Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары

1 Қысқаша шолу
2 Өмірбаяны
3 Шығармалары
4 Қара сөздері
4.1 Қара сөзде айтылған ой
5 Абай лексикасы
6 Абай және Пушкин
7 Музыкалық мұра
8 Абайтану
9 Абай Құнанбайұлының дінге көзқарасы
10 Ақынның балалық шағы
11 Озық ойлы орыс зиялы қауымының өкілдерімен араласуы
12 Абай — ұлы ақын әрі ойшыл
13 Абай және халық ағарту ісі
14 Аудармашылық қызметі
15 Абайдың Қазақстан тарихында алатын орны
16 Абай туралы
17 Пайдаланған әдебиет
18 Сыртқы сілтемелер
        
        Абай (Ибраһим) Құнанбаев (1845 -- 1904)  --  ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, ... ... ... ... ... исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен ... ... ... ... ... ... реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық ... ... ... ... пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Бірқатар әлем ойшылдарының еңбектерімен жақсы таныс болған. Философиялық трактаттар ... ...   -  ... ... дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.
Қысқаша шолу
Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан билер әулетінен. Әкесі Өскенбайұлы Құнанбай өз заманындағы атақ ... ... ... адамдардың бірі болған. Патша өкіметі XIX ғасырдың ортасындағы бір сайлауда оны Қарқаралы ауданының аға ... ... ... ... Орта ... Арғын тайпасынан Қаракесек руының шешендікпен, тапқырлық, әзіл әжуамен аты шыққан шаншарлардың қызы деп жас Ибраһимді анасы ... ... ... ... бері бұл есіммен Абай тарихқа енді.
Осындай текті ортадан шыққан ... мен ... ... төрт ... бірі Абай жастайынан ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Балаға сыншы ... осы ... ... үміт ... Әкесі оның зеректігін байқағаннан кейін, 10 жасқа толған соң Семейдегі Ахмет Риза медресесіне береді.Медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, оқудан шығарып ... ... ... ел ... ісіне баули бастайды. Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз халқының рухани мәдениет жүйелерімен жете танысады. Өзі билер үлгісінде ... ... ... Ұтымды сөзімен, әділ билігімен елге танылып, аты шығады. Көп ұзамай, жетпісінші жылдардың бас ... ... ... ... елге ... болады. Билікке араласып, біраз тәжірибе жинақтағаннан кейін ол халық тұрмысындағы көлеңкелі жақтарға сәуле түсіруге күш ... ... ... онысынан пәлендей көңіл тоятындай нәтиже шығара алмайды. Сондықтан халқына пайдалы деп тапқан істерін көркем сөзбен, әсіресе, өлеңмен насихаттамақ ... Абай бір ... ... ... ... ... Қожа ... Науаи, Физули, Жәми тағы басқаларды оқыса, екінші жағынан А. С. Пушкин, А.И. ... М.Е. ... Н.А. ... М.Ю. , Л.Н. ... И.А. ... Ф.М. ... И.С. ... Н.Г. Чернышевский мұраларын оқып, терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. Байрон сияқты ақындарды оқып, ... ... ... ... Дарвин сынды ғалымдардың еңбектерін зерттейді.
Өмірбаяны
Абай
Абай 10 тамыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға ... ... төрт ... ... ... ... ... туған.
Ақынның арғы тегі Орта жүз Тобықты Арғын ішіндегі Олжай ... ... ... ... Қайдос, Жігітек есімді 3 ұрпақ тарайды. Бұлардың әрқайсысы кейін бір-бір рулы ел болып кеткен. ... ... ... ... ... ... ... Торғай, деген 4 ұл туады.Бұлардың әкесі момын, шаруа адамы, ал ... ... ... өр ... әйел ... Сол Айпара балаларына:

Ана айтқанындай, шынында, бұлардың ішінде Ырғызбай ортасынан оза шауып, ел ... ... ... ... ... ... тарайды. Өскенбай шаруаға жайлы, билікке әділ кісі болғандықтан, "Ісің адал ... ... ... ... ... бар" деген мәтел сөз қалған.Өскенбайдың әйелі Зереден Құнанбай туады.
Құнанбай 4 әйел ... ... Оның ... ... - ... інісі Құттымұхамбетке айттырылып, қалыңдық кезінде жесір қалған соң өзі алған екінші ... ... - ... (Тәкежан), Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі Айғыздан - ... ... ... ... ... ... ең кіші әйелі Нұрғанымнан ұрпақ жоқ. Абайдің " Атадан алтау, анадан төртеу едім дейтіні осыдан. Болашақ ақын сабырлы мінезімен, кең ... ел ... ... ... ... ... ... мол қазынадай аңыз ертегілерін естіп, абысын-ажынға жайлы, мінезі көнтерлі, әзіл-қалжыңга шебер, жөн-жобага жетік өз анасы Ұлжанның тәрбиесінде ... Абай ... ... ... ... ... ашады да, 10 жасқа толған соң 3 жыл Семейдегі Ахмет Риза медресесінде оқиды. Бұл медреседе араб, парсы тілдерінде, негізінен, дін ... ... еді. ... ... ... бала ... бар ықыласымен беріліп, үздік шәкірт атанады. Ол енді дін оқуын ғана місе тұтпай, білімін өз бетінше жетілдіруге ұмтылады. Сөйтіп ... ... ... шығармаларымен, араб, иран, шағатай (ескі өзбек) тілінде жазылған ертегі, дастан, қиссалармен танысады, Шығыстың Низами, ... ... Қожа ... ... ... ұлы ... классик ақындарына бауыр басады. Медресенің үшінші жылында Абай Семей қаласындағы "Приходская школаға" да қосымша түсіп, орысша сауатын аша ... ... бұл ... әрі ... ... ... 3 ... соң оның мұсылманша да, орысша да оқуы аяқталады.
Абайдың ... ... ... ... ... оны елге шақырып алып, өз жанына ертіп, әкімшілдік-билік жұмыстарына араластырмақ болады. Сөйтіп 13 жастағы Абай ел ... ... Абай әке ... болған жылдарда атқамінер би-болыстардың қулық-сұмдықтарын, қазақ даласына ыдырай ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік теңсіздіктің зардаптарын, аштық пен жалаңаштықты, патриапхалдық, кертартпа салт-сана, әдет-ғұрып зандарының залалдарынын айқын түсінді.
Патша үкіметінің отаршылық саясаты мен ... орыс ... ... би-болыстардың арамза әрекеттерін айнытпай танып, көкірегінде жиркеніш ... ... ... ... ... бел ... " елге ... адамгершілігі бар, әділ басшы болсам ғана жақсы адам боламын" ... ... ... Осы ... ... ... түсіп, жеңіп шығады да, 1876-1978 ж. Қоңыр-Көкше еліне болыс боладі. Бұл жылдары Абай өз қолындағы билікті пайдаланып, әділдік ... тең ... күш ... ... ... ... ... жасағандарды қатты жазаға тартып, халық қамқорына айналды. Оның ел басқарудағы бұл ... ... ... ... жүрген шонжарлар тарапынан қатты қарсылыққа ұшырады, үстінен оязға жалган арыз айтушылар көбейді. ... бірі ... ... ... деген жерімді тартып алды " деген жалған арызы бойынша көтерілген іс 10 жыл сүргінге созылып, ақыры Е. П. Михаэлистің көмегімен ... ... П. В. ... бұл істі 1884 ж. 27 ... жалған жала деп тауып, қысқартып тастады. Ақын үстінен жазылған "Абай барымта алды, ауыл шайып әйел қорлады" деген бір топ ... ... ... да нәтіжесіз қалды.
Ақын саяси қызметі үшін 1870 жылдары ... ... ... ... ... , 80-жылдарда орыс демократтары Н. И. Долгополов, А. А.Леонтьевпен танысады. Бұл озық ойлы азаматтардың Абайдың ... ... игі ... ... ... Бірақ Абай Құнанбаев орыс мәдениетімен, әдебиетіменен, демократтық көзқарастарымен осы ... ... деу ағат ... болар еді. Бұл тұста М. О. Әузовтың "Ал, кейін орыс тілін біліп, орыстың ұлы мадениетін мол, терең тани ... Абай ... ойды ... ... ... ... Белинский, Герцен, Чернышевский, Салтыков-Щедрин, Некрасовтардың өз мұраларын оқып, кең, терең тарбие алды. ... ... ақын ... ... әлеументтік көзқарасын тек Михаэлис әсерінен деп қойсақ, әрі Абайға, әрі орыс халқының ұлы мұрасына жане ұлы даналарына қиянат сөз айтқан ... едік " ... ... ... те ... Абай ... Европаның `Гете, Байрон сияқты ақындарын, Спенсер, Спиноза, Льюис, Дарвин, Дрепер сынды ғұламаларының туындыларын оқыды. Сөйтіп Әуезовтың сөзімен ... "1884 ... жасы ... ... іліңенде, ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды." Абай осы тұста, 1886 ж. досы ... ... ... ... Статистика комитетінің толық мүшесі болып сайланды.
1875 жылы Қоңыркөкше елінде өткен сайлауда жеңіп шығып, 1878 жылға дейін болыс ... ... ... ... ел ... ... әдет-ғұрып заңдарын жетік білетін Абай ел ішіндегі әр алуан әкімшілік-құқықтық реформаларға белсене араласады. Егде ... ... ... ... ... ... ... салып, шығармашылықпен ғана шұғылданады. Абайдың көптеген шығармаларында Адам, Болмыс және Ралам тақырыбы, сондай-ақ, ... ... сыры ... орын ... ... ж. ... айында Шар өзенінің бойындағы Қарамола деген жерде Семейдің ген.-губернаторы Цеклинцкийдің басқаруымен Семей губернасиясына қарайтын 5 уездің 100-ден астам би-болыстары бас ... ... ... өткізілді. Осы съезде төбе би болып сайланған ... ... ... үшін ... істерге қарсы заң ережесін" әзірлеу тапсырылды. Абай бастаған комиссия барлығы 93 баптан тұратын ережені 3 күн, 3 ... әзір ... Бұл ... ... ... ... кертартпа әдет-ғұрып заңдарына да, патша өкіметінің халықты ... ... ... ... да ... ... құжат еді. Оның әсіресе ұрлық, қылмыс пен әйел мәселелеріне арналған баптары ерекше құнды. Бірақ Абайдің атақ-даңқын осынша көкке көтерген Қарамола ... ... оның ... ... ... кетті. 1890 ж. Байғұлақ, Кұнту деген жуандардан бастаған 16 ... ... ... ... Ши ... ... Абайға қарсы дұшпандық әрекетке сөз байласады.
1891 жылдан ... Абай ... ... ... ... ұласқан қайғы бұлты ашылмай қояды. Осы жылы ақынның сүйікті інісі Оспан жарық дүниеден ... Одан ... ... ... ... бар, үлкен үміт күткен баласы Әбдірахманнан айырылады. Бұлардың қазасының ақын жанына қандай батқаны оның осы тақырыпқа арнаған топтама өлеңдерінен ... ... ... ... соңғы тіренішіндей болған дарынды ақын баласы Мағауия да қайтыс болды. Осындай қабаттасқан қайғы қасіреттен күрт ... Абай ... ... кейін қырық күннен соң, өзі де дүние салады. Ақынның сүйегі Шыңғыстаудың ығындағы Жидебай ... ... ... ... жерленеді. Бұл күнде ол арада қазақтың ұлы екі перзенті -- Абай мен Шәкәрімге ... ... ... ... ізгі ... ... болып, сәулет өнерінің соңғы үлгісімен салынған қос мұнаралы кешенді алып мазар тұр.
1891 ж. Оразбай бастаған дау 1897 ... ... ... Бұл ... аяғы 1898 ... ... ... жанжалға, Абай өміріне қастандыққа әкеп соқтырады. Ақын бұл ... ... ... ... , ... ақ ... Сенатқа хатында барынша айғақты деректермен дәлелдеп береді. Абай өлең жазуды 10 жасында ("Кім екен деп келіп ем түйе ... ... өз ... ... шамамен 1880-1997 ж. аралығында көбірек қолға алған. Өлеңдерін әркімдердің ... ... ... атынан бастырған ақын жазған өлеңдерін "жинауды " шәкірттеріне 1896 ж. ... Ал қара ... ... ... 1890-98 ж. аралығында қолға алған. Абай 3 әйел ... ... ... Ақылбай, Әбдірахман, Кұлбадан, Әкімбай, Мағаұия, Райхан; екінші әйелі Әйгерімнен Тұрағұл, Мекайыл, ... ... ... 7 ұл, 3 қыз ... ... ... әйелі Еркежаннан ұрпақ көрген жоқ.
Шығармалары
Абай өлең жазуды 10 жасында () бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері -- , ... -- . , , , , ... 1870 -- 80 ... ... жазылған. Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы -- 1882 ж. ... ... жасы ... ... ... ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі -- өз ... ... төл ... екіншісі -- ғақлия (немесе Абайдың қара сөздері) деп аталатын прозасы; үшіншісі -- өзге тілдерден, ... ... ... өлеңдері.
Абай өлеңдері түгел дерлік лирикадан құралады, поэма жанрына көп бой ұрмағаны байқалады. Қысқа өлеңдерінде табиғат бейнесін, ... ... ... ... ... ... айқын суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай өлеңінен де қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының ерекшеліктері көрініп ... ... діні ... ... ... әдебиетімен жақсы танысу арқылы өзінің шеберлік -- шалымын одан әрі шыңдайды. Шығыстың екі хикаясын және ... ... ... ... ... ... өзінше сенген діни таным жайындағы философиялық көзқарастарын да өлеңмен жеткізеді. Абайдың дүниетанудағы көзқарасы XIX ғасырдың екінші жартысында ... ... ... мен ой-пікірінің алға ұмтылу бағытта даму ықпалымен қалыптасты. Дүниетану жолында сары-орыстың төңкерісшіл демократтарының ... ... өз ... ... ... ой-пікірін қорытып, басқаларға қазақ өміріндегі аса маңызды ... ... ... ... ... екі қасиеттің -- сезім мен қыйсынның , түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан да: деп ... ... ... ... ... ... -- ... бейімделген біртектес өмір салттың ғана нәтижесі емес, ... ... ... деп ... ... ... да біртұтастығына айғақ. Олай болса Абай сынының тәлкегіне түскен еріншектік, дарақылық, жалқаулық, күншілдік, өтірікшілік, өсекшілдік, мақтаншақтық, жағымпаздық, жікшілдік сияқты қасиеттер ... ... ... ... туа ... кемшілік емес, сол Абай өмір сүрген қоғамдағы саяси әлеуметтік қатынастардың ... ... ден қою ... ... Абай бұрынғы бабаларымыздың бойынан көрген себеп ретінде емес, сол замандағы саяси-әлеуметтік қатынастардың салдары ретінде ... жол ... ... ... ... қара ... көркемдік, әлеуметтік гуманистік және дінге көзқарастары терең білінген еңбегі - қара ... ... қара ... ... - ұлы ... сөз ... ... қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап көрсететін классикалық ... ... ... ... ... саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара ... ... ... бір бағытта жазылмаған, әр алуан. Оның алты-жеті үлгісі қысқа болса, қайсыбіреуі мазмұн, ... ... ... ... болып келеді. Абай өзінің қара сөздерінде шығарманың ажарына ғана назар аударып қоймай, оның тереңдігіне, логикалық мәніне зор салған.
Сөйтіп көркемдік шеберлік пен ... ... ... ... сана мен ... ... ұштастырады. Абайдың қара сөздеріндегі гуманистік, ағартушылық, әлеуметтік ойлары дін туралы пікірлерімен бірігіп, тұтас бір қазақ ... ... ... ... ... кара ... ... жалпы адамзат баласына ортақ асыл сөзге айналды.
Оның қара сөздерінің бірнешеуі ең алғаш 1918 ж. Семейде шыққан ... ... ... ... Абайдың қара сөздері орыс, қытай, француз, т.б. көптеген әлем тілдеріне аударылды.
Қара сөзде айтылған ой
Абайдың ұшырасатын деген күрделі философиялық ұғым бар. Оны Абай ... ... тыс өмір ... ... дүниенің санада сәулеленуі нәтижесіңде пайда болатын ғылым, білімнің жинақталған қоры ... ... Осы ... де ... деп қайыра түсінік беріп отыр... Абайдай ... ... бұл ... ... ... ... туа пайда болатын жан құмары арқылы өз ұрпағының санасына тек қана жанның пайдалы тамақтарын ... еді. ... ... ... ... ... алған бір саласының қайнар көзі осы жақта жатыр.
Абай бұл бағыттағы ойларын өзге сөзбен т.б. ... ... ... ол ... өз ... тұрғысынан келіп, үшін қажет көп керектермен ауыстырады. Ақын толық адам болу туралы өзінің жүйелі де қалыптасқан көзқарасының тезисін ұсынады. ... ... ... ... Ақынның бүкіл шығармаларындағы негізгі бір тұтас тақырыпта өзекті идея болған. Абайдың пікірінше, ішкі рухани казынамыздың молығуы тікелей өзіміздің қолымыздағы іс. Осы ... ... ... де ... ... дүние танымы бойынша сананың, ақылдың пайда болуы күнделікті өмір тәжірибесінің нәтижесінен ғана туындайтын табиғи құбылыс. Соңдықтан да Абай :

-- деп ... өлең ... ойын осы ... одан ары ... ... дамытатынын көруге болады.
Абай лексикасы
Толық мақаласы: Абай лексикасы
Абай тілінің негізі қазақтың жалпы халықтық сөйлеу тілі мен ... ... тілі ... оның ... ... тегі ... ең алдымен, қазақтың төл сөздерінен, одан соң шағын мөлшерде араб-парсы және орыс сөздері қабатынан құралады. Өз тұсындағы қазақ қоғамының саяси-әлеуметтік, ... ... орай ... лексикасында болған өзгеріс-жаңалықтарды Абай тілі айқын көрсетеді. Мысалы, кейбір атаулар ескіріп, қолданыстан шыға бастаса, Абай ... ... ... ... суреттеу үшін немесе образ үшін пайдаланады.
Хан, уәзір, аламан, абыз, жылыс, тоғыс, наурыздама сөздері көбінесе Қара-сөздерінде тарихты баяндайтын ... ... Ал ... ... жаңа ... жатсынбай қабылдап, өзі де бұларға қоса жаңаларын жасайды (қ. Жаңа ... Абай ... ... орай төл ... ... ... де (шілдехана, үш тоғыз, қынаменде, ақшомшы, ықтырма, күзеу т. б.), кене киім-кешек, ... ... ... да ... ... ... пыстан, шақпақ, шөншік, дулыға, шарайна т. б.) пайдаланады. Сондай-ақ сыртқы тұлғасы жағынан көнерген ... (мыс, Ұлы ... ... ... кіші сөзінің орнына кішік, тураның орнына туғры тұлғалары) ... ... ... реңк үстеу сияқты белгілі бір мақсатпен қолданады. Дегенмен, Абай тұсында бірқатар сөздердің кенеру ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ағайын, туысқан мағынасындағы қарындас сөзі, ел, жақын және жат, алыс семантикалы алаш, ... ... қол ... әлі де осы ұғымдарда еркін және жиі қолданылғандығын сол ... ... ... тілі де, Абай тілі де ... ... ... ... қабысқан тіл, әсіресе, оның лексикасы сол қоғамның әр кезеңдегі тыныс-тіршілігіне орай өзгеріп отырады, яғни бірқатар сөздердің мағыналары ауысады, бірсыпырасы терминдік ... ... енді бір ... ... жиілігі артады. Бұл процеске қалам қайраткерлері белсене қатысады. Осы ретте Абайдың еңбегі көзге ... және ... ... тілі ... келесі қабаттары - араб және ... ... ... ... ... халықтық тілінде қалыптасқан шығыс сөздерін Абай жатсынбай, еркін қолданады. Олар дінге, оқу-ағартуға, өнер-білімге, әкімшілікке, сауда-саттыққа т. б. ... ... ... ... ... басым көпшілігін, жалпы халықтық тілдегі сияқты, Абайда да дерексіз ұғым атаулары құрайды (ар, ... ... ... ... ... ... қудірет, дәурен т. б.). Абай тілі лирикасының бір ... - ... ... ... енбеген араб-парсы сөздерінің де қолданылғандығы. Олар, негізінен, Абайдың қарасөздерінде, онда да ... ... ... қарай белгілі біреулерінде ғана шоғырланған. Ол шығармалар жүрегінің қуаты перзентлеріне арналған атақты Отыз сегізінші сөзі мен қазақ оқырмандарына иман деген - алла ... ... ... ... ... ... ... 13-сөзі. Бұларда философия мен моральға қатысты ой-пікірін айтуда автор осы салалардағы ұғымдардың араб тілінде қалыптасқан атауларын қазақшаламай, сол күйінде пайдаланды.
Орыс ... ... ... ... - орыс сөздері. Олар сан жағынан ... ... ... кем болганымен, әрі қарайғы орын тебу бағыты жағынан ... ... Бұл ... себепкер, ең алдымен, қазақ қоғамының сол кезеңдегі және әрі қарай әлеуметтік, саяси, экономика күй-қалпы болса, ... ... ... ... ... ... сипатта дамуы еді. Абай мен Ыбырай орыс тілі элементтерін ... ... ... емес, тікелей орыс әдеби тілінен алды. Абайдың жалпы халықтық қолданыс таналып пайдаланған сөздерінің көпшілігі әкімшілік, заң, ... ... ... ... ... кандидат, ояз, сияз, старшын, майыр, шен, партия, сот, шар, закун, закуншік, кателешке, бодан, расход, кір, ... ... ... ... ... ... мәліш (сауда), аршепке, барабан, зауыт, машине.
Абайда өзіне дейінгі және өз тұсындағы қазақ әдеби үлгілерінде көздеспейтін біртоп орыс сөздері бар. Олар ... ... ... ... ник, ... монастырь, ладан, штык, картечь, такт, номер, химия, трагедия, единица, ... ... ... посредник, жеребе, прошение, дезнание, прямота, икра, фабрик, электр, румке, стакан, счет дегензат есімдер мен ... ... ... ... ... ... ... виноват деген сын есімдер және гуляйттау, пошел, занимайся деген етістіктер.
Абай және Пушкин
Аудармашыға екі ... ... Бірі ... ... ой тереңдігі. Талғампаздық деп отырғанымыз Абайдың хакімдігінің бір қыры. Абай бас ... кім ... ... ол ... ... ... өзі бәсекеге түскен. Абайдың аудармалары, шын мәнінде, ой жарыстыру. Сондықтан Абай жасаған ... оның ой ... ... деп ... жөн. Абай ... ... меңгерген орыс халқынан таңдап, талғап, әсіресе екі ақынды аударғаң олар Александр Пушкин және ... ... ... ... таң-тамаша қаласың. Орыс елімен, оның мәдениетімен мәңгілік ... ... өзге ... ... ... екі ... Абай бұлжытпай таныған және қазақ халқына таныстыру мақсатында, олардың шығармаларын қазақтіліне аударған.
Абай орыс ... ... ... өлеңмен жазылған деген романын толық аудармағаң одан үзінділер тәржімалағак Абай: және - деп ... ... ... етіп ... Неге Абай ... ... ... толық аудармаған, әрине оның себебін дөп басып айту қиың бірақ мен ... егер ... ... оны ... ... ... еді, ... Абай соны түсінген, Қазақ оқырмандары махаббат, ғашықтық ... ... ... ... ... ... сусындап келе жатқан қауым, сондықтан болар Онегиннің Татьянаға шалажансар сезімін қалайша қабылдамақ. Әрине, қабылдай ... ... ... ... құрбандыққа дейін барулары керек, айталық Қозы Көрпеш-Баян сұлу сияқты. Осыны ... Абай ... ... алып ... ... өзін ... ... сөйлетіп қойғаң ол , деп бастайды.
Абай, ауторы Абай Омаров
Ұлы ақын, ағартушы Абай музыкалық саласында да айта қалғандай мұра ... ... асыл ... қара ... ... ... ... ұрпаққа жазып қалдырса, музыкалық жөнінде оның мұндай мүмкіншілігі ... ... Абай өмір ... ... ... ... жазба мәдениеті жоқ еді, халықтық музыка ауыз ... ... еді. ... Абай ... де ... ... халықтық ән-күйлері сияқты, ауыздан-ауызға, заманнан заманға ауыса отырып жетті. Музыка саласында жазба мәдениеттің болмауына ... Абай ... ... ... ... ... - олардың халықтың жүрегінде сақталуға сапасы сай келетін шығармалар болғандығында, халық ... ... орын ... Абай ... өзгешелігі - мелодиялық, ырғақтық жақтарындағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... тыңдағандардың бәріне бірдей тұсінікті бола қоймады, болмақшы да емес еді. Мәдениеттің дамуына ... ... ... ... ... үшін ол ... жаңа тілдері қазақтың халықтық ән дәстүрінен шығып кеткендік болып ... де ... еді. ... ... ... ... күрескері болған Абай өз бетінен қайтқан жоқ. Сейтіп, Абай әндері алғашқыда оның өз ... - ... ... ... жалпы қазақарасына тарай бастады. Абай әндері халықтық негізден нәр алғандықтан, халық әндерімен тамырласып жатқандықтан, нотаның жоқ ... ... ... көше ... ... ... игілігіне айналды. Бұған бұрын-соңды халықтың музыкалық салтында болмаған жаңа ... ... өлең ... құрылуы да себеп болды.
Абайтану
Абайтану қазақ әдебиеттану ғылымының саласы. Абайтану ... ... мен ... ... ... қоғамдық, эстететикалық көзқарастары, қазақ поэзиясындағы өлең жүйесін, ақындық тілді дамытудағы үлесі, музыкалық мұрасы жайлы сан-салалы зерттеу еңбектерін ... ... ... мен ... ... ... шын ... Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы , Міржақып Дулатұлы мақалаларынан басталды деуге ... ... 1913 ж. ... ... атты ... - деп ... аса ... бағалады. Абай шығармаларын жинап, қағазға түсіріп, реттеп баспаға дайындау ісі ақын қайтыс болған соң ұзамай-ақ қолға алынғанын дәлелдейтін ... ... ... ... ... ... жыл ... құрастырылып, 1909 ж. Санкт-Петербургте басылған Абай өлеңдерінің жинағында ақынның жүз қырықтай өлеңі (аударма өлеңдерін қосып санағанда) мен , ... ... яғни осы ... ... ... ... ... түгелге жуық қамтылды.
Абай Құнанбайұлының дінге көзқарасы
Абайдың дінге көзқарасын бағалап, тұжырымдауда екі түрлі қате пікір орын алып келді. Кейбір зерттеушілер Абай деп ... ... бір ... Абайдың дін туралы ойлары ақын шығармашылығының әлсіз, кертартпа жағы деп түсіндіреді. Алғашқы пікір Абайға тағылған жала болса, соңғысы - ... дін ... ... ... диалектикалық тұрғыдан қарамай, тұрпайы социологияға бас июдің салдарынан туған болжам. ... дін ... ... ... ... бағалау оған тарихи тұрғыдан қарауды талап етеді. Абай заманында қазақ ... қос ... орын ... ... ... ... діні ... еткенімен, күнделікті тіршілікте шаманизмдік түйсіктер]] мен түсініктер басым болды. Қос дінділік қазақ халқының сол ... ... мен ... ... ... Шаманизмдегі негізгі категория-, исламдағы - қазаққа тән ұғымдар. Шаманизмде ... ... ... ... ... ... Алланың адамдармен байланыстырушысы деп саналды. Қазақтың күнделікті өміріңде шаманизмнің өкілі, іс ... - жын ... ... ал ... дінінде - өздерін пайғамбардың ұрпақтары санайтын қожалар болды. Абай еңбегінде қазақ жерінде ислам дінінің қалай тарағандығын және оның ... ... ... ... дін ... - құдай мен адамның, өмір мен өлімнің, жан мен тәннің, иман мен ұяттың, дін мен ғылым, дін мен дін ... ... ... ... ... ... бағыттағы талдау. Құдай мен адамның қарым-қатынасын Жиырма жетінші, Жиырма сегізінші сөздерінде арнайы талдап, гректің ұлы ... ... ... ... ... шағы
Абай Құнанбаев 1845 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданындағы Шыңғыс тауында дүниеге келген. Азан ... ... аты ... екен.
Абай ислам дінінің қағидаларын барынша құрметтейтін діни отбасында өсіп, тәрбие алды. Оның әкесі Құнанбай қажы тобықты руының өте ... орыс ... ... ... биі ... Орыстың алдыңғы қатарлы зиялы қауым өкілдерімен қарым-қатынас жасап тұрды. Ол шыққан тегі сұлтан әулетінен болмаса да Қарқаралы округында ... аға ... бірі ... ... ... аяқ кезінде Меккеге қажылыққа барып қайтты. Меккеде Құнанбай қажы салдырған ... ... әлі бар. ... ... ... Кұнанбай Бұл дүниелік істерден біржола қол үзеді. Ақынның бабасы Әскенбай Қазақстанның Солтүстік-шығыс аймағындағы әділетті де ... ... ... бірі ... Оның қалдырған данышпандық сөздері мен ғибаратты өсиеттері аз емес. Биге ... алыс ... ... ... да ... айта келіп, жүгінетін. Абайдың арғы атасы Ырғызбай да атақты би әрі батыр болған.
Абай әуелі ауыл молдасынан сауат ашып, ... ... ... Риза ... үш жыл оқып ... алады. Ол бала жасынан кітапқа құмар болды, араб-парсы және көне түркі әдебиетінің үлгілерімен танысты. Абай қазақтардың дәстүрлі ... заңы мен ... ... ... терең меңгерді. Онымен білім жарыстырудан молдалардың өздері қауіптенетін. Абай халық ауыз әдебиетінің үлгілерін өте жақсы білді. Мектеп қабырғасында оқып жүрген ... ... ... ... жаза ... ... Абайды тобықты руының болашақ билеушісі ету мақсатымен оқудан ауылға кері ... ... ... ол ... ... ... түседі. Билер, ақындар, сазгер-әншілермен, сондай-ақ даланың данышпан ойшылдарымен жиі-жиі бірге болып, ... ... ... жастық шағы патша үкіметінің Қазақстанның оңтүстігіне қарай әскери күшпен ... ене ... ... тұспа-тұс келді. Ол патша үкіметінің округтық приказдардағы жағдайының барған сайын нығая түскенін, XIX ғасырдың 60 -- ... ... ... ... өз ... ... Ол аз ... болыс болған кезінде қай істі болса да әділ және адал шешуге талпынды. Сол үшін қатардағы қарапайым халықтың терең сый-құрметіне ... ... ... ... ... мұндай қарапайым тәсілмен шешуге болмайтынына бірте-бірте кәміл көз жеткізе бастайды. Сондықтан да ол казақтардың білім мен ғылым ... ... ... ... ойлы орыс ... ... өкілдерімен араласуы
Болашақ ақынның дүниеге көзқарасының қалыптасуына оның озық ойлы орыс зиялы қауымының ... ... ... зор ... ... Ол ... өз Отанының тәуелсіздігі жолындағы ұлт-азаттық қозғалыстарға белсене қатысушылар Қазақстан аумағына жер аударылып келіп жатты. Олар, атап ... ... мен ... ... ... ... білімді өкілдері болатын. Жер аударылып келгендердің арасында патша үкіметінің саясатына қарсы шыққан орыс зиялы қауымының өкілдері де аз емес еді. Олар ... ... ... ... ықпал етті. Атап айтқанда, Е. Михаэлис, А. Леонтьев, С. Гросс, А. Блек, П. Лобановский, Н. Коншин, Н. ... және ... ... ... ... ... қонақта болып жүрді. Қазақ ақыны солардың арқасында озық ойлы орыс ... алып ... А.С. ... М.Ю. ... және ... шығармаларымен жете танысты.
Абай -- ұлы ақын әрі ойшыл
Абай өзінің ... бала ... жаза ... ... ол ақын ... ... рет XIX ғасырдың 80-жылдарының орта кезінен бастап таныла бастады. Бұл кезде Абай өз ... () ... ... ... болатын. Абай -- , , поэмалары мен этикалық-философиялық еңбегі жазды. Ақынның 1890-1898 жылдар ... ... XIX ... ... ... ... ... болмысы зерделенді.
Ақынды қатты алаңдатқан жағдайлар қазақтардың жаппай кедейленіп, қайыршылық халге түсе бастауы, патша үкіметі шенеуніктерінің шектен шыққан озбырлығы, ... ... ... мен ... ... болды. Ол өзінің өлеңдерінде жақын туыстарына көмек қолын созбайтын сараң байларды өлтіре сынады.
Абай қазақ қоғамын ерінбей ... ... ... Өзінің кейбір замандастарының бойындағы жаманшылық мінездерді -- жалқаулықты, еңбексіздікті, көрсеқызарлықты, алтыбақан алауыздықты, надандықты жеріне жеткізе әшкереледі. Кедейшіліктен ... бір ... ... ... ... ... және ... жасауды үйрену екенін айтты. Ол былай деп жазды:
.
Оның басқаша ойлауы мүмкін де емес еді. Қазақ даласында жиі болып тұратын жұт ... ... ауыр ... ... ... Ондай кезде жылдар бойы жинаған малдан бір-ақ күнде ... ... ... ... еді. Абай 1880 ... ... ауыр жұтты өз көзімен көрді. Сол жылы оның сан ... ... ... ... душар болған еді. Семей облысында кедей жатақтардың саны бұрын-соңды болып көрмеген жоғары көрсеткішке ... Олар ... ... мен орыс ... ... ... ... болар-болмас тиын-тебенге жалданды, үй қызметшілері, қолбала, бақташылар болды. Қайыр сұрап, ел кезіп кеткендер де көп ... ... мал ... қоса ... ... ... бір ... түрімен шұғылдануды үйрену қажеттігіне баса назар аударды. Орта Азия тұрғындарының кәсіп түрлеріне үлкен ілтипатпен қызыға қарады. Ол былай деп жазды: ... ... жаны ... жек ... ... қарапайым халыққа менсінбей қарауы оның ашу-ызасын келтірді. Қоғамды прогресшіл түрде дамыту ... ... ... ... Абай ел ... ... үшін қызмет ететін, адал адамдар сайлануы тиіс деп есептеді. Ол өз төңірегіндегі адамдардың, жақындары мен шәкірттерінің бойындағы өз ... ... ... оның ... ... ... ... отырды.
Абай және халық ағарту ісі
Ұлы ақын жас ұрпақты ... ... ... ... ... -- ... ... Авторы З. Ахметов. 1984 ж. орыс тілінде баспасынан жарық көрген.
эпопеясының тарихи негіздері>> -- ... ... Л. ... 1969 ж. орыс ... ... ... ... -- Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Алғаш рет 1954 жылы газетінің 1 шілдедегі санында жарияланды.
-- (10. VIII. 1945) ... ... ... ... ... өмір жолымен қалың окырманды таныстыру мақсат тұтылып, негізінен өмірбаяндық деректер қамтылған.
(150 жылдық мерейтойына) -- ... ... ... ... ... ... 150 жылдық мерейтойына байланысты баспасынан 1995 ж. жарық көрген.
-- ... ... 1940 ж. ... мақаласы Ә. Тәжібаевпен біріге).
(деректі фильм) -- ... ... 1954 ж. ... ... шығарған.
(диафильм) -- диафильм. 1956 ж. Мәскеу студиясы ... ... ... -- осы ... операның қойылымына арналған орыс тіліндегі жарнама кітапша. 1958 ж. ... КСР ... ... ... ... -- жазушының кинодрамасы. Қолжазба жазушы мұрағатында сақтаулы (№141-папка), араб әрпімен жазылған, көлемі 53 ... (М. ... ... ... -- ... ... 1933 ж. ... зерттеу еңбегі. енген.
(әдеби журнал) -- 1918 ж. Мұхтар ... ... ... (Ж. Аймауытовпен бірге) әдеби журнал. С. Шикібаев ... ... 12 саны ... ... (әдеби сценарий) -- жазушының әдеби сценарийі. Автор ... ... ... ... ... ақындар шығармашылығымен қатар өрбітуді мақсат еткен.
және романдарының жазылуы туралы>> -- (

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь