К) |220 |210 |-10 ... ... күнінің орташа созылуы (С),сағ.|7,95 |7,8 |-0,15 |
| ... ... ... ... | | | ... Жыл ... ... жұмысшылармен | | | ... ... |279840 |270270 |-9570 ... ... ... бір жұмысшымен , | | | |
| |1749 |1683 |-111 ... | | | ... ... ... мың тг: | | | ... Бір ... (ЖӨ) |480 |499,01 |+19,01 ... Бір жұмысшының (ЖӨ’) |600 |610,91 |+10,91 ... ... ... ... | | | ... (КӨ), мың тг. |2,73 |2,91 |+0,18 ... ... ... сағаттық | | | ... (СӨ), мың тг. |343,05 |372,96 |+29,91 ... ... ... ... | | | ... мың адам-сағ. |- |1367 |- ... ҒТП ... ... ... | | | ... жоспардан тыс үнемдеу (Тү), мың | | | ... |- |8500 |- |
| 14. ... ... әсерінен тауар | | | ... ... ... |- |+2300 |- ... ... ... ... бір ... орташа жылдық
өнімділік көлеміне әсер ететін ... ... Ол үшін ... ... = ҮС * К * С * ... ... өнеркәсіпті - өндірістік қызметкерлер өнімділігінің
өзгерісіне әсер етуін есептеу үшін абсолютті айырма әдісін қолданамыз.
Жоғарыда келтірілген 4 – ... ... ... нақты орташа жылдық
өнімділіктің көлемі жоспармен салыстырғанда 19 мың ... ... Ол ... өндірістік қызметкерлердің жалпы санының ішінде
жұмысшылар санының өсуіне байланысты 10 мың теңгеге, жұмысшылардың ... ... ... байланысты 40 мың теңгеге өскен. Ал ... тыс ... кері ... ... оның ... 22,27 және ... ... төмендеді. Сол үшін осы бағыттағы талдауды тереңдету керек.
Кәсіпорын ... ... ... ... деңгейіне
факторлардың әсер етуін абсолютті айырма әдісін қолдану арқылы ... ... ... байқаймыз.
Кесте 5
Орташа жылдық өнімділіктің өзгерістері
|Фактор ... ... ... тг. |
|Өзгерітер: | ... ... ... сан ішіндегі | ... ... Δ ҮС * ... ... ... ... жыл ... |ΔЖӨк=ҮСн*ΔК*КӨжос=0,8168*(-10)*2,73= |
|істеген күнінің саны |=-22,27 ... ... ... созылуы |ΔЖӨжос=ҮCн*Кн*ΔС*СӨжосп = ... ... ... ... =-8,83 |
| ... ... |
| ... ... | |
| |+19,01 ... соң, ... ... ... өнімділігінің өзгерісін өзгерісін
талдаймыз. Ол бір жұмысшының жыл ішінде істеген күнінің ... ... ... және ... сағаттық өнімділікпен өрнектеледі:
ЖӨ = С * К * СӨ.
Абсолютті айырма әдісі арқылы осы факторлардың әсер ... ... 4- ... ... ... ... ... * Сжосп
* СӨжосп=
=-10*7,95*0,34305= -27,27 мың тг;
ΔЖӨжосп= Кн * ΔС * СӨжосп=
=210*(-0,15)*0,34305=-1081 мың ... = Кн * Сн * ... мың ... +10,91 ... ... өнімділіктің өзгерісі міндетті түрде еңбек өнімділігі
мен факторының негізгі көрсеткіші ретінде ... және оған ... ... ... және орташа күндік жұмысшылар өнімділік деңгейі
тәуелді болады. Орташа сағаттық өнімділікті талдау үшін Н.А.Руссак ... ... Онда бұл ... ... өнім ... ... және оның құндылық бағасына тәуелді болады.
Бірінші топқа ... ... ... Олар ... ... және ... ... Екінші топқа кооперилденген қойылымдар
деңгейі мен өнім құрылымының өзгеруіне ... ... ... ... ... факторлар кіреді. Бұл факторлар орташа
сағаттық өнімділік әсерін ... үшін ... қою ... ... ... өнімділіктің жоспарлы және нақтылы деңгейінен басқа 3
шартты түрдегі көрсеткіштері мен шамаларын анықтау қажет.
1-орташа сағаттағы ... ... ... ... жоспармен
салыстырған жағдайда есептелуі керек. Бұл үшін тауарлы өнім өндірісінің
фактілі көлемін кооперилденген ... мен ... ... өзгерісті (ӨЗқұр) түзету керек, ал жасалынған уақыт санын
өндірістік емес уақыт ... және ҒТП ... ... ... ... тыс ... ... керек.
ЖӨшарт1=(ӨЗн Ғ ∆ӨЗқұр) / (Тн - Тө Ғ Тү)=
=(100800-2300) / (270270-1367+8500)=355,08 мың ... ... ... жоспармен салыстырсақ, онда ... ... ... ... ... ... өзгергенін көреміз.
∆СӨқарқ = 355,08 – 343,05 = +12,03 мың тг.
2-орташа сағатты өнімділіктің шартты түрдегі көрсеткішінің ... ... ... Тү –ге ... Ғ ∆ӨЗқұр) / (Тн – Тө)=
=(100800-2300) / ... мың ... ... ... нәтижені салыстыру арқылы ҒТП шараларын
енгізу арқасында уақытты жоспардан тыс ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
∆СӨтү=366,3 – 355,08= +11,22 мың тг.
3-орташа сағатты өнімділіктің шартты түрдегі көрсеткішінің екіншіден
айырмашылығы өндірілмейтін уақыт шығынына түзетілмейді.
СӨшарт3=(ӨЗн Ғ ... / ... / 270270 = 364,45 мың ... және ... ... ... ... өндірмейтін уақыт
шығындарының орташа сағаттық өнімділікке тигізетін әсерін көрсетеді:
∆СӨтө=364,45 – 366,3 = -1,85 мың тг.
Егер үшінші шартты ... ... ... салыстырсақ, онда
өнімді өндіру ... ... ... орташа сағаттық
өнімділіктің қалай ауысқанын анықтауға болады:
∆СӨқұр=372,96 – 364,45 = 8,51 мың тг.
яғни ... ... ... факторлар, кәсіпорын жұмысшыларының еңбек
өнімділігінің өсуіне жақсы ықпалын тигізетінін көреміз.
Факторлер балансы: 1,03 + 11,22 – 1,85 + 8,51 = 29,91 мың ... ... ... ... әсер ... ...... талдау қолданылады. Орташа сағаттық
өнімділіктің көпфакторлі корреляциалық үлгісіне мынадай ... ... ... қор ... ... ... қуат қарулануы
(энерговооруженность); жоғары білікті немесе орташа ... ... бар ... ... пайызы; жабдықтардың орташа жұмыс істеу уақыты
және т.б.
Осы факторлар ... ... ... ... ... өзгергенін
білу үшін, алынған орташа сағаттың ... ... бір ... ... санына көбейту арқылы анықталады.
∆ЖӨ’хі=∆СӨхі * Кн * Сн.
Олардың орташа жылдық жұмысшылар өнімділігіне ... білу ... ... ... ... ... өсуін өнеркәсіпті - өндірістік
қызметкерлердің жалпы ... ... ... үлес ... ... ... * ... факторлардың шығындарын өнім көлемінің өзгеруіне әсер етуін есептеу
үшін орташа жылдық і-факторлі жұмысшылар өнімділігінің өсуін ... ... ... нақтылы орташа тізімдік санына көбейту арқылы
табамыз:
∆ӨЗхі = ∆ЖӨхі * ӨӨҚн
немесе ... ... ... ... ... жұмыс күшінің нақтылы
созылу көлеміне , бір жылдағы бір ... ... ... ... ... ... жұмысшылар санының үлес салмағына және ... ... ... ... ... ... табамыз:
∆ӨЗхі = ∆СӨхі * Сн * Кн * ҮСн * ӨӨҚн
Төмендегі кесте арқылы кәсіпорынның өнім ... және ... қай ... оң және қай ... ... әсер ... ... талдаудың қорытындысы
|Фактор ... ... ... мың ... мың|
| |тг. |мың тг. |тг. |тг. ... ... саны |- |- |- |+960 ... Бір ... ... ... | | | | ... |- |- |- |+3840 ... |- |- |- |+4800 ... ... ... үлес ... |- |+10,08 |+2036 ... жұмысшымен жыл ішінде істеген | | | | ... саны |- |-27,27 |-27,27 |-4498 ... ... ... |- |-10,81 |-8,83 |-1784 ... ... сағаттық | | | | ... ... |- |+48,99 |+40,03 |+8086 ... |- |+10,91 |+19,01 |+3840 ... ... | | | | ... ... |-12,03 |+19,70 |16,09 |+3520 ... техникалық деңгейінің |+11,22 |+18,38 |+15,01 |+3032 ... | | | | ... ... ... шығындары |-1,85 |-0,3 |-2,46 |-497 ... ... |+8,51 |+1,40 |+11,39 |+2300 ... |+29,91 |+48,99 |+40,03 |+8086 ... ... ... ... өсуін қамтамасыз ететін нақты
шараларды істеу және орташа сағаттың, орташа күннің және орташа жылдық
жұмысшылар ... өсу ... ... ... өсу ... ... негізгі бағыттары оның деңгейін
есептеу формуласынан шығады. СӨ = ӨЗ / Т. Еңбек ... мына ... ... болады:
а) кәсіпорынның өндірістік күшті толығымен пайдалану ... ... ... өсіреді, себебі өндіріс көлемінің өсуі кезінде тек ... ... ... ... ... ... Сөйтіп өнім бірлігін өндіруге
кететін уақыт көлемі азаяды.
б) өндіріске кететін еңбек шығынын өндіріс ... ... ... ... ... ... автоматтандыру, өндірісті жетілген
техникамен, технологиямен жабдықтау арқылы төмендетеді.
Бұл кезде өнім өндіру ... ... және ... шығынының ара
қатнасы болуы мүмкін. Олар қазіргі экономикалық ... және ... ... ... ... басқару стратегиясын сайлау кезінде
ескерілуі ... өнім ... ... ... төмендетілсе, онда өнім өндіру көлемі
өседі;
2) өнім көлемі еңбек шығынына қарағанда ... ... ... шығыны өзгерілмесе, өнімкөлемі өседі;
4) Еңбек шығыны төменделсе, өнім көлемі өзгермейді;
5) Еңбек шығынына қарағанда, өнім көлемі жай қарқынмен азаяды.
Қай нұсқасын таңдағанына ... ... ... өнімділік былай
анықталады:
СӨР↑ = СӨб – СӨн =ӨЗн + ... / Тн - ТР↓+ Тқ- ӨЗн / ... ... ... ... ... ... резервінің өсуі; СӨб, СӨн – орташа
сағат ... ... және ... деңгейі; ЖӨР↑- ҒТП шарасын енгізу
арқасында жалпы өнім ... ... Тн- өнім ... ... ... ... ... шығынына; ТР↓ - жұмысшылар уақыт ... ... ... ... азаюы, Тқ- өнім өндіру ... ... ... ... ... ... ... резервінің өсуін жұмыс күшінің жоспарлы
созылуына көбейту арқылы орташа күндік өнімділік ... ... ... осы ... бір ... жұмыс уақтының жоспарлы қорына көбейтсек,
онда орташа жылдық жұмысшылардың өнімділігінің өсуін аламыз.
Өнім шығару резервінің ... ... үшін ... орташа сағат
өнімділігінің өсімін барлық жұмысшылардың ... ... ... ... = ... * ... өнімділігінің резервінің (ЕӨР↑) өсуін төмендегі ... ... ... / 100- ... ... ... анықталған шараларды өткізу арқасында жұмысшылар мен
басқару қызметкерінің санының салыстырмалы қысқару пайызы.
3.2 ... ... ... ... ... кәсіпорындарға еңбек ресурстарын
қолдануда және қызметкерлердің еңбек ақысының көлемін және ... ... ... ... Ал қызметкерлерге өздеріне қалаған, жұмыс жағдайлары
жақсартылған кәсіпорындарды сайлауға мүміндік ... ... ... үшін ... адамдарды қызықтыратын сұрақ еңбекақы мөлшері болып
табылады. Еңбекақы – ... ... ... барысында
қызметкерлердің сол өнімді өндіруге қосқан ... ... ... Бұл үлес ... ... және тек сол ... ғана осы
қаражаттармен иеленеді. Еңбекақыдан басқа, ... ... ... ... ... сыйақылар, т.б. береді.Бұл шығындар да
еңбекақы қорына жатады.
Еңбекақының екі негізгі түрі бар: ...... ... істеген
уақытына қарай төлейді және кесімді – еңбекақыны өндірген өнім ... ... ... ... ... ... еңбекақы қорын
құрады және ол ... ... бір ... ... ... ... ресурстарын пайдалануын, және еңбек өнімділік
деңгейін талдауды еңбекақымен тығыз байланыстырып ... ... ... өсуімен оны төлеу қарқыны да ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің қарқыны оны төлеу
қарқынан озып отыруы керек. Тек осындай ... ғана ... ... ... ... ... барлық кәсіпорындарда еңбекақыны пайдалану қаражаттарын
талдау үлкен дәрежеде болады. Талдау барысында еңбекақы ... ... ... ... өсуі ... ... үнемдеуді,
өнімнің еңбек сиымдылығын төмендетуді іске асыру керек.
Еңбекақы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қарауында қалатын таза пайдадан және әлеуметтік қорғау
қаражаттарынан төлейтін төлемдер жатады. Ол ... ... ... ... ... ... ... ... мың тг. |
| ... ... ... |
|Еңбекақы қоры |20500 |21465 |+965 ... ... |10630 |11180 |+550 ... ставка және айлық бойынша |6580 |6349 |-231 ... ... ... ... |1400 |1545 |+145 ... ... үшін ... төлем |500 |520 |+20 ... ... ... және мерзімнен тыс істеген | | | ... үшін ... ... |- |80 |+80 ... ... және қосымша демалыстарды төлеу | | | ... ... үшін ... |1390 |1491 |+401 |
| |- |300 |- ... пайда есебінен төлемдер |5860 |6145 |+285 ... ... ... ... сыйақы | | | ... |1800 |1850 |+50 ... ... |700 |720 |+20 ... бір ... ... |30 |45 |+15 ... ... тыс ... төлеу | | | ... ... мен ... ... |- |- |- ... үйін салуға алған жұмыскерлердің |150 |150 |- ... өтеу |600 |600 |- ... және ... ... ... | | | ... ... бойынша дивиденттерді төлеу |220 |250 |+30 |
| | | | |
| |2360 |2530 |+170 |
| | | | ... ... ... |940 |1100 |+160 ... Балаларды асырайтын жанұяларға төлемдер |150 |160 |+10 ... ... ... ... ... | | | ... |540 |740 |+200 ... Кәсіподақтық жолдамалардың құны |250 |200 |-50 ... ... ... ... |27300 |28710 |+1410 |
|Жалпы соманың бөлігі, % | | | ... қоры |75,0 |74,8 |-0,2 ... ... ... |21,5 |21,4 |-0,1 ... ... ... есебінен төлеу |3,5 |3,8 |+0,3 ... ... ... ... ... қоры ... қолданылған
қаражат құрамының үлес салмағының көп бөлігін құрайды.
Еңбекақы қорынын талдауға кірісер алдында абсолютті және салыстармалы
қатынасты ... ... ... ... ... ... еңбекақыны (ЕАҚн) қолдану
қаражатын еңбекақы қорының жоспарымен (ЕАҚжосп) салыстырғанда:
∆ЕАҚабс=ЕАҚн- ЕАҚжосп=
=21465-20500=+965мың тг.
Бірақ абсолютті ауытқулар еңбекақы ... ... ... бұл ... ... өндіру жоспарының орындалу деңгейінің есебінсіз
анықталады.
Салыстырмалы ауытқулар нақты есептелген еңбекақы сомасының жоспарлы
қорымен ... оны ... ... жоспарының коэффицентіне түзету
арқылы анықталады. Өнімді өндіруді жоспар бойынша орындау пайызы ... / 16023). ... тек өнім ... ... ... ... ... ауыспалы бөлігі ғана түзетіледі. Бұл кесімді бағалау
бойынша ... ... ... ... үшін ... ... қызметкерлеріне сыйақылар төлеу, ауыспалы еңбекақы бөлігіне сәйкес
төленетін демалыс ақысы.
Еңбекақының тұрақты бөлігі өндіріс көлемі төмендегенде ... ... Бұл ... есептеу үшін төмендейді мәліметтер келтіреміз:
Кесте 8
Еңбекақы қорын талдауға арналған мәліметтер
|Көрсеткіштер ... ... |
| ... ... ... ... еңбекақысының ауыспалы бөлігі |12030 |12725 |+695 ... баға ... |10630 |11180 |+550 ... ... ... |1400 |1545 |+145 ... ... ... ... |3272 |3709 |+437 ... ... бойынша мерзімді еңбекақы |2772 |2809 |+37 ... ... |500 |900 |+400 ... ... ... үшін |- |80 |+80 ... ... үшін |500 |520 |+20 ... ... ... жұмыстың тұрып қалғаны |- |300 |+300 ... | | | ... ... ... ... |15302 |16434 |+1132 ... | | | ... ... ... ... |1390 |1491 |+101 ... ... қатысты |1090 |1155 |+65 ... ... ... |300 |336 |+365 ... ... |3808 |3540 |-268 ... жалпы қоры, соның ішінде |20500 |21465 |+965 ... ... ... |13120 |13880 |+760 ... ... ... |7380 |7585 |+205 ... ... ... үлес салмағы, % | | | ... ... |64,0 |64,66 |+0,66 ... ... |36,0 |35,34 |-0,66 ... ... арқылы еңбекақыны өнімді өндіру жоспарының орындалуына
байланысты еңбекақы қорына қатысты ауытқуларды анықтауға болады:
∆ЕАҚқатн ═ ЕАҚн – ... ...... + ЕАҚжосптұр ),
∆ЕАҚқатн ═ 21465 – (13120 * 1,026 + 7380) ═
═ 21465 - 20841═ + 624 мың тг.,
бұл ... ...... қоры ... ... ... ЕАҚн – ... қоры, ЕАҚкт - өнім ... ... ... коэффицентіне
түзетілген жоспарлы еңбекақы қоры, ЕАҚжоспаус және ЕАҚжосптұр – жоспарлы
еңбекақы қорының ... және ... ... Кжо - ... ... ... коэффиценті.
Еңбекақы қорынына қатысты ауытқуын есептеу үшін түзету коэффицентін (Кт
) қолданады. Ол ... ... ... ... үлес салмағын, өнім
өндіру бойынша жоспардың орындалуының әрбір ... үшін ... ... қай ... ... ... ... (∆ӨӨ%)
∆ЕАҚқатн = ЕАҚн - ЕАҚкт =
= ЕАҚф – ЕАҚжосп * (100 + ∆ ӨӨ% * Кт ) / ... ... = 21465 – (20500 * (100% + 2,6% * 0,64 / 100) =
= +624 мың ... ... ... ... қорын пайдалануда 624 мың теңгеге
артық шығындалғаны байқалады.
Ары қарай еңбекақы қорының абсолютті және ... ... ... анықтау керек.
Еңбекақы қорының ауыспалы бөлігі өнімді өндіру көлеміне(VӨӨ), оның
құрылымына (ҮТі), үлесті еңбек ... ... және ... ... ... (ЕАі) байланысты болады.
2 - сурет
Ауыспалы еңбекақы қорының факторлық жүйесінің үлгісі
Бұл факторлардың еңбекақы қоры бойынша ... және ... әсер етуі үшін ... мәліметтер керек:
Кесте 9
Абсолютті және салыстырмалы ауытқуларға әсер ету мәліметтері
| ... мың тг. ... ... | ... * ... * ... жоспары бойынша |13120 ... * Кжо) = (13120 * 102,6% / 100) ... ... |13461 |
|∑(VӨӨін * ЕАЕіжосп), |13800 ... * ... * ... |12700 ... * ... * ЕАіф) жоспарлары бойынша |13880 ... ... | ... (13880 – 13120) |+760 ... (13880 – 13461) |+419 |
10 - ... нәтижесінен кәсіпорынның ауыспалы еңбекақысы салыстырмалы артық
шығындалғанын көреміз. Ол кесімді - жұмысшылардың еңбек ... ... ... еңбекақысын төлеудің өсу қарқынынан жоғары болғаны арқылы
анықталады. Өндіріс құрылысының ... ... ... ... ... ... ... бөлік қорының өзгеруіне әсер ететін факторларды
есептеу
|Фактор ... ... ... ... ... |+341 |- ... ... құрылымы |+339 |+339 ... ... ... ... |-1100 |-1100 ... ... |+1180 |+1180 ... |+760 |+419 ... ... ... бөлімінің өзгеру себебін талдау керек. Оған
кесімді – жұмысшылардың, қызметкерлердің, бала – ... ... т.б. ... ... ... Бұл категория жұмысшыларының
еңбекақысы олардың орташа тізімдік санына және орташа еңбекақыға тәуелді.
Кесімді – ... ... ... еңбекақысы бір жұмысшының жыл ішінде
істеген ... ... ... ... созылуына және орташа ... да ... ... ... ... ... қорының детерменделген факторлық
жүйесі.
Жоғарыдағы кестеге сәйкес мерзімді еңбекақы қоры ... ... ... ... ... үшін ... үлгілер қолданылуы
мүмкін: ЕАҚ= ЖС * ЖЕА,
ЕАҚ= ЖС * К * ... = ЖС * К * С * ... ... ... ... ... үшін ... мәліметтер
|Көрсеткіш ... ... ... ...... ... тізімдік саны |32 |33 |+1 ... ... ... күндердің жыл | | | ... ... саны | | | ... ауысымының орташа созылуы, сағ. |220 |210 |-10 ... ... ... мың тг. |7,95 |7,8 |-0,15 ... жұмысшының айлығы, мың тг.: |2772 |2809 |+37 ... ... | | | ... ... |86625 |85121 |-1504 ... сағаттық |393,75 |405,34 |+11,59 |
| |49,53 |51,97 |+2,44 ... ... ... ... ... ... осы
факторлардың әсерін есептейміз.
∆ЕАҚжс= (ЖСн – ЖСжосп) * ЖЕАжосп =
= (33-32) * 86625= +86,6 мың ... = ЖСн * ...... =
= 33 * (85121 – 86625) = - 49,6 мың ... ... тг.
Соның ішінде:
∆ЕАҚк = ЖСн * (Кн – Кжосп) * Сжосп * СЕАжосп =
= 33 * (210 – 220) * 7,95 * 49,53= -130 мың ... = ЖСн * Кн * (Сн – ... * ... =
= 33 * 210 * (7,8 – 7,95) * 49,53 = -51,5 мың ... = ЖСн * Кн * Сн * (СЕАн – СЕА жосп) =
= 33 * 210 * 7,8 *(51,97 - 49,53) = +131,9 мың ... – 49,60 мың ... ... ... артық шығындалуы негізінен мерзімді-
жұмысшылар санының өсуімен байланысты. ... ... ... ... ... ... бір ... жыл ішінде істелген
жұмыс көлемінің төмендеуінен ... ... ... ... ... ... ... ставканың өсуі нәтижесінде пайда болды.
Басқару қызметкерлердің еңбекақы қоры ... ... ... ... ... ... Берілген кәсіпорынның басқару аппаратында
бірнеше қысқартулар (сокращение) болды. Олардың саны 40 – 37 ... ... ... ... ... қоры 285,6 млн ... ... = (ЖСн – ЖСжосп) * ЖЕАжосп =
= (37 – 40) * 95,2 = -285,6 мың тг.
Қызметтік ... ... ... еңбекақы қоры 17,6 мың
теңгеге өсті:
∆ЕАҚжеа = ЖСн * (ЖЕАн – ... =
= 37 * (95,675 – 95,2) = +17,6 мың ... - 268,0 мың ... ... ... ... ... ерекше мән ... ... ... оның ... сонымен қатар оның деңгейін
анықтайтын факторлар ... ... ... ... ... ... ... мен мамандықтар бойынша бір жұмысшының орташа
еңбекақысының ... ... ... ... ... ... ... жұмыс ауысымының созылуына, орташа сағаттық ... жыл ... ... күн ... ... болатынын ескеру
керек:
ЖЕА = К * С * ... ... ... жасалған жұмысшылар категориялары бойынша
орташа жылдық еңбекақы дәрежесінің өзгеруіне осы факторлар әсерінің есебі.
Кесте ... ... ... |Бір ... ... ... сағаттық|
|Категориясы ... ... ... мың тг. |
| ... ... | |
| | ... сағ.| |
| ... ... ... ... ... |Нақты |
|Кесімді жұмысшылар |220 |210 |7,95 |7,8 |58,6 |64,10 ... ... |220 |210 |7,95 |7,8 |49,53 |51,97 ... т.б. | | | | | | ... ... |Орташа жылдық |Жұмысшының жоспарлы орташа жылдық ... ... мың тг. ... ауытқуы |
| | |Бар ... ... ... |
| | ... | |
| ... ... | |Істелген|Ауысымның |Орт. |
| | | | ... ... |
| | | | ... |ның ... | | | | | | ... |102500 |105000 |+2500 |-4659 |-1846 |+9005 ... | | | | | | ... |86625 |85121 |-1504 |-3938 |-1560 |+3994 ... т.б. | | | | | | ... ... орташа сағаттық еңбекақының өскенінен орташа жылдық
еңбекақының өсімінің өскенін көреміз. Ал орташа сағаттық ... ... ... ... мен ... жұмыс қарқындылығының өсуіне,
өндіру мен бағалау нормасын ... ... ... ... мен ... ... және ... сыйақылар мен, қосымша төлемдерге тәуелді
болады. Талдау кезінде өнімнің еңбек ... ... ... ... ... ... мен ... нормасын уақытында қайта
қарастыруын, тариф ... ... ... ... ... ... ... кінәсімен жұмыстың тұрып қалған сағаттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... мен орташа еңбекақының ... ... ... керек. Жоғарыда айтылғандай, ұдайы
өндірісті ... ... мен ... алу ... ... ... өсу
қарқыны оны төлеу қарқынынан озық болуы керек. Егер ... ... онда ... қоры артық шығындалады, өнімнің өзіндік құны өсіп,
оған сәйкес ... ... ... ... ... (жыл, ай, күн, сағат) ішінде ... ... ... оның ... сипатталады. Ол есептік
кезеңдегі орташа еңбекақының (ОЕ1) базистік ... ... ... ... анықталады.
Осыған сәйкес еңбек өнімділігінің индексі (Іеө) былай анықталады:
Іое = ОЕн / ОЕжосп = 106,4 / 102,5 = 1,038 мың ... = ЕӨн / ... = 499 / 480 = 1,04 мың ... нәтижесінде бұл кәсіпорында еңбек өнімділігінің өсу ... өсу ... озық ... ... Озу ... ... тең:
Коз = Іеө / Іое = 1,04 / 1,038 = 1,0019268227
Үнемдеу сомасын (-Ү), немесе артық шығын сомасын (+Ү) ... ... ... ... ... = ЕАҚф * ( Іое – Іеө / Іое) =
= 21465 * (1,038 – 1,04 / 1,038) = - 41,4 мың ... мысалымыз бойынша еңбек өнімділігінің өсуінің жоғары ... өсу ... ... ... ... 41,4 мың теңгеге
үнемдегенін көреміз.
Инфляция жағдайында орташа еңбекақының өсу ... ... ... ... ... мен ... ... өсу индексін
(Іб) ескеру керек:
Іеа = ОЕ1 / (ОЕ0 * ... ... ... ... ... – 106,4 мың ... жылы – 76 мың ... инфляция индексі - 1,5 болып
табылады:
Іеа = 106,4 / (76 * 1,5) = ... ... ... ... ... еңбекақысының
өскенін емес, ал 6.7% төмендегенін көреміз.
Қорытынды
Дипломдық жұмысымды жазу барысында мынадай сұрақтарды қарастырдым:
- ... ... ... ... ... өнімділігі мен еңбекақы қорын талдау.
Еңбекақы есебі жалпы ... мен ... ... еңбекақы
негізгі және қосымша деп аталатын екі топқа бөлінеді.
Негізгі еңбекақы- ... мен ... ... ... ... яғни ... ... жұмысына, атқарған қызметіне төленеді.
Қосымша еңбекақыға – еңбек заңына ... ... ... ... мен қызметкерлердің жұмыс істемеген, ... ... ... ... жатады.
Өндіріс пен құрылыста халық шаруашылығының басқа да ... ... және оны ... ... және кесімді деп ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің жұмыс істеген уақтына
сағаттық немесе күндік еңбекақы мөлшері ... өнім ... ... қарамастан, яғни оның жұмыста болған уақтына төленеді.
Кесімді еңбекақы- жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... уақытын қысқартуға ынталандыру
мақсатына қолданылады. Еңбекақы есептеудің және төлеудің ... ... ... мен ... тиісті еңбекақы, олардың өндірген
өнімінің көлемін немесе санын тариф бойынша белгіленген ... ... яғни ... ... бағаға көбейту арқылы табылады.
Еңбекақы аудитінде еңбекақыны тексеру барысында аудитор ең алдымен
алғашқы құжаттардың түпнұсқалығын, олардың ... ... ... оның ... да түрлерін төлеу мен есептеу бойынша нормативтік
құжаттардың ... ... ... зерттеп алатынын, осы процедура
өткізілгеннен кейін ... бар ... ... ... ... есеп ... барлық реквизиттердің дұрыс толтырылуы,
құжатта қаралмаған толықтырулар мен өзгертулер орнатылатынын көрдім.
Кейін ... ... ... жүргізуші субъектіде еңбекақының
қандай түрлері (мерзімді, кесімді, ... мен ... ... ... ... ... жұмысқа қабылданған
жұмысшылардың еңбекақысы туралы ішкі жағдайларының бар – ... ... кім ... ... ... бухгалтерлік
стажы, туыстық қатынастары); берілген учаскенің бухгалтері қандай
нормативтік ... ... ... ... және оның
жұмыстарының сапасын кім тексеретіндігін ... ... ... ... нақты орташа жылдық өнімділіктің
көлемін жоспармен салыстырғанда 19 мың ... ... ... Ол
өнеркәсіпті- өндірістік қызметкерлердің жалпы санының ... ... ... ... 10 мың ... ... орташа сағаттық
өнімділігінің өсуіне байланысты 40 мың теңгеге өскен. Ал ... ... ... кері әсерін тигізді, оның нәтижесінде 22,27 және 8,83 ... ... ... ... ... үшін ... ұсыныстар жасар едім:
а) кәсіпорынның өндірістік күшті толығымен пайдалану арқасында өнімді
өндіру көлемін өсіреді, себебі өндіріс көлемінің өсуі ... тек ... ... шығынының ауыспалы бөлігі өседі. Сөйтіп өнім бірлігін өндіруге
кететін уақыт көлемі азаяды.
б) өндіріске кететін ... ... ... қарқынын күшейту,
өнімнің сапасын өсіру, өндіріс нышанын автоматтандыру, ... ... ... ... ... ... ... өнім өндіру көлемінің өзгеруі және еңбек шығынының ара
қатнасы болуы мүмкін. Олар ... ... ... және ... ... ... ... басқару стратегиясын сайлау кезінде
ескерілуі тиіс.
1) өнім өндірісінде еңбек шығыны төмендетілсе, онда өнім өндіру ... өнім ... ... ... қарағанда тезірек өседі;
3) еңбек шығыны өзгерілмесе, өнімкөлемі өседі;
4) Еңбек шығыны төменделсе, өнім көлемі өзгермейді;
5) Еңбек шығынына қарағанда, өнім ... жай ... ... ... ... талдау кезінде орташа жылдық еңбекақының ... ... бір ... жыл ... істелген жұмыс көлемінің
төмендеуінен шығады. Орташа сағаттық еңбекақы ... ... ... ... өсуі ... ... ... өнімділігі мен орташа еңбекақының өсу қарқындарының сәйкестігін
бақылау керек. Жоғарыда айтылғандай, ұдайы өндірісті ... ... ... алу ... еңбек өнімділігінің өсу қарқыны оны төлеу ... ... ... Егер ... ... сақталмаса, онда еңбек қоры артық
шығындалады, ... ... құны ... оған ... ... ... ... нәтижесінде бұл кәсіпорында еңбек өнімділігінің өсу ... өсу ... озық ... көрсетеді. Еңбек өнімділігінің
өсуінің жоғары қарқынын еңбекақының өсу қарқынымен салыстырғанда еңбекақы
қорын 41,4 мың ... ... және де ... ... жұмысшылардың еңбекақысының өскенін емес, ал 6.7%
төмендегенін ... ... ... есеп және ... есеп беру ... заң.
1995 жыл, 26 желтоқсан (өзгертулер мен толықтырулар)
2. ... ... ... ... ... заң. 1998 ... қарашада №20 ( өзгертулер мен толықтырулар).
3.Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... ... ... 2001 жыл 12 маусым №209-11
4. Бухгалтерлік есеп стандарттары.
5.Қазақстандағы аудит туралы ... ... 2000 ... ... Есеп берудің Халықаралық стандарттары. 2001
7.Бухгалтерлік есеп шоттарының жоспары. Қазақстан Республикасы қаржы
министірлігінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №438 бұйрығымен ... Ә.Ә. ... есеп ... және ...
Алматы: АЙАН, 2001.
9.Әбдіқалықов Т.Ә Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... К.Ш., Есембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ
финансовой отчетности. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
11. ... М.С., ... 2. – ... ... ... З.В. ... бухгалтерского учета. – М.: Финансы ... Ф.О ... ... ... ... В.В., ... О.Н. Анализ хозяйственной деятельности
предприятия. – М.:Проспект, 2000
15.Балапанова А.Ж Основы аудита, 2002
16. Кеулимжаев К.К., Әжібаева З.Н., ... Н.А., ... ... есеп – ... ... ... Кеулимжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік
есеп принциптері. – ... ... ... Байдулетов М.Б. Аудит негізі, 2004.
19. Подолский В.И. Аудит. – М.: ... ... ... ... В.К., ... В.В., Шмидт О.Н. Бухгалтерский учет на
предприятии. – Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002.
21. Рахимбекова Р.М., Кеулимжаев К.К., ... Л.Ж., ... ... А.Т. ... учет на ... – Алматы: Экономика,
2003.
22.Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной ... ... ... ... издания, 1999.
23. Укашев Б.Е., Әжібаева З.Н. Бухгалтерлік есеп теориясы. - Алматы:
Ұлағат, 1999ж.
24. ... Т.А., ... А.Ш., ... Б.А., Рабатов О.,
Байболтаева Н.Э., Радостовец В.К. Қаржы есебі. – Алматы: ... ... Қ.К. және т.б. ... есеп принциптерi. Алматы 2003, 287
бет
1Курязина А. Оформление и ... ... ... ... ... 2003
1 Салық Кодексiнiң 145 бабы.
1 “Еңбек туралы” заң 25бабы, 3 тарау.
1 ҚР – ның “Аудиторлық қызметi туралы” ... 4 – ... ... ... ... туралы” заңының 2-бабы
1 ҚР-ның “Аудиторлық қызмет туралы” заңының 2-бабы
-----------------------
Бiр жұмысшымен жасалған орташа жылдық өнiмдi өндiру (ЖӨ өөқ)
Барлық жұмыскерлердiң iшiндегi ... ... ... бiр ... ... (ЖӨ’)
Бiр жұмысшының бiр күнгi өндiрген өнiмi (КӨ)
Бiр жұмысшымен бiр жылда iстеген күнiнiң саны (К)
Бiр ... бiр ... ... өнiмi ... ... орташа созылуы (С)
Өнiмнiң құндылық бағасының өзгеруi мен байланысты факторлар
Еңбексыйымдылығының төмендеуiмен байлнысты ... ... ... ... өзгеруi
Өндiрiстi ұйымдастыру
Жұмыс уақтының өндiрiлмейтiн төлемдерi
Өндiрiстiң техникалық деңгейi
Еңбекақының ауыспалы бөлiгi
Өндiрiс құрылымы ҮТi
Өнiм өндiру көлемi
VӨӨ
Өнiм бiрлiгi үшiн тура еңбекақысы ЕАЕ
1 ад-сағ үшiн ... ... ... ... үлестiк еңбек сиымдылығы ҮЕС
Еңбекақының мерзiмдi қорының
Бiр жұмысшының орташа жылдық еңбекақысы (ЖЕА)
Орташа тiзiмдiк саны (ЖС)
Бiр жұмысшының орташа күндiк ... ... ... жыл iшiнде iстелген күнiнiң орташа саны (К)
Бiр жұмысшының ... ... ... ... ... ... (С)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда рыноктың қалыптасу ерекшеліктері мен заңдылықтары28 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы14 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қазақстан-АҚШ қарым-қатынасының дамуы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь