Геологиялық құрылысы мен жер бедері

Кіріспе
Қыратты ұсақ шоқылы келген жазық. Орталық Қазақстанның көпшілік жерін алып жатыр. Ол батыста Торғай ойысымен , шығыста Сауыр. Тарбағатай жүйесімен тұтасады, солтүстігінде Батыс Сібір ойпатына барып тіреледі де, оңтүстікте Тұран ойпатымен шектеседі. Ол шығыстан батысқа қарай кеңейіп , 300 км.ден 900 км.ге дейін жетеді. Ені батыс бөлігінде 900км, шығысында солтүстіктен оңтүстікке қарай 400км . ге жетеді. Ауданы 1млн. км2 шамасында. Батыс бөлігінің рельефі негізінен жазық ( орташа абсолюттік биіктігі 300.500м ), қиыр батысы Ұлытау ( 1133 м ), солтүстігі Көкшетау қыраты ( Көкше 947 м) . Шығыс бөлігі өзінің биіктігімен ( орташа абсолюттік биіктігі 500.1000 м ) және жер бетінің қатты тілімделгендігін ерекшеленеді. Көтеріңкі орта бөлігінде қарқаралы тау массиві ( биік жері Ақсораң тауы 1565 м ), шығысында Шыңғыстау ( Қособа 1305 м ) жотасы жатыр. Сондықтан Сарыарқаның гипсометрлік құрылысы орта бөлігінен шетіне қарай, яғни солтүстік пен оңтүстікке қарай бірте. бірте аласарады. Тегістелген жазық, үлкенді. кішілі ойыс, қазаншұңқырлар, бір.бірімен алмасып жатады. Аласа тау массивтерінің салыстырмалы биіктігі 500.600 м, бұлардың араларында белесті қырат немесе көптеген шашыранды, ұсақ шоқы, дөңесті бұйраттар кездеседі. Кейбір жеке оқшауланған , негізгі жынысты, жақпар тасты төбешіктердің салыстырмалы биіктігі 10.50 м, кейде 100 м. ге жетеді.
        
        Кіріспе
Қыратты ұсақ ... ... ... Орталық Қазақстанның
көпшілік жерін алып ... Ол ... ... ойысымен , шығыста
Сауыр- Тарбағатай ... ... ... ... Сібір
ойпатына барып тіреледі де, оңтүстікте Тұран ойпатымен ... ... ... ... кеңейіп , 300 км-ден 900 км-ге ... Ені ... ... 900км, шығысында солтүстіктен
оңтүстікке ... 400км – ге ... ... 1млн. км2 ... ... ... ... жазық ( орташа абсолюттік
биіктігі ... ), қиыр ... ... ( 1133 м ), ... ... ( ... 947 м) . ... бөлігі өзінің
биіктігімен ( ... ... ... 500-1000 м ) және ... қатты тілімделгендігін ерекшеленеді. ... ... ... тау ... ( биік жері Ақсораң тауы ... ), ... ... ( ... 1305 м ) ... ... Сондықтан
Сарыарқаның гипсометрлік құрылысы орта бөлігінен ... ... ... пен ... ... бірте- бірте аласарады.
Тегістелген жазық, үлкенді- кішілі ойыс, ... ... ... Аласа тау массивтерінің салыстырмалы ... м, ... ... ... қырат немесе көптеген
шашыранды, ұсақ ... ... ... ... ... ... , негізгі ... ... ... ... биіктігі 10-50 м, кейде 100 м- ге ...... ... ... мен жер ... ... ... құрылысы мен жер бедері
Сарыарқаның ... және ... ... ... ... ... ... тау түзілу ... ... ... тау ... ... кейін, сол
кезде пайда болған биік ... ... , ... ... белесті, қыратты, ұсақ ... , ... ... Сарыарқа негізінен палеозой эрасындағы метаморфоздалған
тақтатас, кварцит, ... ... ... ... қатар
гранит, диорит, габро сияқты тау ... да ... ... бөлігінде биіктік белдеулік ... ... бар. ... ... ... ( 1342 м ), Кешубай (1559
м ), Қоңыртемірлі ( 1369 м ), Қарқаралы ( 1403 м ), Кент (1469 м ... ... ( 1300 м ). ... ең биік ... тауы ( 1565 м ) ... тау жүйесінде орналасқан.
Қазақтың қатпарлы даласы ... ... Шань ... ... Ұсақ ... ... ойыспен қоршалған палеозой
платформасының ... ... ... ... ... ... әр ... тереңдікте жатыр. Қалқаннан батысқа
қарай Торғай ойысы , ... ... - ... ... ... ...... синеклизасы, оңтүстікке қарай ... ... ... даму ... ... ... зор. Каледон орогенезі ультранегізді және
қышқылды ...... ... ... жүрді. Каледон
орогенезінен ... ... ... ... да, ол ... ... мен ... көтерілулердің нәтижесінде гранитті
магманың каледондық ... ... ... ... ... ... қайтадан теңіз тұнбалары шөге бастады.
Жоғарғы палеозой ... ... ... ... ... ... қамтыған герцин орогензінің екі фазасында
ұлан ... ... биік ... ... ... Төменгі және
ортаңғы палеозойдың ... ... ... ... ... да, ... метаморфтанды. Пайда болған
қатпарлық меридиан ... таяу ... ... да, жарылулармен
вертикаль орын ... - ... және ... ... мен ... кейінгі ... ... ... бұзылып, територия платформалық ... ... ... болған
палеозой қабаты ... ... ... оның ... ... әр түрлі тереңдікте төмен ... ... суы ... ... - ... ... ... солтүстікке қарай төмен түскен Батыс ... ... ... ... ... ... да, бұл ... Тұран мен Батыс
Сібір жазықтарында ... ... ... ... ... ойпатына бірнеше рет - ... юра, ... ... және ... дәуірлерінде теңіз жайылды.
Қазақтың қатпарлы өлкесі ... және ... ( ... 500-600 м ). Ол ... ... 1000 м- ге ... жеке - жеке дөңнен тұрады. ... ... ... ... ... ... ... , анығырақ
айтқанда солтүстікке және ... ... ... ... ... ... бұл өлке ... Мұзды мұзды
мұхит бассейндері мен ... ішкі ... ... арасындағы
суайрық болып есептеледі.
Қазақтың қатпарлы өлкесінің ерекшелігі оның ... ... ... өте ... ... және ... болуында.
Мұнда тегістелген жазық жерлер мен ... - ... ... ... тау ... және рельефтің ерекше түрі -
ұсақ шоқылар ... Ұсақ ... көр ... ... ... кейде Орталық Қазақстанның ұсақ ... ... деп ... ... ұсақ ... өлкесі өзінің геологиялық
құрылысы мен ... ... ... екі ... бөлінеді:
а) енсіз және биік ... ... ... және ... ... ... шекрасы шамамен 72° ш.б бойынша өтеді.
Қазақстанның қатпарлы ... ... ... ... және ... ... ( гранит, порфирит, кварцит ... ... ... ... ... аймақ болып табылады. Өлкенің
бұл бөлігінің қазіргі ... ... оның ... бағыты мен денудация процесі басты рөл атқарған.
Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... жерлерінде оқшауланғанг тау массивтері ... ... ... осы ... тән ... Бұлар өлкенің
батыс бөлігіне қарағанда шығысында анағұрлым жиі кездеседі, ... су ... ... ... топтасқан.
Бұл массивтердің ішіндегі және жалпы Сарыарқаның ең ... 1559 м. Оның ... ... 1400 м - ге ... ... тауы ... Бұл тау ... негізінен
граниттерден тұрады. Осы тау ... өзін ... ... 250 – 300 м ... оның солтүстік беткейлері тік ... ... ... ...... мол, өзен аңғарлары бойы
қарағай ормандар ... ... ... ... ... ... ... де, тау етектерінде үгінді қорым тастар кездеседі.
Қазақтың қатпарлы өлкесінің шығыс ... ... ... ірі тау массиві Шыңғыстау ( 1300 м ). Биіктігі шамалы ... өзін ... ... ... ... таулы рельефті
бейнелейді. Ұсақ шоқылы аймақтың ... ... ... оның ... формаларының айқын бейнелеуінде. Бұл ең ... ... аз да ... ... тұратынын көрсетеді.
Қазақтың қатпарлы өлкесінің ... ... ... ... ... Онда ретсіз орналасқан аласа ... ... ... ескі аңғарлар мен ... ... ... ... ... участоктар әдетте ... және ... ... ... кей жері ... тасқын
судың жасаған құрғақ арналары, сай салаларымен ... ... ... ... ... жалпы алғанда, Қазақтың бүкіл
қатпарлы ... ... су ... ... есептеледі. Бұл арадан
тек солтүстікке ... ... ... ... құятын Ащысу, Шаған,
Түндік т.б өзендері немесе оңтүстікке ... ... ... ... ... ... ғана ... қоймай, сонымен қатар өлкенің
батыс бөлігіндегі ... ... ... және ... да ... ... басталады.
Қазақтың қатпарлы өлкесінің батыс бөлігінің ... ... ... ... және ойыс жерлер басым ... ... ... мен шоқылар сирек кездеседі. Өлкенің бұл ... ... ... мен ... ... тек ... ... ғана жер ... ... ... Ал ... ... мен кең ... және ... шұңқырларда
палеозой жыныстары үштік дәуірдегі ... және көл ... ... ... мен рельефінің алуан ... ... ... қозғалыстарына және сол дәуірге ... ... ... Осы ... ... ... ... созылған денудациямен бірге бор, әсіресе ... ... және ... шөгінділерінің жиналуы едәуір рөл
атқарады.
Жоғарыда ... ... ... мен қазаншұңқырлар
Қазақтың қатпарлы өлкесінің батыс бөлігінің ... ... ... Ол ... ... ... өлкенің тау алды және
синклиналды участоктары ... , ... ... бор ... ... ) ... трансгрессиясына ұшыраған. Мұнда ертедегі
пенепленнің ... ... ... ... ... ... мұндай территорияларға жазыңқы немесе ... ... ... да ... мен ... ... кездеседі. Мұндағы ірі
ойыстардың бірі ... ... ( 304 м) онда ... ... бар. Бұл ... ... ... Қазақтың қатпарлы өлкесінің батыс ... ... ... ... – Көкшетау, оңтүстік – батысы – Ұлытау.
Көкшетау тауларының ... 900 м ... олар ... ... кварциттері және порфириттерінен қалыптасқан ірі
антиклиналдың бір ... ... ... ... ... м биікке көтеріліп, олар кәдімгі тау көрінісін ... ағын ... және ... ... тасқын сулармен мықтап
тілімденген. Көкшетау ... ... ... сұлу ... бар. ... ... мен іргелес жатқан таулардың
беткейлерінде ... ... ... ... ішіндегі ең
тамашасы – Бурабай. Оның ... ... ... ... орналасқан.
Ұлытау таулары Қазақтың ... ... ...... ең ірі тау ... ... ... Бұл таулардың
биіктігі 1134 м–ге жетеді, ол негізі ... ... ... ірі ... қалдығы болып табылады. Таулардың
кристалды ... , ... ... ... ... тілімденген. Өзендердің аңғарлары мен тау ... ... ... мен ... ... ... төменгі кайнозойда әртүрлі саздан құралған нағыз ... ... ... ... ... ... кенді ... ... ... қарай белгілі заңдылықпен көптеген ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
Сарыарқа қатпарлы аймағына ... ... ... ... ... ... құрамына Сарыарқамен бірге
Шыңғыс тауы да ... ... ... ...
пайдалы ... ... ... , ... түрлі кенді
құрылымдар тараған көп ... мол ... ... ... ... дейінгі аралықта түзілген
тас көмір ... , ... ... ... ... ... , агрономиялық және ... ... , ... материалдарының мыңдаған ... ... ... ... ... зор ірі ... ... ... ... алты ... ... түзілген.
Осы дәуірлердің ... ... ... герцин
тетонегездерінің ірі ... ... ... ... ... ... пайдалы қазба байлықтардың белгілі
тобы мен ...... ... сәйкес келеді.
Докембрийлік дәуірде темірлі ... ( ... ) , ... ... , ... ... жыныстармен байланысты
кобольт, никель, апатит, шашыранды ... ... ... Ерте ... дәуірде мыс, ... ... ...... ( эвгеосинклинальдық ... ... ... ... ... ... , ... Құсымұрын кендері ) миогеосинклинальдық шөгінділер
арасында ... ( ... ), ... ( ... ), ... интрузияларымен байланысты скарн типтес ... ... ), мыс пен ... ( ... ), соң ... ... гидротермал типті ... ( ... , ... ... ... ... кендері түзілген.
Кенді аймақта ерекше орын ... ерте ... соң ... ... мыс, ... ... ... , барий , сирек ... ( ... ... ... ... ), тас ... ... асбест,
бейрудалық шикізаттар кендері қалыптасқан. Мысалы , ... ... ( мыс ), ... , ... ( қорғасын, мырыш , барит ),
Атасу тобы ( ... , ... ), ... ... ... ( ... ... – кайнозойлық дәуірде экзогендік кендер ( боксит, ... ... ... ... ... ) ... Кен құраушы
жеке негізгі ... мен ... ... тобы бір
не екі ... ғана ... Кен ... ... ... геологиялық формациялар мен ірі ... ...... ... ... мен ресурстарына ... ... ... ... тым континенттік , оңтүстікке қарай ... ... ... шұғыл континентті және қуаң ... ... ... аз ... ... ... жазда тартылып ... ... ... ... ... қызғылт топырақты ... тың ... ... ... ... ... айналды. Шөл және шөлейт
жерлері мал ... , ... қой ... ... ... даласының үлкен бөлігі ... ... ... ... ... дала ... ... Солтүстік
бөлігі Торғай жазығы ... ... ... ... ... ... ... Аралық таулар - Ұлытау, қарқаралы, Шыңғыстау ... – биік ... ... ... түседі. Жыл бойы
территорияда қоңыржай ендіктің ауасы ... ... Бұл ...... ал ... - ... ... бойы қоңыржай ... ... ... ... ... территорияның мұхиттардан өте алыс ... әрі ... ... ... ... жағдай
туғызады. Өлкенің ... ... ... және ... ... ... , суық қысымен ... ... ғана ... сонымен қатар жауын – шашын мөлшерінің
аздығымен де ... ... ... ... ... +19°C , ... ... +42°C, +44°C – ге ... ... -14°C, ... ... аяз -45°C –ге ... Солтүстігінде ... ... ... түсу ... 300 мм, тау ... 350-
390 мм болса, ал оңтүстігінде 150 мм, кей ... одан ... ... суық ай - ... ... ... ... 16-
19° - қа дейін жетеді, абсолюттік минимумы -45°. Ең жылы ай - ... ... ... температурасы +22°, абсолюттік максимумы + ... ...... мөлшері - 250мм, ... ... 370 ... ... ... Қар ... ... Жазда
қуаңшылық жиі қайталанып тұрады.
ІІ.2 ... ... көп ... алып ... төрт ендік зонпны
анық көруге болады: ... ... ... ... және шөл.
Сарыарқаның солтүстік бөлігі дала ... ... қара ... ... жері ... жыртылған. Орта
жағындағы қуаң дала ... ... ... күңгірт қызыл топырақты
келеді. ... және ... ... және шөл ... ... оңтүстігі жайылымдыққ пайдаланылады.
Қазақтың қатпарлы даласының ... зона ... ... ... жоғарғы ендік ағысының ... ... қара ... пен дала ... ... оңтүстік қара
топырағы таралған. Қатпарлы өлкенің ... ... ... - ... ... және ... топырақ алып жатыр. ... ... ... ... ... ... континенті
климаты топырақтың қала ... қара ... ... Бұған зонадағы өсімдіктердің сирек, әрә ... ... ... ... ... ... ... сілтісізденуіне ,
ондағы тұздың ... , ... ... бар ... ... ... процестердің біршама тоқталуына,
топырақ қабытының кедір – бұдыр кесек ... ... ... ... жыныстарға, бір ғана топырақтан ... ... ... ... жасайтын олардың қасиетіне ... өте ... ... ... ... ... тұзды – сортаң және сор ... ... ... ... келеді. Аңғарларда ... және ... ... көбірек кездеседі, өйткені
бұларда ... ... ... ... ... ... ... да, ол ауық – ауық ... ... ... ... ... ... қатпарлы аймағында кең ... ... ... жатыр. Ұсақ шоқылықтың ... ... алып ... ... әрі ... ... көбіне ұсақ қиыршықты ... Бұл ашық ... ... және ... ... ... , онша ... майда топырағының
аздығымен көзге түседі; ... ... ... ... құмдауытты келеді. Бұл топырақтар алып ... ... ... ... ... алқап – оңтүстікте Арал теңізі ... көлі ... ... ... көлімен Ертістің
аралығындағы су ... ... ... бағытта: оңтүстігіне қарай
Сарысу өзені мен ... ... ... ... ... ... бағытта Ертіске қарай бірқатар
өзендер ағып ... , ал Нұра ... ... ... келіп құяды
да, ол қыраттың шегінен әрі ... ... ... ... Шідерті
– лмайтын өзендер. Кең де ... ... ... ... дала ... барлық жерінде бар. Бұлар ұсақ шоқылы алқап үшін ... ... ... біп ... су ... Бұл ағарлардың
ұзындығы 700 ... ... ... ... ... аңғарының
көлденеңі 15 ... ... ... мидай жазық, ішінара,
қиыршық тасты ... ... ... мен ... басқан табаны
оны қоршаған ұсақ ... ... ...   60 м-ге ... ... құрғап кеткен қазіргі арналар
ежелгі қалдық ... ірі ... ... сәйкеспейді. Қалдық
өзен аңғарлары физикалық үгілу мен эолдық ... ... ... ... ... ... маңы алқаптарында
эрозиялық тілімделі байқалады.
Басты ... Есіл ( ... ... ), ... ... ... көктемдегі қару суымен, аз ... ... ... Нұра ... ... ағынының 88% - ы ... ... ... қатады; кішігірім өзендерінде түбіне дейін
қатады. Бірде – бір ... кеме ... ірі көлі – ... ( суы ... ... ... ... ойыстары мерзімдік және ... ... ... себепші болады. Қазақтың ... көл өте көп. ... ... тұщысы да, тұздылауы да
, да ... да бар. ... еңі ірі ... - ... ... – орталық ойыстың үстінде орналасқан және біртұтас көл ... ... ... 4 ... мен ... қатпарлы даласының өсімдігі даладан шөлге ... ... ие. ... солтүстік бөлігінде шымды дақылдар
өседі. ... ...... ... – бөлек рельеф, таулар ... ... ... олардың қалпын бұзып, ... ... ... көпшілік бөлігінде шөлейттің бетегелі
... ... ... ... ... ... дәнді – дақылды
, ал оңтүстігі ... ... ... бұл ... өсімдік жамылғысын жолақты, ала – құла ететін мезо ... ... жиі ... Сор жерлерде сораң шөптер,
мысал, сарсазан, кермек ... ... қара ... ... ... ... ... қоңырбас, жусандар. Көктемде
эфемерлер, қызғалдақ, түйе ... ... жиі әрі ... ... ... ... ... Қатпарлы
өлкені үзік таулы бүкіл ... ... ... ... ... ... тастақты дала алып ... онда ... ... мен ... ... тоғайлары көп. Таулардың
етегінде бұл далалар ...... ... ... қатпарлы даласында жануарлар дүниесі ... ... шөл ... ... ... ... ... түлкіні,
қасқырды, тиінді, борсықты, сілеусінді; құстардан – құрды, қоңыр және ақ
шілді ... ... ... ... ... ... ... жер қоянын, кішкентай ... ор ... ... ақ
тышқанды ақкісті, дала ... ... ... ... ... ... безгелдекті, дала құладынын, үлкен ... ... ... ... ... ... – сұңқарды атап көрсетеміз. Көлдерде - үйрек, қаз, ... аққу ... ... ... жұмыр бас
тақыр ... ... ... ... ... айтамыз.
Қорытынды
Сарыарқа республикамыздың Орталық және ... ... ... Жер ... ... көрінісіне қарап кейде оны
Қазақтың ұсақ ... деп те ... ... ... ... жазығынан ... ... мен ... ... дейін , батысында
Торғай үстіртінен ... ... ... тауы ... ... дейін 1200 км ... алып ... ... оңтүстікке қарай батыс бөлігінде 900км- ... 400 км – ге ... ... ... ... 1млн. ... ... тұрған тастақты аласа ... ... ... ... ... ... неше түрлі
пішіндер ( ... ... , ... тас, ... ... ... т.б. ) ... болған, табиғаты ... ... ... ... ... Мұндай тастарды
халық жыр ... ... ... қатпарлы өлкесінің
батыс бөлігін ... ... ...... - ... ... – батысы - Ұлытау.
Пайдаланған әдебиеттер
1. ... Н. « ... ... ... »
Алматы., 1967ж 285б [ 94-98 с]
2. К.М. Джаналиева ., « Физическая ... ... ... »
Алматы., 1998г 317б [ 76 – 83с]
3. « Қазақстан ұлттық энциклопедиясы » ... 2003 ж 5 том. 234 6 б
[ ... « СССР ... географиясы » Алматы., 1983 ж 2- том. 546б [ 234-
345 с]
4. ... ... ... ... ... ... 1980 255б /38-43с/
5. «Оңтүстік Қазақстан ұлттық энциклопедиясы » 2005 жыл 557 б [ ... Ұ ... ... ... А.2001 345б ... Т.А « ... М, 1998 234 [115-119] 225б [ 356 – 365 ... Ж « Қала және ... ... А, 1991 321 б [ 99-103с ... В.Г « ... и ... ... А,2002 425б [ 256 –
265 с]
10. Әбдірахман М., « Алаңдатарлық мәселе аз емес » ... ... ... ... Б., « ... зиян » Алматы., 2001 ж., 168 б [ 34-
38с]

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Алтай таулы аймағына сипаттама11 бет
Жалпы жер туралы түсінік45 бет
Жер қабығы (құрамы, қозғалыстары), бедер туралы жалпы мәліметтер40 бет
Мұғалжар тауы69 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық кешені98 бет
Тұран жазығының физикалық-географиялық орыны, қалыптасу тарихы27 бет
Қазақстан Республикасы, жер бедері, геологиялық құрылымы, кен байлығы16 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь