Нарықтың мәні, қызметі мен құрылымы

МЕМЛЕКЕТТІҢ РОЛІ.
Өтпелі кезең экономикасындағы мемлекеттің ролін жаңаша ойластыру қажет. Бұл кезде мемлекеттің экономикалық сфераларға тікелей араласуы кеміп, бірте.бірте жанама реттеумен алмастыратыны айқын. Расында, әрбір кәсіпорынға жоспар белгілеп берудің қажеттігі жоқ. Мекемелер мен кәсіпорын ұжымдарының өкілдіктерін кеңейтіп, оларға дербестік берген, мемлекет өзіне тән іс . дамудың стратегиясын анықтаумен шұғылдануға мол мүмкіндік алатыны тәжірибеден белгілі.
Қысқаша айтқанда, рыноктық экономика жағдайдағы мемлекттің рөлі әкімшілдік.әміршілдік жүйедегі жағдайдан мүлдем басқаша болуы тиіс. Азаматтер, жеке кәсіпкерлер немесе еңбек ұжымдары шешім қабылда процесінде дербестік пен жауапкершілікті өз мойнына алып, «бәрін» мемлекет органдарына мойынсұнудан арылуы қажет. Мемлекет рөлінің күшейюі оның жаңа заңдаржасап барлық азаматтарды бірдей, тең жағдайлы мүмкіндіктердің алдына қоюынан көрінеді. Мұның өзі демократиялық мемлекеттің дамуы мен кемелденуінің кепілі.
Осы негізде, мемлекет қоғамға пайдалы, іс.әрекеттерді жүргізу үшін өзінің әр түрлі функцияларын пайдаланады. Олардың ішінен заң шығару, кәсіпкерлік пен халықаралық байланыстарды нығайту функцияларын атап айтуға болады.
        
        РЫНОКТЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ РОЛІ.
Өтпелі кезең экономикасындағы мемлекеттің ролін ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық сфераларға тікелей араласуы кеміп, бірте-
бірте жанама реттеумен алмастыратыны айқын. Расында, әрбір кәсіпорынға
жоспар ... ... ... жоқ. ... мен ... ... ... оларға дербестік берген, мемлекет өзіне тән іс ... ... ... ... мол ... ... белгілі.
Қысқаша айтқанда, рыноктық экономика ... ... ... ... ... мүлдем басқаша болуы тиіс.
Азаматтер, жеке кәсіпкерлер немесе еңбек ұжымдары шешім ... ... пен ... өз ... алып, «бәрін» мемлекет органдарына
мойынсұнудан арылуы қажет. Мемлекет рөлінің күшейюі оның жаңа ... ... ... тең ... ... алдына қоюынан
көрінеді. Мұның өзі демократиялық мемлекеттің дамуы мен кемелденуінің
кепілі.
Осы ... ... ... пайдалы, іс-әрекеттерді жүргізу үшін
өзінің әр ... ... ... Олардың ішінен заң шығару,
кәсіпкерлік пен халықаралық байланыстарды нығайту функцияларын атап ... ӨТУ ... ... ПЕН ЭКОНОМИКА.
Рынокқа өту процесіне жоғары серпін беру үшін ... да ... ... ... ... бұл жол ... емес, өтпелі
кезеңнің ауырпатылқтарын жеңу де ... ... ... үшін ... және ғылыми негізделген іс-әрекеттің өте қажеттілігін, оған
шешімділік пен табандылықтың керектігін ... ... ... ... ... ... болатын жаңа заңдар, ең алдымен осы уақытта дейінгі
қоғам ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар, мекемелер арасында) қорытындылау қажет, содан кейін ғана
жаңа қатынастарды орнықтыра бастацу керек. ... ... ... ... ... нақыл сөзді естен шығармау маңызды: «Қирату (бұзу, жаңадан
жасау ... ... ... ... өту ең ... ... ... және осы негізде жаңа кәсіперлік құрылымдарды
дамыту мәселесін шешуді қажет етеді. Меншіктің дәстүрлі ... ... ... жеке меншік те іс жүзінде орнығуы ... ... ... ... мен ... ізгі ... ғана ... қоймай, жеке меншік негізінде дамыған, гүлденген елдер тәжірибесіне
де сүйену керек.
«Меншік » түсінігіне қбьективті ақиқат тұрғысынан ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Өйткені, меншік – адамның жеке
қасиеттерінің материалданған көрінісі, меншікті пайдалану арқылы ол ... ... ... ... ... ... Міне, осы жерде
әлеуметтік байланыстардың игі әсері ретінде дәстүрлі ... ... ... меншікті иелену адамдар арасындағы қатынастарға шынайылық
пен әділеттілік сипатын береді. Жеке меншік басқа ... ... ... ... ... ... ... түрлері өзара бәсекеге түсу арқылы
өздерінің тиімділігін іс ... ... ... ... мен ... ... – тауарлы –ақша қатынасының
түрі ретінде
В.И.Ленин нарық мәселесіне ерекше мән ... ... ғ-ң ... ... еңбектер шығарды. Оның ішінде «Нарық жайлы әңгімелесу»
реферат және «Каптиализмнің Россияда дамуы» ғылыми еңбегін айтуға ... ... ... ... мәні мен ролі ... ... ... – Лениннің айтуынша – қоғамдық еңбекті бөлу ұғымынан ... ... - ... жүйе әрі ... нәтижесі мен жағдайына немесе
өндіріс факторына қарай өндірістік ... ... ... ...... ... ... сатушы мен сатып алушылар арасындағы
белгілі экономикалық қатаынастар жүйесінің сипаттамасы».
«Нарық – ... мен ... ... ... ... ... жайлы
қатынастар жүйесін көрсетеді».
Осы көзқарастың әрқайсысында жеткілікті аргумент келтірілген және
нарықтық ... ... ... ... , ... ... бір жағын ашады. Осы анықтамалардағы ортақ піікр:нарықты өндірістің
емес, айырбас саласының категориясы ... ... ... ... ... ... алушы және тұтынушылар жатқызылады. Тауар
өатынасының дамыған түрі мен ... ... ... кезіндегі оның
нәрсе,сатушы мен сатып алушы нарықтық қатынаста ... ... ... ... ... ... бірі тауар – ақша, нарық байланыстары
сату – сатып алу ... ғана ... ... пен айналыс аясының қатынасынан басталмайды, ол
өндірістік қатынастан басталады және өнім сол ... ... ... ... ... өндірілген өнім қай кезде тауар болып, қандай
нақты түрде ... – ақшф ... ... ...... ... ұдайы өндіріс жүйесі, тек ... ... ... ... пен ... ... ... бар
сұраным мен ұсыныстың тұрақты әсерінде болады»
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген саладан және ... ... ... ... ... өндіруші мен тұтынушы
арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды.
Нарық – күрделі ... оның ... ... белгілермен
классификациялауға болады. Елдегі барлық нарықты былай жіктейміз:ішкі
(ұлттық) нарық, ... ... ... және ішкі (республикалық,
облыстық, облысаралық) нарық, әлемдік нарық.
Әлемдік нарық жеке елдің ішкі нарығымен байланысты. Ол ... ... мен ... ... ... ... айырбастау
операциясымен жүзеге асып отырады. Қазіргі уақытта нарықтар арасындағы
байланыстар ұлғаюда. Шығыс Еуропа мен ... ... ... ... ... және ... ... қалыптасуда.
Қазіргі ішкі нарық - ... алып ... ... ... құрал-жабдығы нарығы, тұтыну нарығы, капитал нарығы, ғылыми-
техникалық идея ... ... ... нарығы, жұмышы күші нарығы енеді.
Ішкі нарықта белгілі ... ... ... ... ... мен
нәтижелерді сату – сатып алу немесе өндіріс факторы арқылы ... ... ... ... ... ішкі ... ... жағдайын
ақша мен тауар айналымының бар болуын көрсетеді.
Экономикалық айырбастаудың ерекше түрі және ... ... ... ... ... топтасқан елден құралған
нарығы – еларалық біріккен ... ... ... ... ... тұрғысынан нарықты былай жіктейміз:дамыған нарық, қалыптасқан нарық
және әртүрлі дәрежедегі ... ... ... ... ... ... ... пен деңгейі тұрғысынан былай жіктейміз:
a) Мемлекеттік нарық – бір субъектінің ... ... ... сол ... шығаратын басқа да субъектілер ... ... ... ... аса көп ... ... ... бағаны
өзгертуге шамасы келмейді;
b) Олигополиялық нарықта азғана сатушылар іс-әрекет ... ... ... ... әсер етуі ... ... ... нарығы – еркін нарық (бәскелестер көп ... мен ... ... ... кең ... ... Бұл ... кәсіпорынның өзінде ле бағаны кең өрісте
вариациялауға көмектесіп, нарықта өтімдік жағдайда болуға итермелейді.
«Сатушы нарығы» және « ... ... ... ... та ... деп сатушы көп билікке ие болып, субъекті белсенділігін сатып
алушы ... ... ... ... Нарықтың мұндай күйде болуы
өндірушілер монополиясының еркін нарықта ... ... ... ... алушы нарығы» деп сатып алушылар көп билікке ие ... ... ... » ... ... асырған нарықты айтамыз.
Атқарылып жатқан заңдылықтарға сай көзқараспен ... ... ... және ресми емес.
Нарықты ірі тауар топтарына қарай – азық-түлік және азық-түліктік емес
тауарлар, жекелеген тауарлар нарығы болып ... ... ... ... жатады:нан-бәлішке өндірунарығы, ұн және тары нарығы,
макарон өндіру нарығы және т.б. Киім ... ... ... тоқыма тауарлар, бас киім мен шүлке-нәски ... ... ... ... ішкі нарығын біреу-ақ. Олардың барлық
сегменттерінің дамуы мен қызмет жасау бір-бірімен ... және ... ... ... ол ... ... себебі сыртқы нарықпен тығыз
байланысты.
Адамзат қызметінің ... ... ... ... ішкі ... ... ... түрге бөлуге болады.
Адамзат қызметінің әрбір аясы ұлттық нарықтық жекелеген элементін
қалыптастырып, нақты өмірде біркелкі тұтастықты байқатады. Олар ... ... ... және бір-біріне тәуелді. Мысалы, өндірістік сала ... емес ... мен ... ... ...... құрал-
жабдығы, тұтыну тауарлары мен қызмет жасау, жұмыс күші ... ролі ... ... ... оның ... ... ... түседі.
Нарық қызметінің көп түрлерінің ішіндегі ерекшесі ... ... ... ... Ол ... өндіріс процесін тиімді әрі үздіксіз
қамтамасыз етеді. Нарықтың реттеуші ролін әкімшілік басқарудың ... ... ... ... алып ... сүйкессіздікке,
тапшылықтың тууына, адамның экономикалық ... ... ... ... алып ... ... ... – ақпараттық. Тауар ... мен ... ... ... мен ... ... ... призма арқылы
тұрақты өзгеруі нарықты экономиканың ... әрі ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындары жайлы
жедел объективті ақпарат береді. Сондай-ақ, әрқайсысы сатылатын әрі ... ... мен ... ... ... ... сапасы мен
ассортименті туралы да ... ... ... ... ... ... де ... Бәсекенің
көмегімен ол қоғамдық өндірісті тиімсіз бірыңғай шаруашылықтан тазалп, үміт
артатындардың дамуына ыңғайлы жағдай жасайды.
Біздің нарық терең монополияланған. ... ... ... ... өндірген құраса, онда кәсіпорын қызметі монополияланған саналады.
Сондықтан нарықтық ортаны қалыпқа келтіру үшін бәсекелестер ... ... Бұл ... ... ... ... Осы жағдайда тауар
өндірушілер марапатталып, кәсіпкер өндіріспен байланысады және ... ... ... ... белсенді кіріседі.
Нарықтың қажеттілеу қызметтеріне – тауардың ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан қамтамасыз
ету және басқаларын жатқызамыз.
Нарықтық экономиканың субъектілері және инфрақұрылымы
Нарықтық экономиканың ... ... ... ... ... мен ... ... Бұл субъектілер бір-бірімен
ресурс нарығында, қаржы мен ... ... ... ... ... ... ... айналым жасайды. Мұның өзі кестелік түрде көрсетілген.
Үй ... ... және ... ... ... ... ... нарық ресурстары арқылы ұсынады. Соңғылары тауар
өндірісіне қажеті сұраным ресурстарын талап ... ... мен ... іс-әрекетті әрбір ресурс түріне нарықтық бағаны ... ... ... ... ... ... жасай отырып,ресурстарды
сатудан алынған табысты қажетті өнім мен ... ... ... ... өз өнімін өткере отырып, ақшалай табыс алады.
Үй шаруашылығы тапқан табыстың барлығын өнім сатып ... ... ... ... және ресерстар мен салықты төлеуге жұмсайды.
Фирмалар өндіріс ресурстарын біріктіреді және қозғалысқа ... ... ... ... және осы тауарды ұсынады. Оларды нарықта
сату фмрманың ақшалай табысын ... Үй ... ... да алынған табысты ресурстарды төлеуге толық жұмсайды. Фирмалар ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Өндіріс ... ... ... капитал,
Жер,кәсіпшілік)
салықтар
салықтар
Мемлекеттің ... ... ... ... көрсету
төлемдер
ресурстарды
төлеу
жинақ қоры ... ... ... мен қызмет көрсету ... ... ... ... ... пен шығындардың айналуы үкіметке кәдімгідей әсер етеді және ол
елді мемлекеттің басқару қызметін жүзеге асырып, ... әр ... ... ... аймаққа дейін – реттеп отырады.
Үкімет фирмалардан салық алып, жеке кәсіпорындарға дотация, субсидия
береді және ... ... ... ... ... Үкімет жұмысымен
қамтамасыз ету саясатын жүргізді және инфляция деңгейіне, ұлттық өнімнің
қозғалысы мен құрылымына әсер етіп, ... ... ... ... ... шоғырландырып, үкімет жалақыны, трансферлік ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін
мемлекеттік қызмет көрсетуді ұсынады. Демек, табыс пен ... ... ... ... ... теңгеріледі. Түпкі есепте өндірістің жалпы
көлемін байқатып, тұрғындардың жұмыстылығы мен табысы ... ... ... |
| ... ... мен ... ... |Бизнестің коммерциялық орталықтары ... ... және ... |
| ... ... ... және ... қызметтер |
|сақтандыру қорлары | ... ... және ... ... тоңазытқыштық |
|сақтандыру қорлары ... ... ... ... мен ... ... ... үйлері ... ... | ... салық инспекциясы |Маркетингтік зерттеу орталықтары ... ... ... ... ... орталықтары |
|инспекциясы | ... ... ... ... ... орталықтары |
|Лизингтік компаниялар ... ... ... ... ... ... |
|Тұтынушыны қорғайтын қоғам |және басқалары ... ... ... ... бірі ... ... – бұл ... жиынтығынан тұрады және оның мән-
мағынасы ... ... мен ... жасауы үшін қалыпты жағдай
қалыптастыратын қызмет көрсетеді.
Нарықтың инфрақұрылымының элементіне – ... қор ... ... ... және ... қызметтер, ақпараттық жүйелер,
коммерциялық банктер, көтерме ... ... ... т.б. ... экономикадағы мемлекеттің экономикалық қызметі
Мемлекет пен ... ... ... ... қоғамда маңызды
мәселелердің бірі, себебі бұл экономикалық ... ... ... атқарады. Шаруашылық байланыстарын ... ... ... ролін күшейтуге объективті ... ... ... ... ... ұзаққа сызылған эволюцияның
жемісі, бұл істі жүзеге асыруда оны реттеудің экономикалық механизмдері
өзгеріп отырды. ... ... ... ... мен ... ... экономикалық дағдарыстар, әсіресе 1929 - 1933 ... ... ... ... ... ... ... роль атқарды.
Бұл жағдайда мемлекет өзіне бірқатар қызметті ... ... ... сөйтіп
нарықтық экономикаға мемлекеттің араласуының оңтайланған шекараларын
іздеді.
Кез келген ... ... ... ... ролі оның
қызметер арқылы байқалады. Экономикалық қызметтің ... өте ... оны ... ... ... біріктіру қажет:
Біріншіден, нарық жағдайында мемлекет мына қызметтерді өз ... ... ... ... әлеуметтік,
демографиялық болжау мен жоспарлауды. ... ... ... ... ... де атқарады. Осы аталған нәрселердің барлығының қызметін
тек қана мемлекет өткеруі мүмкін;
Екіншіден, мемлекет иығына ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын мен өндірістік және әлеуметтік
инфрақұрылымды жасайды. Олар: ... жол мен ... ... ... ... газ бен мұнай құбырлары, байланыс, аурухана, ... ... ... жүйе ... қызметін қамтамасыз ету. Сатып алушы
мен кәсіпкер мүдделерін ... ... ... ... өнім сапасы мен
салмағын өлшеу, бәсекені қолдай отырып, нарықтық экономикада монополизмнің
болуына ... ... ... ол үшін ... ... база ... бұл жағдайда өзіне қоғамдық әрбір қызметін алғаны жөн;
Төтіншіден, мемлекет ... ... ... ... мен ... атқаруды бюджет саясатының көмегімен ұлттық табысты үлестіру
арқылы ... ... ... ... ... ... қолдап,
экономиканы тұрақтандыру қызметін жүзеге асырады;
Бесіншіден, мемлекет тұрғындарды әлеуметтік қорғау жұмытарын өзіне
алады. Оларға – ... ... ... ... мен ... ... жатқызамыз. Өскелең ұрпақты ... де өз ... ... ... реттеу тәсілдері – бұл мемлекет пен ... ... ... ... бағыт беру әдісін айтамыз. Ол нарықтық механизм
қызметіне қалыпты жағдайы қамтамасыз ... әсер ... ... ... ... рет ... дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды. Тек
екінші дүниежүзілік соғыстан соң, мемлекеттің экономиканы реттеу ... ... ... ... ... ... негізден шаруашылық жүйесінен бұрынғы
Одақтың бас ... ... ... ... ... ... ... нарықтың құрылуы жаңа өндірістік қатынастарға көшуді
байқатады: халық шаруашылығын ... ... ... бас
тарту, оны горизонтальды құрылыммен ауыстыру. Нарық мемлекетпен, кәсіпорын,
тауар өндірушілермен де реттелуі әбден мүмкін.
Демек, реттеуші субъектілеріне байланысты реттеу ... ... ... ... ... және ... емес , ол ... әсер ету әдісіне қарай – тікелей және жанама.
Реттеудің тікелей тәсілі ... ... ... және ... ... әсер ... ... Әдетте, олар белгілі
объектіге бағытталып, адрестік сипатқа ие ... ... ... ... жиынтық сұраным ... ... үшін және ... шаруашылығы тұрақтылығын
қамтамасыз ету үшін орталықтан қолданатын әдістер ... Бұл ... ... ... дұрыс әлеуметтік атмосфера жасауды қолдану тәсілі жайлы
болып отыр. Ол нарық қызметінің тиімді жүзеге асуына ... ... ... ... ... үшін ... тым монополиялау шараларына
қатысты болса, екінші жағынан – төлем қабілеттілігі жағдайын ... ... ... ... саясатын жүргізеді.
Реттеудің жанама тәсілі негізінен адрессіз болғанмен, ... ... ... ... болады. Олар экономикалық қызметтің
жағдайы мен нәтижесіне әсер етумен ... ... және ... арасындағы шекара шартты түрде ғана. Нақты өмірде олар аралысып
кеткен және меншік типі мен ... әсер ... ... жіктелген
күйде, әртүрлі тармақтарда қолданылады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мемлекеттік ... ... ... ... ... елде өте көп түрлі болып келеді. Бұл ... ... бар. ... ... – ең маңызды инструментіне ... ... ... саясаты;
Баға мен табысы реттеу саясаты;
Әлеуметтік саясат;
Қысқа мерзімді реттеу;
Ұзақ мерзімді реттеу;
Аймақты ... ... Ол ... бюджетпен байланысты қаржыны
реттеуді қамтиді. Ең алдымен оған мемлекеттік сатып алуды ... ... ... ... ... , ... төлемдер,бюджеттен
жекелеген сала мен кәсіпорын (фирма) үшін дотация мен субсидиялар, салық
шаралары жатады.
Фискальдық саясаттың ең ... ... ... ... ... ... салыққа қатысты белгілі нәрсе, ол экономикада екі ... ... Бір ...... табысын қалыптастырса, екінші жағынан
тұтынушы мен ... ... әсер ... ... ... ... ... өнім көлемін азайтады. Сондай-ақ, салықтың ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып,
салық ставкасының дұрыс шекарасын анықтау ... ... ... реттеудің ең кең тараған түрлері мыналар болып табылады:
а) кейбір экономикалық процестерді ынталандыру мен ... ... ... ... экономиканы көтеруді ынталандыру үшін
кейбір жекелеген сала мен ... ... ... ... ... экономикалық аймаққа арнайы салық салудың жеңілдеген ... ... ең ... ... ... ... жергілікті
дейгейдегі мемлекеттік органдар өз шама-шырқына қарай оны ... ... ... ... ... ... пен табыс салығы
ставкасын көтеру жеке тұтыну тауарларына ... ... үшін ... ... ... ... қорлану процесіне әсер ету үшін жасалады:
салық ставкасының ең ... ... ... ... ... ал ең ... аса ... ставканы өзгертпеуді сақтай отырып, салық төлемі ережесін өзгерту.
Мысалы, бұған негізгі қор амортизацияның мүмкін болатын мерзімін өзгертуді
жатқызамыз. ... ... ... ... төлемдерді
ұлғайтуға мүмкіндік жасайды және сол ... ... ... ... ... ... ... алып тастау немесе өндіру. Сала жеңілдіктерін
белгілеу капиталдың, салаарлық қойылуын реттейді.
Салықты реттеуді тиімділігі ... ... ... Егер
конъюктура күрделі қаржы үшін ыңғайсыз ... онда ... ... ... аса қауқарсыз болу мүмкін.
2. Несие ақша саясаты. Бұл ... ... ... мәселелерін
шешуде ынталандырушы роль атқарады. Мемлекет нақты салық және аймақтық
мәселерді шешу үшін арнайы мемлекеттік ... ... ... ... ... Ол арнайы бюджеттен тыс даму ... ... ... ... ... жиі ... ... банктің есептеу ставкасының өзгеруі. Есептеу ставка –
банктің ... ... ... банк ... қарыз процентінің мөлшері
дейміз немесе жеке ... мен ... ... ... ... банк ... банктің векселін ғана ескереді. Есептеу
сиавкасының ... мен ... жеке ... банктердің әртүрлі
қарыздар ставкасын қайта қарау үшін сигнал болып табылады. ... ... және ... белсенділікті шектеу үшін
қолданылады, ал несиенің арзандау – іскерлік белсенділікті ынталандыру үшін
қажет.
ә) ... ... ... ... ... ... ... эмиссиондық банктегі депозиттері қолдануға рұқсат
етілмейтін ерікті салымдардан тұрады. Міндетті салымдарды ұлғайта отырып,
ұлттық банк жеке ... ... ... ... Ал, ... кеміте отырып, несие экспансиясына мүмкіндік жасайды;
б) «ашық нарықтағы операция». Мемлекет бар ... ... ... ... алады. Бірінші жағдайды жеке несие жүйесінен қарыз ... ... ... ... ... Екінші жағдайда қосымша
қаржы несие жүйесіне құйылып, ұдайы өндірісті ынталандырады.
Сондай-ақ банк-несие мекемелері қызметтерін реттеудің әртүрлі басқада
түрлері қолданылады.
3.Баға мен ... ... ... Фискальды және несие саясаты
тәсілдері көбінесе баға мен ... ... ... ... болып
қалады.Сондықтан мемлекет көбірек иікелей құралға жүгінеді.
4. Әлеуметтік ... ... ... индексациялау, төменгі өмір сүру
деңгейін бекітуді қоса отырып, қоғамдағы ... ... ... көрсету
бағдарламасын жүзеге асыруға күш ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік саясат мынандай салаларды
қамтиды: білім, медицина, ... көп ... ... ... ... ... реттеуге мыналар енді: мемлекеттің сауда
саясаты, валюталық курсты басқару, сыртқы ... ... ... ... Осы ... ... баға мен ... өсуіне максимальды
шектеуді белгілеп, кейде оның ... ... ... ... кез ... мен ... көтеру мемлекеттік органдардың алдын ала санкциясын алуы
қажет. Табыс көзінің ... ... ... ... ... шектеу
жүргізілмейді.
6. Әкімшілік реттеу әртүрлі бақылау шараларын жүзеге асырады. Олар
арнайы кейбір оқшауланған ... ... ... ... ... ... ... қор биржасы мен несие банк мекемелеріне
әкімшілік бақылау, жеке ... ... ... бақылау. Мұнда
жұмыс күші нарығын реттеу қызметі,нақтыласақ – жұмыстылық мекемесі.
7.Қысқа мерзімді реттеу ұдайы ... ... ... әсер ... ... ... ... нәтиже алуы керек. Алдына қойған мақсаты
экономикалық циклдық ағымдағы ... ... ... әрекет
өзгертуге әрекет жасау. Мысалы, экономикалық дағдарыстың ауқымын бәсеңдетіп
шектеу, қозғалыс фазасының жүзеге асуын тездету , өнеркәсіп ... ... тұру ... соза тұру және т.б. осы ... ... ... реттеуді көбінесе конъюктуралық немесе антициклдық саясат ... өту ... ... мерзімді реттеудің, басты мақсаты -
бағаның тым қарқынды өсуімен күресу, ... ... күш ... мерзімді реттеудің бұл бағыты дефляциялық саясат деп аталады.
НАРЫҚТЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ... ... ... экономикасындағы мемлекеттің ролін жаңаша ойластыру
қажет. Бұл ... ... ... сфераларға тікелей араласуы
кеміп, бірте-бірте жанама реттеумен алмастырылатыны айқын. Расында, ... ... ... берудің қажеттілігі жоқ. Мекемелер мен
кәсіпорын ... ... ... ... ... берген,
мемлекет өзіне тән іс – дамудың стратегиясын анықтаумен шұғылдануға мол
мүмкіндік алатыны тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ролі
әкімшілдік – әміршілдік жүйедегі жағдайдан ... ... ... тиіс.
Азаматтар, жеке кәсіпкерлер немесе еңбек ұжымдары шешім қабылдау процесінде
дербестік пен жауапкершілікті өз мойнына алып, «бәрін» мемлекет органдарына
мойынсұнудан ... ... ... ... ... оның жаңа заңдар жасап
барлық азаматтарды бірдей, тең ... ... ... ... Мұның өзі демократиялық мемлекеттің дамуы мен кемелденуінің
кепілі.
Осы негізде, ... ... ... іс-әрекеттерді жүргізу үшін
өзінің әртүрлі функцияларын пайдаланады. Олардың ... заң ... пен ... ... нығайту функцияларын атап айтуға
болады.
МЕМЛЕКЕТ ПЕН ЗАҢ ШЫҒАРУШЫ БИЛІК
Мемлекеттің заң шығарушылық функциясы қоғамның қалыпты өмір ... ... ... ... ... ... ... шығаруды
қалыптастырады. Бұл көрер көзге жеңіл іс емес, өйткені ... ... және ... ... ... көзқарастарын көптеген
позициялар бойынша ... ... ... қатар қоғам өмірінде кездесетін
өзгерістерге байланысты заңдарда мүмкін ... ... ... білу ... ескерту қажет. Оған қоса бар деп ... ... ... арылу жөн болар еді. ... ... ... күшті реттеушісі. Олар нарықтағы «ойын тәртібін» белгілеп,
жабайы нарықты өркениетті нарыққа айналдырады.
Қалыпты жұмыс ... ... ... құқытық реттеу жұмыстарына
мыналар жатады:
- Монополияға қарсы (антитрестік) заңдар;
- Меншік туралы заңдар(әсіресе шетел инвестициялары туралы) ;
- Шарттар мен ... ... ... ... ... қорғау мен оның алдындағы жауапкершілік туралы заңдар;
- Салық салу заңдары;
- Еңбек және халықтың кедей топтарын ... ... ... заңдар;
- Табиғатты қорғау туралы заңдар ... ... ... ... пен ... ... ... толығырақ
тоқталайық. Қалыпты нарықтық экономикада барлық кәсіпорындар әрдайым ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына қажетті алғышарттарды жасау қажет. Біріншіден,
кәсіпкерге жаңа фирмалар ашуға мүмкіндік беретіе және оларды ... ... ... ... ... кәсіпорындарды жекешелендіру
процесінде бәсекелі нарықтарды ... ... ... ... қажет. Үшіншіден, елдің ішкі нарығы шетел
кәсіпкерлері үшін ашық ... ... ... ... ... монополиялар мен баға жөнінде өзара, құпия келісімдерге тыйым ... ... ... ... жаңа қоғам дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... еңбек
потенциалының қайта өрлеуіне қажетті элементтер енгізілген. ... ... ... ... ... оның ... ... барлық түрлерінің теңдігі жарияланып, олардың қалыпты
дамуына негіз қаланып отыр. Республиканың жаңа ... да ... ... ... ... ... идеялары мен қағидаларының дамуы ... ... ... ... мен ... ... заңы да қызмет ете бастады. Бұл заң кәсіпкерлік-адамның іс-
әрекетінің бір түрі ... ... ... жаңғыртады. Заң, ... ... ... атады. Заң кәсіпорындарға жоспарлау, өндіріс
процессі,өнімді өткізу, баға белгілеу, финанс ресурстарының ... ... ... қатынастарына байланысты іс-әрекеттеріне толық
бостандық берді. Кәсіпорындарды тіркеу тәртібі ... енді ... ... ... ... енді рұқсат етілуден тіркеу лікке
айналады. Дегенмен, өтпелі кезеңде кәсіпорындардың іс-әрекеттер ... жаңа ... ... ... заңдарда көрсетілгендей
жедел,мүлтіксіз өтіп жатқан жоқ. ... ... ... ... мен ... жаңа құрылымдары арасындағы арақатынастың үлкен
өзгерісі бола қоймас. Бірақ, бұл ... ... күрт ... болмайды
деген сөз емес. Қайта ... ... ... ... ... тікелей қолдау тәжірибесіне сүйеніп, нарықтық
экономиканы ынталандару әдістері (жалақы ... ... алып ... жеңілдіктері мен жауапкершілікітің бір уақытта өсуі және ... ... ... ... ... ... қалыптастыру шараларынан басқа, мемлекет ... да ... оны ... асыруда нақты іс-әрекет
ету керек. Монополиялардың ... ... ... баға ... ғана
емес, бағаны жоғарлату үшін өндірісті қықартуға жол беруінде.
Бұрынға Кеңес Одағы территориясында 46 мың ... ... ... ... ... ... ... жүз құрылыс трестері,жалпы
алғанда, 50 мыңға тарта кәсіпорын орналасқан, ал, ... сол ... ... немесе 70 есе көп ұқсас профильді кәсіпорындар болған. Демек,
монополиясыздандыру мен жекешелендіру процесінде біздің республикада ... жаңа ... ... ... ... ірі ... көптеген ұсақ кәсіпорындарға бөліну
мүмкіндігі және ... ... пен ... ... ... ... ... керек пе? Енді ірі мемлекеттің кәсіпорындарды процесінен
қаша алмаймыз, - мейлінше аз шығын мен ... ... ... ... ... күрес бәрін де өз орнына қояды. Ескеретін ... ... ... процесті жеке мақсат ретінде ... ... жоқ. ... ... ... болу өзін де ... ... Біріншіден, осы ірі өндірушіге басқа елде бар ... ... ... ... оны ... ... ірі кәсіпорынды сақтап
қалу таза өндірістік-технологиялық себептерге байланысты болуы ... ... ... т.б.) ... ... деп ... ... көлік ,байланыс немесе басқа
өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... ... монополияларға қарсы заңдар ең кемінде үш негізгі мәселені
шешуі керек: біріншіден,шағын және орта кәсіпорындарды ... ... ... ат ... жаңа монополиялардың
пайда болуын шектеу, үшіншіден, жекелеген кәсіпорындар арасында ... ... ... ... ... болдырмауы қажет. Бұл
талаптар шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... өтуінің бағдарламасы түсінікті және тиянақты болғанда
ғана жүзеге асады. ... ... ... ... қана ... және мүмкін болар өзгерістерден жеке мүдделеріне сай, материалдық
артықшылықтарды ... ... ... пен ... ... ... ... жүйе
тиянақты жазылған қарарлар, инструкциялар, бұйрықтар түріндегі тапсырмалар
алуға үйренген нақты орындаушыны ... Ал ... ... ... үшін ... мол жаңа ... мен заңға толықтырма актілер,
нұсқаулар мен бұйрықтар пайда болуда, жаңа мазмұнды ... ... ... ... құжаттарды игеру елеулі қиыншылықтар туғызуда. Тіпті, осы
құжаттарды ... ... мен ... түзетулерді енгізу бастамалары
көбінесе болашаққа сілтеніп немесе төмен тұрған басқару деңгейлеріне жіберу
орын алып отыр.
Рыноктық заңдардың мазмұндарын ... ... ... ... асыру
үшін, нормативті-методикалық материалдардың жинағын және ... ... ... ... мен ... кестесін жасау қажеттілігі
туындайды. Ол үшін орындаушылардың құқықтары мен міндеттері ... мен ... ... тиіс. Нормативтік құжаттардың
жоқтығы реформаның алғашқы ... оны ... ең ... және бай елдің
экономикасының тығырыққа тіреліп, орасан зор саяси-экономикалық дағдарысқа
ұшырап, көптеген жеке мемлекеттерге бөлініп кетуінің өзі де ... ... ... ... ескі нарықтық емес құрылмдар негізінде
жасауға болмайтыны, өтпелі кезеңде мемлекеттің экономикалық ролі түбірімен
өзгеретінін ешқашан естен ... ... ... ... табын»
(средний класс) пәрменді,жүйелі, мақсатты түрде қалыптастырудың орныныа
бұрынғы КСРО-да ... ... ... жүріп жатты. Сатушы мен
сатып алушы ретінде ... ... ... сақталды. Мұның өзі кәсіпорындарды мемлекеттік ... ... ... алу үшін ... ... мәжбүр етті.
Мемлекет ресурстардың тапшылығына қарамастан, бәріне көмектесу ... Өз ... ... ... ... алымдарды
көбейтіп, онсыз да әлсіреген өндірушілердің дағдарысын ... ... ... пайдасынан зияны көп. ... ... ... ролі өте ... ... өтпелі кезеңнің қиыншылықтарын
басынан өткерген елдердің тәжірибесін талдап, үйрену де пайдалы. ... ... ... ... ... иесі ( ... құқығы
) болмай, оған тек өзінің басқару шешімдері арқылы ғана әсер ... ... ... ... ... иесі де ,билеуші де,
басқарушы да болып келді.
1929-1933 жылдардағы әлемдік жойқын ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... көрсетті. Сол кезде
үкімет басына келген АҚШ-тың ... ... ... алдына
Америка экономикасын әлемдік дағдарыстың салдарынан кепілді қорғайтын
механизмді жасау ... ... Сол ... ... ... ... мемлекеттік реттеу теориясы мемлекеттің рыноктық құрылымдардағы
қайшылықтарды бәсеңдеткіш ролін айқындап берді.
МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... жинақтаған бірінші
кезекте, мемлекеттің тікелей араласуымен атқарылатын түрлеріне мыналар
жатады:
- Өндіріс және ... ... ... ... ең ... ... және оларға тікелей мемлекеттік қолдау көрсету;
- Толық экономикалық дербестікке ұмтылатын шаруашылықтарды тікелей
қаржыландырудан бас тарту және ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер беру;
- Жергілікті орындарға жаңа экономикалық құрылымдарыды (биржа,
коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар т.б. ), ... ... ... мен ... ... ... ... салықтың бір бөлігін нақты іс-қызмет түрлерін
ынталандыруға беруді заңдастыратын жүйе ... ... ... іс-қызметті қамтамасыз ету үшін заңдылықты
қорғау мемкемелерін түгел жұмылдыру;
- Жаңа, ... ... ... үшін ... ... ... ... Еңбек рыногының жағдайын тиянақты түрде зерртеу және еңбекпен
қамтамасыз етудің тиімді саясатын ... ... ... өмір ... олар ... ... деңгейінің
көрінісі болып табылады. Саяси және экономикалық ... ие ... үшін жаңа ... ... оны ... ... ... басшылыққа алу уақыт талабы.
МЕМЛЕКЕТТІК КӘСІПКЕРЛІК
Мемлекеттің кәсіпкерлік іс-қызметіне оның ... не ... ... ... іс-әрекеттердің әртүрлі нысандары
кіреді. Олардың арасынан, мемлекеттік меншікті, жекелеген кәсіпорындар
қызметіне мемлекет капиталының ... ... ... ... басқа да формалары мен тәсілдерін бөліп көрсетуге болады.
Қазақстанда мемлекеттің үлесін 30-40%-ке төмендету көзделіп,
көптеген мемлекеттік ... ... ... көшуі
жобалануда. Мемлекетке жалпыұлттық мәндегі кәсіпорындар тиесілі болады
( темір жол, электроэнергия, өңдеуші және ... ... ... және т.б.). ... ... ... міндеті өте жоғары
пайда табу емес, негізінен өз ... ... ... ... ... және мемлекеттік емес сектордың тиімді жұмыс
атқаруының жалпы бағыттарын белгілеу мен жеке ... ... ... ... ... ... Бұрынғы КСРО-дағы және
Шығыс Еуропа, Қытай т.б. ... ... ... ... ... мемлекет секторының болуынан емес, оның
толық мемлекеттендірілу себептеріне байланысты болған. ... мен ... ... ... ... социалистік елдерде мемлекет
тарапынан өз шешімін таппады.
Бұл елдерде экономиканың жеке секторын дамыту мақсатында әртүрлі
әсер ету ... мен ... ... ... ... ... ... әсірелеу басым болды. Мұның өзі
азаматтардың жеке мүдделерін елемей, тіпті оларды басып-жаншу ... ... ... және ... ... бейжай
(пассивті) тұтынушыларға айналдырды.
Сондықтан, өтпелі кезең үшін ең маңызды міндеттердің ... және ... ... зерттеп, ұлттық гүлденудің негізі
болатын, жеке меншік сектордың үдемелі дамуын ... ... ... ету ... жасау қажет.
Мемлекеттік капиталдың қатысуы ең алдымен акционерлік қоғамдарға
байланысты қарастырылуы тиіс. Ал ... ... ... процесі барысында немесе ... ... ... өз еркімен бірігу жолымен пайда болады.
Осындай жағдайларда ғана мемлекеттік ... ... ғана ... ... ... жаңа ... қолдау
шараларымен де үлестіруге болады.
Шетелдік инвестициялар мен мемлекеттік реттеу
Шетелдік инвестицияларды тарту ісі ... ... ... тиіс. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына қатыстыру
әртүрлі нысанда ... ... ... ... банктері мен
халықаралық ұйымдардан ... ... ... ... ... ... ... дейінгі әрекеттер жатады. Мұның
өтпелі формасы ретінде бірлескен кәсіпорындар ұйымастырылуы да мүмкін.
Шетел капиталын ұлттық экономикаға ... өте ... ... ... инвестициялар елдің өндірістік базасын жедел
жаңартуға және оның өндірістік мүмкіндіктерін ... ... ... ... жаңа ... ... ... қатар,
капиталистік бәсекелік күресте шыңдалған еңбек пен ... ... ала ... ... ірі инвестицияларды келтіру үшін бірнеше
шарттарды орындау қажет. Біріншіден,мемлекет шетелдік инвестицияларға
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... тұрақты валютаға ауыстырып әкетуіне жағдай
жасау керек. Шетелдік инвестициялар қоғамдық санада әлі де болса елді
кіріптар ... оны ... ... ... ... ... ... ретінде көрініп отыр.
Ал әлемдік тәжірибе болса, дамыған рыноктық экономикалардың
шетелдік инвестицияларды молынан ... алып ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы 329 млрд.доллар.
тең өндірістік қорларды иемденді. Бұл соманы көзге елестету ... ... ... елдің жалпыұлттық өнімнің құнымен тең десек
те ... Бұл, ... ... ... бірақ Америка бизнесмендері 80%-тік шетел
капиталының ел ... ... ... түрде қолдайды және
үкімет тарапынан да бұл ... ... ... ... қатынастардың қалыптасу ерекшеліктері
Қоғамдық өзгерістер қажеттілігі айтпаса да түсінікті. Ол үшін
түбірлі экономикалық реформалар мен ... ... ... ... ... ... ... күрт жақсарту үшін ұйымдастыру
мен басқарудың жаңа ... ... ... егер өте ... ... ... және
еңбек ресурстарының өте зор қоры мен жоғары интеллектуалды потенциалы
болып, бірақ ... ... ... оның ... ... ... ... керек. Осылайша объективті жағдайлардың, адамдар санасына
ықпалы өте үлкен болғандықтан, өмір сүріп отырған қоғамдық ... ... ... ... ... ... мәселелері мен сипаты. Рыноктық құрылымды
қалыптастыру
Бұрынғы КСРО-да 1985 жылы ... ... ... әкімшілдік-
әміршілдік жүйеден рыноктық экономикаға көшудің өтпелі кезеңінің бастамасы
болды. Осы ... ... ... ... және ... ... жаңа дүниетаным қалыптаса бастады. Көп партиялы саяси ... сөз ... ... ... шеру ... ... мен
басқа да демократиялық қоғамға тән құбылыстар ... ... ... Экономика саласында негізгі мәселе меншікті мемлекет иелігінен алып
жекешелендіру жұмыстары қолға ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар мен
серіктестіктер, жекелеген кәсіпкерлер пайда бола бастады. Алайда өтпелі
кезең көптеген күтпеген ... әкеп ... ... 10 жыл ... одан әрі тереңдей түсуде. Дағдарыс экономика мен басқару, қоғамның
саяси өміріне , ұлтаралық қатынастарға, ... пен ... ... ... салалары мен жақтарына ықпал етіп отыр. Дағдарыс экономика
бір бүйірден қысса, экологиялық ... ... ... мен ... одан әрі ... ... ... үшін ірі мемлекттік шаралар
кешенін барлық салалар бойынша ... іске ... ... ... ... ... ... шешілуі керек? Бұл –
жекешелендіру, макроэкономикалық тұрақтандыру, кәсіпкерлікке ... ... үшін ашу. Ең ...... тұрмысы төмен топтарын
қорғауға бағытталған әлеуметтік саясат ұстану. Рыноктық құрылымдарды
қалыптастыру. Рынок қоғам ... ... ... ... тек қана құралы.
Елімізде рынокты дамытуға байланысты мақсат-мүдделеріміз қандай?
Бірінші мақсат – ... мен ... ... рыногын дамыту. Мұнда
өндірістік тауарлар, қызмет ... ... ... емес мәні ... және қызмет көрсету ... да ... ... Бір жағынан
қарағанда, мұндай рынок жаңалық емес. Бірақ ... ... - жай ... алу ... ғана ... ол – ... ... мен қызмет көрсетуде – таңдау мүмкіндігі.
Соңғысы тек қана ... ... ... даму деңгейінде ғана орын
алады, әрі адамның табиғатына сәйкес, оның кең ... ... ... ғана ... ... ... мәселесін шешу – тауарлар мен
қызмет көрсету рыногын қалыптастыруға қажетті жағдайларды жасау керек. Бұл
шарттар қажет, бірақ ... ... ... ... ... ... Тауарлар мен қызмет көрсету түрі арасынан адам өзіне керекті ... үшін ... мен ... ... болу ... ... ... зер салып отыруға тиіс, ал бұл адамның маңызды қасиеттерінің
бірі – ... білу ... ... ... ... рыноктық
қатынастардың дамуы қоғамның әлеуметтік инфрақұрылымы деңгейіне де ... ...... ... ... ... ... таныс емес, ерекше бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... маңызды орын алып отырған осындай бағалы қағаз ... сол ... ... сүйенбей баға беру қиын. Негізінде финанс
рыногы – бұл рынок құрылымының биік деңгейі, оны ... әрі ... ... де нәзік механизмі. ... ... ... және сынақтан өткізу үшін керек, өйткені акция,
облигация мен басқадай бағалы қағаздарсызрыноктық ... ... ... ... ... ... шығарылуы мен еркін айналысқа жіберілуі, оның
иелерінің капитал иесі екенін куәландырып,олардың табысқа құқығын ... ... ... ... ... ... меншік монополиясын
жоюдың қажетті шарттары. Басқаша айтқанда, бағалы қағаз иесі қосымша табыс
көздеріне ие ... қана ... ... иесі де ... табылады. Бұл
әлеуметтік шиеленісті күрт төмендетіп қана қоймай, қоғамдағы ... ... ... болады. Сондай-ақ бағалы қағаздар тауар
эквиваленті ретінде ақшаны қамтамасыз етуде қосымша қызмет атқарады.
Үшінші мақсат – жұмы күші еңбек рыногын қалыптастыру мен оны ... ... бұл ең қиын және өте ... мәселе. Шыныда, ондаған
жылдар бойы бұрынғы КСРО-да еңбек рыногы жоқ және ... ... емес ... келген еді, өйткені жұмыс күші өндіріс ... ... енді ... ... құру ... ... ... Бұл мәселе жақын
болашақта өте актуальды болмақ. Еңбекпен қамтамасыз ету саласы мен жалпы
рынок ... жете ... ... әлеуметтік құрылымы
негіздерін жан-жақты зерттемеу, нарық жағдайында ... ... ... ... өлшемдерінің болмауы елді қиын жағдайға әкеп тіреді.
Сонымен нарықтық экономика – ... ... мен ... ... экономикаға апаратын жол бірдей емес. Нарыққа қай жол апарады? Бұл
сұрақтың жауабы нарыққа апаратын және ... ... ... көрінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Жалпы экономикалық теория» Шеденов Ө.Қ.Ақтөбе – 2004ж,301-308 беттер.
2. «Экономикалық теори негіздері» Әубәкіров 307-315 ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоғам дамуындағы экономикалық теорияның орны мен рөлі. Нарық. Нарықтың құрылымы мен инфрақұрылымы116 бет
Delphi ортасымен танысу жайлы16 бет
Delphі тіліндегі бағдарламаның құрылымы16 бет
Turbo pascal программалау тілі туралы8 бет
«Достық» қонақ үйі10 бет
«Кеңістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы3 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Іле Алатауының физикалық – географиялық жағдайы46 бет
А,Е,Д,К,Ғ витаминдері15 бет
Алгоритмдер теориясы және берілгендер құрылымы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь