Нарық жағдайында кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру нысандары

Қазақстан Республикасы жаңа жүйеге өту арқылы өзінің экономикалық даму жолында бірқатар жақсы жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндік алды. Яғни, бұрынғы қалыптасқан жоспарлы экономикадан шаруашылық жүргізудің нарықтық жүйесіне ауысу шаруашылық жүргізуші субъектілердің өз бетінше, дербес қызмет етуіне жағдай туғызды. Нарықтық экономика жағдайында мемлекеттік меншікпен қатар жеке меншіктің де қызмет етуі кәсіпорындарға жаңа талаптар қойды. Сонымен қатар, жеке меншіктің үлесінің жылдан.жылға артуы бәсекелік ортаның күшеюіне, өнім өндіру мен өткізу, сапаны басқару мәселелеріне ерекше мән беру қажеттігін көрсетті.
Нарық жағдайында кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі кәсіпкерліктің қалыптасу мен дамуы, әсіресе, шағын және орта бизнестің жоғары мәнге ие болатындығын айқын көрсете алды. Сондықтан еліміздің заңнамаларына сәйкес кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру нысандарын айқындау өте маңызды. Кәсіпкерліктің кез.келген нысанының дамуы елдегі ішкі экономикалық жағдайға және көзделген мақсатты жүзеге асыру үшін өз құқықтарын пайдалана білетін нақты кәсіпкердің қабілеттілігіне де байланысты болады. Әрине , бұл факторлар көбінесе шағын бизнестің дамуына әсер етеді. Шағын бизнес кәсіпкерлік қызметке қатысушылардың өздерінің арасында және мемлекетпен өзара экономикалық қарым.қатынасын заңды негізде ұйымдастыруды қажет етеді.
Үстіміздегі жылдың (2006жыл) 31.қаңтарында Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңының қабылдануына байланысты «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» Заң өз күшін жойды. Алайда, шағын кәсіпкерліктің негізгі критерийлері мен субъектілері жөніндегі келесі мәліметтер өзгеріссіз қалды.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері :
        
        1. Нарықтық экономика жағдайында шағын кәсіпорындар қызметінің теориялық
негіздері
1. Нарық жағдайында кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру нысандары
Қазақстан Республикасы жаңа ... өту ... ... ... жолында бірқатар жақсы жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндік алды.
Яғни, бұрынғы қалыптасқан жоспарлы ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің өз ... ... ... ... туғызды. Нарықтық экономика жағдайында
мемлекеттік ... ... жеке ... де ... етуі ... ... қойды. Сонымен қатар, жеке меншіктің үлесінің жылдан-жылға
артуы бәсекелік ортаның күшеюіне, өнім ... мен ... ... ... ... мән беру ... көрсетті.
Нарық жағдайында кәсіпкерлік ... ... ... ... мен ... әсіресе, шағын және орта бизнестің
жоғары мәнге ие болатындығын ... ... ... ... ... ... ... қызметті ұйымдастыру нысандарын айқындау
өте маңызды. Кәсіпкерліктің кез-келген нысанының ... ... ... ... және ... мақсатты жүзеге асыру үшін өз
құқықтарын пайдалана ... ... ... ... ... ... ... , бұл факторлар көбінесе шағын бизнестің дамуына
әсер етеді. ... ... ... ... ... ... және мемлекетпен өзара экономикалық қарым-қатынасын заңды негізде
ұйымдастыруды қажет етеді.
Үстіміздегі жылдың (2006жыл) 31-қаңтарында Қазақстан Республикасының
«Жеке ... ... ... ... ... ... ... қолдау туралы» Заң өз күшін жойды. Алайда, шағын
кәсіпкерліктің ... ... мен ... ... ... ... қалды.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері :
1. Заңды тұлға құрмаған, қызметкерлерінің жылдық орташа ... ... ... дара ... және ... ... ... қызметкерлерінің жылдық орташа саны
елу адамнан, активтерінің орташа ... құны ... ... ... есептік көрсеткіштен аспайтын заңды тұлғалар
шағын кәсіпкерлік субъектілері болып табылады .
2. Шағын кәсіпкерлік субъектілері ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің кез
келген түрін жүзеге асырады.
3. Заңды тұлға құрмайтын дара кәсіпкерлік, сондай-ақ мынадай
ұйымдық-құықтық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілері болуы мүмкін.
4. Шағын кәсіпкерлік субьектілері қызметкерлерінің орташа жылдық
саны барлық ... оның ... ... шарт ... ... бойынша, жұмысты қоса атқару бойынша жұмыс
істейтіндерін, осы субъект филиалдарының, өкілдіктерінің және
басқа оқшауланған бөлімшелерінің қызметкерлерін ... ... ... ... түрін жүзеге асыратын шағын кәсіпкерлік
субьектілері ондайларға жылдық айналым ... ... ең ... түрінің өлшемдері бойынша жатқызылады.
6. Егер бір немесе бірнеше заңды ... ... ... ... сай ... шаруашылық серіктестігін
құрған жағдайда құрылатын ... ... ... үлесі 25%- дан аспауға тиіс.
7. Қызметін ойын бизнесі мен шоу бизнес саласында ... ... ... ... ... ... ... тиіс емес.
8. Шағын кәсіпкерлік субьектілері жоғарыда белгіленген
ережелерден асып ... ... бұл ... ... Қазақстан
Республикасының қолданылып жүрген заңдарында көзделген
жеңілдіктерден ... ... ... ... айналысуға, әсіресе шағын
кәсіпкерлікке ерекше мән беріп отыр. Шағын кәсіпорындар құру ... ... жеке ... ... ... ... ... заңнамаларымен құқық берілген. Бірақ, қалыптасқан тәжірибе
бойынша ... ... ... жеке ... немесе аралас меншік
нысандарында (шетелдің қатысуымен ... ... ... ... ... ... Егер жоғарыда атап ... ... ... өзге ... ... да ... ... ете алады . Дегенмен,
шағын ... ... ... мен ... ... ... сондай-ақ, заңды тұлға құрмастан дара кәсіпкерлікпен
айналысқан жағдайда да шағын ... ... ... ... ... ... осы ... әрқайсысына қысқаша тоқтала кеткен
дұрыс.
Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... ... ... Дара кәсіпкерлік - заңды тұлға құрмастан
жеке тұлғалар өздерінің ... ... ... ... бару ... ... ... жүзеге асырылатын, табыс табуға бағытталған
бастамашылық қызметі. Дара кәсіпкерлік өзіндік немесе бірлескен кәсіпкерлік
түрінде ... ... ... ... бір жеке ... өзіне
тиесілі мүлік негізінде , сол мүлікті пайдалану және оған ... ... ... ... ... Бірлескен кәсіпкерлікті жеке тұлғалар
(дара кәсіпкерлер) тобы өздеріне тиесілі ортақ мүлік негізінде , ... ... және ... ету ... ... асырады.
Бірлескен кәсіпкерлік келесі нысандарда болуы мүмкін:
1) ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... жүзеге
асырылатын ерлі-зайыптылардың кәсіпкерлігі;
2) шаруа (фермер) ... ... ... ... ... ... үйге ... бірлескен меншік негізінде
жүзеге асырылатын отбасылық кәсіпкерлік;
3) жеке кәсіпкерлік ортақ ... ... ... ... ... ... тұлға құрмай жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыратын жеке
тұлғаларды мемлекеттік тіркеу келіп ... ... ... және ... жері бойынша аумақтық салық органында дара кәсіпкер ретінде
есепке алынады. ... ... ... ... ... немесе жеке кәсіпкерлік ... жеке ... ... ... ... ... ... табыстың мөлшерінен асатын
табысы бар дара кәсіпкерлер міндетті мемлекеттік ... ... ... ... ... көп ... ... мен өндірістік кооперативтер ретінде қызмет етіп
отыр. Шаруашылық серіктестік деп жарғылық капиталы ... ... ... коммерциялық ұйымды айтамыз. Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодесіне сәйкес (58 бап, 2 ... ... ... серіктестік, сенім (командиттік) серіктестігі,
жауапкершілігі шектеулі серіктестік және ... ... ... ... ... ... Шаруашылық серіктестікті жеке және
заңды тұлғалар құра алады, ал бір адам құрған жағдайда, ол оның ... ... ... ... ... ... капиталына салым ретінде ақша, бағалы қағаздар, заттар, ... және өзге де ... ... ... ... ... ... мүліктік құқық түрінде
салынған салымдарын ақшалай бағалау құрылтайшылардың өзара келісімі бойынша
жүзеге асырылады. Шаруашылық серіктестіктердің ... ... ... ... олардың мүшелері серіктестіктің істерін басқаруға ... ... ... ақпарат алуға және оның басқа да
құжаттамаларымен танысуға, таза ... ... ... ... ... ... ... берушілермен есеп айрысқаннан кейін
қалған серіктестік мүлкіндегі өздерінің үлесіне сәйкес мүліктің бір бөлігін
немесе оның ... ... ... бар. ... ... құрылтай
құжаттарында көзделген өзге де ... ... ... Шаруашылық
серіктестікте қатысушылар салымдарды құрылтай құжаттарында көзделген
тәртіп, ... ... және ... ... ... отыруға, коммерциялық
құпия болып табылатын мәліметтерді ... ... ... ... ... жалпы жиналысының шешімі бойынша өндірістік
кооператив немесе акционерлік қоғам түрінде қайта құрыла алады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... толық серіктестіктер негізгі нысандардың бірі болып
табылады. Толық ... ... ... ... бірі ... ... ... серіктестік деп мүлкі жеткіліксіз
болған ... ... ... ... ... ... ... мүлкімен ортақ жауапкершілікте болатын ... ... ... ... - ... ... бойынша
оған өзі кіргеннен кейін немесе кіргенге дейін пайда болғанына ... ... ... ... өз ... (үлесінің бір
бөлігін) оның басқа қатысушыларына немесе үшінші жақтарға ... ... ... ғана беруге болады. Толық серіктестік қаржы-
шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қатысушысы оның өзге де қатысушыларына алты ай
бұрын ... ... ... ... шыға ... Егер ... ұжымнан
шығып кеткен уақытта толық серіктестік сақталып қалса, оның ... ... ... сәйкес серіктестік мүлкіндегі үлесінің салған салымына
тең құны төленеді және серіктестіктің сол жылы ... таза ... ... бір ... де ... (АК.67 бап ). Егер серіктестікте жалғыз
қатысушы қалып ол алты ай ішінде ... ... ... ... ... ... жағдайда таратылуы немесе басқа нысанда қайта
құрылуы тиіс. Толық ... ... ... ... ... ... бірақ ол заң құжаттарында белгіленген ең төменгі
мөлшерден яғни, ... ... ... 25 ... ... көрсеткіштен,
бірақ бір жылдан кейін 100 айлық есептік көрсеткіштен кем болмауы керек .
Серіктестіктің тағы бір нысаны - ... ... ... ... бойынша өзінің бүкіл мүлкімен ... ... ... ... бір ... одан да ... ... ... ... ... өздері салған
салымдардың жиынтығымен шектелетін және кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға
қатыспайтын қатысушыларды (командиттер) да енгізетін ... ... деп ... (АК. 72 ... ... ісін ... ... серіктестер жүзеге асырады.
Ал салымшылардың басқаруға қатысуға,сондай-ақ сенімхат болмаса оның ... ... ... жоқ. ... ... ... жеке еңбегімен
қатысуға міндетті, сондықтан азамат тек бір ғана ... ... ... бола ... Ол ... ... қатысушысы бола
алмайды. Сенім серіктестігі оған қатысушы ... ... ... кеткен
жағдайда тоқтатылады. Толық серіктестер сенім серіктестігін таратудың
орнына оны толық серіктестік етіп ... ... ... Егер оны ... ең болмағанда бір толық ... және бір ...... онда сенім серіктестігі сақталып қалады. Сенім серіктестігінің
жарғылық капиталы оның ...... ... мен ... ... құралады және қатысушылардың жарғылық капиталға салымдарын
енгізу сәтінде 50 айлық есептік көрсеткіштен кем болмауы керек. Сондықтан
жарғылық ... ... ... ... ... 50%-дан
аспайды. Ал, жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері 100 ... ... ... ... ... ең ... ... және едәуір қолайлы
нысаны жауапкершілігі шектеулі серіктестік ... ... ... ... деп – бір ... ... адам құрған, жарғылық
капиталы ... ... ... ... ... бөлінген
серіктестікті айтамыз. Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке қатысушылар
оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді және ... ... ... ... ... ... ... тәуекел етеді.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ... ... ... оның міндеттемелері бойынша әрбір қатысушының салым салмаған
бөлігінің құны ... ... ... ... ... ... жалғыз қатысушысы ретінде бір адамнан тұратын ... ... бола ... Жауапкершілігі шектеулі
серіктестіктің ... ... ... ... ... негізінде шыға алады және оған оның ... ... ... ... ... құны төленеді.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік қатысушылардың қабылдаған шешімі
бойынша өз ... ... ... ... ... мүмкін. Сондай-ақ,
жауапкершілігі шектеулі ... өзге де ... ... қоғам немесе өндірістік кооператив болып қайта құрыла алады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ... ... ... ... біріктіру жолымен құрылады
және серіктестікті мемлекеттік тіркеу үшін құжатта табыс етілген күнгі 100-
айлық есептік ... ... кем ... ... ... ... ... серіктестікті
тіркеген кезге дейін жарғылық каптиалдың жалпы сомасының кемінде ең ... ... ... ... ... ... серіктестіктің жарғылық капиталындағы өз үлесін немесе оның ... өз ... осы ... бір ... бірнеше қатысушысына
сатуға немесе басқа түрде беруге құқылы.
Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік деп – ... ... ... жарғылық капиталға қосқан өздерінің
салымдарымен, ал, бұл сомалар жеткіліксіз болған ... ... ... ... ... ... тиесілі қосымша мүлікпен жауап
беретін ... ... ... жауапкершілігінің шекті мөлшері
жарғыда көзделеді. Қатысушылардың бірі банкрот ... ... ... ... ... жауапкершілігі қалған қатысушылар
арасында олардың салымдарына ... ... ... жауапкершілігі бар
серіктестікке де жауапкершілігі шектеулі серіктестік туралы ... ... ... ... бар ... ... ең ... мөлшері де салымдар енгізу күніндегі 100 айлық
есептік көрсеткіштен кем болмауы ... тағы бір ... ... өндірістік кооперативтер.
Өндірістік кооператив дегеніміз азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік қызметі
үшін мүшелік негізде ... өз ... ... және ... ... ... жарналарын біріктіруіне негізделген ерікті
бірлестігі. Кооператив мүшелері екеуден кем болмауы ... ... ... тұлға статусын иеленеді және ... ... ... ... ... ... ... кооперативтер мүшелікке
кіру мен шығудың еркіндігі, мүліктік ... ... ... ... ... ... ... және оның мүшелелері үшін
экономикалық тиімділікті қамтамасыз ету, өндірістік кооперативтің ... ... қол ... ... ... ... жұмыс істейді.
Өндірістік кооператив мүшелерінің мүліктік жарналары бастапқы капиталды
қалыптастырады және кооператив қызметін құру мен ... ... ... ... ... ... ... қоры мен
резервтік қорының ... ... ... Егер ... ... қоры оның ... ... негізінде қалыптасса,
резервтік қоры жыл сайынғы табыстан аударымдар жасау арқылы құрылады.
Сонымен ... ... ... – шаруашылық қызметі мен әлеуметтік
дамуына өзге де ақшалай және ... ... құра ... ... ... қасиеттерінің бірі оның мүшелерінің жеке еңбектік
қатысуы болғандықтан – таза табысы да кооператив ... ... ... ... ... ... ... таратылса немесе
кооператив мүшесі одан шығатын болса өз ... ... ала ... ... өз мүшелерінің шешімі бойынша шаруашылық серіктестік болып қайта
құрылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасында шағын бизнесті дамыту және ... жеке ... ... да, ... ... ... да ... үшін
заңнамалық база құрылған. Қазақстан заңдарымен рұқсат етілген ұйымдық-
құқықтық нысандар шеңберінде және экономикалық ... мен ... ... қаржылық және еңбек ресурстарына байланысты ... дара ... ( ... ... ... және ұжымдық (
шаруашылық серіктестіктер мен ... ... ... ... асыруға болады. Ал, кәсіпкерлер ... ... ... мен ... ... ... әкелуді қамтамасыз ететін
нысанды артықшылықтары мен ... ... ... ... жасайды.
Шағын кәсіпорындар өзінің шаруашылық және экономикалық қызметін бір немесе
бірнеше қызмет түрлерін ... ... ... ... ... жүзеге асыра алады. Алайда қызметтің жекелеген түрлеріне және
өнім түрлерін өндіруге мемлекеттің арнайы рұқсаты лицензия ... ... ... ... заттардың айналымымен байланысты ,
акцизделетін ... ... және ... ... ... ... пункттерінде
астық сақтау, лотереялар өткізу, ойын және шоу-бизнес, ... және ... ... мұнай, мұнай өнімдерін, газ, электр және
жылу энергиясын өндіру, ... ... және ... радиоактивті материалдардың
айналымы, банк қызметін және сақтандыру нарығындағы қызметті, аудиторлық
қызметті, бағалы ... ... ... қызметті жүзеге асыратын дара
кәсіпкерлер мен ... ... ... ... субъектілері бола алмайды.
2. Шағын кәсіпорындар қызметінің экономикадағы рөлі
Қазақстанның нарықтық ... өте ... ... ... ... экономикалық өсімге қол жеткізуде ... ... мен ... ... ... ... ... құруды
жандандыруға, таңдау еркіндігі мен ... ... ... ... тез ... ... ... тұтынушылық сұраныстың
өзгерістеріне жедел бейімделуге мүмкіндік беретін шағын ... ... ... ... ... Ел экономикасын дамытуда шағын
кәсіпорындардың маңыздылығы өте жоғары. Ал, осы ... ... ... үшін ірі ... ... ... етпейді және ресурстар
айналымының жоғары жылдамдығына кепілдік береді. Сол ... ... ... ... ... ... нарықты тұтыну тауарларымен
толықтыруды, бәсекелік ортаны күшейту ... ... ... ... ... сапасын жақсартуға, жаңа жұмыс орындарын құра отырып
жұмыссыздық мәселесін шешуге қол жеткізуге болады.
Шағын кәсіпорындардың экономикадағы ... ... ... мен ... жөнінде көптеген ғалымдардың еңбектерінде
қарастырылған. А.А. Шулустың пікірінше, шағын ... ... ... көрсетуге болады:
- кәсіпорынды тікелей басқару және меншік құқығының бірлігі;
- кәсіпорынның көз жетерлік ... оның ... ... иесі мен ... ... қарым-қатынастың ерекше,
жеке сипатын көрсетеді. Ол қызметкер жұмысын мотивациялау мен оның
еңбекке қанағаттануының жоғары ... ... ... береді.
- ресурстар мен өткізу нарықтарының салыстырмалы түрде үлкен
еместігі;
- кәсіпорын қызметінің ... мен даму ... ... ролі. Яғни, ол шаруашылық қызмет нәтижелеріне толық
жауапкершілікте болады.
Шағын кәсіпорындар тиімділігінің басты факторы – ... ... ... ... ... ... құралдары бойынша тар
мамандануы. Шағын кәсіпорындар шектеулі номенклатурада (1-2 ден 5-7 дейін)
өнімдер өндіреді және ... ... ... ерекшеленетін
тармамандандырылған құрал-жабдықтарды қолданады. Ол қысқа мерзімде өндіріс
технологиясын және өндірістік үрдісті интенсификациялауға ғана емес, ... ... ... ... ... ... өзгертуге мүмкіндік береді.
Шағын кәсіпорындар инфрақұрылымдық ... ... көп ... ... ... ... ... шаруашылығын, арнайы коммуникациялар, ... және ... ... ... ... жоқ. Өндіріс
көлемінің шағын болуы материалды-техникалық жабдықтауды, сондай-ақ, өнімнің
дайындығына байланысты өткізуді ... ... ... мүмкіндік
береді. Шағын кәсіпорындар еңбек ресурстарын тиімді пайдалануда да ерекше
мәнге ие болады. әсіресе, олар ... ... ... ... ... ... өздерінің шығармашылық қабілеттіліктерін жүзеге асыруға
жағдай туғызады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мамандандыру өсімін, ғылыми-техникалық
прогрессті жеделдетуді, өнім өндіру мерзімін қысқартуды, шикізаттар мен
дайын ... ... ... ... жоғалтуларды азайту, еңбек
және материал ресурстарын едәуір толық пайдалануды қамтамасыз етеді.
Нарықтық экономикаға өту және өзгерістерге бейімделу кезеңінде
шағын ... ... ... бірқатар маңызды бағыттары
бойынша тың серпілісті жүзеге асырады. Мұның барлығы ... ... және ... ... ... ... бөлігі және
елеулі факторы ретінде көрсетеді.
Нарықтық қатынастар жағдайында шағын кәсіпорындардың теория-
әдістемелік аспектілерін және ел экономикасындағы ... ... ... ... жаңашылдықты енгізу мәселесін назардан тыс ... ... ... ... мен ... ... бәсекеге қабілетті және жоғары сапалы ... ... ... ... ... ... Сондықтан кәсіпкерлер немесе
кәсіпорын басшылары оларды шешу жолдарын іздеуі қажет. Оның үстіне ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
жаңашылдық облысында ірі кәсіпорындармен салыстырғанда ... ие ... Ол ... кәсіпорындардың нарыққа тез бейімделу,
басқару икемділігі және ішкі коммуникациялар тиімділігі және ... ... ... қасиеттерімен байланысты.
Шағын кәсіпорындардың тиімді қызмет ету мүмкіндігі ірі өндіріспен
салыстырғанда келесідей бірқатар артықшылықтарымен түсіндіріледі.
1) ... ... өнім ... ... ... және ... сұраныстарына тез бейімделумен, ірі
кәсіпорындар үшін ... ... ... аз ... өнімдер
өндіру, кәсіпорынды басқарудың тиімділігі мен қарапайымдылығы және
басқаларымен сипатталады.
2) Шағын кәсіпорындардың дамуы мен тиімді қызмет етуі бүкіл ... үшін ... ... ... ... бәсекелік орта
күшейеді, көптеген қосымша жұмыс ... ... ... ... ... ... және ел ... қайта құру белсенді және ... ... ... ... ... ... нарықты тауарлар мен қызмет
көрсетулермен толықтыру тезірек болады, ел экономикасының экспорттық
әлеуеті ... ... ... құра отырып қызметін жүзеге ... ... ... кәсіпкерлік кәсіпкерлікті ұйымдастырудың әдістері мен
нысандарын, ... ... ... мектебі болып табылады.
Сонымен қатар, кәсіпкерлердің шығармашылық қабілеттерін дамыту, еркін
өндірістік қорларды пайдаланудың ... ... ... ... кәсіпорындар тұтыну сферасында ғана емес, ... ... ... үшін қажетті жекелеген түйіндер, бөлшектер, ... ... ... мен ... да еңбек заттарын
өндірушілер ретінде де ... Ал, ... ірі ... ... ... ... ... Сондықтан оларды өндіруді келісім-
шарт ... ... ... ... Шағын кәсіпорындар қоғамдық өндіріс үрдісінде қосымша еңбекті
енгізеді, ал ол жаңа құндылықтар құрады, ... ... пен ... көбейтеді.
Нарықтағы бәсекелік ортаға әсер ету көзқарасы тұрғысынан оны қалыптастыруға
мүмкіндік беретін немесе кедергі келтіретін факторлардың негізгі үш ... ... ... ... келесілер жатқызылады:
- өнеркәсіптік құлдырау немесе онымен қатар ... ... ... ... және ... тұрақсыздық;
- халық шаруашылық салаларындағы институционалдық қайта құру.
Шағын кәсіпкерлік субектілерін зерттеу нәтижесінде ... ... ... дамуын шектейтін келесі факторлар анықталды:
- қаржылық (бюджеттік шектеу, коммерциялық несие пайызы, салық саясаты);
- инфрақұрылымдық (көліктік тарифтер, ... ... ... ... алу үшін ... қаражаттары);
- технологиялық (ассортимент құрылымы, жұмыс күшінің біліктілігі, құрал-
жабдықтарды жиі жөндеу);
- сатып алушылық (төлемсіздік, сату ... және тағы ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың
тиімділігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ең ... ... ... түрде бөліп көрсете аламыз:
- икемділігі және нарық конъюнктурасындағы өзгерістерге тез әсер
ету қабілеті, өндірілетін өнімдердің ... ... ... ... мүмкіндігі;
- ірі кәсіпорындармен салыстырғанда олардың ғылым мен техниканың
соңғы жетістіктерін тиімді және жедел енгізе ... ... ... ... жергілікті ресурстарды пайдалану мен жергілікті нарықта ... ... ... қарапайымдылығы, ірі бюрократиялық
құрылымның болмауы;
- жұмыскерлердің және кәсіпорын басшысының ... ... ... ... мүдденің болуы; мотивацияның жоғарылығы;
- ірі өндіріспен тиімді өзара әрекетте болу мүмкіндігі, яғни, ірі
кәсіпорындармен қосалқы бұйымдар мен ... ... ... ретінде әріптестік қатынаста болу;
- кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... үшін ... ... және жұмсалатын шығындардың салыстырмалы түрде аз
болуы;
- өндірісті жаңарту, жаңашылдықты енгізу, жаңа ... ... ... ... ... кәсіпорындардың басымдылығы мен артықшылығын
көрсетсе, оның бірқатар кемшіліктері де бар екендігін айта кету ... ... ең ... ... ... атауға болады:
- тәуекел деңгейінің жоғары болуы;
- техникалық артта қалушылық, жоғары ... және ... ... ... және ... ... өткізу нарықтарының тарлығы және әлемдік стандарттарға сай ... ... ... ... ... айтарлықтай жоғары деңгейде болмауы
және бір ... ... ... қатар атқару мүмкіндігі;
- қосымша қаражаттар тарту және несие алу мүмкіндігінің төиендігі.
Шағын кәсіпорындардың ел экономикасындағы ролінің жоғары болуы ... ... де ... Ең ... ... және ... қызмет сферасы әр ... ... Ірі ... ... ... және ... ... жағдайында қызмет
ете отырып, көтерме сатып алушылармен жұмыс жасайды. Ал, шағын кәсіпорындар
аз партияда ... ... ... ... бір сегментінде сатып
алушылар ... ... ... ретті шикізаттарды,
өндіріс қалдықтарынпайдалануға, жеке клиенттермен ... ... ... ... функцияларды орындай отырып шағын және орта
кәсіпорындар ... ... ... ... және ... арасында тікелей бәсеке бар деп айту дұрыс емес. Шағын бизнес
ірі ... ... ... ... ... ... ... өз орнын табады. Мұндай сфераларға бірінші кезекте ... ... ... ... ... және тағы басқаларын
жатқызуға болады. Мәселен, машина ... ... ... ірі ... ... ... техникалық қызмет көрсету және оны
жөндеуді шағын кәсіпорындар ... ... ... ... шағын және ірі ... ... ... ... (1-кесте) түрінде көрсетуге болады. Кестеде
шағын және ірі кәсіпорындардың негізгі ... ... және ... үшін ... қарастырылған. Осы мәліметтер негізінде
шағын ... ... ... ... ... ... ... аламыз.
1-кесте - Шағын және ірі кәсіпорындардың ... ... |Ірі ... ... кәсіпорын |
| ... | | |
|1 ... және |Ірі ... ... ... ... және ... |
| |қызмет көрсету |жылу-энергетикалық және ... |
| ... ... ... | |
|2 ... | 3-5 жыл |6 ... 1-жылға дейін |
| |өзгерту | | |
|3 ... ... |Ірі ... мен |Ірі және ... ... |
| | ... ... | |
|4 ... ... ... ... бір |Шағын кәсіпорындар саны көп |
| ... ... ... ... ... ... орта |
| | ... ... ... ... ... |
|5 ... ... ... ... ... ... аз ... |
| |және тіркеу ... ... ... |және тіркеудің оңайлығы |
| | ... | |
|6 ... ... |Жаңа жұмыс орнын құру ... ... ... ... |
| ... құру ... ... төмен |жоғары қарқынмен құрылады |
|7 |Басқару ... ... |
|8 ... ... ... ... қажет етеді |Аз уақытта және ұтымды шешім |
| | | ... ... |
|9 ... |Құрылтайшылар мен ... және ... бір |
| ... ... ... ... ... мүмкін, басқару |
| |мүдделердің |нің ... ... ... ... ... |үйлесуі ... ... ... ... ... ... ірі ... қарағанда шағын
кәсіпорындардың негізгі айырмашылықтары барлық жағынан басымдыққа ие болып
отыр. Өйткені қазіргі қатаң бәсеке жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және басқару жүйесінде
мүдделердің қайшылықсыз үйлесім табуының маңыздылығы жоғары.
Шағын кәсіпорындардың экономикадағы ... ... біз ... ... ... мен ... негізге ала отырып
анықтауымыз қажет. Шағын кәсіпорындар нарықтың өзгермелі қажеттіліктеріне
тез ... ... ... ... ... және ... тұрақтылықты қамтамасыз
ететіндіктен, сондай-ақ, техникалық және ұйымдастырушылық жаңашылдықтарды
пайдаланатындықтан, ... ... ... үлес қосатындықтан маңызды
әлеуметтік-экономикалық мәнге ие ... ... ел ... ... ... факторлармен
де анықтауға болады:
1) дара кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... үлесі;
2) өнім өндіруде (жұмыс орындау, қызмет көрсетуде) , жалпы ішкі ... ... ... қосқан үлестерімен;
3) республикалық және жергілікті бюджеттерді қалыптастыруда шағын бизнес
субъектілерінің салған салымдарымен;
4) еңбекке ... ... ... кәсіпорындарда жұмыспен
қамтылғандарының санының өсуімен, жұмыссыздар санын ... ... ... ... ... (жұмыстармен, қызмет көрсетулермен)
толығуымен, ... ... ... жақсартумен;
6) кәсіпорынды басқару тәжірибесін жинақтаумен, өзінің жеке ісін бастауды
жүзеге асырумен және тағы басқаларымен.
3. Шағын кәсіпорындардың дамуы мен ... ... ету ... ... ... таңда кәсіпкерлік қызметті
ұйымдастыру, кәсіпкерлікті ... ... ... және орта ... мен тиімді қызмет етуіне ерекше көңіл бөліп отыр. Кез-келген елдің
экономикасы қанағаттанарлық деңгейде дамып отырса да ... ... баса ... ... ... ... Республикасының
Президенті кәсіпкерлер конгресінде ... ... ... ... ... ... ... 85 пайызы жеке
секторда өндірілетіндігін, елдің жалпы ішкі ... ... және ... үлесі шамамен 25 пайызды құрайтындығын, ... ... ... қамтылған халықтың 60 пайыздан астамы ... ... ... ... бұл ... ... елдермен
салыстырғанда әлдеқайда аз шаманы құрайтындығы белгілі. Сондықтан алдағы
уақытта шағын кәсіпорындардың дамуы мен ... ... ету ... мән
беріліп, бұл мәселелер бойынша негізгі проблемалар анықталып, оң ... ... ... ... ... саны мен онда ... ... өсу динамикасы тұрақсыздықпен сипатталады. Аймақтық
және салалық құрылым ... ... ... ... мен
дамуынбасқару көбінесе эпизодтық немесе ғылыми емес ... ... мен оның ... ... ... ... дұрыс әзірленбеген. Мұның
себептері нарықтық инфрақұрылымның әлсіз ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-
ақ, кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік стратегиясы дер ... де ... ... ... ... ... кәсіпорындардың дамуы «интенсивті өсім полюсі» ... және олар ел ... ... айтарлықтай әсер ете
алатындығы да ұмыт қалды. Сонымен қатар, ... ... ... да ... дамыды.
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпорындардың дамуына әсер ететін
келесі негізгі ... ... ... ... ... ... жетілмегендігі немесе шағын кәсіпорындар үшін
салықтық ... ... ... ... ... шағын
кәсіпорындардың заңды бұзуға жол беруіне және «көлеңкелі» секторға
өтуіне ... ... ... ... ... ... ... факторы бола отырып, оның өміршеңдігі мен табысты
қызмет ... ... етуі ... Осы мақсатта әлемде шағын
кәсіпорындардың өсу ... ... ... ... шаралар
кешені қолданылады, яғни, кәсіпорындардың мөлшеріне қарай салықтардың
шекті ставкаларын кезең-кезеңімен ... ... ... ... кеңейтуге дейінгі көптеген іс-шараларды қамтиды.
2) Өзінің жеке ісін ... ... және ... кәсіпорындар
басшыларының бастапқы капиталды қалыптастыру, қаржылық қолдау
көздерінің болмауы немесе ... ... Банк ... ... ... ... ... ставкалар мен қысқа
мерзімде қайтару қажеттігіне байланысты шағын бизнес субъектілерінің
барлығы ... қол ... ... ... ... өз кезегінде
тәуекелдің жоғары болуына және кепілдіктің болмауына байланысты
шағын бизнесті қаржыландыруға ынталылық танытпайды.
3) Шағын ... құру ... және ... ... ... тыс реттеудің, тіркеу-лицензиялық тәртіптің ... ... ... қызметті жүзеге асыруда, әсіресе,
бастапқы кезеңінде әртүрлі әкімшілік кедергілердің артуы байқалады.
Сондықтан бұл мәселеге ... ... ... мен ... нақты
жолдарын қарастырудың маңыздылығы жоғары. Сарапшылардың ... ... жылы ... ... шағын және орта кәсіпорындардың
40 пайызға жуығы жабылса, қызметінің үшінші жылында 60 пайызға ... ... ... екен. Демек, барлық кәсіпорындардың 15-20
пайызы ғана қалады .(49)
4) Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының жеткілікті деңгейде ... ... ... ... ... ... ... шаралар,
заңнамалардағы өзгерістер туралы аз хабардар болуы. Шағын бизнесті
қолдау орталықтары мен инфрақұрылымдардың қызметтерін кәсіпкерлердің
барлығы бірдей толық ... ... ... ... ... ... бизнес-инкубаторлар, технопарктер мен
технополистер қызметінің жоғары деңгейде оң ... ... да ... ... ... мен ... ... ету
жолындағы кедергілердің бірі деп айтуға болады.
Елдегі қалыптасқан жағдайды талдай отырып жоғарыда ... ... да ... ... әсер ... айтып өту
қажет. Шағын ... ... мен ... ... ... да ... ... күрделі қаржылық және экономикалық жағдай:
салыстырмалы жоғары ... жаңа ... ... баяу ... ставкалардың жоғары деңгейі, кәсіпкерлердің құқықтық ... ... ... ... ... төмен деңгейде болуы, мемлекеттік секторда да, бизнес
секторында да ... ... пен ... ... қажетті деңгейде
болмауы.
Үшіншіден, аймақтық ... ... ... дамытуды
реттеудің ұйымдастырушылық және құқықтық негіздерінің жеткілікті ... ... ... ... механизмі қызметінің
әлсіздігі.
Шағын кәсіпорындар басшыларына жүргізілген сұраулар нәтижесі
көрсеткендей, шағын кәсіпорындардағы өндіріс ... ... ... ... ... ... салу ... жоғарылығы шықса, екінші орында
тапсырыс берушілердің төлем қабілетсіздігі ... ... ... ... ... кәсіпорындар арасындағы жоғары бәсеке, өндірілген ... ... ... ... ... ... ... жатқызылған. Шағын кәсіпорындардың дамуына айтарлықтай кері әсер
ететін факторлардың ... ... ... ... жұмыс
істейтіндерінің үлесінің жоғары болуы, дебиторлық және ... ... ... ... ... ... жатады.
Шағын кәсіпорындар табыстылығының төмен деңгейіне шикізаттар, материалдар,
құрал-жабдықтарға ... ... ... ... ... ... жоғарылығы әсер еткен.
Қазақстан Республикасы білім және ғылым ... ... ... ... даму проблемаларын жүйелеп, оларды шешу
және мемлекеттік қолдауды жетілдіру механизмі ұсынылған. Оны келесі кесте
түрінде ... ... ... - ... кәсіпорындардың даму және тиімді қызмет ету проблемалары
|№ |Шағын кәсіпорындардың даму |Қиындықтар мен кедергілерді жою ... |
| ... ... мен | |
| ... | |
|1 ... ... ... ... анықталған |
| |(қызметтік және өндірістік ... ... ... |
| |үй-жайлар, машиналар мен |үй-жайларды, аяқталмаған құрылыс |
| ... жер және ... жер ... ... |
| |т.б. ) ... шамада |негізде шағын кәсіпкерлік субъектілеріне |
| |болмауы, ... ... |
| ... ... ... дамыту үшін |
| ... ... ... негіздерін әзірлеу, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... және оны жүзеге асыру; |
| | ... ... ... үшін |
| | ... қоғамдық және қайырымдылық |
| | ... ... ... |
| | ... жеке ... заемдарын |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... деңгейлі банктерді ынталандыру |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... қорынан басым |
| | ... ... ... ... |
2-кестенің жалғасы
|2 |Институционалдық: дамымаған ... ... ... енгізу |
| |нарықтық инфрақұрылым, |және кәсіпкерлер кодексін әзірлеу; |
| ... ... ... ... ... ... |
| |жоқтығы немесе жеткілікті |фирмалар торабын кеңейту үшін жағдай жасау;|
| ... ... ... ... ... мен қарыздар |
| | ... ... ... |
| | ... дамытуды қолдау; |
| | ... ... мен ... ... дамыту |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... және ... беру ... |
| | ... ... және қолдау. |
|3 |Білім берушілік: нарық ... ... ... жаңа |
| ... ... ... ... және ... |
| ... мен ... |мамандарды қайта даярлау бағдарламаларын |
| ... мен ... |
| ... ... ... ... тарату бойынша |
| |білімдердің жеткіліксіздігі.|міндеттемелер мен ... ... |
| | ... ... пайдалану тиімділігін|
| | ... |
| | ... ... бизнесті |
| | ... мен ... ... мен |
| | ... ... ... |
| | ... |
|4 ... ... ... ... реформаларын әрі қарай |
| |жемқорлық, күштеп алушылық |тереңдету; |
| |т.б. ... ... ... |
| | ... ... лицензиялау, сақтандыру |
| | |мен ... ... ... ... |
| | ... және орта ... ... әрекет |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... қол ... |
| | ... ... ... банктер, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... және ... құру ... |
| | ... ... |
|5 ... ... мен |Кәсіпкерлікті дамытуды БАҚ және электрондық|
| |кәсіпкерлердің экономикалық,|ақпарат құралдарында насихаттауды ... |
| ... және ... ... ... қатысты өзгерістер мен|
| |мәдениет бойынша аз хабардар|жаңалықтарды және мемлекеттік қолдау |
| ... ... ... ... дер езінде жеткізіп|
| |проблемаларын көрсету |отыру; |
| ... ... ... өз ... ... ... |
| | ... қол жеткізуге мүмкіндік |
| | ... ... ... құру және т.б. ... ... ... дамуы мен тиімді қызмет етуіне әсер
ететін факторлар немесе проблемаларды қарастыру ... ... ... ... ... ... ... дамуы
мен қызмет тиімділігінің төмен болуы, әкімшілік кедергілер , ... ... және ... негіздерінің әлсіздігі сияқты
мәселелерді ең негізгілері ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің тыныс-тіршілігін үш
кезеңге бөлуге болады:
тіркеу және қайта тіркеу;
әрекет етуі және дамуы;
тарату.
Жоғарыда ... ... ... шағын кәсіпорындардың икемділігіне,
белсенділігіне және ұтқырлығына әсер ететін көптеген проблемалар кездеседі,
нәтижесінде олардың дамуын ... ... ... және тарату кезеңдерінде. 216 заңнамалық
кесімдерді қамтитын рұқсат ету ... ... ... ... айта кету керек және бизнес жүргізу жөніндегі жоғары шегерімдердің
негізгі себебі болып табылады. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес ... ... ... рәсімдері әр жерде орналасқан, түрлі ұйымдар беретін көптеген
құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... түрлерін үнемі өзгертіп отырады. Бұл құрылтай құжаттарына өзгерістер
мен ... ... және ... ... ... ... ... түрлерін алуды қажет етеді.
Көптеген елдерде шағын кәсіпкерлік субъектілерін қолдау үшін ... ... ... ... мен ... ... жағдай жасалған. Мысалы,
2,4 млн. шағын және орта бизнес субъектілері бар Францияда тіркеу үрдісі 24
сағатты құрайды, қалған заңды ... «бір ... ... ... ... ... тіркеледі. Бүгінде Қазақстанда бинес-қоғамдастық құптаған
осындай жүйе енгізілді.
Әрекет ету және даму ... ... ... ... ... ... ... орасан көп ... ... ... ... жүргізетін тексерулердің нәтижесінде анықталады.
Мұнда:
- тексеру, бақылау және қадағалау мәселелерін реттейтін ... ... ... ... және бұл ... бірыңғай заңнамалық кесім жоқ;
- заңнамалық кесімдерде ( салық, әкімшілік кодекстерде, кейбір
мемлекеттік органдардың мәртебесін ... ... және ... және орта ... ... тексеруге ерекше
ұстанымдар көзделмеген және ... да ... ... ... ... ... ... қарамастан
бірдей;
- тексеру, бақылау және қадағалау мәселелері бойынша рәсімдердің
нақты бірыңғай сипаты мен ... ... жоқ. ... органдар тексерулердің түрлі сыныптамасын (рейдтік,
кешенді, қарама-қарсы, жоспарлы, жоспардан тыс, ... т.б.) ... ... органдары жұмысының тиімділігін ... ... ... заң ... мен ... ... байланысты;
- кәсіпкерлік субъектілердің қызметінде төтенше жағдай туындағанда
(ғимараттың құлауы, жаппай улану, кісі ... т.б.) ... ... ... ... ... жауапкершілігі бір
мезетте қаралмайды.
Қазақстан Республикасы Әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі
келтіреді. Атап айтқанда, салық салу саласындағы ... ... үшін ... ... әкімшілік айыппұлдардың
еселенген мөлшері шағын кәсіпорындар үшін де ірі ... үшін ... ... ... ... аз және ... көп мөлшерде (5-тен
2000 айлық есептік көрсеткішке дейін) белгіленген айыппұлдардың сомасын өз
қөалауы бойынша ... ... ... ... бұзушыға қатысты жемқорлықтың
туындауына әкеліп соғады. Сонымен қатар, айыппұлдардың жоғары ставкасы
кәсіпкерлердің өзін заңға сәйкес ... ... не «аз» пара ... құтылуды
таңдауға итермелейді.
Лицензиялауға, аккредиттеуге, стандарттауға, сертификаттауға
жататын жұмыстардың, тауарлар мен қызмет түрлерінің ... кең ... ... ... ... бастаманың өсуіне кедергі
келтіреді. Бұдан басқа, лицензияны беру ретінде және одан әрі лицензиялық
қызметті негіздейтін қосымша ... беру ... ... ... ... бар. Бұл іс ... елде кәсіпкерліктің, әсіресе шағын және орта
кәсіпкерліктің дамуын тежейді. Осылайша әкімшілік кедергілердің ... ... ... ... ... ішінен негізгілері ретінде
келесілерді атап өтуге ... ... ... ... ... ... кіші заңи ... мәні бойынша мемлекеттік функциялар берілген, мемлекеттік
органдар уәкілеттік еткен ... ... ... ... ... ... ... тыс статистикалық және салықтық есептілік бар;
- жекелеген мемлекеттік ... ... ... беру және ... ... мен ... ... емес.
Мемлекеттік мұқтаждықтар үшін тауарларды (жұмыстар мен ... ... ... ... ... ашықтығын және олардың
барынша көп қатысуын ... етуі тиіс ... ... алу ... ... ... ... мемлекет пен шағын кәсіпкерліктің
өзара қатынасын жеке атап өту керек. ... ... ... ... ... ... үшін заңда көзделген жеңілдіктерді
мүлдем дерлік қолданбайды.
Шағын ... ... кері ... ... отырған басты
проблемалардың бірі кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының қажетті ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорындардың қаржылық
проблемаларын шешуде қаржы институттарының ... ... ... ... ... ... асыру кезінде де проблемалар кездесіп
жатады. Атап ... ... ... дамыту қоры» акционерлік
қоғамының негізгі мақсаты өз қаржы ... және ... ... ... ... ... тиімді пайдалану болғанмен, оның
тиімділігі көңіл ... ... ... ... ... шағын
кәсіпорындардың қалыптасу үрдісінде оң рөл ... ... ... ... үшін ... ... ... төмендетуді қамтамасыз етпеді және
ұзақ мерзімді өндірістік жобаларды іске ... ... ... ... бері ... ... тек қана өз ... 6,3 млрд. теңге сомаға 577 жоба қосымша қаржыландырылды. Аталған
қаражат бойынша ағымдағы берешек 5,9 ... ... ... Берілген
қаражаттың салалық құрылымы мынадай: қаржыландырудың ... ... ... – 39%, ауыл ... және ауыл ... ... өңдеуге – 29,5%, қызметтер мен көлік ... - ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерін қаржылай қолдауы
республиканың барлық ... 250 мың ... ... ... ... Ал, ... негізгі проблемалары – ... ... ... ... ... ... субъектілері үшін
инвестициялық қаражаттың қолжетімсіздігі.
Шағын ... ... ... ... тағы бір ... ... ... және микроқаржылық ұйымдар болып табылады.
Ал осы ұйымдардың ортақ проблемалары ретінде осы уақытқа ... ... ... дамуын тежейтін негізгі факторлар микронесие беру жүйесінің
дамуына тұжырымдамалық қағидаттарды, ... ... ... ... одан әрі тартымдылығын арттыру мақсатында аталған
саланы мемлекет тарапынан кешенді қолдаудың болмауын айтуға болады.
Микронесие беру саласын дамыту проблемаларына ... ... одан әрі ... үшін ... ... мен ... ... ұйымдарының қаражатының жеткіліксіздігі;
3) микронесиелік ерекшелікпен таныс білікті кадрлардың жетіспеушілігі;
4) микронесиелік жүйеге қатысушылар үшін ... мен ... ... ... және ресурстық базаның болмауы;
6) микроқаржы саласының ... ... мен оның ... ... дамушы құрылымына жетекшілік ететін бірыңғай
органның және оларды бағалау әдісінің болмауы;
7) ... ... ... ішкі ... болмауы;
8) қаржы ресурстарын тартуға қиындықтар туғызатын отандық банктер мен
басқа да банктік емес ... ... ... әлсіз өзара
ісәрекеті.
Шағын кәсіпрындар қызметінің тиімділігіне айтарлықтай әсер ететін
инфрақұрылымдардың бірі - бизнес-инкубаторлар ... ... ... ... ... ... ... бизнес-инкубаторлар
инфрақұрылымның аталған нысанын құру тұжырымдамасының халықаралық
тәжірибесіне сәйкес ... ... ... және ... үй-жай ұсынумен,
заңды тұлғаны ұйымдастырумен шектеледі және ... ... ... әлсіз
орындайды немесе мүлдем орындамайды. Сонымен қатар, бизнес-инкубаторлардың
менеджерлері мен ... ... және ... ... биліктің жергілікті органдары тарапынан бизнес-
инкубаторларды түсіну мен ... ... ... ... ... мен
ақпаратының болмауына әкеліп соғады. Ал, технопарктер қаржылық дербестікке
жеткен жоқ және ... пен ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың қызмет ету проблемаларын шешу олардың
дамуы мен тиімділігіне едәуір әсер етеді.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН КӘСІПОРЫНДАР ҚЫЗМЕТІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТИІМДІЛІГІН ... ... ... ... кәсіпорындардың даму тенденциялары
Елдегі әлеуметтік – экономикалық жағдайдың тұрақтылығы және мемлекеттің
шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың дамуына оң ... ... ... ... Н.Ә. ... 2005 жылғы ... ... ... ... және орта ... дамытудың
түбірінен жаңа идеологиясын ... ... Біз ... ортаның
бастамашылығын іске асыру үшін қолайлы ... ... ... - ... ... ... таңда шағын кәсіпорындардың даму ... ... ... жыл ... даму ... байқалады.
Қазақстан Республикасы статистика агенттігінің мәліметтеріне
сүйенсек, 2005 жылдың 1-қаңтарындағы жағдай ... ... ... ... ... ... ... (жеке және заңды тұлғалар)
ресми тіркелсе, оларда 1,4 млн. жуық адам жұмыс істейді, ал ол ... ... 19,5 % ... ... шағын кәсіпорындардың
тіркелгендері мен нақты жұмыс істейтіндерінің саны ... өсіп ... ... 2005 ... ... 103291 ... кәсіпорын жұмыс істеген және
бұл көрсеткіш 2004 жылдың басындағы мәліметтермен салыстырғанда 10,5 % ... ... ... кәсіпорындардың даму динамикасын тек бір немесе екі
жылдағы ... ... ... ... ... ... ... емес.
Сондықтан шағын кәсіпорындардың бірнеше ... ... ... талдау жасау мақсатқа сай болады деп есептейміз. Осыған байланысты
шағын бизнес субъектілерінің даму ... ... ... ... көрсетуге болады. Шағын бизнес субъектілеріне шағын кәсіпорындармен
қатар заңды тұлға құрмастан қызметін жүзеге асыратын жеке ... ... ... да жатқызылатындықтан, ол жөніндегі мәліметтерді де
көрсету ... ... ... ... ... ... даму динамикасына
аудару қажет.
3-кесте - Шағын бизнес субъектілерінің даму ... | | | ... ... ... |2001жыл ... ... ... ... | | | ... |
| ... ... көріп отырғанымыздай шағын бизнес субъектілері 2004
жылы ... ... ... 277536 ... (75,9 %), ... 208375 ... (72,0 %) ... Соның ішінде шағын
кәсіпорындар сәйкесінше 42905 (42,0 %) және 25893 (33,5 %) ... ... ... ... мен нақты жұмыс істейтіндерінің арасындағы
айырмашылық 8,5 % құрайды. Бұл ... ... әлі де ... ... ... көңіл аудару қажеттігін көрсетеді. Ал, жеке
кәсіпкерлер санының 2 еседен астам шамаға ұлғаюы олардың тіркелуі, қызметін
жүзеге асыруы және ... салу ... ... деп ... ... ... ... қожалықтарының да дамуы және қызмет тиімділігі артқанын
байқалады. Жалпы алғанда шағын бинес субъектілерінің ... да ... ... ... ... ... талдау жасағанда,
әсіресе, олардың даму динамикасы жөнінде айтқанда біз олардың аймақтар мен
қызмет түрлеріндегі даму ... де ... кете ... ... ... ... ... келесі кестеден (4-кесте)
көруге болады.
4-кесте–Қазақстан ... ... ... кәсіпорындар саны
| | | | ... ... ... ... |2004жыл |2001жылға |
| | | | ... |
| ... ... берілген мәліметтер негізінде қысқаша талдау
жасасақ, шағын ... ... де , ... ... жұмыс
істейтіндері де жыл сайын өскен. 2001 ... ... 2004 ... ... кәсіпорындардың тіркелгендері 42 %, ... ... 33,5 % ... ... ... 72 % және 94 %, Астана
қаласында 75,4 % және 73,3 %, ... ... 50,9 % және 38,6 ... облысында 49,7 % және 46,1 % ұлғайып ... ... ... ... ... едәуір өнеркәсіптік-дамыған және халық ... ... ... оларға Алматы және Астана қалаларын,
Оңтүстік Қазақстан, Қарағанды және ... ... ... ... Яғни, жұмыс істейтін кәсіпорындардың жалпы санындағы үлесі 31,0 %
және 9,6 %, 8,9 %, 6,4 %, 6,6 % ... ... ... ... сауда; автомобильдерді, тұрмыстық
бұйымдар мен жеке ... ... ... ( жұмыс істейтін
кәсіпорындардың жалпы санының 43,5 %) ... ал ... ... ... ... 14,2 %, ... ... жалға беру және тұтынушыларға қызмет көрсетуде 12,3 ... ... ... қызмет сфералары бойынша даму
жағдайындағы үлкен кемшіліктердің бірі олардың ... ... емес ... ... көрсетудегі басымдылыққа ие болуы. Оның басты себептерінің
қатарына өндіріспен айналысу үшін қаражат ... ... ... ... ... жоғары болуын жатқызамыз, сондай-ақ,
тәуекел ... ... мен ... ... салыстырмалы
түрде ұзақ болуымен байланысты қарастыруға болады.
Шағын кәсіпорындардың дамуы еліміздегі жұмыссыздықтың азаюы мен
қосымша ... ... ... ... ... халықтың тез
өсуіне де ықпал етеді. Бұл экономикалық реформаларды жүзеге ... ... ие ... ... кәсіпорындардағы жұмыс істейтіндерді де аймақтар
және ... ... ... қарастыруға болады.
Статистика агенттігінің мәліметтері бойынша 2005 жылдың басында және
өткен жылдарда да ... ... ... ... ... көп саны ... автомобильдерді, тұрмыстық бұйымдар мен ... ... ... ... ... ... 28,3 ... (17,9 %), өңдеуші өнеркәсіпте (13,0 %), ауыл шаруашылығы, аңшылық
және орман шаруашылығында (12,9 %), ... ... ... беру және ... ... ... (12,3 %) еңбек етеді.
Шағын кәсіпорындарда жұмыспен ... ... ... барлық жұмыспен қамтылғандардың ¼ бөлігі ... ... ал ... көп ... Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Оңтүстік
Қазақстан облыстарына және Астана ... ... Оны ... ... ... ) ... ... кесте - Қазақстан Республикасының аймақтарындағы 2000-2004 жылдардағы
шағын кәсіпорындарда жұмыспен қамтылғандар саны
жыл басында (мың ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |393,1 |413,6 |431,6 |528,6 |582,1 ... |30,4 |29,7 |33,6 |29,9 |31,2 ... |19,8 |20,3 |17,4 |21,2 |24,2 ... |15,7 |25,3 |30,1 |31,3 |35,0 ... |14,0 |14,9 |13,8 |15,4 |17,9 ... ... |33,6 |33,1 |39,2 |47,4 |52,8 ... |17,8 |16,4 |16,4 |21,8 |22,4 ... Қазақстан |27,6 |25,8 |27,2 |19,6 |21,6 ... |27,4 |28,7 |28,9 |39,8 |39,9 ... |23,3 |23,3 |24,1 |25,8 |30,1 ... |17,6 |16,5 |18,6 |14,7 |16,2 ... |12,7 |10,7 |11,5 |22,8 |23,6 ... |25,1 |24,9 |21,6 |25,2 |25,9 ... ... |21,1 |20,8 |20,9 |20,7 |22,8 ... ... |22,1 |26,4 |24,5 |41,9 |49,1 ... ... |19,4 |20,3 |23,0 |42,4 |46,7 ... ... |65,5 |76,4 |78,8 |108,7 |122,7 ... көзі : ... ... агенттігі
Шағын кәсіпорындардың көпшілігі жергілікті ресурстарды пайдалана отырып
ішкі нарықта қызмет еткенімен олардың өнім өндіру ... ... ... ... ... ... ... мінддердің бірі болып табылады. ... ... ... ... өндіру (жұмыс орындау, қызмет көрсету)
көлемі 444091,1 млн.теңгені құрады.(33) Бірақ мұнда да басымдық жоғарыда
аталаған ... ... ... Атап ... ... ... ... мен жеке пайдаланатын заттарды жөндеуде
( барлық жұмыс істейтін шағын кәсіпорындардың ... ... 31,5 ... (18,3 %), ... (15,6 %), ... ... ... беру және тұтынушыларға қызмет көрсетуде (11,6 %)
өндірілген (орындалған, қызмет көрсетілген).
Шағын ... ... ... ... ... ... етілу деңгейінің де едәуір әсер ететіндігі белгілі.
Қазақстан Республикасының шағын кәсіпкерлікті дамыту мен ... ... ... ... ... ... ... міндеттерінің
бірі де шағын кәсіпорындардың қаржымен қамтамасыз ету деңгейін арттыру
болып табылады. ... ... ... - ... ... проблемаларының бірі. Олардың бастапқы (меншікті) капиталы ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпорындарға өзқызметін кеңейту және әрі қарай дамыту үшін ... ... ... ... ... ... бірі екінші деңгейлі
банктердің шағын бизнес субъектілеріне беретін несиелері болып табылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... бизнес субъектілеріне 2002 жылы 146515 млн. теңге
сомасында, 2003 жылы – 196212 млн. ... 2004 жылы – 288380 млн. ... ... ... ... ... несиелік қаражаттардың ең көп
бөлігі Алматы қаласының үлесінде (соңғы үш жыл ішінде берілген несиелердің
жалпы көлемінің 58,8 %), ... ... ... ... ... Алматы
қаласында шоғырланған. Екінші деңгейдегі банктердің соңғы үш жыл ... ... ... ... ... аймақтар бойынша бөлінісін
келесі кесте (6-кесте) түрінде көрсетуге болады.
6-кесте – Шағын ... ... ... ... ... ... ... |2002 ... |2003 ... |2004 ... |
| |мың ... % |мың тг.|салмағы % |мың тг. |салмағы % |
|Барлығы |146515 |100 |196212 |100 |288380 |100 ... |1154 |0,8 |1636 |0,8 |2571 |0,9 ... |3798 |2,6 |7096 |3,6 |10172 |3,5 ... |440 |0,3 |676 |0,3 |1047 |0,4 ... |7848 |5,4 |11288 |5,8 |14741 |5,1 ... ... |7848 |5,4 |11288 |5,8 |14741 |5,1 ... |1340 |0,9 |2203 |1,1 |2992 |1,0 ... ... |2487 |1,7 |3412 |1,7 |4621 |1,6 ... |4044 |2,8 |8047 |4,1 |16458 |5,7 ... |3975 |2,7 |6675 |3,4 |12664 |4,4 ... |344 |0,2 |306 |0,2 |689 |0,2 ... |1785 |1,2 |2838 |1,4 |4592 |1,6 ... |5745 |3,9 |9907 |5,0 |13461 |4,7 ... |1900 |1,3 |1875 |1,0 |3272 |1,1 ... | | | | | | ... |4703 |3,2 |10019 |5,1 |14530 |5,0 ... | | | | | | ... ... |9804 |6,7 |14592 |7,4 |24593 |8,5 ... қаласы |95403 |65,1 |112467 |57,3 |155668 |54,0 ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлері бойынша ең
көп үлестері келесі түрде орын ... ... ... ... мен жеке ... заттарды жөндеуде ( үш жыл ішінде берілген
несиелердің орта ... 41,6 %), ... (13,8 %), ... ... ауыл ... аңшылық және орман шаруашылығында (10,3 %).
Статистика агенттігіне есеп берген кәсіпорындар мәліметтері бойынша
2004жылдың 9 айы ... ... ... ішкі ... ... 16,3 % ... ал
1999 жылы 11,1 % болған, жалпы қосылған құн – 17,4% және 11,8 % ... ... ... ... 1,5 ... жуық ... Осы ... бір жұмыскердің орташа айлық жалақысы 24570 теңге болды.
Ол 2003 ... ... 39,7 % ... ... ... өсу ... барлық экономикалық қызмет түрлерінде байқалады.
Атап айтсақ, ең жоғары жалақы ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын кәсіпорындарда (42036 теңге),
құрылыста (30202 теңге) (32).
Республика аймақтарындағы шағын кәсіпорындарда 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... деңгейі тек Атырау (46784
теңге), Маңғыстау (39359 теңге) облыстарында және Алматы (40096 теңге) ... (48322 ... ... ғана ... ... жүргізілген шағын кәсіпорындардың 2001-2003 жылдар
аралығындағы қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері теріс ... ... Тек 2004 жылы ғана ... ... ... ... 61,7 ... табыс тапқан. Ол мәліметтерді келесі кестеден (7-кесте) көруге
болады.
7-кесте - Шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... нәтижелері |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... млн. ... |56103 |60152 |103349 |245114 ... ... млн. ... |64359 |88960 |112389 |183457 ... ... ... млн. |-8256 |-28808 |-9040 |61657 ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... арттыру және
салынатын инвестиция көлемін ұлғайту да басты міндеттердің ... 2004 ... ... салынған инвестиция республика бойынша салынған
инвестиция көлемінің 35,1 % құрады. ... ... ... де соңғы
жылдары жылдан-жылға ұлғайып келеді.
2.2 «АЛМАКА» ЖШС қызметінің экономикалық тиімділігін талдау
Қазақстан Республикасында ... ... ... ел ... ... ... даму тенденцияларын қызмет
түрлері мен аймақтар бойынша қарастыра келіп, ... ... ... ... талдау арқылы көзделген мақсатқа жетуге болады.
Алматы ... ... ... ... ... ... ... барлық белгілері бойынша шағын ... ... Бұл ... ... рет 1994 жылы ... ... ... сәтте «Жаркент» кондитерлік цехын ... ... ... ... нан жабу және ... ... цехтарын,
қоймалық жайлар мен фирмалық ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бірте-бірте өз қызметін
кеңейте отырып, қосымша қатысушыларды тарту арқылы ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... 1996 жылы
Әділет министрлігінде қайта тіркеуден өткізілді. Бұл кәсіпорын негізінен
кондитерлік және ... ... ... ... ... ... ... және тұтынушылар сұранысына ие. Өзі шағын кәсіпорын
және жергілікті нарыққа ғана жұмыс істейтін болғандықтан өнім ... ... ... жоғары мән беріледі. Кәсіпорында тәжірибелі және
арнайы білімі бар мамандар қызмет етеді.
«Алмака» ЖШС өзінің ... ... ... ... ... ... ... қажетті құрал-жабдықтармен жабдықталған және білікті
мамандармен ... ... 7 ... ... жұмыс жасап отыр.2001 жылы
сыра – бары мен 80 ... ... ... іске ... ... ... ... жаңа жұмыс орындарын құрады. Бірнеше жылдар бойына
«Корона», «Адал», ... «Ақ ... және ... да ... ... ... ... жасап келеді.
Кәсіпорынның экономикалық тиімділігіне талдамау жасамас бұрын
олардың өндірістік-шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... ... кесте (8-кесте) түрінде
көрсетуге болады.
8-кесте - «Алмака» ЖШС-нің 2003-2004 жылдардағы ... ... ... ... ... |2004 жыл ... |
| |көрсеткіштері ... | | |2003 ... |
| | | | | |% -бен |
|1 ... ... ... ... |465,6 |513,6 |110,3 |
|2 ... ... ... |млн. тг |68,9 |76,7 |111,3 |
|3 ... ... | | | | |
| ... құны |млн. тг |66,7 |72,4 |108,5 |
|4 ... ... |млн. тг |2,2 |4,3 |195,4 |
|5 ... ... |% |3,3 |5,9 |- |
|6 ... 1 тг ... | | | |
| ... |тг |0,97 |0,94 |97,0 |
|7 ... ... | | | | |
| ... ... құны |млн. тг |3,833 |4,007 |104,5 |
|8 ... қорларының | | | | |
| ... ... құны |млн. тг |9,350 |15,008 |160,5 |
|9 ... қоры |млн. тг |5,099 |7,117 |139,6 ... ... ... ... |48 |48 |100 |
| ... | | | | ... |1 ... ... | | | |
| ... ... |тг |8852 |10365 |117,0 ... | ... ... | | | | |
| ... |тн |9,7 |10,7 |110,3 ... ... ... ... | | | |
| ... ... |сағат |296,6 |188,3 |63,5 ... |Қор ... |тг |5,5 |6,3 |114,5 ... |Қор ... |тг |0,18 |0,16 |88,9 ... - «Алмака» ЖШС-нің мәліметтері негізінде есептелді
Кестеде ... ... ... ... ... ЖШС
өнім өндіру және өткізу көлемі 2003 ... ... 2004 ж 48 ... %) және 7,8 млн. ... (11,3 %) ... Бұл өсім кәсіпорында
өндірілетін өнімдерге сұраныстың өсуі және ... ... ... ... ... ... байланысты болған. Сәйкесінше өткізілген өнімнің
өзіндік құны да ... ... ... ... 95,4 % ... ... Сондай-
ақ, өнімнің 1 теңгесіне келетін шығын да 3 ... ... 94 ... ... ... 2,6 % ... ... мен негізгі құралдардың орташа жылдық құны да ... 4,5 ... ... ... ... ... ... қарқынмен өсіп
отырғанын көрсетеді. Бірақ, негізгі құралдардың өсімі өте аз ... Бұл ... ... ... кері әсер етуі ... ... талдау жасалып отырған кезең ... ... ... ... ... саны ... ... жалақы қоры 2004 жылы
өткен жылмен салыстырғанда 2018 мың тг. (39,6 %) өскен. Алайда орташа айлық
жалақы мөлшері 17,0 % ... ... ... аз екендігін көріп
отырмыз. Қосымша жұмыс ... ... ... ... өсуінен
кәсіпорындағы еңбек өнімділігі 3 тоннаға дейін ұлғайса, ... ... адам ... ... ... Кәсіпорындардың қор қайтарымдылығы және
қор сыйымдылығы мәндерінен көріп отырғанымыздай негізгі ... ... ... 2004 ж ... байқаймыз. Бұл жағдайды аталмыш
кәсіпорындардың негізгі өндірістік ... ... ... яғни,
өндірістік үрдісте тікелей пайдаланылатын машиналар және құрал-жабдықтармен
байланысты қарастыруға болады.
Сонымен, «Алмака»ЖШС шағын кәсіпорын ... ... ... ... қызметі тұрақты болып отыр. Бұл ... ... тек ... ... ғана қызмет еткенімен тұтынушылар
талғамына сәйкес өнім өндіру ... ... тез ... ... айтарлықтай икемді және нарық конъюнктурасына тез бейімделе алады.
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерінің ... ... оның ... ... белгілі. Ал, осы негізгі құралдардың жалпы жағдайы,
активті бөлігінің үлесі мен пайдалану тиімділігі оның соңғы ... өнім ... ... ... ... өзіндік құны, табысы мен
табыстылығына да айтарлықтай әсер етеді. ... да ... ... физикалық және моралдық тозған негізгі ... ... ... өндірістік үрдіске қатыспайтын немесе еңбек
өнімділігі және ... ... ... бөліктерін азайту мәселесіне ерекше
назар аудару қажет.
Негізгі құралдардың қор қайтарымдылығы мен қор ... ... ... ... ... талдау кезінде оларға тағы да ... тек ... ... қор қайтарымдылығы мен қор сыйымдылығына, негізгі
өндірістік қорлармен жарақтану, негізгі құралдардың ... ... ... коэффициентері сияқты негізгі көрсеткіштерге кеңінен талдау
жасауды дұрыс деп таптық. Бірақ, бұл тек осы ... ... ... ... дегенді білдірмейді. Оны келесi кестеде ... ... ... ... (9- ... - «Алмака» ЖШС негізгі құралдарын пайдалану тиімділігін бағалау
| ... |
| | ... | |
| |2003 |2004 ... ... ... ... ... |88,8 |90,5 |
|үлесі, % | | ... ... ... ... ... % |41,2 |53,0 ... құралдардың активті бөлігінің қор |0,70 |1,07 ... тг | | ... ... ... бөлігінің қор |0,12 |0,17 ... тг | | ... ... мың тг |79,9 |83,5 ... ... ... коэффициенті |0,02 |0,38 ... ... шығу ... |– |0,03 ... ... тозу ... |0,44 |0,46 ... ... ... ... |0,56 |0,54 |
| ... ... ... ... есептелді ... ... ... кәсіпорында негізгі құралдардың үлесі
2003 жылмен ... 2004 жылы 1,7 % ... ... өсім оның ... ... бөлігінің 1612,3 мың теңгеге ұлғаюынан болған. ... ... ... қатысатын машиналар мен құрал-
жабдықтар үлесінің артқанын білдіреді және кәсіпорын үшін ... ... ... ... оның қор ... ... ... бөлігінің
әрбір теңгесіне келетін өнім өндіру көлемі 190 тиынға дейін төмендесе, қор
сыйымдылығы өсе түскен. Ал, ... ... ... ... активті
бөлігі едәуір өскенімен, өнім өндіру ... ... аз ... ... ... себебі, өткізу нарығының тарлығынан жаңадан іске ... ... ... ... толық өндірістік қуатта жұмыс
істемеуі.
Кәсіпорынның өндірістік үрдісінің үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін
олардың ... ... ... ... мөлшерде қамтамасыз етілуі
де маңызды роль атқарады. Бұл мәселе ... ... ... ... ... ағымы тұрақты болғандықтан жұмыскерлер саны екі ... ... ал ... ... қорлар құнының өсуіне байланысты әрбір
жұмыскердің қормен жарақтану көлемі де 3,6 мың ... ... ... ... ... ... үрдіске
тікелей қатысатын активті бөлігінің қор қайтарымдылығы біршама ... ... мен ... және ... өнім өндіру
мүмкіндіктерінің ұлғаюы жалпы қор қайтарымдылығына да ықпал ... Ал, ... ... мен қор қайтарымдылығын арттыруға жаңа техникалар мен
технологияларды енгізу арқылы ғана емес, машиналар мен ... ... ... ... ... ... техникалар мен құрал-
жабдықтарды ұтымды жүктеу, негізгі өндірістік қорларды техникалық жетілдіру
есебінен де қол ... ... ... қалыпты жүруін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... қамтамасыз етіп қана қоймай оларды
жыл сайын жаңартып отыруға және ... ... ... мен тиімділігі төмен бөлігін басқа мақсатта ... ... ... ... да мән ... ... Бұл ... кез-келген
кәсіпорынның меншік иесі мен басқарушысы үшін де маңызды мәселелердің бірі
болып табылады. ... ... ... ... отырғанымыздай,
2004 ж негiзгi құралдарды жаңарту мүмкiндiгi ... (0,36 ... ... ... болады. Бұл 2004 ж келiп түскен негiзгi құралдардың құны
өткен ... ... ... ... болуынан, яғни, 2954 мың
теңгеге ... ... ... ... ... Оған 2004 ... ... линиясының іске қосылуына байланысты жаңа ... алуы ... ... ... ... ... жасағанда бiз оның
мүлiктiк жағдайын ғана емес, сондай-ақ оның ... ... да ... ... ... қысқа және ұзақ мерзiмдi болашақ тұрғысынан
кәсiпорынның қаржылық ... ... ... ... болашақ
тұрғысынан кәсіпорынның қаржылық жағдайы өтiмдiлiк және төлем қабiлеттiлiк
көрсеткiштерiмен бағаланады. Ал, ұзақ мерзiмдi ... ... ... тұрақтылығы оның қаржылық жағдайының маңызды сипаттамаларының
бiрi. Бұл ең ... ... ... ... ... оның ... кредиторларға тәуелдiлiк дәрежесiмен байланысты көрсеткiштердi
қарастырады. Қазіргі кезде еліміздегі кәсіпорындардың ... ... ... ... ... қаржы тапшылығы байқалады, сондай-ақ,
көбінесе банктер мен қаржылық ұйымдар мұндай ... ... ... ... ... ... өтімділік және қаржы тұрақтылық
көрсеткіштеріне талдау жасай отырып, анықталған кемшіліктерді жою ... ... ... ... ... ... ғана емес, олардың
инвестициялық тартымдылығын арттыруға ... ... ... тиімділігін талдау кезінде өтімділік және қаржы тұрақтылық
көрсеткіштерін бағалаудың маңыздылығы ... ... ол ... ... түрiнде көрсетуге болады. (10- кесте)
10-кесте. «Алмака» ЖШС–нің өтімділік және ... ... ... ... ... |
| | |2003 |2004 ... ... өтімділік коэффициенті |0,8 |0,8 ... ... ... ... |0,3 |0,1 ... ... өтімділік коэффициенті |0,23 |0,08 ... ... ... |0,07 |0,05 ... |Тәуелділік коэффициенті |0,93 |0,95 ... ... ... |0,07 |0,05 ... ... және ... ... | | |
| ... коэффициенті |13,8 |19,6 |
| ...... ... ... ... ... ... көрсеткіштер мәндерінен байқағанымыздай, 2004 ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін орындап айналым қаржыларын
басқару мүмкіншілігі кемігенін көріп отырмыз. Мұны кәсіпорынның ... ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... активтерінен артық
болуымен байланысты қарастыруға ... ... ... ... ... ... қорлары арқылы жабу мүмкіндігі төмен. Осыған
байланысты «Алмака» ЖШС өндіретін өнімдердің ассортиментін ұлғайту, бәсеке
қабілеттілігі мен сапасын жақсарту және ... ... ... және ... ... ... нақты іс-шаралар қабылданып, жүзеге асырылуы тиіс.
Қаржы тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіштер ... ... ... 2004 жылы кәсіпорынның қарыздық қаражаттарға тәуелділігі
арта түскен, меншікті капиталы 18,3 мың тг (1,7 %) ... ... 6111 мың тг (39,9 %), ... ... 6092,2 мың тг (37,0 ... ... меншікті капиталға қарағанда қарыздық капиталы 20 есеге жуық
өскен. Мұны дайын өнімдер мен тауарлардың екі еседен ... ... ... ... 55,0 % ... байланысты қысқа мерзімді кредиттер
көлемін 52 % дейін ұлғайтқандығымен түсіндіруге болады.
Сонымен, «Алмака» ЖШС–нің қала ... және ... ... ... ... өнім ... ... ұлғайтуға толық мүмкіндік бермейді. Осыған
байланысты ұқсас өнім ... ... ... ... ... ... көлемінің азаюы оның соңғы қызмет нәтижелеріне де ... ... ... ... жаңа өнім түрлерін өндіру және өткізу
нарықтарын кеңейту мақсатында қысқа мерзімді несиелер ... ... ... ... арта ... ... бұл іс-әрекеті
алдағы уақытта оның дағдарысқа ұшырауына жол бермеуге және бәсекелік ортада
ұстанымын күшейтуге мүмкіндік береді деп ... ... ... ... ... отырып, нарықты тереңінен зерттеп сауатты түрде
жүзеге ... ... ғана оң ... ... белгілі.
Кез-келген кәсіпорынның экономикалық тиімділігін бағалау кезінде оның
іскерлік белсенділік көрсеткіштеріне талдау жасау да айтарлықтай ... ... ... ... талдау кезінде кәсіпорынның өз
қаражатын қаншалықты тиімді пайдаланғандығын анықтауға мүмкіндік беретін
әртүрлі айналымдылық ... ... ... Ол ... ... әлеуетті және тиімділікті көрсететін ең ... ... ... ... ... ... жалпы айналымдылығы, негізгі, ... ... ... және ... ... ... екі жылдағы мәндері бойынша талдау ... ... ... ... ... ... ... айналымдылық көрсеткіштерінің мәндері бойынша да көрініс тапқан.
Яғни, ірі ... ... ... ... ... жоғары болатындығы белгілі. Сондықтан да айналымдылық саны
едәуір жоғары.
11-кесте. «Алмака» ЖШС–нің ... ... ... | ... |
| | | ... ... | |
| | |2003 |2004 |
|1 ... ... ... коэффициенті |5,0 |3,94 |
|2 ... ... ... коэффициенті |16,07 |17,17 |
|3 |Меншікті капиталдың айналымдылық ... |61,28 |69,56 ... ... ... ... ... |7,37 |5,11 |
|5 ... берешектің айналымдылық коэффициенті |46,12 |57,62 |
|6 ... ... ... ... |15,66 |
|Ескертпе – Кәсіпорын мәліметтері негізінде есептелді ... жылы ... ... құны 6092,2 мың ... (37,0 %), ... 5337,7 мың теңгеге (43,0 %) өсуіне байланысты капиталдың жалпы
айналымдылығы бір айналымға, айналым капиталының айналымдылығы 2 ... ... ... ... ... және ... капиталының әрбір
теңгесіне келетін сатудан түскен табыс сәйкесінше 1 теңге 6 тиынға және 2
теңге 26 ... ... ... ... ... ... ... артқанын көріп отырмыз. Әсіресе, меншікті капиталдың айналымдылығы
8 айналымға, кредиторлық берешектің айналымдылығы 5 ... ... ... ... 43,4 % ... оның айналымдылығы 11
айналымға дейін ұлғайған.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігін сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің
бірі – табыстылық ... ... ... ... ... ... аз шығын жұмсай отырып, жоғары табыс ... ... ... Сондықтан біздің қарастырып отырған кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... айту үшін ... көрсеткіштерінің негізгілерін келесі кесте түрінде көрсетуіміз
қажет (12-кесте).
12-кесте. «Алмака» ЖШС-нің табыстылығын бағалау
| | ... ... ... | |
| | |2003 |2004 |
|1 ... ... |0,01 |0,007 |
|2 ... ... активтердің табыстылығы |0,04 |0,03 |
|3 ... ... ... |0,02 |0,02 ... ... ... табыстылығы |0,15 |0,14 |
|5 ... ... |0,02 |0,02 |
|6 ... ... |0,01 |0,01 |
| ...... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштерінің мәндері таза табысқа
тікелей байланысты болғандықтан табыс көлеміне тәуелді болады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... 2004 ж өткен
жылмен салыстырғанда 11 ... (7,0 %) ... ... Ол ... ... байланысты болған. Ал, табыстылық көрсеткіштерінің
мәндері бойынша үлкен өзгерістер жоқ, тек, ағымдағы активтер ... ... ... (43,0 %) ... ... әрбір теңгесіне келетін таза табыс
3 тиынға азайған. ... ЖШС ... ... ауытқушылықтың болмауы
және қаржы тұрақтылығының сақталуы оның шағын кәсіпорын ... ... ... ... кемшіліктері де ... ... ... ... қаражаттарының аздығынан өндірістік
үрдістің үздіксіздігін ... ету үшін ... ... ... болып отыр. Дегенмен, алдағы уақытта өзінің өндіретін өнім сапасын
жақсарта отырып, өткізу ... ... және өнім ... ... ... баса ... ... қажет.
3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН
АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Шағын кәсіпорындардың тиімділігін арттырудың шетелдік озық
тәжірибелері
Әлемдік тәжірибеде шаруашылық жүргізуші ... ... және ... ... ... критериилері ретінде персоналдар саны,
жарғылық капиталының мөлшері, активтерінің шамасы, айналым көлемі ... ... ... ... ... жиі ... критериилерге
келесілерді жатқызуға болады: кәсіпорындағы жұмыскерлердің орташа жылдық
саны, кәсіпорынның жылдық ... және ... ... Ал, ... ... ... негізгі критерии жұмысшылар саны болып табылады.
Мысалы, құрамына дамыған елдер кіретін экономикалық ынтымақтастық және ... ... ... ... ... саны 19 ... ... шағын», 100 адамға дейін «шағын», 100-ден – 499 ... ... ... ... жоғары «ірі» кәсіпорындар ретінде анықталған.
Жаңа жұмыс орындарын құру мен экономиканың ... ... ету ... ... шетелдерде шағын кәсіпкерліктің дамуына
үлкен мән беріледі. Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы бойынша
шағын ... саны ... ... жалпы санынан 95 % - ға
артық. Әлемдік экономикада мұндай ... ... ... 60 %-дан ... ... ал олардың жалпы ішкі өнімдегі
үлесі 50 %-ға жетеді.
Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік қолдау шамасы
айтарлықтай ықпал ететіндігіне, ал кәсіпкерлер ... ... ... ... ... куә. Бұл ... ... бәсекеден қорғауға
немесе ол үшін ерекше ... ... ... ... ... ... ... үрдісті үнемі ынталандыратын және
фирманың ... ... ... үшін ... жағдайларды қамтамасыз
етуге әкелуге тиіс шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік саясатының
нысаны мен мақсаты ... ... ие. Мұны ... ... экономикада
ілгерілік жасаған көптеген елдердің тәжірибесі көрсетеді.
Шағын кәсіпорынды қолдау шаралары:
- жаңа технологияларға (технологиялар мен ... ... ... беру және ... қол ... ... нарық капиталына (салық жеңілдіктері, ... ... ... ... нарықтық және жеңілдікті несиелі
ставкалар арасындағы ... ... ... несие беру) қол жетімділікті жеңілдету;
- кәсіпкерліктің инфрақұрылымын ... ... ... ... енгізу арқылы шағын компаниялар мәселелері бойынша
туындайтын проблемаларды шешуге бағытталған.
Кластерлік-желілік ұстаным негізінде шағын ... ... іске ... ... – бұл ... АҚШ, ... ... Дания, Ұлыбритания,Франция, Мексика, Чили, Бразилия.
Бірқатар дамыған және ... ... ... ... ... кәсіпорынды қолдау бағдарламасын іске асыруды мысалға
келтіреміз ().
Италия. Бірінші рет ...... ... ... ... қолданылған. Шағын және орта бизнеске кластерлік – желілік ... осы ... ... ... ... «үшінші Италия» деген атқа ие
болған Италияның тәжірибесі қызық. 70 ... ... ... ... ... экономикалық дағдарысты басынан өткізді, елдің солтүстік –
шығыс бөлігі және ... ... ... өсуідің жоғары түрін
көрсетті. Негізінен шағын және орта ... ... ... ... және былғары өндірісі, аяқ киім, керамика және ... ... ... ... ... шеңберінде шағын және орта
кәсіпкерлік субъектілері тек қана жаңа жұмыс ... ғана ... ... экспорт нарығына да шыға алды. Сол уақытта ... ... ірі ... құлдырауды басынан өткізіп жатты, «үшінші
Италияның » шағын және орта ... ... ... пен экспортты
арттырды. Бұдан басқа, шағын және орта кәсіпкерлік кластерлері өндірістік
инновацияларды енгізуге қабілетті ... ... ... 50 %-нан ... ... ... астамы,
ұлттық жұмыс күшінің 2/3 астамы шағын кәсіпкерлікке тартылған. АҚШ-та ... ел ... ... ... рөл ... Бұл үшін ... ... дамуына көмек беретін құрылым – АҚШ шағын ... (1953 жылы ... бар. ... клиентке бағытталған кең
ауқымды бағдарламалар қалыптастыру және кәсіпкерлер қоғамдастығын барлық
жаңалықтар туралы уақтылы хабардар ету – ... ... Осы ... ... ... ... қарыздар беру арқылы ... ... ... ... Атап ... бұл ұйым 155000 АҚШ
долларынан аспайтын қарыз соммасына 90% ал, ... ... ... ... қарыз соммасына 75% кепілдік бере алады. Ол дегеніміз,
егер қарыз алушы берілген қарызды қайтара ... ... ... ... ... әкімшілік қарыз ... ... ... ... және орта ... барлық компаниялар санының 99,6 %-
ын, ЖІӨ-нің 55 %-ын және ... ... ... 80 ... ... ... ... мемлекеттік саясатты іске асыру үшін
шағын және орта кәсіпкерлікке қатысты мемлекеттік саясатты іске асыратын
мамандандырылған органдар ... ... ... ... ... жұмыс орындарын құру мен жаңа технологияларды дамытуда маңызды рол
атқаратын жаңа ... ... ... мән ... ... ... ... ішінен 10 млн. иенге дейін арнайы төмен
пайыздық кредиттер ... ... ... ... және орта ... ... ... шағын және орта бизнесті жаңғырту үшін несиелер мен ... ... беру және ... жүйесі арқылы қаржыландыру
қол жетімділікті жеңілдету (20 жылға, 1,05 %-дық ставкамен);
- бизнес-инкубаторлар құру, салық салу мен ... ... және ... ... ... ... ... оқыту
бағдарламаларын ұсыну мәселелері бойынша қысқа ... ... ... инвестициялық жобаларды бағалау арқылы бизнесті
қолдау жүйесін ... ... ... ... және ... қолдау арқылы жаңа және
венчурлық бизнес құруды ынталандыру;
- жаңа әзірлемелерді коммерциялизациялауды қолдау мен ... ... және ... ... ынтымақтастықты ынталандыру арқылы
технологиялардың дамуын қолдау;
- пайыздық төмен ставкалар бойынша субсидиялау және несие беру арқылы
бизнесте ... ... ... жобаларға мемлекеттің
қатысуы және зерттеу кәсіпорындары үшін ... ... ... ... ... ... жетекші рөлді
технопарктер алады. 70 % шамасында жапондық ... ... ... ... ... үшін ... бұл ретте, 58 %-ы жоғары
технологиялы өнімдер ... ... ... ... ұстанымды қолдаудың негізгі
қағидаттары – бұл мынандай нарықтық тетіктерге:
- мемлекеттік қолдауға ... ... және орта ... басымдыққа;
- тиімсіз кәсіпорындар нарықтан кетуі керек;
- ... және орта ... ... ... көмек беруі үшін
негізгі талап – несиеге қабілеттілікке тірек болады;
Корея. ... ... 99,5 % - ын ... 3 млн. ... орта ... субъектілері бар. Соның ішінде шағын компаниялардың
үлесі 97 % ... ... ... шағын компаниялар ... ... көзі ... ... өйткені онда елдің экономикалық
белсенді халықтың 87 %-ы жұмыспен қамтылған (10 млн.-нан астам). Шағын ... ... ... ... ... ... және оңтүстіккореялық
экспорттың 43 % тиесілі.
Израиль. Қолдау нфрақұрылымының ... ... ... мемлекеттік. Кәсіпорындарды қаржыландыруға ... ... және ... жеке ... бар, ал ... ... бизнесті
жүргізу үшін қажетті қаражаттың ¾-ін құрайды, ¼-кәсіпкердің ... ... ... ... бар, ... жаңа ... жобалар жасалады.
Осылайша, технопарктер мен бизнес-инкубаторлар мемлекет ғылыми-
техникалық салалардың дамуын қолдайтын және ... ... ... ... ... мен ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... парктер болашақтағы технополистердің – озық
технологиялар, ғылыми зерттеулер мен жобалау – ... ... ... ... ... ... экономикалы көптеген дамушы
мемлекеттер мен елдер үшін ... ... ... ... – бұл жоғары технологиялық деңгейдің өңірлік
орталықтар желісін дамыту, ... ... ... ... ... жаңа салаларында ілгерілеу.
Технополистерде ғылым, жоғары технологиялар, дәстүрлі ұлттық мәдениет
үйлесім тапқан және ... ... ... ... жаңа ... ... көпшілігінде экономикалық өсудің шешуші ... ... ... ... дамыту болып табылады. ... ... ... ... ... және орта ... ... 80-
нен 90 %-ға дейінгі мөлшерді қамтып, елдің жалпы ұлттық өнімінің 50%-ға
жуығын өндіруді қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... – ғылыми-техникалық прогресстің негізгі бір ... ... ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі кезеңде бұл елдің ... ең бай ... ... ... ... ... ... – шағын кәсіпорындарды
дамыту. 1980 ... ... ... тек ... ... 6,5 млн. ... және орта кәсіпорын қызмет еткен немесе бұл олардың
жалпы санының 99 %-ға дейінгі бөлігін ... ... сөз. ... 40 ... жұмыс істейді, яғни бұл осы салада жұмыскерлердің 81%-ы ... мен ... да ірі ... ... экономикасы
«аисбергінің шыңы» ғана деп айтуға болады. Бұл жерде ірі және шағын бизнес
өзара бәсекеге түсіп қана ... ... ... ... ету ... ... ... толықтырып отырады. Жапонияда бірқатар салаларда, атап
айтқанда, аяқ киім, тігін және ... ... ... ... мен конструкциялар өндіруде, бөлшек саудада, ... ... ... және ... ... ... ... келтіруде шағын бизнес басым орын алды.
Әсіресе соңғы кезеңдерде АҚШ-та да шағын бизнес кеңінен дамып отыр. ... саны 50 ... ... ... және орта ... жиынтығы
болып табылады. Бұл фирмалар американдық барлық фирмалардың 99%-ын құрайды.
Бұлардың негізгі бөлігі ұсақ, көбінесе жанұялық ... жеке ... ... 84%-ы саны ... ... ал 80 %-да ... ... жұмыс істеді. АҚШ-та шағын ... өсуі ... және ... да ... ... ... тек 1998 жылдың өзінде ғана 1 млн.
шағын ... ... ... ал 1999 жылы 1,3 млн. шағын фирмалар құрылды.
Мұның алдындағы жылдары жыл сайын 600 мыңға жаңа ... ... ... ... және орта фирмалар ЖҰӨ-нің 40%-ын өндіреді, өның ішінде
өңдеуші өнеркәсіпте - 21%, құрылыста 80%, көтерме ... - 86 %, ... - ... ... олар ... прогресс саласына жататын
барлық жаңалықтарды жасаудың, ... және ... ... ... ... ... етеді.
Германияда шағын және орта кәсіпкерліктің басты сипаттамасы – ... ... құқы мен ... ... басқарудың бірлігі болып
табылады. Екінші сипаттама – кәсіпорын ... ... ... ... қожайын мен жұмыскер арасындағы өзіндік ерекше
қатынас сипатын білдіріп, өндірістің түпкі нәтижесі үшін екі ... ... ... ... ... ... ... өмірінде
басқарушы рөлдің ерекше маңыздылығы: ол шарушылықтың нәтижелігіне тек қана
мүлік иесі болғандықтан ғана ... ... ... оның ... де ... ... оны ... барлық жағынан қатысуынан көрінеді.
Төртіншіден, істі ... ... ... яғни кәсіпорын қызметін
нәтижелі ... ... ... балаға мұра ретінде машықтану.
Бесіншіден, шағын ... тағы бір ... ... ... ... мәселесін айтуға болады. Егер алыптар ... ... ... ... (қор биржалары) арқылы алатын болса,
ал шағын және орта ... ... ... несиелеріне арқа
сүйейді, сондықтан да олар үшін қаржыландыру ... ... ... болып
табылады.
Шағын кәсіпкерліктің жоғарыда аталғандай сапалық жақтарымен бірге
сандық жағынан да сипаттамалары бар. Олар екі ... ... ... ... мен ... қамтылғандар саны. Германияда
қабылданған есептеу әдістемесіне сәйкес ... ... бұл ... ... белгілі бір жағдайда өзіндік фирма түріндегі барлық жеке ... ... ... ... ... пен ... бойынша
консультанттар, аудиторлар, өз ... ... ... ... ... ... өнер қызметкерлері және т.б.);
2) жұмыс істейтіндер саны 1ден 49 адамға дейінгі және жылдық ... ... ... ... ұсақ ... жұмыс істейтіндер саны 50 ден 499 адамға дейінгі және жылдық айналымы
1 млн.-нан 100 ... ... ... ... орта ... жоғарыда көрсетілген статистикалық есептеу тәртібіне
байланысты 1,9 млн. ... және орта ... ... ... олар ... салалары бойынша мынандай негізде бөлінеді: қол өнерінде
-537 мың, саудада -255 мың, өнеркәсіпте-108 мың, қызмет ... ... ... мың, ... ... ... – 360 мың .
Елдегі шағын және орта бизнестің экономикалық маңызы – ... ... ... ... 2/3 – ... ... ... екіншіден,
елдің ЖІӨ-нің жартысына жуығын берген; үшіншіден, барлық инвестициялар мен
тіркелген ... ... ... өндіріске енгізуге септігін
тигізген; төртіншіден, Германиядағы барлық өндірісті оқу ... 85 ... ... ... даярлау көзі ретіндегі рөлмен анықталады.
Шағын кәсіпкерліктің барлық кешенді ішкі және сыртқы проблемалары
олардың өз күшімен шешілуі ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеске мемлекеттік қолдау жүйесінің қажеттігін
көрсетіп ... ... ... ... қауымдастық шеңберінде 1993 жылдың басынан бастап бәсеке
жағдайын шегіне жеткізе шиеленістіретін тауарлар, қызметтер, ... және ... ... ... барлық кедергілерді алып тастау;
➢ технология мен табиғатты қорғау шараларына байланысты ... ... ... ... ... ... одан әрі
қысқарту және оны пайдаланудың тиімділігін арттыру;
Германияда шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... - өздігінен, мүмкіндігінше өз бетінше дамуды барынша
ынталандыратын көмек беру болып табылады. Бағдарламаның ...... ... ... ... мен ... ... арттыру. Осыған
байланысты мынандай шараларды атап ... ... ... ... ... шараларды іс жүзіне
асырып отыр. Олар шағын фирмалар үшін қалыпты бәсеке ... ... ... Бұл ... ... ... – 1957 жылы заңды түрде
бекітілген, ... және орта ... ... ... ... рет
қайта қаралған – картельді құқық. Картель қызметін қадағалаушы ... ірі ... бір ... қосылып кетуін қатаң бақылап отырады;
екіншіден, ... ... ... алып ... ... және ... кооперациялануына жеңілдік жасайды.
Шағын кәсіпорынға қолдау ... ... ... бір құрамды бөлігі – мемлекеттік тапсырмаларды бөлуге қатысудағы
олардың құқықтық жағынан олардың теңдігін ... ету. 1976 ... ... ... ... ... және орта ... да
міндетті түрде қатысуын реттейтін ерекше ереже бар. Егер белглі ... ... ... ... көрсетілген болса, онда шағын
фирмалар осындай мәселелерді заңды түрде ... ... үшін ... шағым жасауына болады.
Салық салудағы жеңілдіктер.
Германияның жаңа аймақтарында қазіргі кезде кеңінен пайдаланып жүрген
жұмыстың үш түрі ... ... ... ... ... ... салық салынбайтын резервтерін жасау;
3) салық ведомстволары төлейтін инвестициялық үстемелер;
Амортизациялық аударымдардың арнайы нормалары балық инвестицияларға
қолданылып, жаңа жұмыс орнын ... ... ... қорғауға, техникалық
жағынан алдыңғы қатарлы өнім өндіруге, сыртқа тауар шығаруға бағытталады.
Жұмсалған қаражаттар үш жыл ... ... ... ... жылы
жұмсалған капиталдың 50 % амортизацияланады, екінші жылы 30 % және үшінші
жылы 20%.
Салықтан босатылған ... ... ... ... ... ... еркін мамандық секторында, сондай-ақ
мүліктерді жалдау мен жалға беру ... ... ... ... ... 1 жыл ... ... пайданың 20 %-ға дейінгі мөлшерін
құрауы мүмкін.
Қаржы ... ... ... ... ... ... түрде пайыз ставкасы төмен және жағдайын пайдалана отырып,
ақшаны қайтаруға мүмкіндік тудыратын ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде бизнестің бұл түрін
қаржыландырудың негізгі көзі федералдық бюджет, оның кадрлары «Кредитани ... фюр ... ... аусглейхс банк» және «Берлинер Индустрибанк»
сияқты арнайы үш банк арқылы бөлінеді. Шағын және орта ... ... ... ақшаның дер кезінде қайтарылуына кепілдік беретін олардың
өздерінің банктері негізінде іс жүзінде ... ... ... шағын
және орта фирмалар федералды және жергілікті үкіметтің кепілдіктерін де
пайдалана алады.
Жаңа ... ... ашу мен ... ... ... ... ... несиелерді жергілікті үкіметтер береді.
Инновациялық салаға көмек. Бұл ... ... ... 1990 ... бір жыл ішінде 750 млн. маркаға дейінгі ... ... ... Бұл көмектің ұйымдық нысандары әралуан: индустриялды және ... ... ... қарай бөлмелер бере алатын, ... ... ... ... ... ... ... бар инновациялық
орталықтар. Шағын және орта бизнес саласында инновацияны мемлекеттік қолдау
олардың ғылыми мекемелерін бірлесіп ... ... ... ... және еңес берушілік инфрақұрылымды жасау, технологияны алуды
жеңілдету, ғылыми қызметкерлерді даярлауға жәрдемдесу жұмыстары ... ... ... ... аталған шетелдік озық тәжірибелердің ұтымды
жақтарын ... ... ... шағын кәсіпорындардың дамуы мен
қызмет тиімділігіне оң ықпал ... деп ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру жолдары
Қазіргі кездегі жаһандану жағдайында кез-келген мемлекеттің
негізін бәсекеге қабілетті экономика мен ... ... ... бұл
мәселелерге Елбасының өзі ерекше назар аударып ... ... ... ... ... қол жеткіздік, атап айтқанда:
- соңғы 4-5жылдың ішінде жалпы ішкі өсімнің өсімі жылына 9-10% құрады;
- ... ... ... ... ... ... жоғары бағасын алды;
- барлық макроэкономикалық көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындардың жоғары
белсенділігі байқалады;
- әртүрлі даму институттары құрылып, табысты қызмет етуге және жоғары
нәтижеге жетуге ... ... ... ... ... даму перспективасына және қызмет
тиімділігіне оң әсер ету үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет:
1) нормативтік-құқықтық ... ... ... кәсіпкерлер мен
мемлекеттік органдардың өзара әрекеттестігінің заңнамамен белгіленген
механизмін енгізу;
2) шағын кәсіпорындарды ... ... және ... ... жүзеге
асыру;
3) мемлекеттік органдардың шағын кәсіпорындар қызметіне рұқсат ету және
қадағалау-бақылау ... ... ... ... ... ... ... енгізу мен дамытуды ынталандыру үшін
ұйымдастырушылық және заңнамалық деңгейлерде жағдай жасау;
5) шикізаттық ... ... ... ... өндірістің үлесін
арттыру үшін мемлекеттік инвестициялық саясатты жүзеге ... ... ... ... ... өз бизнесінің масштабына
байланысты әрқашан да кәсіби бухгалтерлер, заңгерлер, экономистер, техника
қауіпсіздігі, еңбекті қорғау т.б. бойынша ... ... ... ... өндірілетін өнімнің қауіпсіздігіне қатысты қойылатын ... ... ... ... ... ... ... емес. Олар
техникалық регламенттермен белгіленеді және шағын кәсіпорындар үшін де ... үшін де ... Осы ... алған, шағын кәсіпорындарды
қолдаудың мамандандырылған ... құру ... ... бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік» туралы заңында шағын
кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту мәселесіне бір ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау
орталықтары, шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... жөнінде айтылған.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мыналарды:
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... мен технологияларды пайдалануы үшін жағдайлар
жасауды;
- шағын кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік, салалық және ... ... ... ... субъектілерін мемлекеттік тіркеудің және таратудың
оңайлатылған тәртібін белгілеуді;
- оңтайлы ... ... ... ... ... кредит берудің бағдарламаларын қабылдауды;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту үшін ... ... шет ... ... тарту мен пайдалану жүйесін жасауды;
- мемлекеттік мұқтаждықтар үшін тауарларды сатып алудың кепілдендірілген
көлемін қамтамасыз етуді;
- жұмыс істеп тұрған оқу және ... ... ... мен ... ... ... мен ... ақпараттық
жүйелерін дамыту және жаңаларын құру жолымен кадрларды даярлауды,
қайта даярлауды және олардың ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруда даму
институттарының да маңыздылығы жоғары. ... даму ... ... жеке ... ... ... экономикалық өсуін ынталандыру, сондай-ақ елдегі жалпы
инновациялық және инвестициялық ... ... оның ... технологиялық, ғылымды қажетсінетін өндірістерді, өндірістік
инфрақұрылымды және өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға жәрдемдесу, ... ішкі және ... ... ... ... ... қатар кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында елімізде
индустриялық аймақтар құру көзделіп ... ... ... ... ... жеке ... жедел дамытуға жәрдемдесу;
2) жаңа өндірістер инфрақұрылымын құруға және ... ... ... ... тиімділігін арттыру;
4) халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету болып табылады.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... мен ... ... ... ... қаржылық қолдау көрсету;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау орталықтарының желісін ұйымдастыру;
- бір ... ... ... ... ... объектілерін шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне сенімгерлікпен басқаруға немесе жалға беру.
Алдыңғы бөлімде айтып өткеніміздей қазіргі кезде шағын кәсіпорындардың
қызмет ету ... ... ... кедергілердің бірі - қаржының
жеткіліксіздігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетуді дұрыс деп
санаймыз. Олар:
- мемлекеттік мұқтаждықтар үшін тауарлардың кепілдендірілген ... ... ... деңгейлі банктер арқылы несие беруді ұйымдастыру;
- экономика салаларында әлеуметтік маңызы бар ... ... ... ... үшін ... гранттар бөлу;
- арнайы инвестициялық бағдарламаларды іске асыру;
- бюджет қаражаты есебінен қарыздар беру жолымен жүзеге асырылады.
Еліміздегі шағын ... ... ... ... орталықтары нығайта түседі. Шағын кәсіпкерлікті қолдау
орталықтары – оқытуды, ақпараттық ... ... ... ... маркетингтік қызметтер көрсетуді, шағын кәсіпорындар жобаларына
құқықтық, ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау орталықтарының
міндеттері:
- кәсіпкерлік ахуалды, ... және ... ... салалары мен секторларын талдау;
- маркетинг және менеджмент саласында қызметтер кешенін ... ... және ... –жобаларды әзірлеу жөніндегі қызметтерді,
кеңес берушілік және басқа да қызметтер көрсету;
- ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің кәсіби өсуіне жәрдемдесу;
- ақпараттық және сараптамалық ресурстарға қолжетімділікті қамтамасыз
ету;
- семинарлар, тренингтер өткізу;
- шағын ... ... ... базасын қалыптастыру;
- шағын кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ақпаратты және оны ... ... ... мен қорыту болып табылады;
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мемлекеттік, салалық және
өңірлік бағдарламалар негізінде ... ... және ол ... ... мен ... ... шаралар кешенін білдіреді,
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мен ... ... және ... ... ... ... ... өнімдермен
қамтамасыз ету, сондай-ақ инновациялық, білім беру қызметі, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық,
оқу-әдістемелік көмек көрсету үшін әзірленеді.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... мен ... ... және ... ... нормативтік құқықтық базаны жетілдіру жөніндегі ұсыныстар;
- шағын ... ... ... ... ... ... қолдау инфрақұрылымын қалыптастыру жөніндегі
шаралар;
- шағын ... ... және ... ... ... жеке кәсіпкерлікке халықтың әлеуметтік қорғалмаған жіктерін тартуға
бағытталған шаралар;
- ірі өнеркәсіп ұйымдарының бизнестің бір бөлігін ... ... ... ... сондай-ақ олардың салалық емес
жанама қызмет түрлерін сатып алуға бағытталған шаралар;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және қорғау жөніндегі мемлекеттік
саясатты іске асырумен байланысты басқа да шаралар кіреді.
Шағын кәсіпорындар қызметінің ... ... ... ... ... жоғары. Кәсіпкерлікті ... – бұл ... ... ... ... дамуы үшін қажетті қызмет көрсететін және ... ...... орта мен жағдайды қамтамасыз ететін ұйымдар мен
бірлестіктер жиынтығы. Институттардың құрылымының функционалдық бағытына
байланысты инфрақұрылымдар ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар, салалық қауымдастықтар;
3) бизнес-инкубаторлар, индустриялық және технологиялық ... ... ... ... оқыту орталықтары;
5) халықаралық институттар.
Сонымен, еліміздегі шағын кәсіпорындардың даму перспективалары
мен тиімділігін арттыру мәселелері жөнінде айта ... ... ... және ... ... ... талдау жасалған «Алмака»
ЖШС қызметінің тиімділігін арттыру бойынша келесідей жағдайларды ... ... ... ... ... «Алмака» ЖШС өзінің шағын кәсіпорын
ретіндегі ... ... ... ... де бар. ... ең ... кәсіпорында өндірілетін өнім сапасын және ұқсас
тауарлармен салыстырғанда айқын бәсеке қабілеттілігін қалыптастыру мен
арттыру бойынша жұмыстар ... ... Ол үшін өнім ... ... ... ... сапасын ұтымды ... ... ... және ... жаңа техникалар мен
технологияларды енгізу жұмыстары жүргізілгені дұрыс;
2) Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... қажеттілігі өте жоғары. Бұл мақсатта несие
алғандығын да айтқан ... ... ... ... ... ... ... болуы кәсіпорын қызметінің тиімділігіне
кері әсер етеді. Сондықтан несие алу бұл ең ... ... ... ... ... даму ... ... халықаралық
ұйымдардан бөлінетін қаражаттарды жеңіп алу үшін ашық ... ең ... ... ... ... алу жолдарын қарастыру
қажет;
3) Кәсіпорынның қаржылық қиындықтары ... ... ... ... мен ... сатып алу және өндіріске енгізу қиын
болады. Сондықтан, еліміздегі лизингтік қатынастардың даму ... ... ... ... лизингке алу анағұрлым
тиімді болады;
4) Нарықтағы қалыптасқан жағдайды зерттей отырып, ... ... ... жаңа өнім ... ... және ... ұлғайту керек. Мәселен, 2004 жылы өндіріске жаңа өнім түрін
(түшпара) ... ... ... ... 10,3%, ... ... ... 11,3 % артқан.
5) «Алмака» ЖШС-нің ... ... бірі ... ... мәселесіне көңіл бөлмеуі. Біздің ойымызша,
персоналды ... ... ... ... ...... ... қызметінің тиімділігіне ықпал ете алады. ... бұл ... ... біліктілігін арттыру жоспары
жасалып, нақты іс-шаралар жүзеге асырылуы тиіс.
Сонымен шағын кәсіпорындар қызметінің экономикалық тиімділігін
талдау және ... ... ... ұсыныстар кәсіпорынның нарықтағы өз
ұстанымын нығайту, бәсеке қабілеттілігін арттыру және жоғары ... ... ... ... қатар шағын кәсіпорындар қызметінің
табысты болуы еліміздің экономикалық даму деңгейіне ғана емес ... ... да оң ... ... ... ... ... дамуы мен табысты
жұмыс жасауына мүдделіліктің ... ... ... ... дамыту мен
экономикалық өсімге ... ғана емес ... да ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің 2005 жылғы 18-ақпандағы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік
және ... ... ... ... деп ... ... ... жолдауында
мемлекеттік кәсіпорындар мен мегахолдингтердің, ең алдымен ірі ... мен ... ... ... ... шағын және
орта бизнеске беру мәселесі қозғалды. Сонымен ... ... ... , үстіміздегі жылғы жолдауда да ... ... ... оны ... ... нақты шаралар
жүзеге асырылу қажеттілігі айтылды.
Қазақстан ... ... ... ... ... заңды тұлға құрмаған, қызметкерлерінің жылдық орташа саны
елу адамнан аспайтын дара кәсіпкерлер және ... ... ... ... жылдық орташа саны елу ... ... ... құны ... мың еселенген айлық есептік көрсеткіштен аспайтын
заңды тұлғалар шағын кәсіпкерлік субъектілері болып табылады . ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктер немесе
өндірістік кооператив нысанында өз қызметін ... ... ... экономиканы жедел дамытуда, жоғары экономикалық өсімге қол
жеткізуде ... ... ... мен ... ... ... қайта құруды жандандыруға, таңдау еркіндігі мен
қосымша жұмыс орындарын ұсынуға, шығындардың тез ... ... ... ... өзгерістеріне жедел бейімделуге ... ... ... ... құруды тездетуді талап етеді.
Экономиканың даму ... ... ... ... ... өте
жоғары. Ал, осы шағын кәсіпорындар іс ... үшін ірі ... ... ... және ресурстар ... ... ... ... Сол ... ... ... құрылымдау
проблемаларын ұтымды шешуді, нарықты ... ... ... ... ... ... ... өнімдер мен көрсетілетін
қызметтер сапасын жақсартуға, жаңа жұмыс орындарын құра отырып ... ... қол ... ... кәсіпорындар тиімділігінің басты факторы – олардың өнім
өндіру облысында, сондай-ақ, ... ... ... ... тар
мамандануы. Шағын кәсіпорындар шектеулі номенклатурада ... ... ... ... ... ... тармамандандырылған
құрал-жабдықтарды қолданады. Шағын кәсіпорындар инфрақұрылымдық бөлімшелер
құруға көп ... ... ... ... ... көлік шаруашылығын, арнайы
коммуникациялар, жөндеу шаруашылығын және үлкен ... ... жоқ. ... ... ... ... ... сондай-ақ, өнімнің дайындығына ... ... ... ... ... береді. Шағын кәсіпорындар еңбек ресурстарын
тиімді пайдалануда да ... ... ие ... ... олар ... жұмыс
орындарын құруға, адамдарға маман ... ... ... ... асыруға жағдай туғызады. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрессті жеделдетуді, өнім өндіру ... ... мен ... ... ... ... шығындарын,
жоғалтуларды азайту, еңбек және материал ... ... ... ... ... ... жағдайында шағын кәсіпорындардың тиімділігін
қамтамасыз ететін негізгі артықшылықтарының ең маңызды дегендерін келесі
түрде ... ... ... ... және ... ... өзгерістерге тез әсер
ету қабілеті, өндірілетін өнімдердің тұтынушылар талғамына сай
тез бейімделу мүмкіндігі;
- ірі кәсіпорындармен салыстырғанда олардың ғылым мен ... ... ... және ... ... ... ... алуға ұмтылуы;
- жергілікті ресурстарды пайдалану мен жергілікті нарықта қызмет
етуі;
- ... ... ... ірі ... ... ... және кәсіпорын басшысының жоғары нәтижеге жетуге
деген ортақ мүдденің болуы; мотивацияның жоғарылығы;
- ірі өндіріспен тиімді өзара әрекетте болу ... ... ... ... ... мен ... өндірушілер
және жеткізушілер ретінде әріптестік қатынаста болу;
- кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін ... ... және ... ... ... ... ... өндірісті жаңарту, жаңашылдықты енгізу, жаңа идеяларды жүзеге
асыруға икемділігі.
Мұның барлығы шағын кәсіпорындардың басымдылығы мен артықшылығын
көрсетсе, оның ... ... де бар ... айта кету ... ... ең ... ... келесілерді атауға болады:
- тәуекел деңгейінің жоғары болуы;
- техникалық артта қалушылық, жоғары ... және ... ... ... және ... ... ... нарықтарының тарлығы және әлемдік стандарттарға сай өнім
өндіру мүмкіндігінің төмендігі;
- қызметкерлер біліктілігінің айтарлықтай жоғары деңгейде ... бір ... ... ... ... ... мүмкіндігі;
- қосымша қаражаттар тарту және несие алу мүмкіндігінің төиендігі.
Шағын кәсіпорындардың ел экономикасындағы ролінің жоғары болуы ... ... де ... Ең алдымен шағын және ірі
кәсіпорындардың қызмет сферасы әр ... ... Ірі ... ... ... және ... ... жағдайында қызмет
ете отырып, көтерме сатып алушылармен жұмыс ... Ал, ... ... ... ... ... ... белгілі бір сегментінде сатып
алушылар қажеттіліктерін қанағаттандыруға, екінші ... ... ... жеке клиенттермен ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпорындар бір-бірін ... ... ... кәсіпорындар ірі
кәсіпорындарға қарағанда нарықтың айтарлықтай тиімді ... ... өз ... ... ... сфераларға бірінші кезекте сауда,
сервистік қызмет көрсету, материалмен жабдықтау және тағы ... ... ... ... ... өндіру сөзсіз ірі кәсіпорын
сферасына жатқызылса, автомобильге техникалық қызмет көрсету және ... ... ... ... ... орындайды.
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпорындардың дамуына әсер ететін
келесі негізгі проблемаларды бөліп көрсетуге болады:
1) Салық саясатының ... ... ... кәсіпорындар үшін
салықтық ауыртпалықтардың жоғары болуы. ... ... ... ... бұзуға жол беруіне және «көлеңкелі» секторға
өтуіне ... ... ... саясаты шағын бизнесті дамытудың
ынталандырушы факторы бола ... оның ... мен ... ... ... етуі қажет. Осы мақсатта әлемде шағын кәсіпорындардың
өсу қарқынын арттыруға мүмкіндік беретін шаралар ... ... ... ... ... ... ... ставкаларын
кезең-кезеңімен азайтудан бастап, салықтық жеңілдіктер аясын
кеңейтуге дейінгі ... ... ... ... жеке ісін ... ... және ... кәсіпорындар
басшыларының бастапқы капиталды қалыптастыру, қаржылық ... ... ... қаржылық проблемалар. Банк секторының
беретін несиелері көбінесе жоғары ... ... мен ... ... ... ... шағын бизнес субъектілерінің
барлығы бірдей қол жеткізе алмайды. Коммерциялық банктер өз кезегінде
тәуекелдің жоғары болуына және кепілдіктің болмауына байланысты ... ... ... танытпайды.
3) Шағын кәсіпорындарды құру кезінде және қызметін жүзеге ... ... ... тіркеу-лицензиялық тәртіптің жүйесіздігі. Осыған
байланысты кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруда, әсіресе, ... ... ... ... артуы байқалады. Сондықтан
бұл мәселеге мемлекет тарапынан реттеу мен қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... жылы құрылған барлық шағын және орта кәсіпорындардың 40
пайызға жуығы жабылса, қызметінің ... ... 60 ... ... жағдайында тұрады екен. Демек, барлық кәсіпорындардың 15-20
пайызы ғана қалады .(30)
4) Кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... дамымауы.
Халықтың шағын бизнесті қолдау бойынша жүргізіліп отырған ... ... ... аз ... ... Шағын бизнесті
қолдау орталықтары мен инфрақұрылымдардың қызметтерін кәсіпкерлердің
барлығы бірдей толық көлемде қолдана ... ... ... ... бизнес-инкубаторлар, технопарктер мен
технополистер ... ... ... оң нәтижесін ... да ... ... ... мен ... қызмет ету
жолындағы кедергілердің бірі деп айтуға болады.
Қазақстан Республикасы статистика агенттігінің мәліметтеріне
сүйенсек, 2005 жылдың 1-қаңтарындағы жағдай ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілері (жеке және заңды тұлғалар)
ресми тіркелсе, оларда 1,4 млн. жуық адам ... ... ал ол ... ... 19,5 % ... Еліміздегі шағын кәсіпорындардың
тіркелгендері мен нақты жұмыс істейтіндерінің саны ... өсіп ... ... 2005 ... ... 103291 ... ... жұмыс істеген және
бұл көрсеткіш 2004 жылдың басындағы мәліметтермен салыстырғанда 10,5 % ... ... ... ... даму ... және ... оң әсер ету үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет:
1) нормативтік-құқықтық актілерді ... ... ... ... органдардың өзара әрекеттестігінің заңнамамен белгіленген
механизмін енгізу;
2) шағын кәсіпорындарды қолдаудың айқын және нақты ... ... ... ... ... кәсіпорындар қызметіне рұқсат ету және
қадағалау-бақылау ... ... ... қысым жасауын
төмендету;
4) ... ... ... мен ... ... ... және ... деңгейлерде жағдай жасау;
5) шикізаттық экспортқа тәуелділікті төмендету, өңдеуші өндірістің үлесін
арттыру үшін ... ... ... ... ... ... алғанда, шағын кәсіпорындардың ... ... етуі ... тиімділігін арттыру еліміздің қазіргі кездегі экономикалық
даму стратегиясына сай келеді және ел экономикасында ... ... ... Сондықтан шағын кәсіпорындар қызметінің экономикалық тиімділігін
теориялық тұрғыда зерттеу, тәжірибелік ... ... және ... ... жолдарын қарастыру мақсатқа сай орындалды деп ... ... ... ... ... әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... ... ... Егемен Қазақстан, - 2005жыл, 18-ақпан.
2. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау ... ... ... Н. Ә. ... ... ... жолдауы.-
Егемен Қазақстан, - 2006жыл, 2-наурыз.
3. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... Н. Ә. ... ... кәсіпкерлерінің конгресінде
сөйлеген сөзі.- Егемен Қазақстан, - 2006жыл, 2-наурыз.
4. Өндірістік ... ... ... Республикасының Заңы.1995 жылғы
5-қазан №2486. Қазақстан ... ... ... ... - ... ЮРИСТ, 2004. – 128б.
5. Шаруашылық серіктестіктер туралы. Қазақстан Республикасы Президентінің
заң күші бар ... 1995 ... ... №2255. ... ... ... актілер жинағы. - Алматы: ЮРИСТ, 2004. – 140б.
6. Жауапкершілігі шектеулі және ... ... бар ... Қазақстан Республикасының Заңы. – Егемен Қазақстан, - 1998жыл, 30-
сәуір.
7. Жеке кәсіпкерлік туралы. ... ... ...... - ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексі: 2000жылғы 1-сәуірге дейінгі
өзгертулер мен толықтырулар енгізілген нұсқасында.- Алматы: ... ... ... Н.К., ... Н.Т. и др. ... ... ... 1997.- 66с.
10. Окаев К.О. и др. Предпринимательство в ... ... / ... ... Блинов А. О. Малое предпринимательство. Организационные и правовые
основы деятельности. Москва:Ось-89,- ... ... ... деятельности: Финансовый менеджмент. /под
ред. В. М. Власовой / - М. , 2001.- ... ... ... в ... 2002.-11с.
14. Экономика /под ред. А. С. Булатова. Изд. 3-е перераб. и доп. / ... ... США /под ред. В. Б. ... – СПб.: ... ... Европейского союза.- Москва,-2003.
17. Адамов В. Е. И др. Экономика и статистика фирмы.3-е изд. – ... ... в РК. ... ... ... Алматы:
ЮРИСТ, -2004.
19. Хозяйственное товарищество: создание, реорганизация, ... ... ... ... ... ... Хозяйствующие субъекты вРК . Сборник законодательных актов. Алматы:
ЛЕМ, 2002.
21. ... А. Б. И др. ... ... ... зарубежный
опыт в деятельности предприятий России и ... ... ... А. И., Игнатьев А.М. Малый бизнес : экономика, ... . – СПб.: ... ... ... ... ... ... опыт и Казахстан. /под ред.
Е. Б. Жатканбаева/ ... ... ... А. Н. ... предпринимательской деятельности. Спδ:
Питер, 2005
25. Лапуста М. Г., Старостин Ю.Л. Малое предпринимательство: Учебник
Москва, ... ... ... ... / под ред. А.Г. Грязновой, М.А. Федотовой 2-е
изд./ Москва: Маркет ДС, 2003
27.Рубе В. А. ... ... ... ... ... ... ... и в России. Москва: ИНФРА-М, 2004
28.Смагулова Н.Т. Планирование и организация предпринимательства. Алматы:
Экономика, 2002
29.Эллиот Т. , Герберт Д. ... ... ... ... Л.Ф., ... Н.А. ... по разработке бизнес-плана и
финансовому анализу предприятия. Москва, 2004
31. Р. А. Фатхутдинов Инновационный менеджмент. Москва, ... ... ... ... ... ... Алматы,-
2005.-с. 145.
33. Статистический ежегодник Казахстана 2005г.- ... ... ... ... (основные показатели количества юридических лиц в
Казахстане). Агентство Республики Казахстан по статистике. Алматы, - ... ... ... в ... ... ... справочник.-
Алматы, - 2004.
36. Основные показатели финансово-хозяйственной деятельности предприятий
(организаций). Статистический справочник.-Алматы,- ... ... Г. В. ... ... ... ... ... исп. и доп. . –Москва,- 2003.
38. Ковалев В. В. , Волкова О. Н. ... ... ... ... 2004.
39. Протасов В. Ф. Анализ деятельности предприятия (фирмы): производство,
экономика, финансы, инвестиций, маркетинг. – Москва,- 2003.
40. ... А. К. ... ... СПб.: ... ... Экономический анализ. /под ред. Л. Т. Гиляровской 2-е изд. , доп. )
Москва, 2004.
42. ... К. Ш. ... ... ... ... Алматы:
Экономика,- 2002.
43. Мухамеджанов Б. Динамика развития предпринимательства в Республике
Казахстан. - ... №1, ... ... С. Большие перспективы малого бизнеса. – Промышленность
Казахстана №2 , 2005
45. Устойчивым ... ... ...... ... ... 2005
46. TERRA INCOGNITA. - National business №11, 2005
47. Аубакирава Ж. Поддержка малого и среднего ... ... №2-3, ... ... Д., ... О. Малый бизнес : мировой опыт и казахстанская
реальность. – Саясат № 12, 2004
49. Кононович Е. ... ... ... ...... ... ... Ташенова С. О проблемах кредитования малого и среднего бизнеса. –
Саясат №8, 2004
51. Н. ... ... ... : кеше мен бүгін. – Ақиқат №5, 2005
52. Исахова П. Орта және шағын кәсіпкерлікті дамытудағы ... ... ... Аль Пари №3, ... ... Л. О структуре малого бизнеса и особенностях его мотивации. -
Вопросы экономики №7, ... ... М. ... инновационный бизнес в странах с развитой ...... ... ... №12, ... ... ... методика и результаты анализа. – Вопросы статистики №8 ... ... ... және орта ... дамыту бойынша жеделдетілген
шаралардың 2005-2007жылдарға арналған бағдарламасы. – Астана 2005.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсіпкерлікті талдау32 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет
33,34,35,36,37,38,39,40-нысандар15 бет
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет
Адамның жеке басын тексеріп қарау кедендік бақылаудың ерекше нысандары ретінде47 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь