Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы

К І Р І С П Е

Халық шаруашылығындағы есептерінің арасында бухгалтерлік есептің алатын орны ерекше. Барлық экономикалық ғылымдар ішінде бухгалтерлік есеп өз алдына дараланып тұратын бөлек ғылыми сала. Бұл ғылымды жан.жақты зерттейтін, экономикалық жағынан талдайтын, өз алдына ғылыми даму жолдарын анықтайтын әдістермен және бұл ғылымды оқытатын пән бар. Осы орайда қоғамдық өндіріс процестерін бухгалтерлік есеп ғылымының пәні . деп айтуға болады, немесе қоғамдық өндіріс процестерін бухгалтерлік есепке алынатын біртұтас тұлға . деп қарауға болады. Өйткені бухгалтерлік есеп қоғамдық өндірістің дамуы жолында қажет. Бухгалтерлік есептің мәліметтері мен көрсеткіштері қоғамдық өндірістің дамуын экономикалық тұрғыдан зерттеуге бірден.бір негіз болып табылады. Сондықтан бухгалтерлік есептің негізгі міндеті халық шаруашылығының барлық салаларында нақты тұжырымды мемлекеттік талапқа сай есептеу жұмысын жүргізу. Қоғамымыздың даму кезеңдерінің қай сатыларында болмасын дамудың объективті экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдылықтарды пайдалану шараларын дұрыс белгілеу үшін есеп жұмыстарын, әсіресе бухгалтерлік есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор. Қоғамдық даму нәтижесінде бухгалтерлік есептің ұйымдастырылыуына қойылатын талаптардың өсіп, міндеттердің артып отырғандығы бухгалтерлік есептің тарихынан белгілі.
Қазіргі нарықтық экономикаға түбегейлі көшу кезеңінде бухгалтерлік есепке жүктелетін міндеттер қай кездегіден
болмасын күрделі, ауқымды болып отыр. Өйткені қазіргі қоғамдық дамудың жаңа кезеңінде өндіріс құрал жабдықтарының мемлекеттік меншіктен ұжымдық және жеке меншіктерге ауысуы кең етек алуда. Осыған орай қазіргі таңда мемлекет, субъекті және жеке тұлғалар арасындағы экономикалық және қоғамдық қарым.қатынастар саясаты жаңа сипат алып отыр. Бұл бойынша
        
        К І Р І С П Е
Халық ... ... ... ... ... орны ерекше. Барлық ... ... ... есеп өз ... ... ... ... ғылыми сала. Бұл
ғылымды жан-жақты зерттейтін, экономикалық жағынан талдайтын, өз алдына
ғылыми даму ... ... ... және бұл ... оқытатын пән
бар. Осы орайда қоғамдық өндіріс процестерін бухгалтерлік есеп ғылымының
пәні – деп айтуға болады, ... ... ... ... ... ... ... тұлға – деп қарауға болады. Өйткені бухгалтерлік
есеп қоғамдық ... ... ... ... ... ... мен көрсеткіштері қоғамдық ... ... ... ... бірден-бір негіз болып табылады. Сондықтан бухгалтерлік
есептің негізгі міндеті халық шаруашылығының ... ... ... ... талапқа сай есептеу жұмысын жүргізу. ... ... қай ... ... ... объективті экономикалық
заңдылықтарын анықтау және ол заңдылықтарды пайдалану ... ... үшін есеп ... ... бухгалтерлік есеп жұмыстарын дұрыс
ұйымдастырудың маңызы зор. ... даму ... ... есептің
ұйымдастырылыуына қойылатын талаптардың ... ... ... ... ... тарихынан белгілі.
Қазіргі нарықтық экономикаға түбегейлі көшу кезеңінде бухгалтерлік
есепке жүктелетін міндеттер қай кездегіден
болмасын күрделі, ауқымды ... ... ... қазіргі қоғамдық дамудың жаңа
кезеңінде өндіріс құрал жабдықтарының мемлекеттік меншіктен ... ... ... ... кең етек ... ... орай қазіргі таңда мемлекет,
субъекті және жеке тұлғалар арасындағы экономикалық және ... ... ... жаңа ... алып ... Бұл бойынша еліміздегі халық
шаруашылығының қай саласындағы субъектілер болмасын ... ... ... іс-әрекеті өз шығындарын өзі ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда жүзеге асырылып ... мен ... ... жұмыстардың, кәсіпкерлік қызметтің мемлекет
тарапында және экономика өмірінде ... ... ... ... ... ... ... өмірдің талабына сай гүлденіп, дамып
тұрған өркениетті елдердің қайсысы болмасын кезінде ... және ... ... ... ... экономикалық өсу дәрежесіне
жеткендігі баршаға мәлім.
Еліміздің жағдайын ... ... ... ... ... бақыланып отырылатын мәселелер арасында күн тәртібінде
бірінші кезекке қойылып отыр. ... ... ... Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың “Қазақстан-2030” атты ... ... ... ... ... басымды бағыты шағын ... ... ... - деп атап ... ... бола ... ... да
кәсіпкерлікті еліміздің шаруашылық қызметін жандандырғыш күш деп ... және ... ... ... ... ... ... бөлінуіне байланысты елімізде күннен-күнге бухгалтер және аудитор
мамандарына деген сұраныс артуда. Әрине олардың ... ... ... үлесі мен жасайтын қызметі елеулі әрі ... ... ... ... ... ... көшу ... бухгалтерлік есеп
және аудит жұмысына қойылатын талап өте ... Ол ... ... ... бухгалтерлік есепті жаңа талаптарға сай жеделдетіп бір
жүйеге келтіру болып табылады.
Нарық ... ... ... жүргізуші субъектілерде
бухгалтерлік есептің маңызы ерекше зор. ... ... есеп ... “ Бухгалтерлік есеп туралы” , “Салық және бюджетке
төленетін басқа да міндетті ... ... ... ... ... ... ... есеп стандарты мен қаржы
шаруашылық қызметі ... ... бас ... ... ... ... ... мен ережелері және Қазақстан Республикасы Қаржы
және Кіріс министрліктерінің бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылады. Қазіргі
кезде елімізде қолданылып жүрген бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық
бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп және есеп беру ... ... ... және ... құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел
басқару үшін, экономикалық жоспарлар жасап, оның ... ... ... ... ... алып өз алдына ел болғанына да он ... ... Осы ... ... ... өзгерістер болды. Кеңестер
Одағы тұсында ... ... ... ... келген шаруашылықтарды
нарықтық жолға көшіруге тура ... ... ... ... ... есеп жұмысына да өзгерістер енгізу керектігі
анық байқалды.
1995-ші ... ... ... ... ... ... “ Бухгалтерлік есеп туралы” Заң күші бар ... ... ... Бұл заң ... ... бері оны жүзеге асыру жолында
көптеген жұмыстар атқарылуда. Осы ... ... ... ... ... айының
25-ші жұлдызында қаржы шаруашылық қызметі бухгалтерлік есебінің бас шоттар
жоспары бекітіліп, 1997-ші жылғы қаңтар айының ... ... ... ... барлық шаруашылық субъектілері жаңа бухгалтерлік
есеп стандарты ... өз ... ... ... ... қабылданған бухгалтерлік есептің жаңа жүйесі экономиканы
көтеруге, оны ішкі және сыртқы инвесторлар үшін неғырлым тиімді етіп ... ... қай ... ... ... ... ... ұжымдары шикізат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндіріс
қалдықтарын азайтуға, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық рыноктағы бәсекелестікке ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын төмендетуге
және де қоршаған ортаны сақтап оған зиян келтірмеуге мүдделі. Бұл ... ... ... құндылықтарын, ақша қаражаттарын сондай-
ақ басқа да ресурстарын тиімсіз ... ... ... ... есептің
маңызы мен мәнін айрықша атап өтуге болады. Осы жоғарыда ... ... үшін ... ... ... ... ... Жаңа үлгідегі, сапасы жоғары ... ... ... ... ... жетуі мүмкін емес. ... ... ... есебі және аудиті” тақырыбы бүгінгі күнгі актуалды
тақырып болып табылады. Осы ... ... ... ... ... жазу үшін ... ... Диплом жұмысын жазу үшін “ЮПМ” ... ... ... ... ... құралдар есебінің теориялық негізі
1.1. Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы
Жабық нысандағы акционерлік ... ... ... ... ... ОҚО ... ... ретінде 22.01.1999 жылы тіркелді.
Құқықтық тұлғаның мемлекеттік тіркелу куәлігінің тіркеу нөмірі 10037-
1958-АҚ.
Меншікті ... ... ... ... ... ... ... сирек кездесетін
металдарды, өнеркәсіптік өнімдерді және ... ... ... ... сақтау және сатумен қоса, минералды шикізаттарды
өңдеу, түсті және қара ... ... ... ... ... ... ... және әртүрлі ұйымдарға көрсету және тағы басқалары ... ... ... ... ... таба ... мүддесін қорғау және өндірісті дамыту мен қоғамдық топтың
әлеуметтік мәселелерін шешуге бағыттылған.
Южполиметалл ЖАҚ бухгалтерлік ... және ... есеп ... есебін, ішкі бақылау мен аудитті ұйымдастыруда ... күші бар ... ... есеп туралы» жарғысына 26.12.1995ж. нөм. 2732,
ҚР салық кодексіне, ... ... ... ... ҚР ... және нормативтік актілер мен ережелерге, тәжірибелік
нұсқауларға, ҚР қаржы министрлігінің ... есеп және ... ... ... ЖАҚ ... ... құрастырғанда
келесі принциптерді негізге алған: есептеу, үздіксіздік, ... ... ... ... ... ... аяқталғандылық, салыстырмалылық, реттік.
Южполиметалл ЖАҚ полиметалдық шикізаттардан қорғасын, жанама түрде
кездесетін ... ... ... ала алатын өндірушілердің алпауыттарының
бірі. Негізгі өнімі болып- халықаралық стандарттарға сай ... ... Ол ... ... 1989 ... тіркелген, тіркеу нөмірі 89/389.
ЖАҚ қорғасын, күкірт қышқылды және сирек ... ... ең таза ... ... қорғасын прокатын және басқадай
қорғасыннан алынатын түрлі бұйымдардың цехтары бар.
Зауытта ... ... 13 ... пен 30 ... ... ... штейндегі мыс, возгондағы және сульфаттағы мырыш,
антимонаттағы сурьма, перренаттағы рений, жоғарғы тазалылығы бар қорғасынды
сурик, қорғасын прокаты және ... ... ... ... ... 1934 жылдан бастап өндіріліп келеді. 1946-1955
жылдары ... ... ... ... ... ... жылдар
аралығында кейінгі қайта жөндеу жұмыстарымен қоса кәсіпорын қуатын ... мың ... ... ... мүмкіндіктерін жасады. Осының нәтижесінде
зауыт дүниежүзінде қорғасын өндірісінде 2-ші ... ие ... ... ... ... пирометаллургиялық құрылымы пайдалануда,
99,999 пайыздан 999,999 ... ... таза ... ... кадмий, талий,
телур және сурьма ала алатын жоғарғы өндірістік технология ... ... ... ... ... бар ... құйманың
өндірісі игеріліп, табиғи газ бен пешті ... ... ... ... ... бар ... жоғарғы тиімділікті фьюменгтік технологиясы
пайдалануда. Бұл ... ... ... ... үлкен
компаниялардың қызығушылығын тудыруда.
Шикізаттардың жоқтылығы мен өзіндік капиталдың ... ... ... ... ... өту үшін ... бизнес-жоспарымыз
өндірісті тұрақтандыру бағдарламасын ұсынып отыр. Бұл ... және ... ... ... отырып рафинацияланған қорғасынның
өндірілуі айына 10 мың тонна болған кезде, алтынды-күміс құймасының ... мыс ... ... прокаты мен сурикінің өндіру ... ғана ... қол ... ... Ал ... ... қорғасын мен қорғасын құймасын, оптикті-волокнолық кабельді
шығаруды ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізу және инвестициялардың келуіне мүмкіндік туғызар еді.
Южполиметалл ЖАҚ негізгі құралдарына келесілер кіреді: жер, ... ... ... мен ... ... ... және басқалары.
Балансты құру кезіндегі ... ... ... ... ... ... құны бойынша есепке алынады.
01.01.2004 жылға негізгі құралдардың алғашқы ... 1443802 ... ... Оның ... жер- 367 мың теңге;
2. үйлер мен ғимараттар- 580343 мың теңге;
3. машиналар мен жабдықтар- 787367 мың теңге;
4. негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... енгізу алғашқы құны бойынша 259568
мың ... ... ал ... құны ... 131960 мың ... ... ... 248985 мың теңгеге негізгі құралдар шығып кетті, ... ... ... ... ... ... капитал үлесіне 11822 мың теңге тиді ... мың ... ... құралдар ескіруге сәйкес алғашқы құны бойынша
шығарылып тасталды.
Амортизация бір қалыпты түзу ... ... ... ... /
2004жыл бойынша амортизациялық шығыстар 49921 мың теңге ... ... ... ... ... ... 44719 мың ... жалпы және
әкімшілік негізгі құралдар бойынша 48 мың теңге, өндірістік емес ... ... 927 мың ... ... ... ... ... бойынша 227
мың теңгені құрады.
2005 жылға ескірудің ... ... 941574 мың ... ... 2004 ... бұл 909614 мың ... тең ... 01.01.2005 жылға негізгі
құралдардың алғашқы құны 1454386 мың теңгені құрады, соның ішінде:
1. жер –8053 мың ... ... мен ... 640974 мың ... ... мен ... 744938 мың ... негізгі құралдардың басқадай түрлері- 60421 мың теңге.
01.01.2005 жылғы ... ... ... құны 544772 мың ... ... ... жер- 8053 мың теңге;
2. үйлер мен ұимараттар- 307805 мың ... ... мен ... 187148 мың ... ... ... құралдардың қайта бағалануы нарықтың орташа
бағаларының деңгейі жоғарылағанның нәтижесінде жүргізілмеді.
Амортизациясы және бюджетке аударымдар ... ... ... ... ... құны ... жылы 370928
мың теңгені құрады, соның ішінде:
1. жер- 31642 мың теңге;
2. үцлер мен ғимараттар- 13347 мың теңге;
3. өткізу ... 68526 мың ... ... мен ... 255184 мың ... ... ... 1692 мың теңге;
6. қосалқы заттар- 537 мың теңге.
Аяқталмаған құрылыстың құны 01.01.2004 жылға 180434 мың ... ... ... ... жабдықтар- 180434 мың теңге құрады. Ал 01.01.2005
жылға аяқталмаған құрылыстың құны 202434 мың ... ... ... ішінде:
1. құрылыс материалдары- 4631 мың теңге;
2. сонаждағы жабдықтар- 10135 мың теңге;
3. қоймадағы жабдықтар- 187668 мың теңге.
2004 жылы негізгі құралдарды ... ... 74608 мың ... ... ішінде:
1) өндірістік негізгі құралдар бойынша- 73727 мың теңге;
2) ... және ... ... құралдар бойынша- 584 мың теңге;
3) өндірістік емес қорлар бойынша- 297 мың теңгені құрады.
Өндірістік және әкімшілік негізгі ... ... ... 74311 мың ... ... тұлғалардан алынатын қосалқы құн
салығы бойынша тек 23989 мың ... ... ... яғни бар ... ... ... қорға – 600 мың теңге аударылды;
Медициналық орталыққа – 11810 мың теңге;
2004 жылдың инвестицияларының қалдығы – 12410
мың теңгені ... ... ... |Жыл басы |Жыл аяғы ... |
| | | |(+ ; -) ... құралдар |1443802 |1454386 |10584 ... |453 |8053 |7600 ... мен ... |580343 |640974 |60631 ... мен ... |787367 |744938 |-42429 ... ... ... |75639 |60421 |-15218 ... ... |941574 |909614 |-31960 ... құн |502228 |544772 |42544 ... құрылыс |180434 |202434 |22000 ... ... ... ... ... ... оның ... сомасы
10584 теңге болды. Бұл үйлер мен ғимараттардың көбеюіне байланысты болды,
ол 60631 теңгені құрады. Сонымен ... ол 42429 ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтар және басқадай ... 15218 ... ... Айта ... жай, ... ... кәсіпорынның негізгі құралдарының негізгі бөлігі ескірген, оны біз
ескіру мәліметтері және ... ... көре ... ... ... ... ... негізгі құралдардың 2/3 бөлігін алып отыр. Сондықтан
да кәсіпорын басшыларының ... ... ... құралдардың, әсіресе
белсенді бөлігін жаңарту қажеттілігі өзекті ... бірі ... ... орай бұл ... дипломдық жұмыстың талдау бөлімінде ашылып
көрсетілген.
1.2.Негізгі құралдардың жіктелінуі мен бағалануының есебі
Жалпы негізгі құралдар – деп ... ұзақ ... бойы (бір ... ... пайдаланылатын, өзінің бастапқы заттай нысанын (пішінін,
түрін) ... ... ... шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа,
көрсетілген қызметке біртіндеп бөліп-бөліп ... ... ... ... ... ... яғни ... активтерді
айтады. Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдардың есебі №6 “Негізгі
қорлар (құрал-жабдықтар) есебі” –деп аталатын ... есеп ... ... ... ... мүлік, жер участкілері, үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен ... ... және ... мен құралдар, есептеуіш машиналар мен техникалары және олардың
программалық құралдары, көлік ... ... ... ... шаруашылық құрал-саймандары, өнім және ... ... көп ... шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатқызылады.
Көлемінің үлкенді-кішілігіне, ... ... ... ... ... мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс
құралдары негізгі құралдардың қатарына жатқызылмайды. Сонымен ... ... ... шаруашылық субъектісінің қоймаларындағы дайын бұйымдар
(тауарлар) болып ... ... мен ... күрделі құрылыс
құрамында есептелетін монтаждауды (құрастыруды, орнатуды) ... ... ... ... біткен, бірақ әлі пайдалануға ... ... мен ... ... ... ... өзіндік
құнының құрамында қаралған қосымша шығындардың есебінен салынған ... ... ... мен тетіктер, сонымен бірге жас ... ... ... де ... “негізгі құралдар” өздерінің өндіріске қатысуына қарай
өндірістік және ... емес ... екі ... ... Өндірістік
негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни пайдаланылатын негізгі
құралдарды айтады. Оларға: өндіріске арналған үйлер, ... ... ... ... ... ... құралдары, әртүрлі
станоктар, двигательдер, ... ... ... және тағы
басқалары жатқызылады. Өндірістік емес негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... Оларға тұрмыстық үй-жай (коммуналдық) шаруашылығында,
денсаулық сақтау, әлеуметтік ... ... беру және ... пайдаланылатын негізгі құралдар тағы да басқа негізгі ... ... ... салаларында және істейтін қызметтерінің түрлеріне
қарай барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман ... ... ... ... материалды-техникалық жабдықтау
және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, ... ... ... ... және білім беру, ғылыми көмек көрсету және
тағы да басқа салалар бойынша ... ... ... ... ... ... кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса
орындалған ... мен ... ... қай ... ... алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі ... бәрі тек ... ... ... ... ғана ... ... (жасайтын)
болса, онда бұл субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол
шаруашылық субъектінің ... ... ... топқа жатқызылады.
Егер шаруашылық субъектінің балансында осы субъектінің негізгі қызметінен
басқа салаларында қызмет атқаратын өндірістері мен бөлімшелері болса, ... ... мен ... ... ... ... сәйкес
келетін халық шаруашылық саласы қызметі түріндегі топқа жатқызылады.
Шаруашылық субъектісінің балансындағы тұрғын үй ... ... ... ... ... үй ... және халыққа
тұрмыстық қызмет көрсету саласына ... ... ... қойған мақсатына және атқаратын қызметіне
қарай ... ... ... үйлер (тұрғын үй, кеңсе үйі, қойма, тағы басқалары);
ә) ғимараттар (көпірлер, ... ... ... су қоймалары,
эстокадалар, скважиналар, тағы басқалар);
б) өткізгіш тетіктер ... ... ... ... тетіктер,
құбылдар, тағы басқалары);
в) машиналар (бумен жұмыс істейтін двигательдер, ... ... ... ... ... ... бетон араластырғыш машина, көтергіш крандар, жүк көтергіш
шығырлар, су ... ... ... ... ... ... да ... тасымалдау құралдары (жолаушылар және жүк таситын көліктер, жеңіл
көліктер, көлікке тіркемелер (прицеп), тракторлар және тағы ... ... мен ... ... ... ... тағы да
басқа негізгі құралдар);
д) шаруашылық – құрал жабдықтары (диван, ... ... ... да ... ... және өнім ... көп ... өсімдіктер мен көшеттер;
з) жер (шаруашылық субъектінің сатып алған жер көлемінің құны);
и) жерді жақсартуға (өңдеуге) жұмсалған күрделі шығын;
к) басқа ... ... ... ... тағы ... ... кімнің меншігінде, иелігінде екендігіне қарай
меншіктік, яғни шаруашылық субъектінің өзіне ... және ... ... ... екіге бөлінеді. Шаруашылық субъектісі уақытша жалға ... ... ... ... 001-ші ... ... ... деп аталатын шотта есептейді. Қазіргі кезде пайдалану барысына
қарай ... ... ... ... жұмыс істемейтін және ... ... үш ... ... ... ... ... яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс істемейтін ... ... ... ... ... ... басқада жаққа әзірге берілмеген басы артық жабдықтар
жатқызылады.
Сақтауда тұрған негізгі құралдардың қатарына келешекте, яғни ... ... ... ... да ... ... істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар жатқызылады.
Материалдық активтер сатылып алыну мақсатына қарай
а) негізгі құралдар
ә) ... ... ... ... ... бөлініп есептелінеді.
Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы
зор болып табылады. Негізгі құралдар бастапқы құнымен, ... ... ... ... ... құнымен және келісілген құнымен
бағаланады.
Негізгі құралдардың бастапқы құны –ол активті салуға, сатып ... ... ... орнатуға кеткен (шыққан) шығындардан сондай-ақ сатып алу
барысында төленген салық сомаларынан, ... салу ... ... ... ... процент (пайыз) сомалары мен бұл құралды белгілі мақсатқа
пайдалану үшін жұмыс ... ... ... ... ... жиынтығынан тұрады (құралады). Негізгі құралдарды тасымалдау
кезінде болған ... ... ... және қажет болып саналмайтын
шығындар активтің бастапқы құнына кіргізілмей, ол ағымдағы кезеңнің шығыны
ретінде ... ... ... әр түрі ... оның ... ... ... кіргізіледі:
а) жер участкісінің бастапқы құнына:
Жерді сатып алу бағасы, қозғалмайтын мүлік жөніндегі агенттікке төленген
комиссиялық сыйақылар, сатып ... ... ... ... ... ... қызметіне төленетін төлем және ол үшін төленетін ... ... ... ... мақсатқа пайдалануға әзірлеуге кеткен шығындар ... ... ... сатудан түскен түсімді (табысты) алып
тастағанда қалған ескі үйді бұзуға ... ... ... ... тағы ... енгізіледі(кіргізіледі).
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына:
Құрал-жабдықты сатып алу бағасы, оны ... ... ... ... шығындар оның ішінде тасымалдау кезінде сақтандыру,
монтаждау, құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын ... ... ... тағы да ... ... ... ... монтаждау, тасымалдау кезінде болған бүліну
нәтижесін жөндеу үшін кеткен сомалар ағымдағы шығындарға жатқызылады. Егер
негізгі құралдар ... ... ... ол үшін төленген процент сомасы да
ағымдағы шығын қатарына жатқызылады және де негізгі ... ... ... ... өзі ... ... мен ғимараттардың бастапқы
құнына осы құрылысты салу үшін ... ... ... ... ... ... ақы сомалары, еңбек ақы бойынша бюджетке
жасалған аударым, ... ... ... ... ... ... ... салу үшін рұқсат алуға кеткен
шығындар мен басқа да шығындар енгізіледі.
Шаруашылық субъектілері жерді және сол ... ... ... ... бір ... ... пайдалануға сатып алынса, онда осы
объектілердің бастапқы ... ... ... әрбір объекті бойынша
бөліп көрсету керек. Себебі үйлер мен ғимараттардың ... ... және олар ... ал жердің пайдалану мерзімінде шек жоқ, ол
амортизацияланбайтын материалдық актив болып табылады. Егер бұл ... ... ғана ... ... ал ... мен ғимараттар бұзылатын
болып келісілген болса, онда ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда тек қана жер сатылып алынған болып
есептелінеді. Және де оның ... құны бұл ... ... алу ... мен ... ... кеткен барлық объектілердің (жердің және ол
жердегі объектілерді қоса) шығынның қосындысынан, ... ... ... шегеру арқылы анықталады.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдың бастапқы құны ... Үлес ... мен ... ... құралды жарғылық қорға өзінің
үлесі ретінде ... ... құны ... ... ... Шаруашылық субъектісі негізгі ... өзі ... яғни ... ... ... ... кезде шыққан шығындардың нақты сомасы
бойынша.
• Шаруашылық субъектісі негізгі ... ... ... ... ... ... ... алған кезде қабылдау-өткізу актісінің мәліметтері
бойынша немесе ... ... ... ... ... құны – бұл ... ... бір уақыттағы (мерзімдегі), яғни бүгінгі күнгі негізгі құралының
нарықтық бағасы болып табылады.
Негізгі құралдардың баланстық құны – бұл ... ... ... ... ... есеп беру ақпараттарында көрсетілген
негізгі құралдардың бастапқы құнынан жинақталған тозу ... ... құны ... ... ... ... ... құны – негізгі құралдың
пайдалану мерзімі аяқталғаннан кейін оны бұзу, жоюдан ... іске ... ... ... ... отын тағы да басқа пайдалануға
болатындарының) құнынан объектіні есептен ... ... ... ... ... ... алып ... анықталады.
Негізгі құралдардың келісілген құны – кез келген екі жақтың, яғни
негізгі құралдарды сатушы мен ... ... ... құн ... ... ... ... құралдардың бастапқы
құндары тек мына жағдайларда ғана өзгертіледі:
а) ... ... ... ... ... мерзімін ұзартатындай
немесе қысқартатындай оның жалпы жағдайына әсер ететіндей ... ... ... ... жаңартқанда тағы да) ... ... ... және бөлшектегенде.
ә) Үкіметтің шешімдері бойынша негізгі құралдарды қайта бағалағанда.
Негізгі құралдардың есебі ... ... ... ... бүтін сомада
жүргізіледі. Негізгі құралдарды ... ... ... оның ... қалпына келтіру құны тең болады, себебі оны ... ... оны ... ... уақытының арасында айырмашылық жоқ.Уақыт өткен
сайын ... ... ... ... ... ... бағасы және
ол үшін қолданылатын техниканың шығыны, жұмысшылардың еңбек ақысы жалпы
негізгі ... ... салу ... ... бір ... өзгеріп
отырады. Негізгі құралдардың құны оны бір кезде жасап шығаруға өндіруге,
салуға кеткен, жұмсалынған ... ... ... ... ... ... құралдарды оқтын-оқтын уақыт өте қайтадан бағалап
тұрады. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінде белгілі бір күнде, мезгілде жүргізіледі.
Негізгі құралдарды қайтадан бағалау кезінде оның осы кездегі, ... салу ... құны ... Бұл ... құралдардың қалпына
келтіру құны деп аталады. Шаруашылық субъектілерде негізгі құралдарды
тиісті түрде ... ... ... ... ... ... ... есептейді.
Негізгі құралдардың бастапқы бағасын белгілі бір күндегі қолданылып
жүрген бағаға ... ... ... ... ... ... ... бағалау нәтижесінде негізгі бағасының өсуі 12-ші ... ... ... 541-ші ... ... ... бағалаудан
түскен қосымша төленбеген капитал” шотының кредитіне жазылады.
Қайта бағалау ... күні ... ... ... ... тозу ... негізгі құралдардың құндарының
өзгеруіне қарай ... ... ... ... ... құралдардың
пайдалану мерзіміне қарай субъектіде қолданылатын амортизациялық аударым
сомасын ... ... ... ... мөлшерде бөлінбеген табысқа
апарылып отырылады. Қайта бағалаудың барлық ... ... ... ... ... сәті ғана ... Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарының ... 12-ші ... ... ... ... ... ... мен ғимараттар,
123 шот-машиналар,
124 шот-көліктер,
125 шот-басқалары,
126 шот-аяқталмаған құрылыс.
Бұлар активті шот болғандықтан дебетіне негізгі ... ... ... ал ... ... ... азаюы, яғни есептен шығарылуы
көрсетіледі. Негізгі құралдардың есебі шаруашылық субъектісінің орталық
бухгалтериясында жүргізіледі. ... ... ... есебі әрбір
инвентарлық объектісі бойынша бөлек жүргізіледі. Инвентарлық объекті - деп
өзінің құрамына ... яғни ... ... керекті жабдықтармен,
саймандармен сатылып алынған, орнатуды керек етпейтін жабдықтарды, ... жеке ... ... мен ... ... құрылымы
(конструкциясы) бойынша жекеленген немесе бірімен бірі ... ... яғни ... бір зат ... саналып белгілі бір қызметті
атқаратын бұйымдарды айтады.
Шаруашылық субъектілерінде ... ... ... дұрыс жүргізу
үшін және олардың тиісті түрде сақталуын қамтамасыз еті үшін ... ... ... ... ... Ол ... ... белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына басқа ұйымдар мен адамдарға
берілуіне, сатылуына, тағы ... ... ... ... оның ... ... шаруашылық субъектінің жаңадан кіріске
алған негізгі құралдарына ... ... ... ... ... ... ... құралдардың өзіне бояумен жазылады.Инвентарлық
объектілерді (заттарды) реттік ... ... ... ... ... ... жіктеу тобына кіретін негізгі құралдарға бөлек
сериялық реттік номерлер белгіленеді, ол сериялық ... ... ... ... жіктелу тобына ... ... ... ... ... ... ... берілген инвентарлық
номері оның инвентарлық карточкасында және бір жерден ... ... ... үшін ... алғашқы құжаттарда көрсетілуі тиіс.
Шаруашылық субъектілерінің бухгалтериясында негізгі құралдардың
әрбір объектісіне типтік ведомстволық инвентарлық карточка ... ... ... бірінсіз-бірі қызмет ете алмайтын ... ... ... тағы ... қосылып бір инвентарлық объектіні
құрайтын болса, онда оның инвентарлық карточкасына құрамына ... ... ... ... Егер ... субъектісінің бір бөлімшесіне
құралдың (инвентардың), аспаптың немесе басқа да ... ... ... (аты, ... ... бағасы бірдей болатын) бірнешеуі бір
уақытта келіп кіріске алынса, онда олар инвентарлық карточкаларында тобы
бойынша ... ... бұл ... ... қарамастан ол
негізгі құралдардың әрқайсысына бөлек инвентарлық номер беріледі. Негізгі
құралдардың барлық түрлерін, ... ... ... ... ай ... ... ... біртектес өндірістік-шаруашылық
қызметінің бір түрін орындауға арналған жеке ... ... ... ... ... ... ... үлгілі түрі НҚ-6 ведомство
аралық инвентарлық карточкасы ... ... ... ... ... ... топтары бойынша тіркеледі.
Негізгі құралдарды көп емес шағын ұйымдар мен бірлестіктер өздерінің
негізгі құралдарын есептеу үшін инвентарлық ... ... ... НҚ-11 ... инвентарлық кітапшасын пайдалана алады. Бұл кітапша
негізгі құралдардың ... ... ... ... ... және онда ... ... айтылған түрлері бойынша бөлек есептелінеді. Негізгі
құралдарды ... ... ... жағдайда инвентарлық тізім
жүргізілмейді.
Шаруашылық субъектілерінде инвентарлық карточкалар ... ... ... ... ... ... және басқа да негізгі құралдарды сатып алу, сату, салу, орнату,
бір жерден екінші ... ... ... ... актілері, тағы басқа
осылар сияқты ... ... ... ... ... ... ... әдетте әрбір инвентарлық объектіге бір ... ... ... ... сақталынады. Ол
картотекада негізгі құралдар халық шаруашылығының саласына қарай ... ... ... ... топтың ішінде инвентарлық
карточкалар негізгі құралдардың ... ... яғни ... ... ... ... және де түрлеріне қарай (үйлер мен ғимараттар,
машиналар мен жабдықтар, ... тағы да ... ... ... шығыс етілген және өндіріс орны мен ... бір ... ... жерге орын ауыстырған негізгі құралдардың
инвентарлық карточкалары есепті ... ... ... ... ... Сондай-ақ келешекте пайдалану үшін сақтаулы тұрған ... мен басы ... ... қойылған негізгі құралдардың да
инвентарлық ... ... ... ... ... мен ... талдамалы (аналитикалық)
есептің негізгі түрі болып ... ... ... құралдардың аталуы,
инвентарлық номері, баланста көрсетілген бастапқы ... ... ... ... ... ... кіріске алынуына және істен
(есептен) шығарылуына байланысты толтырылған актілердің уақыты (айы, күні,
жылы) тағы ... ... ... ... мәліметтер жазылады.
Толтырылған инвентарлық карточкалардың үлгілі түрі НҚ-10 санды ведомстволық
негізгі құралдарды есептейтін инвентарлық карточка тізіміне ... ... ... бір дана етіп ... инвентарлық карточкалардың
түгел сақталуын бақылау үшін пайдаланылады. Шаруашылық субъектісі негізгі
құралдарды жіктелуі, яғни аралық шоттары бойынша тізімге ... ... ... және ... ... тұрған жері бойынша
есебі үлгілі түрі НҚ-13 ... ... ... ... ... бұл ... ... кіріске алынған
объектілер бойынша тек қана қысқаша мәліметтер, яғни объектінің ... ... ... ... ... карточка немесе инвентарлық
кітапшаға жазылған нөмірі, басқа да мәліметтері жазылады. Ай сайын алғашқы
құжаттар негізінде бұл ... ... түрі НҚ-13 ... алынған және
шығыс етілген негізгі құралдар жайлы мәліметтер жазылып, бухгалтерлік
есептің ақпараттарымен ... ... ... Бұл ... ... мен ... құны ... есептің мәліметтеріне
сәйкес келуі керек. Есеп құжаттарын қолмен ... ... ... бойынша
негізгі құралдардың қозғалысын, яғни кірісі мен шығысын есептеу үшін үлгілі
түрі НҚ-12 санды карточка ... Ол ... ... ... тиісті шоттарының инвентарлық карточкаларының мәліметтерінің
негізінде толтырылады. Бұл карточкада негізгі құралдың жіктелу топтары мен
түрлері бойынша есеп ... ... ... құны бойынша қалдығы олардың
кірісі мен шығысы көрсетіледі. Карточканың НҚ-12 ... ... ... негізгі құралдар жайлы есеп беруге пайдаланылады. ... ... ... ... кірісі мен шығыс етілуін есептейтін
үлгілі түрі НҚ-12 санды карточкадағы ... ай ... бас ... негізгі
құралдардың мәліметтерімен салыстырылып, тексеріліп отырылады.
Шаруашылық субъектілерінде инвентарлық карточкалар және ... ... ірі ... мен ... жабдықтар мен
көліктерге арнайы техникалық төлқұжат ... ... ... ... және істейтін жұмыстарының түрлері тағы да басқа деректері
жазылады.
Халық ... қай ... ... ... ... ... негізгі құралдардың өсуі мен олардың сапасына байланысты болады.
Сондықтан шаруашылық объектілері әрдайым ... ... ... ... ... ... ... отырғаны дұрыс.
Шаруашылық субъектілеріне негізгі құралдар сатып алу, ... үлес ... ... ... мен ... және
адамдардың сыйға, яғни тегін ... ... ... ... орындарының
беруі, тағы да басқалар арқылы келіп түседі. Бұл келіп түскен, ... ... ... шаруашылық субъектісі үлгілі түрі НҚ-1 санды
қабылдау-тапсыру актісін толтырады. Егер ... ... ... құны бірдей құрал-саймандарының немесе жабдықтардың бірнешеуі бір
уақытта келіп түссе, яғни кіріске ... ... ... ... ... актісінің бір данасын ғана толтыруға болады. Салынып біткен, яғни
аяқталған ... ... ... ... комиссия оларды
іске қосу-қабылдау актісін толтырады. Қабылдау актісі бухгалтерлік алғашқы
құжат болып саналады. Сонымен ... бұл ... ... ... тиіс:
• объектінің аты;
• объектіні алушы мен тапсырушы субъектілер;
• салынып біткен құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
• құрылыстың салынып біткен уақыты;
• амортизациялық аударым ... ... ... ... да ... ... ... салынып біткен аса ірі объектілеріне шаруашылық
субъектісіндегі бас механикалық бөлім төлқұжат ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың негізгі
шарттарының бірі болып ... ... ... ... олардың пайдалануға берілген уақыты, техникалық сипаттамасы,
(көлемі, материалдық өзгешелігі, агрегаттардың қуат күші, тозу нормасы,
істен ... ... тағы ... ... жазылады. Осы төлқұжаттардың
негізінде негізгі құралдарға түгендеу жүргізіліп тұрады.
Негізгі құралдарға толтырылған қабылдау-тапсыру ... ... ... ... тапсырылады. Актімен бірге
объектінің техникалық төлқұжаттары да беріледі. Бухгалтерия бұл құжаттардың
негізінде тиісті ... ... мен ... ... есептейтін
кітапшалардың тиістілерін толтырып, кейіннен бұл құжаттар ... ... ... ... етіледі. Актіні шаруашылық
субъектісінің басшысы ... ... ... ... мен ғимараттарға,
орнатылған жабдықтарға және ... ... ... ... ... құрылыстар, орындалған жұмыстар қабылдау актісі бойынша негізгі
құралдардың құрамына өзіндік құны бойынша ... ... ... ... құралдардың өзіндік құнына оны әкелуге, құрастыруға
және орнатуға кеткен ... да ... ... ... ... шаруашылық субъектісінің бухгалтериясында мынандай бухгалтерлік
жазулар ... ... деп ... 12-ші бас шоттың тиісті бөлімше
шоттары (121;122;123;124;125;126;) дебеттелініп, оған сәйкес
126;431;432;441;451;452;511;641;642;643;671;687;726;727-ші тағы ... ... ... ... Егер ... субъектісіне
келіп түскен, яғни кіріске алынған негізгі құралдар бұрын пайдаланылып және
оларға тозу сомасы есептелінген болса, онда олардың тозу ... ... ... жазылады:
Дебет 122-ші;123-ші;124-ші; және 125-ші шоттардың тиістісі-
Кредит 131-ші; 132-ші; 133-ші және 134-ші шоттарының тиістісі.
«Южполиметалл» ЖАҚ ... ... ... ұйымдастыруда кәсіпорында
даярлап бекітілген Есеп саясатын пайдаланады, оның ... ... ... ... отыр:
Негізгі құралдардың есебін жүргізудегі есептік саясат
«Южполиметалл» ЖАҚ материалды емес ... ... ... ... алғашқы
құны бойынша есепке алынады. Оның ескіруі нормалар бойынша ай сайын алғашқы
құны мен ... ... ... уақытына сәйкес есептеледі. Материалды
активтер бойынша пайдалану ... ... қиын ... оның ... 10 жыл деп ... ... құралдардың қозғалысының типтік алғашқы құжаттарын
пайдаланылады. Бухгалтерияда негізгі құралдар ... ... ... инвентарлық бейнелеуінде есептеледі. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... көбейтетін және көшіретін құралдардың амортизациясын өндірістік
әдіспен, ал қалған негізгі құралдардың амортизациясын бір ... ... ... ... ... ... мерзімін нақты анықтау үшін объект
туралы барлық бар ... ... ... ЖАҚ ... құралдардың
консервациясын меншік иесінің рұқсатымен технологиялық процестерге сәйкес
өткізеді.
Запастағы ... ... ... ЖАҚ ... ... ... құралдарды есептен шығару үшін зауыттың бұйрығымен арнайы
комиссия құрылып негізгі ... ... және ... ... ... қабылдап, сонан соң барып егер де негізгі ... ... ... ... ғана ол ... ... құралдың бастапқы құнын көбейту, тек сол ... ... ... ... ... арқылы көбейтіледі. Яғни, жұмыс істеу
мерзімі ұзарады және өндірістік ... ... ... ... ... берілуі мүмкін, жал мерзімінің
басталуы келісім-шартқа қол ... ... ... ... Жал ... жал
мерзімінің ішінде жал төлемін төлеп тұруға міндетті, екі ... ... ... ... ... ... ... ЖАҚ балансында көрсетіліп,
бір текті түзу сызықтық амортизациялық әдісті пайдаланып амортизациялық
аударымдарды ... ал ... жал ... ... бір ... ... түседі.
Негізгі құралдарды қайта бағалау ҚР үкіметінің 24.07.1997 жылғы
номері 1174 үкіміне ... ... ... ... және ... ... ... өзі жүзеге асырады. Негізгі құралдарды қайта
бағалау сомасы бухгалтерлік ... ... ... ... 541
шотында «негізгі құралдарды қайта бағалау нәтижесіндегі қосымша төленбеген
капитал» жүргізіледі. Негізгі ... ... ... бір ... 1-ші ... ... қорлары бойынша-бес жылда бір рет, үйлер
мен ғимараттар – үш жылда бір ... ... ... ... Негізгі құралдардың тозуы және оларға амортизациялық аударым сомасын
есептеу
Негізгі құралдар өндіріс процесінде бірте-бірте тоза бастайды, ... ... ... ... Олар белгілі бір уақыт өткеннен кейін
пайдалануға жарамай қалады да, бұл ... ... жаңа ... алуға тура келеді.
Негізгі құралдардың тозуын табиғи және ... тозу деп ... ... құралдардың табиғи тозуы олардың материалдық жағынан тозуы болуы
табылады, яғни жұмыс істеу ... ... мен ... ... ... ... үйлер мен ғимараттардың тозығы жетіп,
құлайтындай дәрежеге жетуі. Негізгі құралдардың ... ... ... ... бойы ... ғана байланысты емес, оған сонымен қатар ... ... ... әсер еткендігіне байланысты. Яғни негізгі ... ... ... тозуы) оларды ұзақ пайдалану және оларға басқа да
факторлардың әсер етуі нәтижесінен болып табылады.
Негізгі құралдардың сапалық тозуы олардың ... ... ... ... ... ... даму процесінен кейін қалуы, яғни активтердің
ғылым мен техниканың дамуының бүгінгі күнгі ... ... ... ... ... ... (туындайды).
Осы жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, негізгі құралдың тозуы
дегеніміз ... ... және ... ... ... деп айтуға
болады.
Негізгі құралдардың сапалық тозуының бірінші себебі - ... ... ... ... ... ... өсуі болып табылады. Еңбек өнімділігі өскен сайын белгілі бір
дайын бұйымды, құрал-жабдықты, тағы да басқаларды өндіруге кететін ... ... да, оның құны ... төмендейді (арзандайды). Сөйтіп еңбек
өнімділігінің өсуіне байланысты жаңа құрал-жабдықтардың машиналардың, яғни
негізгі құралдардың ... ... ... ... ... негізгі құралдардың
бағасына қарағанда арзан болады. Мұндай жағдайда шаруашылық субъектілеріне
қымбат және тозыңқыраған (пайдаланған) машиналар мен ... ... тағы да ... негізгі құралдарының орнына арзан, әрі жаңа,
сапасы жоғары негізгі құралдарды сатып алуды тиімді етеді.
Негізгі ... ... ... ... ...... ... байланысты толық жетілген, өнімділігі жоғары әрі
тиімді негізгі ... ... ... ... ... өнімділігі төмен негізгі құралдардың орнына техникалық
жағынан жетілдірілген тиімділігі ... ... ... ... ... тиімді болып табылады. Сондықтан да өнімділігі жоғары машиналар мен
құралдардың ... ... және ... бағасының арзандауы бұрынғы
пайдаланылып келген негізгі құралдардың сапалық (моралдық) тозуына әкеліп
соқтырады. ... ... ... ... меншікте болса да
(мемлекеттік, жеке меншік, акционерлік, тағы ... ... ... тозу дәрежесін анықтап және оны есептеп ... ... ... құралдардың ішінде мына төменде аталған активтерге тозу
дәрежесі анықталмайды және де оларға амортизация ... ... ... ... ... ... архитектуралық және өнер ескерткіштеріне;
• өнімді малдарға;
• музейлік құндылықтарға (заттарға);
• жалпылай ... ... ... қатар амортизациялық аударым мынандай жағдайларда есептелінбейді:
• Қайта құру, ... ... және ... ... ... ... жүргізген уақытта, сондай-ақ негізгі құралды
уақытша тоқтатып қойған ... ... ... бас ... ... 13-ші ... мына
шоттарында жүргізіледі:
131 шот – үйлер мен ғимараттардың тозуы
132 шот – машиналардың тозуы
133 шот – ... ... ... шот – ... негізгі құралдың тозуы
Сонымен бірге шаруашылық субъектілері бұл шоттардың ... ... ... ... ашуларына болады.
Негізгі құралдар (үйлер мен ғимараттар, машиналар, көліктер, тағы
басқалары) өндіріс процесінде пайдаланылған кезде ... ... ... ... ... ... өндіріліп шығарылатын,
жаңадан жасалған өнімдерге ... ... ... Бұл ... ... аталады. Амортизация сөзі латын тілінен аударғанда
“өтеу” – деген мағынаны білдіреді. Амортизация ... бір ... ... ... ... отырылады. Ал мұны амортизациялық аударым
деп атайды. Амортизациялық аударым әрбір өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... яғни негізгі құралдардың тозуына
байланысты құнының кемуі ... ... ... ... ... ... мөлшері дегеніміз негізгі ... ... ... ... ... бір ... аударым сомасы.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға ай бойы есептелінген
амортизациялық аударым сомасы ай ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құнына қосылады.
Маусыммен жұмыс істейтін шаруашылық ... ... жыл бойы ... ... аударым сомасы жыл соңында
субъектінің жыл бойы өндірген өнімдері мен көрсетілген қызметтерінің
өзіндік ... ... ... жаңадан келіп түскен, кіріске алынған
негізгі құралдарға амортизациялық аударым ... ... ... бастап
есептелінеді. Ал субъектінің балансынан есептен шығарылған негізгі
құралдарға келесі айдың ... ... ... ... ... ... ... “Негізгі құралдарды (құрал-жабдықтарды)
есепке алу” – деп аталатын стандарттарында ... ... ... ... үшін мынандай әдістер бекітілген:
1. Құнды бірқалыпты (тура жолды) есептен ... ... ... ... ... ... ... көлеміне тепе-тең
мөлшерде есептен шығару әдісі (өндірістік әдіс).
3. Жылдамдатып есептен шығару әдістері:
а) ... ... ... ... ... әдісі;
б) сандардың жиынтығы бойынша құнын есептен шығару (коммулятивтік
әдіс) әдісі.
Амортизациялық аударым есептеудің таңдап ... ... ... есеп ... ... бір есеп беру ... ... есеп
беру кезеңіне дейін дәйектілі түрде қолданылады. Егер негізгі құралдарға
амортизациялық аударым есептеудің әдісі өзгертілген жағдайда осы ... ... ... ... ... тиіс.
Құнды бірқалыпты (тура жолды) ... ... ... ... амортизацияланатын құны негізгі құралдардың жұмыс ... ... ... ... ... бір ... ... Бұл әдіс бойынша амортизациялық аударым ... тек ... ... ... мерзімінің ұзақтығына байланысты деген болжамға
негізделген. Бұл әдіс ... әр ... ... ... ... ... ... сомасы осы негізгі құралдарының барлық
пайдалану мерзімінде амортизацияланатын ... яғни ... құн ... ... ... ... ... кезеңіндегі есеп беретін
жылдардың санына бөлу арқылы ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... әдісі қолданылғанда негізгі құралдарға
есептелінетін амортизациялық аударым сомалары жыл ... ... ... ... ... ... тепе-тең мөлшерде есептен шығару
әдісі (өндірістік әдіс). Бұл әдіс объектінің пайдаланылған уақытына емес,
оны пайдалану ... ... Бұл ... ... әдісті)
қолдануда әр жылғы амортизациялық аударым ... ... ... – яғни ... ... ... өнім санының арасында тікелей
байланыс бар. Бұл әдісті қолдану ... ... тозу ... ... ... ... көлеміне, өндірілген өнімнің санына қарай өсіп,
көбейіп ... Ал ... ... құны ... ... ... ... жұмыстың көлеміне, өндірілген өнімнің санына тікелей
пропорционалды түрде азайып ... ... бұл ... ... ... оның ... ... көлемін, ол арқылы
өндірілетін өнімнің санын айтарлықтай ... ... ... жағдайда
ғана қолдануға болады.
Жеделдетілген амортизациялық аударым әдістері негізгі құралдарды өздерінің
мөлшерленген пайдаланылу мөлшерінен бұрын есептеп шығару үшін ... ... ... ... негізгі құралдарды алғашқы ... ... ... ... сомасы, соңғы
пайдаланылатын жылдарындағы есептелінетін амортизациялық аударым сомасынан
анағұрлым (едәуір) асып ... ... ... ... ... яғни ... істеу жылдарындағы өнім өндіру қабілеттілігі соңғы
жылдарға қарағанда едәуір жоғары болып табылады. Осыларды ... ... ... ... жоғарыда аталған жылдамдатып есептен
шығару әдісі өндірілген өнімнің өзіндік ... ... ... негізделген. Жеделдетілген әдістің қолданылуы сонымен қатар
техника мен ... ... ... яғни ... ... яғни ... ... өздерінің сапалық құнын тез жоғалтып
алуына байланысты бұрын ... ... ... ... ... ... жаңа ... жоғары басқа да жақтарынан тиімді болып келетін
құралдармен ауыстыруды көздейді. ... ... ... ... әсер ... тағы да бір дәлелденген жағдай неізгі ... ... ... ... яғни ... шығындары негізгі
құралдарды пайдалану кезеңдерінің бастапқы уақытына қарағанда пайдаланудың
соңғы уақытына қарай өсе ... ... ... ... ... ... деп аталатын амортизациялық аударым әдісін қолданған
жағдайда амортизациялық ... мен ... ... ... ... ... ... бірнеше жыл, яғни ұзақ уақыт бойы бір
қалыпты деңгейде ... ... ... ... ... барысында шаруашылық субъектісіне келтіретін ... ... тең ... яғни ... шамада болып қалады.
Сандардың жиынтығы бойынша құнын есептеп шығару әдісі (коммулятивтік
әдіс). Бұл ... ... яғни ... ... ... сомасы деп
айтылуының (аталуының) себебі осы әдіс ... ... ... ... ... ... формуланың алымы негізгі
құралдардың пайдалану мерзімінің қалған жылдар санына тең болып, ал ... ... ... ... жылдар мерзімі сандарының қосындысына тең
болуына байланысты. Бұл формула мына ... ... ... ... = ------------------------------- х ... - ... жыл құны ... қосындысы
Сандардың қосындысын, яғни комуляциялық санын неғұрлым жылдам анықтап ... мына ... ... х ... = ... ...... қосындысы,
N – негізгі құралдардың пайдалану мерзімі (жыл).
Біздің мысалымыз бойынша
5 х (5+1) 5 х 6 30
S = ... = ... = ------ = 15
2 2 ... ... құралдардың пайдалану мерзімі 10 жыл ... ... сан 55-ке тең ... х (10+1) 10 х 11
S = ... = ... = ... ... құнының кемуі (қалдықты азайту) әдісі. Бұл әдіс ... ... ... ... ... алдымен құнды бір қалыпты
(тура жолды) есептен шығару әдісімен ... Ол үшін ... ... құны оның ... ... мерзімінің, яғни пайдаланылатын уақыт
жылы санына бөлініп, әр есепті ... ... ... проценті
анықталады. Бұл жерде бастапқы құнын 100% деп аламыз. Одан кейін табылған
процент мөлшері (100% бөлінген пайдаланылатын ... екі ... ... ... ... ... әр есепті жыл басындағы ... ... ... яғни ... құнына көбейтіледі.
Амортизациялық аударым негізгі құралдарды қайта құру мен техникалық
қайта жарақтау кезінде және ... ... ... жағдайда, сондай-ақ толық
амортизацияланған негізгі құралға есептелінбейді.
«Южполиметалл» ЖАҚ негізгі ... ... ... ... ... көруге болады. Онда ескіру есебі салық
декларациясында ... жеті ... ... ... ... негізгі құралдар тозуы жоғары ... ... ... ... принциптері негізгі құралдардың актив бөлігін және де ... ... ... мүмкіндік туғызатын нормалар ... ... ... ... ... жөндеудің есебі
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдардың өздерінің пайдалануы
барысында табиғи және сапалық жағынан тозатындығы ... ... ... ... бөлігі, яғни табиғи пішінінің барлық тетіктері бір мезгілде,
бір уақытта іске жарамсыз болып ... ... ... ... ... ... ... себебінен негізгі құралдардың іске
қосылмай тұруы мүмкін. Тіпті іске ... ... ... ... ... әсерінен өнім өндіру қабілетінің азаюы да ... ... ... ... ... тоза ... кейбір негізгі құралдарды
да толығымен ауыстыруға мүмкіндік ... ... ... ... субъектілері өздерінің негізгі құралдарын пайдалану ... ... ... ... ... істен шығып қалмау үшін белгілі
бір уақыт ... ... ... ... ... жүргізілетін жөндеу
жұмыстары өзінің ұйымдастырылуына қарай жай (немесе оны ... деп ... және ... болып екіге бөлінеді.
Жай жөндеу дегеніміз ... ... ... ... ... ... процесі барысында ауыстыру немесе оны қалпына ... ... Бұл ... ... ... тағы да басқа жөндеу жұмыстары
жатқызылады.
Ал негізгі құралдарға жүргізілетін күрделі жөндеу ... ... ... ... және ... тозған негізгі құралдардың бөлшектерін
толығымен ауыстырып, оларды түгелдей жаңартуды айтады. ... ... ... тек ... жағдайын, қызмет атқару мерзімін,
өндірістік қуатын, тағы да басқа көрсеткіштерін арттырғанда ғана оның яғни
негізгі ... ... ... ... Яғни ... ... үшін
шығарылған шығындар сомасы ... ... ... ... ... ... ... әкелуі көзделінеді.
Ал ағымдағы жөндеуге жұмсалған шығындар мен негізгі құралдардың
бастапқы құнына қосылмайтын ... ... үшін ... ... ... субъектісінің ағымдаға шығыны болып есептелінеді.
Егер негізгі құралдарды субъекті өз ... ... ... ... тәсілімен жүргізілген жөндеу болып табылады.
Ал шаруашылық субъектісі өзінің негізгі құралдарын жөндеуге арнайы
жабдықталған, яғни осындай ... ... ... ... бұл жөндеудің мердігерлік ... ... ... Басқа
субъектілерге өзінің негізгі құралдарын жөндету барысында шаруашылық
субъектісі мердігерлік субъектімен келісім-шарт ... Ол ... ... керекті материалдар мен қай субъектінің қамтамасыз ететіндігі, ... ... ... ... ... есеп айырысу тәртібі тағы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісінде
тағайындалған комиссия мүшелерінің ... ... ... Ондай негізгі
құралдарды қабылдау барысында үлгілі түрі НҚ-2-ші ... ... және ... объектілерді қабылдау-тапсыру актісі”-
толтырылады.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі ... ... ... инвентарлық карточкаларына негізгі құралдарға жүргізілген жөндеуге
байланысты тиісті деректер (өзгертулер мен толықтырулар) жазылуы тиіс. ... ... ... да ... ... ... сақталынады. Егер негізгі құралдарды жөндеу ... ... ... онда жоғарыда аталған негізгі құралдарды
жөндеуден кейін қабылдап алу үшін ... ... түрі НҚ-2 ... құрылған және жаңартылған объектілерді қабылдау-тапсыру актісі”- екі
дана етіліп толтырылады да, екінші ... ... ... ... ... ... ... субъектісінде негізгі құралдарды
жөндеу шаруашылық әдіспен, яғни субъектінің өз күшімен жүргізілетін болса,
онда ол үшін ... ... ... “Аяқталмаған құрылыс”,
811-ші “Тауарларды (жұмыстарды , қызметтерді) сату жөніндегі шығындар”,
821-ші “Жалпы және әкімшілік шығындар”,
920-шы “Қосалқы ... ... ... ... ... ... ... құралдарды жөндеу” әлеуметтік сала шығындары- шоттарының
дебетіне,
ал мына төмендегі:
20-шы “Материалдар”,
63-ші ... есеп ... ... ... ... ... борышы”,
65-ші “Бюджеттен тыс төлемдер бойынша есеп айырысу”,
67-ші “Жабдықтаушылар және мердігерлерменен есеп айырысу”,
68-ші “Басқадай несиелік борышпен ... ... ... ... жазылады.
Егер жөндеу жұмысын мердігерлер жүргізген жағдайда жөндеу құнының
сомасына ... ... ... шоттарының тиістілері (126-шы, 811-
ші, 821-ші, 934-ші және 945-ші) дебеттелініп, 671-ші “Жабдықтаушылар және
мердігерлермен есеп ... ... ... ... үшін ... ... шығындарды
өнімнің (жұмыстың, қызметтің)өзіндік құнына бірқалыпты кірістіруді, яғни
қосып отыруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... жөндеу қорын (резервті) маусыммен
жұмыс істейтін шаруашылық субъектілерінің ... ... ... табылады.
Бұл айтылған жөндеу қоры оның ... ... ... ай сайын
өндіріс шығындарына қосу арқылы жасалынады. Бұл жағдайда қордың ... ... ... құрылыс”;
811-ші “Тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі шығындар”;
821-ші “Жалпы және әкімшілік шығындар”;
934-ші “Негізгі құралдарды жөндеу” үстеме шығыны;
945-ші “Негізгі құралдарды жөндеу” ... сала ... деп ... ... ... “Басқадай есептелінген шығындар” шотының кредитіне жазылады.
Ал негізгі құралдарға жөндеу жүргізілген уақытында бұл резервтегі
қордың жұмсалуына ... ... жазу ... Егер ... ... ... ... яғни субъектінің өз ... 920-шы ... ... шоты ... 686-шы
“Басқадай есептелінген шығындар” шоты дебеттелінеді. Ал егер ... ... ... ... ... 671-ші “Өнім беруші және
мердігерлермен есеп айырысу” шоты кредиттелініп, 686-шы ... ... шоты ... Жыл соңында (аяғында) 686-шы
“Басқадай есептелген шығындар”-деп аталатын шотта ешқандай қалдық ... ... ... ... субъектілері өздеріне керекті, яғни уақытша қажет болған
негізгі құралдарды басқа шаруашылық субъектілерінен, ұжымдардан ... ... ... ... ... өзінің балансында тұрған,
бірақ уақытша пайдаланылмай немесе қажет болмай тоқтатылып тұрған негізгі
құралдарын басқа субъектілерге уақытша жалға берулеріне ... Ол үшін ... ... яғни ... ... жалға алушы және жалға
берушілердің арасында ... ... ... Бұл ... ... ... ... берілетін негізгі құралдардың аталынуы, ... ... ... тозу ... жалға берілетін немесе жалға алынатын
мерзімі, жалдық төлем ақысының ... егер осы ... ... ... ... бұл ... құралға жөндеу жүргізілуі қажет ... ... ... ... ... және қайсы субъектінің
есебінен жүргізілетіндігі тағы да басқа мәліметтер көрсетілуі қажет.
Жалға алынған немесе жалға ... ... ... ... ... ... жалға берілуі мерзімінің ұзақтығына қарай үш түрге бөлінеді:
• қысқа мерзімді жалдағы негізгі ... орта ... ... ... құралдар;
• ұзақ мерзімді жалдағы негізгі құралдар.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды қысқа мерзімге жалға
алу немесе қысқа ... ... беру деп бір ... ... ... ... ... жалға берілген негізгі құралдарды айтады. ... бұны ... ... “Чартер”-деп те атайды. Негізгі
құралдардың бір мен үш жыл ... ... ... алынуы немесе жалға
берілуі орта мерзімді жал түріне жатқызылады. Халықаралық стандартта жалдың
бұл ... ... ... ... Жалдың бұл түрлері бойынша негізгі
құралдарды жалға алғанда немесе бергенде жалға ... ... ... негізгі құралдарды жалдық мерзімі аяқталғаннан кейін олардың иесіне
қайтарып береді. ... ... орта және ... ... алынған негізгі құралдар 001-ші “Жалға алынған негізгі ... ... ... ... ... дебетінде есептелінеді. Ал бұл негізгі
құралдар өз иесіне, яғни жалға берушіге қайтарылған ... бұл ... 001-ші шоты ... Шаруашылық субъектісі қысқа мерзімге
жалға алынған негізгі құралдар үшін ... жал ... 937-ші ... ... аталатын шотты дебеттеп, 686-шы “Басқадай ... деп ... ... ... Ал ... бұл есептелген жал
төлемін төлеген жағдайда 686-шы ... ... ... ... ... “Ақшалай қаражаттар”-деп аталатын бөлім шоттарының (431-ші,
432-ші, 441-ші, 451-ші және 452-ші шоттарының) тиістісілерін кредиттейді.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды үш ... ... ... алу ... ... беру ұзақ ... жал ... жатқызылады.
Жалдың бұл түрі халықаралық стандартта “Лизинг”-деп те аталады. Шаруашылық
субъектілерінде ... ... ұзақ ... ... ... ... ... өзі жай және қаржыландырылған болып екіге бөлінеді. Егер жалға
алынған немесе жалға берілген негізгі ... ... жал ... келісім-
шарттарында көрсетілген мерзімі аяқталғаннан соң міндетті түрде иесіне
қайтарылатын болса, онда бұл ұзақ ... ... жай ... жатқызылады.
Ал ұзақ мерзімге жалға алу ... ... ... ... ... ... ... мерзім аяқталған соң негізгі құралдарды
жалға алушының сатып алуына құқығы бар ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге жалға алғанда
“Айналымнан тыс ... ... ... ... 12-ші бас ... ... 683-ші ... міндеттеме” шоты кредиттелінеді. Осы
ұзақ мерзімге жалға ... ... ... үшін ... ... ... ... 683-ші “Жалдық міндеттеме” шоты дебеттеліп, “Ақша
қаражаттары” бөлімі шоттарының тиістілері кредиттеледі.
Негізгі ... ұзақ ... ... ... 842-ші “Негізгі
құралдарды есептен шығару бойынша шығындар” –деп аталатын шот ... ... ... ... ... ... 805-ші шот) 12-ші ... бөлімшесінің тиісті шоттары кредиттелінеді. Ал бұл ұзақ ... ... ... құралдардан алынатын табыс 334-ші “Басқадай
дебиторлық борыш” деп аталатын ... ... 705-ші ... ... ... ... ... болып саналатын субъектілерде) немесе 727-ші
“Негізгі емес қызметтен алынатын басқадай табыстар” (негізгі ... ... ... деп ... ... ... ... субъектісі негізгі құралдарды ұзақ мерзімге жалға алғанда
оларға есептелінетін тозу сомасы 126-шы “Аяқталмаған құрылыс”, ... ... ... сату жөніндегі шығындар”, 821-ші “Жалпы
және әкімшілік шығындары” немесе 935-ші ... ... ... ... емес ... ... ... аталатын шоттардың
дебетіне, 13-ші “Негізгі құралдардың тозуы” деп аталатын бас шоттың ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды ұзақ мерзімге жалға
бергенде оларға бұрын есептелген тозу ... 13-ші бас ... ... 12-ші бас шот ... тиісті шоттары кредиттелінеді.
Шаруашылық субъектісінің ұзақ мерзімге жалға алған ... ... ... ... ... субъектінің
меншігіне айналғанда, 121-126-шы шоттардың тиістілеріне дебеттелініп, “Ұзақ
мерзімге жалға алынған ... ... ... ... ... ... ... кредиттелінеді.
Шаруашылық субъектілерінде ұзақ мерзімге жалға алынған ... ... ... ... ... ... бойынша және
әрбір инвентарлық объектілері бойынша бөлек жүргізіледі. Ұзақ ... ... ... ... ... ... мерзімдерінен бұрын иесіне
қайтарылуы бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... жал ... 683-ші ... – шоты дебеттелініп, 12-ші бас шоттың тиісті бөлімшесінің
шоттары кредиттелінеді. ... ... ... тозу ... ... ... тозуы” бас шотының тиісті ... ... 12-ші ... ... бас ... тиісті бөлімше шоттары
кредиттелінеді.
Жалға берушіде:
Жалгер қайтарып берген негізгі құралдардың қалдық сомасына ... ... бас ... ... ... ... ... 334-ші
“Басқадай дебеторлық борыштар” – шоты кредиттелінеді. Сонымен қатар оларға
есептелінген тозу ... 12-ші ... ... – бас ... ... шоттары дебеттелініп, 13-ші “Негізгі құралдардың ...... ... ... ... ... ... ЖАҚ негізгі құралдарды жалға беру жыл бойы
келесі кестелердің көрсеткіштерімен сипатталады. Бұл ... ... ... құжаттардыңбарлығы толтырылады. Одан алынатын кіріс тиісті
бухгалтерлік есеп нысандарынан жылдық ... ... ... ... ... ... қорытынды есептен келтірілген:
Мүлікті жалға беруден түскен табыс
|№ |Мүлік түрі ... ... шарт ... |
| | | ... ... |
| | | | ... ... ... ... |Зеленая балка |052 |10.0 |
| | |421 | | ... ... ... ... 2 |127 |210.5 ... ... ... терр. |289 |5.3 ... ... ... 1 |489 |43.8 ... |Қойма ... ... |300 |35.0 |
| ... | | |304.6 ... құралдарды есептен шығарудың тәртібі.
Шаруашылық субъектілері өздерінің пайдаланудағы, яғни меншігіндегі
негізгі құралдарын ... ... ... ... ... заңды
тұлғаларға, адамдарға тегін бергенде, сатқанда, ұрлағанда, ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
өздерінің меншігіндегі негізгі құралдарын басқаларға айырбастағанда немесе
ұзақ мерзімге ... ... ... де ... ... ... ... құралдарды есептен шығара алады.
Негізгі құралдарды есептен шығару №6 – бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... құралдардың іске жарамсыздығын,
оларды бастапқы қалпына келтіру үшін жүргізілетін ... ... ... ... еместігін анықтау үшін, сондай-ақ ... ... ... үшін ... ... ... үшін субъект
басшысының бұйрығымен тұрақты комиссия құрылады. Бұл комиссияның құрамында
мынандай қызметкерлер болуы тиіс:
• шаруашылық субъектісінің басшысы ... оның ... ... ... бас ... ... ... басқа қызметкері;
• негізгі құралдың сақталуына жауапты адам;
• негізгі құрал қызмет ететін бөлім немесе цех ... ... ... ... ... (егер көлік құралын есептен
шығаратын жағдайда) ;
• тағы да ... ... ... ... ... ... аталған адамдардың құрамында құрылған комиссия
шаруашылық субъектісінде мынандай жұмыстар мен ... ... ... ... негізгі құралдарды толық тексеріп,
сонымен қатар оның техникалық құжаттары мен төлқұжаттарында ... ... ... ... ... ... келтіруге
болатындығын немесе болмайтындығын, яғни ол негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... есептен шығарудың нақтылы себебін ... ... ... ... апат болғандығына байланысты, дұрыс
пайдаланбағандықтан, ұрлағандықтан немесе жоғалғандықтан, қайта ... ... ... ... т.б.)
• негізгі құралдардың белгіленген уақыттан бұрын, яғни тиісті ... ... ... ... ... ... себебін анықтайды.
Олардың істен шығарылуына кінәлі тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... ұсыныс жасайды.
• есептен шығарылатын негізгі құралдардың іске ... ... ... ... олардың бағасын белгілейді.
• осы, яғни есептен шығарылатын негізгі құралдардың іске ... ... және де ... ... олардың ішінде
қымбат және түсті металдардың дер ... ... ... ... ... салмағын дұрыс анықтап, тиісті орындарға (қоймаларға) тапсырылуын
қадағалап отырады.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды есептен шығару үшін
үлгілі түрі НҚ-3 ... ... ... ... ... және үлгілі
түрі НҚ-4 “Көлік құралдарын есептен шығару актісі” толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі ... ... ... ... объектінің салынып біткен (өндірістен шығарылған) уақыты (айы, жылы,
күні) ;
... ... ... ... ... ... уақыты;
• пайдалануға берілген уақыты;
• объектінің бастапқы құны (қалпына келтіру құны) ;
• бухгалтерлік есептің деректері бойынша есептеген тозу ... ... ... ... көлік құралын есептен шығарарда, сонымен қатар көліктің жүрген жолы (км)
көрсетіледі;
• негізгі құралдардың істен шығарылу ... және оның ... ... ... аварияға байланысты есептен шығарылған негізгі құралдарға жасалған
актіге, болған аварияға жасалған актінің ... ... ... осы ... ... ... ... жауапты адамдарға
қолданылатын шараларды актіге жазады.
Комиссия жұмысының нәтижесінде жасалған негізгі құралдарды есептен
шығару актісін субъектінің ... ... Акт екі (2) дана ... ... ... ... негізгі құралдарды есептен шығару үшін
шаруашылық субъектісінің бухгалтериясына табыс етіледі, ал ... ... ... ... жауапты адамға беріліп, негізгі құралдарды
бұзғаннан алынатын іске жарайтын ... ... ... тағы да ... қоймаға тапсыру үшін негіздеме болады.
Негізгі құралдарды есептен шығару ... ... ... ... бұзуға, бөлшектеуге рұқсат етілмейді. Негізгі құралдарды
бұзғаннан, есептен шығарудан алынған іске жарайтын ... ... ... ... есепке алынады. Шаруашылық субъектісінің
негізгі құралдарды бұзғаннан алған материалдарын сатқаннан ... ... ... сату және ... ... ... алып
тастағандағы қалған қалдығы субъектінің өзінде ... ... ... ... ... ... құны ... құралдарды сату бойынша шығындар” шотының дебетіне, 12-ші
“Негізгі ... бас ... ... ... кредитіне жазылады.
Ал негізгі құралдардың ... ... ... ... жинақталған
(есептелінген) тозу сомасына 13-ші “Негізгі құралдардың тозуы” бас шотының
тиісті бөлімшелері дебеттелініп, 12-ші ... ... бас ... ... ... ... ... шығарылған негізгі
құралдардан алынған іске жарайтын материалдар мен басқа бөлшектердің құны
20-шы “Материалдар” бас шотының тиісті ... ... ... ... ... алынатын табыс” шотының кредитіне жазылады.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі ... ... ... ... борыштар және де басқа да активтер” деп аталатын 3-ші
бөлім және “Ақшалай ... деп ... 4-ші ... ... дебетіне, 722-ші “Негізгі құралдарды сатудан алынатын табыс”
шотының ... ... ... ... ... шығару
операциясының соңында одан алынатын табыстар мен шыққан шығындар 571-ші
“Жиынтық табыс (зиян)” шотына ... ... ... ... ... тегін берілетін
негізгі құралдарға үлгілі түрі НҚ-1 ... ... ету ... ... дана ... толтырылады. Оның біреуі негізгі құралдарды берушіде
қалдырылып, ал екінші ... ... ... ... ... ... Осы
актінің негізінде басқа шаруашылық субъектісіне немесе тұлғаларға берілген
негізгі құралдардың инвентарлық карточкасына тиісті мәліметтер толтырылып,
ол карточка актімен бірге негізгі ... ... ... ... және оның ... ... ... субъектіге немесе заңды
тұлғаға берілуі жайлы негізгі құралдардың жұмыс істеп тұрған жері ... ... ... ... тиісті мәліметтер жазылады.
Негізгі құралдарды беруші шаруашылық субъектісі оны ... ... ... ... ... құны мен тозу сомасын көрсетіп, 4 (төрт) дана
етіп хат (авизо) жолдауы керек. ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралды алғандығын білдіріп,
авизоның екі данасына қол ... және ... мөр ... негізгі құралды
берушіге қайтарып береді. Сонымен басқа ... ... ... ... ... ... құралдар баланстан қабылдау-табыс ету
актісімен оны алушыны дәлелдейтін хатына ... ... ... ... ... ... басқаларға тегін
беруге жазылатын бухгалтерлік жазу негізгі құралдарды басқадай ... ... ... ... бірдей жазылады.
3-Тарау. Негізгі құралдарды талдау
3.1. Негізгі құралдарды ... ... мен ... құралдарды аудиторлық тексерудің негізгі мақсаты
бухгалтерлік ... ... ... және есеп ... дұрыс
ұйымдастырылуын бақылау болып табылады. Есеп беруді, есеп регистрларын және
алғашқы ... ... ... ... ... ... ... – номері үшінші бухгалтерлік балансқа қосымша –
бас кітап –журналдар - өңдеу кестелері – алғашқы құжаттар (НҚ-1; НҚ-2; ... НҚ-4; НҚ-6; НҚ-10; НҚ-12 тағы да ... ... ... тексеру барысында аудитор алдымен
мыналарды ескеруі қажет:
- топтамалық ... ... ... ... және ... баланс мәліметтерімен
сәйкестілігі;
- негізгі құралдардың қолда бары мен қозғалысының
бухгалтерлік балансқа дұрыс жазылнуы;
- негізгі құралдардың қозғалысы және ... ... ... ... ... сондай-ақ жиынтық талдамалық есеп
мәліметтерінің бас кітап және ... ... ... ... құралдардың есебі бойынша екі жақты жазулардың дұрыс
жазылғандығы;
- негізгі ... ... ... тыс ... есептелініп
жүргізілетіндігі.
Кәсіпорындарда, шаруашылық субъектілерінде негізгі
құралдарға аудиторлық тексеру жүргізудің ... ... мына ... ... ... ... негізгі құралдардың түрлері және өндіріске қатысуы
бойынша дұрыс ... ... ... ... құралдардың дұрыс
бағалануын;
- негізгі құралдардың қозғалысы бойынша дұрыс құжатталуын және есепте
көрсетілуін;
- негізгі құралдарға ... ... ... дұрыс
есептелінуін;
- негізгі құралдарды жөндеудің дұрыс көрсетілінуін;
- бухгалтерлік есепте және есеп ... ... ... ... бары ... дұрыс көрсетілінуін және тағы да басқа.
Сондай-ақ негізгі құралдарды аудиторлық тексерудің басты ... ... ... мен ... ... жатқызылады. Сонымен қатар
кәсіпорындағы ... ... ... ... ұзақ ... жалға
берілгендігін тексеру және ол ... үшін ... ... ... актілердің) дұрыстығын тексеру де аудитордың ... ... ... ... ... ескере отырып аудитор мыналарды тексеруі қажет:
- кәсіпорындағы негізгі құралдардың сақталынуына және
түгелдігіне жағдай ... Бұл үшін ... ... ... құралға жауап беретін материалдық жауапты ... осы ... ... ... келіссөз
жасалынғандығын;
- жауапты адамның жұмысты атқаруы, яғни негізгі
құралды бақылап қадағалауы үшін жағдай жасалынғандығын (толығымен
жабдықталған қоймалардың, ... ... ... ... ауласынан материалдық құндылықты алып
шығу үшін белгіленген тәртіптің ... ... ... ... және оларда
көрсетілген кемшіліктерді жою уақытының белгіленгендігі;
- жоғарыда аталған түгендеу нәтижесінің барысында
кінәлі болып табылған адамдарға қандай жаза ... бұл ... ... ... ... ... ... (выборочно) түгендеу жүргізуге міндетті. Егер
шаруашылық субъектінің ... ... аз ғана ... ... ... ... жұмысын жүргізеді.
3.2. Негізгі құралдарды түгендеу
Бухгалтерлік есеп пен есеп беру ... ... ... ... ... ... есеп ... дұрыстығын
қамтамасыз ету үшін жылына бір рет өзінің мүліктеріне түгендеу ... ... ... ... ... “Негізгі қорлар (құрал-жабдықтар) есебі” –деп ... ... ... нақты бар-жоғын анықтау және олардың
күтіп сақталуын ... ... ... қолданылып жүрген
нормативтік- құқықтық және өзге де ... ... ... ... ... ... ... делінген.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды ... ... есеп ... ... алдында қараша айының бірінен кейін жүргізілуі
керек. Үйлерді, ғимараттарды тағы ды ... ... ... екі жылда
бір рет, ал кітапхана қорларын бес жылда бір рет түгендеуге болады.
Негізгі ... ... ... жазылған мерзімдерден бұрын,
яғни жиі түгендеу мынандай жағдайларда жүргізіледі:
• негізгі құралдарға жауапты адам ... ... ... ... ... ... ... өрт немесе басқа да кенеттен болған табиғи апат ... ... ... бір ... ... ... орган қарамағына
ауыстырылғанда, т.б. жағдайларда.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға түгендеу жұмысын
жүргізу үшін тағайындалған комиссия ... ... ... ... ... ... ... инвентарлық карточкалардың, инвентарлық кітапшалардың, инвентарлық
тізімнің бар немесе жоқтығын және ... ... ... ... ... немесе техникалық құжаттарының бар
немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
• жалға алынған немесе ... ... ... және ... ... алынған негізгі құралдардың тиісті құжаттарының бар
немесе жоқтығын.
Егер ондай тиісті ... ... ... ... құралдарға жауапты
адамдардан ол құжаттарды табуын талап ету ... Егер ... ... ... ... ... қателіктер
жіберілген болса, онда ол қателіктерді анықтап ... ... ... керек. Негізгі құралдарға түгендеу жүргізу барысында
комиссия міндетті түрде объектілерді мұқият қарап ... ... ... ... ... ... ... арналғандығын, инвентарлық
нөмірі мен негізгі техникалық көрсеткішін, бастапқы құны мен тозу ... да ... ... мәліметтерді енгізіп жазулары керек. Түгендеу
барысында шаруашылық субъектісінің балансына бұрын есепке алынбаған,
сондай-ақ есеп ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар табылған
жағдайда түгендеу тізіміне олар жайлы жетіспейтін мәліметтер ... ... ... ... ... ... алынбаған объектілер
ағымдағы (түгендеу жүргізілген уақыттағы) баға бойынша, ал олардың ... ол ... ... сол ... техникалық жағдайына қарап анықталып,
субъектінің балансына кіріске алынады. Бұл объектіге қойылған нарықтық
бағасы мен тозу құны ... ... ... ... ... ... ... ғимараттың жарым жартылай бұзылуы немесе оларға
қосымша істелген күрделі жұмыстар ... ... үй, ... ... т.б.) ... дейін есепке алынбаған жағдайда комиссия
тиісті құжаттар бойынша объектінің бастапқы ... ... ... ... ... анықтап оларды түгендеу тізіміне енгізуі керек.
Сонымен қатар комиссия бұл қосымша ... ... ... ... есеп ... ... қалуына кінәлі адамдарды анықтауы
тиіс.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға түгендеу жұмысы
жүргізілетін уақытта басқа ... ... ... ... басқа
жаққа күрделі жөндеуге жіберілген негізгі құралдар, т.б.) объектілерге
басқа жаққа жібермей тұрып, алдын ала тексеріп түгендеу ... ... ... мен жабдықтар және күш беру ... ... ... ... зауыттық нөмірі тағы да басқа көрсеткіштері
көрсетіліп тіркеледі.
Біртектес, құндары бірдей, бір уақытта шаруашылық субъектісіне ... ... ... ... аттары мен қатар сандары ... ... ... жөндеуге, бұрынғы қалпына келтіруге
келмейтін негізгі құралдар түгендеу тізіміне енгізілмейді. Ондай негізгі
құралдарға ... ... мен ... ... жазылып бөлек акт
жасалынады.
Шаруашылық субъектісінің меншігіндегі негізгі құралдармен қатар
жалға алынған негізгі ... да ... ... ... ... ... жалға алғандағы тізім бойынша жүргізіліп,
тізімге негізгі құралдарды жалға берген субъектінің аты, жалдық ... ... ... ... бір ... ... құралдарды
жалға берген иесіне жіберіледі.
Шаруашылық субъектісінің бухгалтериясы негізгі құралдарға
түгендеу жүргізудің ... ... үшін ... ... ... ведомость түгендеу барысында анықталған мәліметтер мен ақпараттарға
және де оның есеп мәліметтеріне сәйкес келмейтін, сондай-ақ бұрын есепке
алынбаған ... ... және кем ... ... құралға жасалынады.
Түгендеу жүргізу комиссиясы өз жұмысының ... ... ... ... ... Бұл шешімді шаруашылық субъектісінің басшысы бекітуі
керек. Түгендеу нәтижесінде артық шыққан ... ... ... ... 12-ші ... құралдар” бас шотының тиісті бөлімше шоттарының
дебетіне, 727-ші “Негізгі емес ... ... ... табыстар”
шотының кредитіне жазылады. Олардың тозу құны 12-ші бас ... ... ... ... 13-ші бас ... ... ... барысында жоғалған, бүлінген негізгі құралдарға жауапты
(кінәлі) адам табылып және ол төлейтін болғанда төленетін сома ... мен ... да ... борышы” шотының дебетіне, 12-ші
бас шоттың тиісті бөлімшелерінің кредитіне жазылады.
3.3. Негізгі құралдардың аудиті
Негізгі ... ... ... ... ... екі түрлі жағдайы қарастырылады:
1) Негізгі құралдардың белгіленген түрлерінің сол ... ... ... ... ... ... тозуы және шығыс етілінуінің
дұрыс есептелінуі.
Барлық кәсіпорындардағы негізгі құралдардың түгелділігі мен оларды қолда
барлығын тексеру барысында аудитор ... ол ... ... ... ... Осылардың ішінде аудитор
мыналарға басты көңіл бөледі:
- ... ... ... ... ... тозу ... ... есептелмеуіне
әкеліп соқтырады, ал бұл шығынның өндірілген
өнімнің өзіндік құнына дұрыс қосылмауына септігін
тигізеді;
- негізгі құралдардың ... ... ... бұл ... ... ... аударым сомаларының
дұрыс есептелінбеуіне әсер етеді;
- белгілі бір мақсатқа арналғандығы бойынша ... ... егер бұл ... негізгі құрал дұрыс
жіктелінбеген жағдайда жоғарыда ... ... ... дұрыс есептелінбеуі мүмкін;
Сонымен қатар негізгі құралдардың дұрыс жіктелінбеуі мен олардың дұрыс
бөлінбеуі (топталынбауы) ... ... ... ... ... ... құралдарды қайта бағалағанда қателіктердің жіберілуіне
септігін тигізеді.
Негізгі құралдарға ... ... ... ол ... ... көңіл бөлуі қажет. Бұл нәтиже қор ... ... есеп ... ... өз ... ... Негізгі құралды
бағалаудың әртүрлілігін ескере отырып аудитор кәсіпорынға кіріске алынған,
яғни ... ... ... ... дұрыс бағаланғандығын ескеріп ... ... ... ... ... ... кәсіпорында негізгі құралды кіріске алу үшін және олардың ... үшін ... ... тағайындалғандығын;
- кәсіпорынға сатылып алынған негізгі құралдар үшін ... ... ... ... ... ... ... негізгі
құрал заңды тұлғалардан сатылып алынған жағдайда);
- келісілген бағасы бойынша хаттамалардың жасалынғандығын (егер ... үлес ... ... ... ... арттыру мақсатымен
келіп кіріске алынған жағдайда).
- ... түрі НҚ-1 ... ... ... ... ... бағасының дұрыс көрсетілгендігін;
- жал бойынша келісім шартта объектінің бағасының көрсетілгендігін
(негізгі құралды ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қайта құртқаннан немесе ... ... ... ... ... ... салынып біткен негізгі құралдың кіріске алынған бағасының дұрыстығын;
- пайдалануға берілген негізгі құралдың дұрыс құжатталғандығын және ... ... ... ... алынуы барысында қате жіберілмегендігін
бақылаумен қатар аудитор, ... ... ... шығарылуының да дұрыс
жүргізілуін тексереді. Бұл жағдайда негізгі ... ... ... құнына 842-шоттың дебеттелініп, 122-125 аралығындағы шоттардың
тиістісінің кредиттелетіндігі ... ... ... ... ... ... есептің нәтижесі баланстық пайданың өзгеруіне
әсер етеді. Сондықтан да ... 722-ші ... ... ... ... және 842-ші Негізгі құралды сатудан шеккен зиян шоттарын
екжей-текжей оқып білу қажет болады. ... ... ... ... бойынша толтырылатын ... ... ... ... заңымен белгіленген тәртіпте жүргізіледі. Аудитор
осы құжаттардың қолда барлығын және ... ... ... құралдарды аудиторлық тексерудің тағы да бір ең негізгі
міндеті болып тозу сомасының ... ... және ... ... ... ... тексеру саналады. Бұл бойынша аудитор
негізгі құралға ... тозу ... ... ... және ол
нәтижені құжаттағы мәліметпен ... ... ... ... тозу сомалары өндірілген өнімнің өзіндік құнына қосылады.
Басқа заңды немесе жеке тұлғаларға ... ... ... ... құралға
есептелінген тозу сомасы шығындар қатарына, ал ол бойынша жалдық ақы
кәсіпорынның ... ... Егер ... негізгі құралдарға
амортизациялық аударым есептеудің жылдамдатылған әдісін ... ... ол ... есеп саясатында көрсетілінуі қажет. Кәсіпорынның
негізгі құралдарына есептелінген тозу сомаларын тексеру барысында ... тозу ... ... қалыптасып жатқандығына басты көңіл
аударуы қажет. Себебі бұл ең ... ... қор ... ... ... ... ... кеткен шығындарды тексеру үшін аудиторға
көп күш жұмсау қажет етіледі. Бұл жерде жұмсалынатын құралдар мен ... ... ... мен ... ... ... ... қатар аудитор шаруашылық субъектінің ... осы ... ... мақсатына арналған негізгі
құралдарын өздерінің жеке шаруасы үшін пайдаланған-пайдаланбағандығын
тексереді. Егер ... ... орын ... ... яғни ... ... жұмысшылар өз жеке басының мақсаты үшін пайдалануға алған болса
ол үшін арендалық қаржы төленген-төленбегендігін анықтауы керек.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарының тиімді пайдалануына талдау
жасап жұмысын ... ... ... заң
бұзушылықтар кездескен жағдайда, яғни кәсіпорындағы негізгі құралдардың
есебін ... орын ... ... ... акт ... ... ... пайдаланылуын
талдау
Халық шаруашылығының алдына қойған міндеттерді табысты шешуде оның
басты буындары - өндірістік бірлестіктер мен ... ... ... зор. Бұл ... негізгі мақсат болжам жасау мен
шаруашылық жүргізу деңгейін көтеру, ... ... ... ... ... ... жетілдіру және еңбек өнімділігін
арттыру, өнім және қызмет сапасын ... ... осы ... ... әл-ауқатын көтеру. Экономикалық талдау ... ... ... ... өндірістің ішкі резервтерін
анықтаумен ғана ... ... ... ... ... ... дамуына
заңдылықтар орнатуы қажет. Негізгі құралдар ұлттық байлықтың бір бөлігі,
еліміздің экономикасын ... ... ... ... ... Сондықтан, өндіріс тиімділігін әрі ... ... ... тиімді пайдаланумен тығыз байланысты. Қоғамдық өндірістің
тиімділігі едәуір ... ... ... ... ... Кәсіпорындардағы негізгі құралдардың тиімді ... ... ... ... ... ... құралдардың құрамы мен қозғалысын талдау;
- субъектінің негізгі ... ... ... және олардың
құрылымдық бөлімдер арасында бөлінуінің ұтымдылығын анықтау;
- пайдалану көрсеткіштеріне әсер ететін факторлардың ықпалын анықтау;
- негізгі ... ... ... ... анықтау;
- пайдалану тиімділігін арттыру жөніндегі шараларды белгілеу.
Талдау жұмысы негізгі құралдардың құрамы мен қозғалысын ... ... ... ... ... кәсіпорынның негізгі құралдармен
қалай қамтамасыз етілгенін және олардың қаншалықты тиімді пайдаланылғанын
жан-жақты зерттеу керек. Кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... көп ... жөніндегі мүмкіндіктерімен ... қуат ... ... ... ... болуына тікелей
байланысты болады. Қорлардың бір бөлігі ... ... ... ... өнімнің көлеміне тура ықпал жасайды. Ол қалыпты
барысын қамтамасыз ету үшін қажет болады. ... ... ... ... және ... ... олардың жіктелуі негізінде
құрылады.
№2 кесте
«Южполиметалл» ЖАҚ негізгі құралдарының қолда бары мен қозғалысы
2007-жыл (мың теңге)
| |Жыл басы ... ... ... |Жыл соңы |
| | | ... | |
| |тг. |% |тг. |% |тг. |% |тг. |% ... ... |18,2 |202,1 |19,4 |- |- |830,6 |18,4 ... | | | | | | | | ... |1842,8 |53,1 |663,3 |65,9 |- |- |2506,1 |55,6 ... | | | | | | | | ... |72,5 |2,0 |18,0 |1,8 |- |- |90,5 |2,0 ... |3468,5 |100 |1038,3 |100 |- |- |4506,8 |100 ... кестеден «Южполиметалл» ЖАҚ 2005- жылы ... ... ... ... Оның өсу ... 1038,3 ... құраған. Бұның ішінде үйлер мен ғимараттар 154,9 мың ... мен ... 202,1 мың ... көлік құралдары 663,3 мың
теңгеге ал басқадай негізгі құралдар 18 мың ... ... Егер ... салмағына келер болсақ 2005 жылдың басында субъектінің үйлері ... ... ... негізгі құралдардың 26,7 пайызын құраса, жыл
соңында бұл көрсеткіш 24 қана ... ... яғни 2,7 ... ... мен ... 18,2 пайызға жетіп 0,2 пайызға артып отыр. Субъекті
бойынша ең көп мөлшерде кіріс етілген көлік құралдарының үлес ... ... 53,1 ... ... жыл ... 55,6 ... жетіп, яғни 2,5
пайызға артқан. ... ... ... ... ... үлес ... сол қалпында қалып отыр.
Кәсіпорынның негізгі құралдарын талдаудың тағы бір ... ... ... жаңару, шығыс етілу, тозу және іске жарамдылық дәрежелерін
анықтаумен есептелінеді. Бұл көрсеткіштер сәйкесінше ... ... табу үшін ... ... тозу ... құралдардың бастапқы құнына бөлеміз. Біз қарастырып отырған
«Южполиметалл» ЖАҚ бұл ... ... 33 ... ... ... ... іске ... коэффициентін табу үшін негізгі
құралдардың қалдық құнын негізгі құралдардың бастапқы құнына бөлеміз немесе
100-ден тозу коэффициентін шегереміз. Субъектінің бұл ... 67 ... ... жыл бойы ... ... негізгі құралдарының бағасының
жыл соңындағы негізгі құралдардың бағасына қатынасы жаңару коэффициенті
болып табылады.
«Южполиметалл» ЖАҚ бұл ... ... 23 ... ... ... ... құралдардың шығыс етілу коэффициенті жыл бойы
шығыс етілген негізгі құралдардың бағасын жыл басындағы негізгі құралдардың
бағасына бөлу ... ... Осы ... ... ... ... ... шығыс етпегендіктен бұл көрсеткіш нольге тең болып отыр.
Осы жоғарыдағы көрсеткіштерге сүйене ... жыл бойы ... ... ... ... ... Әйткенменде 33
пайызды тозған негізгі құралдарының ешқандай ... ... ... өнім ... көрсеткішіне оң әсер етпейтіндігі ... да ... ... негізгі құралдарды уақтылы есептен шығару оң
фактор болар еді.
Қор қайтымдылығы өнім өндіру үшін пайдаланылатын ... ... ... келетін өнім көлемін көрсетеді. Ол жыл бойы өндірілген өнім
көлемінің ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда негізгі құралдардың құнына кәсіпорын меншігіндегі
және жалға алынған негізгі ... құны ... де ... және ... ... берілген негізгі құралдарының құны
есептелінбейді.
Қор қайтымдылығына кері шама болып табылатын қор ... ... ... ... ... өнім ... қатынасы арқылы
табылады. Өнім көлемін арттыру барлық ... ... ... ... ... болады. Өнеркәсіптік негізгі құралдардың
пайдаланылуын жақсарту қосымша күрделі қаржы жұмсамай, өндірісті ұлғайтып,
өнім ... ... ... ... ... ... тиімді
пайдаланылуын арттыру есебінен еңбек ... ... ... ... ... ... пайданы арттыруға және қоғамдық өндірістің
тиімділігін жақсартуға мүмкіндік береді.
Келтірілген кестенің мәліметтері көрсеткендей, «Южполиметалл» ... ... ... ... өнім ... 2747,7 мың
теңгеге өсіп отыр.
Негізгі құралдарды пайдаланудағы ... ...... болып табылады. Біздің кәсіпорнымызда бұл көрсеткіш 1,75
пайыздан 2,56 пайызға, яғни 0,81 пайызға өсіп ... Ал бұл ... ... ... ... қор ... соңғы жылы кемігендігін көреміз. Ол
көрсеткіш 0,57 пайыздан 0,39 пайызға, яғни 0,18 ... ... ... ЖАҚ ... ... ... қор ... өсіп, керісінше қор сиымдылығы ... ... ... ... ... ... ... да бұл тұрғыдан субъектіде негізгі құралдарды ұқыпты пайдалану
дұрыс жолға қойылған деп айтуға болады.
3.5. Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... индустрилық эрадан информацияға өтумен
ерекшеленеді. Соған сәйкес информацияны алу және оны жөндеу ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Соңғы
жылдырды (уақыттарда) ... жаңа ... ... ... оны ... ... ... Бухгалтерлік есепті компьютерлендіру
шаруашылық субъектінің жұмысын жетілдіруге ... ... ... Бүгінгі
таңда бухгалтерлік есепті компьютерлендіруге ерекше көңіл ... ... ... ... ... болып отыр. Егер бұрын
есепті автоматтандыру орталықтандырылған тәртіппен жүргізіліп келген болса,
қазіргі кезде бұл ... ... өз ... ... ... Сондай-ақ
әрбір шаруашылық субъекті өз бетінше қалаған программасын ... ... бар. ... күні ... ... ... ... осы күнгі
талаптарға сай келетін бухгалтерлік программаларды ... ... ... және тағы да ... ... ... одан ... зор пайда
тауып отыр. Көптеген кәсіпорындар өздерінің ... ... үшін өз ... ... ... қарай программаларды ... ... ... ... заңдармен бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізудің тәртіптеріне
сәйкес түрлендіруге де болады. Біздің елімізде ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні көп қолданылып жүр.
Бұл программаны еліміздің осы программаларды өңдейтін ... ... ... ... ... ... программаны кәсіпорынның
бухгалтериясында қолдану, осы саланың айналасында білікті мамандардың жұмыс
істеуін қажет етеді. Біз ... ... ... ЖАҚ ... ... өз ... негізгі құралдарының есебін жүргізуді
автоматтандыруға ... ... Оның ... ... ... ... ... екіншіден кәсіпорынның жұмысшыларға еңбек ақы төлеуге,
ақша қаражаттарының есебін ... ... ... ... программаларының
жұмыс істеуі барысында тез арада істен шығып жұмыстың тоқтап ... ... ... Осы ... ... компьютерлік саладан білікті
маман шақырылып отырылады. Ал бұл субъектіге едәуір көлемде шығын шығаруына
әкеліп соқтырып ... ... ... субъектінің алдына қоятын басты міндеті немесе
мақсаты пайда табу ... ... ... да белгілі десек қателеспейміз.
Сондықтан да жоғарыда жазылған диплом жұмысының көрсеткіштеріне және ... ... ... ... ... тек мені ғана емес кез-
келген экономикадан хабары бар адамды ойландыратыны сөзсіз. Осыған ... ЖАҚ ... ... ... мен ... және ... ... пайдаланылуын зерттей келе теориялық алған білімімді
салыстыра отырып келесідей қорытынды шығаруға болады.
1) ... ... ... ... есебі
Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есебіне стандартына сәйкес
жүргізіледі.
2) ... ЖАҚ ... ... ұқыпты
сақталуына және тиімді пайдаланылуына толық жағдай жасалынған. Бұл
тұрғыда субъектіде әрбір негізгі құралға жауапты адам ... ... ... ... ... Кәсіпорын өзінің негізгі құралдарын номері 6-шы
Бухгалтерлік есеп стандартына ... яғни ... ... ... ... бағаланады.
4) Жыл сайын шаруашылық субъектісі жылдық есеп
берер алдында өзінің негізгі құралдарына түгендеу жұмысын жүргізіп
тұрады. Сонымен ... ... ... басшылары өздерінің
жауапкершілігіндегі (қарасты) негізгі құралдар ... жыл ... ... яғни жыл ... ... құралдардың қанша болғаны, жыл
бойы кіріске алынғандары мен шығыс етілгендері, жыл ... ... Осы есеп ... олар ... ... негізгі қажет
болып отырған негізгі құралдар үшін кәсіпорын басшыларының алдында
тапсырыс береді.
5) Барлық негізгі ... ... ... ... ... сәйкес белгіленген құжаттарда есептелініп
жүргізіледі. Олардың уақтылы толтырылуына жауапты адам ... 2000 және 2005 ... ... өз ... ... ... ... жұмысын жүргізген.
Әйтседе осы айтылғандармен қатар «Южполиметалл» ЖАҚ негізгі
құралдарының есебін жүргізуде кемшіліктер ... да, ... ... яғни ... ... пайда әкеліп тұру үшін келесідей
ұсынымды айтқым келеді:
- Негізгі құралдардың есебін жүргізуді жетілдіру ... ... ... ... ... ... құралдарды уақтылы есептен
шығару және олардың орнына бүгінгі күнгі талаптарға
сай өнімділігі жоғары негізгі құрал сатып алу.
- Негізгі құралдарды тез ... ... ... ... ... тозуы жетпей тұрып өнімділігі төмен негізгі
құралдарды өнімділігі жоғары жаңаларын алу
барысында ... ... ... ... ... ... «Южполиметалл» ЖАҚ жұмыстарын, яғни өндірілетін ... ... ... ... деп ... ... жағдайда ғана кәсіпорын
қазіргі нарықтық экономикалық жағдайда бәсекеге ... ... өз ... базарларға шығаруға мүмкіндік ала алады. Ал шығарған өнімдері
сапасы және саны жағынан сұранысты қанағаттандырмайтын шаруашылықтың нарық
заманында өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... 1995-жылғы 26-желтоқсандағы №2732 Қазақстан Республикасы Президентінің
“Бухгалтерлік есеп туралы” заң күшіндегі жарлығы.
2. Бухгалтерлік есеп стандарттары. Алматы, 2004 ... ... ... ... ... ... ... Бас шоттар
жоспары. 2003 жыл.
4. 1998-жылғы 28-қаңтардағы Қазақстан Республикасы ... ... ... есеп пен ... ... мен ... ... арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы” жарғы
5. “Аудит туралы” стандарттар Алматы, 1998 жыл.
6. Андреев В.Д. “Тәжірибелік аудит” Москва, 1994 жыл.
7. Барышников Н.П. ... ... ... мен әдістері” Москва,
2003 жыл.
8. Данилевский Ю.А. “Аудиттің ... ... мен ... ... ... Дюсембаев К.Ш. “Аудит теориясы” Алматы, 2001 жыл.
10. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. ... ... ... және ... Алматы, 2002 жыл.
11. Друри К. “Өндірістік және ... ... ... ... 2003 ... Дж. К. Ван Хорн ... ... негіздері” Москва, 2005 жыл.
13. Ержанов М.С. “Есеп саясаты” ... 2001 ... ... Н.П. “Бухгалтерлік есеп”. Москва. 2003 жыл.
15. ... ... ... ... ... ... бас ... кестесінің корреспонденциясы”. Алматы.
2002 жыл.
16. Кирьянова Э.К. “Бухгалтерлік есеп теориясы” . Москва. 2001 жыл.
17. Подольский В.И. “Аудит” Москва, 2002 ... ... В.К. ... ... ... ... 2003 жыл
19. Радостовец В.К., Тасмагамбетов Т. Және басқалар “Қаржылық есеп” .
Алматы. 2004 ... ... Э., ... А. ... ... бухгалтерлік есеп”
Москва . 2005 жыл
21. Хабарова Л.И. “Коммерциялық фирманың есеп саясаты” .Москва. 2003 жыл.
22. Хорнгерен Ч.Т. Бухгалтерлік есеп ... 2000 ... ... Б., ... Х. ... есеп ... ... 2002 жыл.
24. Энтони Р., Рис Д.Ж. “Есеп: жағдайлар және мысалдар” ... 2002 ... ... ... ... жылдар.
26. “Бухгалтерлік есеп және аудит” журналы 1999-2006 жылдар.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Ақша қаражаттарының есебі,талдауы32 бет
Банктегі қаржылық есеп-қисап10 бет
Бағалы қағаз деген не?10 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. Шаруашылық жүргізуші субъектінің меншіктік капиталының есебі24 бет
Бухгалтерлік есептің мәні6 бет
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар есебі3 бет
Еңбекақы жүйесі және оның түрлері мен нысандары. Еңбекақы есебін ұйымдастыру62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь