Көсемше

Кіріспе.
Көсемшелер — етістіктің тікелей жіктелмейтін тұлғалары. Олардың екінші бір ерекшелігі — көсемшелер белгілі бір шақты білдірмейді, екіншісі сөзбен айтқанда, олардың семантикасы шақты білдіру емес, бірақ олар белгілі бір шақтық мәнмен астасып, ыңғайласып отыратын қимылды білдіреді, өзінен бұрынғы, өзімен мезгілдес, өзінен кейінгі іспен астасып, айтылу арқылы сол қимылдың мезгілін айқындайды.
Түркі тілдерінің тарихын зерттеушілердің ойынша, түркі негіз тілінде көсемшелер бүгінгі тілдердегідей көп түрлі болмаған. Олай болса, бүгінгі түркі тілдерінде айтылатын көсемше тұлғаларының барлығы бірдей байырғы тұлғалар емес, олардың біразы тілдердің даму барысында әр түрлі тілдік өзгерістердің нәтижесінде қалыптасқан. .а, .е тұлғалары көсемшелер етістік баяндауыш білдіретін қимылмен бір мезгілде, бір мезетте болатын қимылды білдіреді де, сөйлем құрамында соның (етістік баяндауыш.тың) анықтаушысы болады. Бұл тұлға кейбір тілдерде .йа, .йу, .йы, .йо, .й түрінде көрінеді. Көне түркі: йете, тутуну, бащқұрт: һорай (сұрай.сұрай), қарайым: сөзлей (сөйлей.сөйһей)," қарашай.балқар: қарай, татар: башный; (бастай, бастай берді); көне түркі: өлү, орта түрік: сақ. лайу (сақтай) т. б. .йа, .йу, .йы варианттары көне түркі тілінде еркін қолданылғанмен, тілдердің жаңа кезеңдерінде олар қолданыстан ығыса бастағаны байқалады. Түркі тілдерінің жаңа дәуірінде .а мен .й тұлғалары бірігіп, біртұтастыққа айналған. Сөйлей.сөйлей тәрізді етістіктер (немесе үстеулер) құрамынан сол біртұтастықты көреміз. Қазіргі түркі тілдерінің ешқайсысында да .й дербес қол.данылатын қосымша ес;ебінде көрінбейді. Көне түркі тілінде бұл қосымша тій (ін) тәрізді бірен.саран сөздер құрамында айтылады. Көне түркі тіліндегі .а, .ы, .й, .у (йу) тұлғаларын дербес тұлғалар деп тану қиын. Жазба тілін зерттеушілер бұл мәселе туралы әр түрлі пікірде. П. М. Ме.лиоранскийдің бұларды өзара жақын, мәндес тұлғалар бол.ғанмен, бір
        
        Кіріспе.
Көсемшелер — етістіктің тікелей жіктелмейтін тұлғалары. Олардың екінші
бір ерекшелігі — көсемшелер белгілі бір шақты білдірмейді, екіншісі ... ... ... ... білдіру емес, бірақ олар белгілі бір
шақтық мәнмен астасып, ыңғайласып отыратын қимылды ... ... ... ... ... ... іспен астасып, айтылу арқылы сол
қимылдың мезгілін айқындайды.
Түркі тілдерінің тарихын ... ... ... ... тілінде
көсемшелер бүгінгі тілдердегідей көп түрлі ... Олай ... ... ... ... көсемше тұлғаларының барлығы бірдей байырғы
тұлғалар емес, олардың біразы ... даму ... әр ... ... ... ... -а, -е ... көсемшелер етістік
баяндауыш білдіретін қимылмен бір мезгілде, бір ... ... ... де, ... ... соның (етістік баяндауыш-тың) анықтаушысы
болады. Бұл тұлға ... ... -йа, -йу, -йы, -йо, -й ... ... ... ... ... бащқұрт: һорай (сұрай-сұрай), қарайым: ... ... ... ... ... ... бастай
берді); көне түркі: өлү, орта түрік: сақ- лайу (сақтай) т. б. -йа, -йу, ... көне ... ... ... ... ... жаңа
кезеңдерінде олар қолданыстан ығыса бастағаны байқалады. Түркі тілдерінің
жаңа дәуірінде -а мен -й ... ... ... ... ... тәрізді етістіктер (немесе үстеулер) құрамынан сол біртұтастықты
көреміз. Қазіргі ... ... ... да -й ... ... ... көрінбейді. Көне түркі тілінде бұл ... тій ... ... ... ... айтылады. Көне түркі тіліндегі -а, -ы,
-й, -у (йу) тұлғаларын дербес тұлғалар деп тану ... ... ... бұл ... ... әр ... пікірде. П. М. ... ... ... ... ... бол-ғанмен, бір тұлғаның варианттары
емес деп қарағаны белгілі. В. Т. Кондратьев бұлардың барлығын бір ... деп ... ... ... ... ... тұрақталып
қалғандары тек -а тұлғасы, оның варианты -е ... ... ... біреу де,
қалғандары соның варианттары дейтін пікір орынды. Тіл ... ... ... не ... не грамматикалық дербестігі жоқ
тәсілдер екені белгілі. Қазіргі түркі ... бұл ... ... ... ... ... ... Өйткені, ол әрі сирек
кездеседі, әрі кез ... ... ... ... ... ... ... құрамында ғана кездеседі. Якут ,тілінде бұл ... ... ... да, ... ... ... негізгі қимылға қосарлас,
бір мезгілде болған іс-әрекетті білдіріп, сапалық анықтауыш ... ... ... ... ... түркі тілдеріндегі сипаттан
ауытқымайды.
-П тұлғасы — көне ... де, жаңа ... де қол-| ... ... ... мәні — ... баяндауыштың қимылға дейінгі немесе бір
мезгілде ... ... ... Көне ... ... бұл тұлға -пан,--лен
(ьібар) -ыбен) түрінде қолданылған. Қазіргі түркі тілдерінде негізінен -п/-
ып, -іп сипатында қолданылады, Дегенмен, к бір ... бұл ... ... ... Олар мына төмендегідей: әзірбайжан тілінің жеке
говорларында -ыф, -уф түрінде айтылса, түрікмен диалектілерінде -ыв, ... ... ... Сары ... ... -у, -в ... яғни ... дыбыс айтылмайды. Құмық, салар тілдерінде, яғни өзбек тілінің жеке
говорларында соңғы дауыссыз дыбыс қолданылмайды. Якут ... де ... жоқ, ... ... ... -п тұлғасы атқаратын қызмет пен мән -ан
тұлғасымен беріледі. Көне түркі тілдерінде -п ... ... ... ... ... және ... ... ай-тылу фактісі бар. Ескі
түркі тілінде: ... ... ... -шығыс септік, бақубаның
(бағып, қарап) -ілік септік т. б. ... ... ... ... де ... ... тілі ... верібен

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Есімше, көсемше, тұйық етістік5 бет
Қазақ тіліндегі көсемшелер30 бет
Бірыңғай мүшелердің байланысуы39 бет
Етістік формалары және оны оқытудың әдістері64 бет
Етістік. Етістіктің категориялары және ерекшеліктері27 бет
Етістіктің морфологиялық сипаттары34 бет
Етістіктер10 бет
Қазақ және орыс тілдеріндегі флексия, аффиксоидтер және интерфикстер7 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Қосарлы етістіктердің сөзжасам жүйесіндегі орны8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь