Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны

Кіріспе


Аударма мәселелері шет тілдерден ана тіліне аудару, әсіресе егемендігімізді алғаннан кейінгі аз уақыт ішінде бірден бір маңызды салалардың бірі болып келе жатқаны рас. Шет тілдерден қазақ тіліне немесе керсінше, қазақ тілінен ағылшын тіліне тікелей аудару жөнінде жеткілікті мағлұматтар, құнды аудармалар жоқтың қасы. Қазіргі уақытта бұл мәселені теориялық және практикалық тұрғыда талдау өте қажетті болып отыр. Қай тілдің болмасын дүниетанымы мен мәдениеті тікелей байланысты. Мәдениет аралық қатынас мәселелері бірден.бір мәдениетіміз бен тіліміздің жедел қарқынмен дамуының арқасында аударма мәселесі негізі болып, бұл мәселелердің шешімін талап етеді.
Жоғарыда атап көрсетілген мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылады:
1. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі эпитеттердің тіл білімінде зерттеген еңбектерге сараптама жасау.
2. Екі тілдегі эпиттердің стилистикалық құрылымдарын зерттеу.
3. Эпитетттің басқа стилистикалық тәсілдерін, әсіресе метафорадан айырмашылығын ашып көрсету.
4. Ағылшын және қазақ тілдаріндегі эпитеттердің жасалу жолдарын анықтау.
5. Ағылшын, қазақ тілдеріндегі эпитеттердің лингвомәдени аспектілерін ашу және аударма барысында аудармашыға жүктелетін міндеттерге талдау жасау.
Ғылыми жұмыстың дәйектілігі ағылшын, қазақ эпитеттерінің лингвистикалық табиғатын анықтау, ағылшын, қазақ эпитеттерінің ұлттық және тілдік ерекшеліктерін зерттеу, екі тілдегі эпитеттердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстыра зерттеу осы жұмыстың дәйектілігін көрсетеді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Екі тілде де эпитет бұрыннан қалыптасқан лингвистикалық құбылыс екеніне қарамастан, олардың ашылмаған қырлары, әсіресе лингвомәдени тұрғдан зерттелмеген. Мұның бір себебі лингвомәдениеттану, этнолингвистикалық, мәдениет аралық байланыс лингвистиканың жаңа салалары болып есептелгендіктен ағылшын, қазақ эпитеттрін бірлікте қарастыру, әсіресе салғастырмалы жолмен талдау, сол кезде орын алатын қиыншылықтарды айқындау және олардың алдын алуға байланысты алғашқы жұмыс екендігінде.
Жұмыстың теориялық және практикалық құндылығы . қортындылары бұрын соңды зерттеу нысаны болмаған, осыған орай, туыс емес екі тілдегі эпиттерден граматикалық құрылымдағы ұқсастықтар мен ерекшеліктері, эпитеттің жасалу негіздерінің лингвомәдени мәселелері жалпы тіл білімі, салғастырмалы және типологиялық зерттеудің теория негіздерін толықтыра түседі, сондай.ақ аударманы оқыту барысында жеке.дара бір аспект немесе аударма мәселелері төңірегінде жасалған қомақты еңбек болып табылады.
Зерттеу жұмысының барысында тақырыпқа қатысты қазақ, ағылшын, орыс тілдеріндегі әдебиеттер, ғылыми еңбектер қамтылады. Олардың арасында лингвистикалық зерттеу жұмыстары, этнолингвистикалық, лингвомәдениеттану
1
        
        Кіріспе
Аударма мәселелері шет тілдерден ана тіліне ... ... ... кейінгі аз уақыт ішінде ... бір ... бірі ... келе ... рас. Шет ... қазақ тіліне немесе
керсінше, қазақ тілінен ағылшын тіліне тікелей ... ... ... ... ... жоқтың қасы. Қазіргі уақытта бұл мәселені
теориялық және практикалық тұрғыда ... өте ... ... ... Қай
тілдің болмасын дүниетанымы мен мәдениеті тікелей байланысты. Мәдениет
аралық қатынас ... ... ... бен тіліміздің жедел
қарқынмен дамуының арқасында аударма ... ... ... ... шешімін талап етеді.
Жоғарыда атап көрсетілген мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылады:
1. Ағылшын және ... ... ... тіл ... ... ... жасау.
2. Екі тілдегі эпиттердің стилистикалық құрылымдарын зерттеу.
3. Эпитетттің басқа стилистикалық тәсілдерін, ... ... ашып ... ... және ... тілдаріндегі эпитеттердің жасалу жолдарын анықтау.
5. Ағылшын, қазақ тілдеріндегі эпитеттердің ... ... ... ... ... ... жүктелетін міндеттерге талдау жасау.
Ғылыми жұмыстың дәйектілігі ағылшын, қазақ эпитеттерінің лингвистикалық
табиғатын анықтау, ағылшын, ... ... ... және ... ... екі тілдегі эпитеттердің ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын ... ... осы ... ... көрсетеді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Екі тілде де эпитет бұрыннан қалыптасқан
лингвистикалық құбылыс ... ... ... ... қырлары,
әсіресе лингвомәдени тұрғдан зерттелмеген. ... бір ... ... ... аралық байланыс
лингвистиканың жаңа салалары болып ... ... ... бірлікте қарастыру, әсіресе салғастырмалы жолмен талдау, сол
кезде орын ... ... ... және ... ... ... ... жұмыс екендігінде.
Жұмыстың теориялық және практикалық құндылығы - ... ... ... ... ... осыған орай, туыс емес екі ... ... ... ұқсастықтар мен ... ... ... ... ... жалпы тіл білімі,
салғастырмалы және типологиялық ... ... ... ... ... ... оқыту барысында жеке-дара бір аспект немесе
аударма мәселелері төңірегінде жасалған қомақты еңбек ... ... ... ... тақырыпқа қатысты қазақ, ағылшын, орыс
тілдеріндегі әдебиеттер, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... лингвомәдениеттану
1
тұрғысында әдебиеттер мен ғылыми зерттеулер, ... ... ... орыс ... ... әдеби шығармалар қарастырылады.
Курстық жұмыстың І тарауында ағылшын тіліндегі эпитеттің ... ... ... оның тілдік табиғаты, эпитеттердің ... ... ... ... мен ... ... ІІ тарауында, керсінше қазақ тіліндегі ... ... ... орны, тілдік табиғаты мен ... ... ... шолу ... Ал бұл курстық жұмыстың ... ... ... оның ... ... ... ... соң ағылшын, қазақ тілдеріндегі эпитеттердің
салғастырмалы түрде зерттелуі мен олардың лингвомәдени мәселелеріне талдау
жасаймыз. Сондай-ақ осы ... 3 ... ... ... ... ... ... тәсілдері және аударма барысында байқалатын негізгі
тұстарға жеке-жеке тоқтала сипаттама жасаймыз.
2
І ТАРАУ
1.1. АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ ЭПИТЕТТЕРДІҢ ... ... ... ... ... ... ... бұрын, ең алдымен
жалпы стилистика ғылымына, стиль сөзіне тоқтауды жөн деп ... » деп, ой мен ... әр ... ... жағдайында
жеткізу үшін жалпы тілдік құралдың лексикалық, грамматикалық, фонетикалық
тұрғыдан қолданылу ... ... ... ... ... стилистикасы, бір жағынан, ... ... ... өзіне тән белгілерін сипаттайтын, тілдік топтардың
ерекшеліктерін, екінші ... әр ... ... ... ... және бағалау қасиеттерін қарастырады.
Стилистика пәнін көз алдымызға дәл, анық ... үшін ... ...
қатынас құралы ретінде әр түрлі жағдайда әр алуан жолмен қолданылатынын
атап өту қажет. ... ... ... ... шын ... әр ... мысалы, қарым – қатынас шартты жағдайда, іскерлік немесе ... ... отыр ма, ... қай ... ... ... олардың арасындағы қарым – қатынас қандай, әңгімелеушілердің ... етіп ... ... ... ... қандай, сондай-ақ
әңгімелеушілердің бул жағдайды қалай ... ... ... ... бұл ... оқырманға тікелей жеткізу мүмкін емес, ... әр ... ... ... ... сол жанама жолдарды ашу,
зерттеу стилистиканың міндеттерін құрайды.
Жалпы, тілдегі мәлімет екі жолмен жасалу ... ... ... ... болған оқиғамен байланысты емес, яғни жеткізу тақырыбын құратын
мәлімет, екіншісі: қарым – қатынасқа ... ... мен ... ... ... ... Мұны ... болу үшін, басқа жолмен
жеткізуге болады, атап айтқанда, мәліметтің ... түрі ... ...... қызметіне байланысты да, екінші түрі тілдің басқа
қызметтері, яғни эмотивті ... ... ... сезімін
білдіру мен жеткізу (волюнтативті қызметімен), оқиғаға әңгімелеушінің
қызығушылығын, ... ... ... ... ... алу ... ... артуымен (байланыс тудырушы қызметімен) және
соңғысы (эстетикалық қызметімен) байланысты ... ... ... айта ... ... ... ... отырған нысанымызға
қажеттісі осы мағұлматтың екінші түрі.
Стилистиканы ... және ... ... деп ... ... олар бір-бірінен бөлек қарастырылмайды.
Лингвостилистика негізін салған швед ... ... ... ... ... ... қатысты, соған тән жалпы ұлттық нормалары
мен жүйесін зерттейтін, сондай-ақ тілдің элеметтерінің эмоция ... ... және оны ... ... ... ... сала.
Лингвистикалық стилистиканың
3
маңызды бөлімі болып салғастырмалы стилистика саналады, яғни ол бір ... ... ... ... ... тіліндегі эпитетті қарастырғанда, біз образ терминімен бетпе-бет
келеміз, ... ... ... өзі кең ... алғанда сыртқы
дүниенің адам санасына әсер етуін сипаттайды. Әдеби ... сол ... ... ... ... рөл атқарады, адамға әлемдегі тануға жаңа бағыт
бергенмен, адам бейнелеуге бір мезетте белгілі ...... ... ... және ... қайта жасау процесінде ... ... ... ... ... Бұл ... қасиетінен, басқа оның басқа да
құнды қасиеттері, атап айтқанда, нақтылық және эмоционалды қасиеттері бар.
Образ, мәтінде қамтылатын авторға немесе оның кейіпкерлеріне тән ... көру ... ... жеткізуге мүмкіндік береді.
1.2. АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ ЭПИТЕТТІҢ ТІЛ ТАБИҒАТЫ, ОНЫҢ МЕТАФОРАДАН ... ... ... ... ... эпитетке анықтама ретінде
М.М. Иванованың анвқтамасы бойынша ... ... мен ... ... ... маңыздылығын, оның идеялы-эстетикалық
көзқарастарының ... ... ... ортаны, әлемді түсінуін
сипаттайды ». Ал Л.А Тұрсынованың анықтамасы ... « ... ... бір ... ... ... белгілі бір сипаттамасын, оның зат
немесе құбылыс екендігіне қосымша, яғни ... ... ... ». ... Л.А. ... бұл жерде эпитеттің ... ... ... ... ... ... ... немесе құбылыстың эмоционалды- образды сипаттамасы ... ... ... ... сол ... ... ... сол
шығарма қай кезде, қандай жағдайда пайда болғанын, оның маңыздылығын
суреттейді. ... ... ... сонша бағалау сипатына ие
болып, ақынның, жазушының жүрек жағдайын түсінуге көмектеседі. ... ... ... ... ... бай, сөз ... екенін айқындап
береді.
Осының бір мысалы ретінде ... ұлы ... ... көз ... олар оқырманды өзінің образға бай, ... , ... ... ... ... әрі ... ... әдемілігімен өзіне тартады. Бол суреттерді оқу,олардың стилі
тұрғысынан өте қызықты,қажет ... ... ол ... ... ... мен ... ... толыққандылығымен қабылдауға
көмектеседі. Мысалы мындай эпитеттер: fragrant rose-қош ... ... ... ... күз, lasting memory ... ... ... сияқты
эпитеттерді айтуға, оқуға жеңіл, олар ... ... ... ... ... ... ... автор оларды өте маңызды,
елеулі нышан деп есептейді.
4
Ағылшын ... ... ... ... төмендегідей:
1. семантикалық ;
2. синтаксистік ;
3. морфологиялық-синтаксистік
Олардың ішіндегі ең ... оның ... ... ... ... ... ... эпитетті оның логикалық
анықтамасынан ... ... ... ... ... ... ... қоса оның басқа сипатын беруге
арналған. Бұл ... ... біз ... ... деп ... ... ... атап көрсетеміз. Олар: 1) экспресивті; 2) образды; 3)
модустік ... ... ... және ... таза лексикалық мәнерлі тәсілдер
болып табылады, ал ... ... троп ... ... ол автордың затқа немесе ... ... ... және ... ... мағыналарын бар болуын
жеткізгісі келіп отырған сөздің ... ... ... ... анықтауыш немесе пысықтауыш түрлерімен байқалады. Эпитеттің
басқа ... ... ... ... ... ... ... – екі зат немесе құбылысты салыстырудың негізінде сөздің
ауыс мағынада қолданылуын қамтамасыз ететін таза лексикалық ... ... ... ал ... белгілі бір заттың, құбылыстың, оның зат немесе
құбылыс екендігіне қосымша, яғни стилистикалық мағлұмат беретін ... троп ... ... Метафораға бейнелеу, мәнерлеу, кесіп айту қасиеті тән. ... ... оған ... ... болмаған жаңалықтар енгізеді, бірде-бір
нәрсенің атаусыз қалмауына көмектеседі. Ал эпитеттің заттың,не ... ... ... ... ... ... деп ... түрі заттың немесе құбылыстың
табиғатынан, жаратылысынан ... ... еш ... ... ... ... мағынасы оны басқа лексикалық бірлікке,
омонимге айналуына әкеліп соқтырады, ал ... ... ... ... ол ... бағалаушы, экспресивті, эмотивті нышан береді.
Мысалы: мойын (адамның мойны, шамның мойны). Ал ағылшын тілінде the leg ... table- ... ... the foot of the ... ... етегі, the eye
of the needle- иненің көзі.
4) Метафора арқылы терминдер ... ал ... ... ... ... ... шөптің түбірі – матиматикадағы түбір. Кейбір ... да ... бар. Ал ... ... the root of the word ... түбірі, a green man – жұмысқа жаңа кіріскен жаңа ... a branch ...... ... ... бір түрі ... метафора сөйлем ретінде келеді,
метафора үстеумен, ... ... ... ... кейде сан есімдер
метафоралы қолданады, ал ... ... ... ... зат ... сын есіммен, етістікпен жасалынады.
5
6) Тағы бір метафораның ерекше қасиеті аз ... көп ... ... және ... тұрмысының, кәсібінің, ой өрісінің тарихи көрсеткіші,
яғни метафораның ... ... ... ... ал ... оның тууы ... ой өрісіне, ... ... ... ... АҒЫЛШЫН ЭПИТЕТТЕРІНІҢ ЖАСАЛУ ЖОЛДАРЫ МЕН ТАҚЫРЫПТЫҚ КЛАССИФМКАЦИЯСЫ.
Төменде беріліп отырған Л.А. Тұрсынованың классификациясы эпитеттің
маңызды белгілерімен ... ... ... мен ... заттың
немесе құбылыстың арасындағы байланыстың ... ... ... ... ... ... ... эпитеттер тобындағы
анықтама мен анықталушы заттың немесе ... ... ... ... үш ... ... ... сүйеніп ұсынылады.
І Анықтама немесе ... ... ... тұрақтылық
дәрежесіне байланысты классификация эпитеттің негізгі үш түрін айқындайды.
Олар:
1) оригиналды немесе дара ... ең аз ... ... ... ... (үйреншікті дәстүріне байланысты);
3) тұрақты (тұрақтылық дәрежесінің көп мөлшерде келуіне байланысты );
ІІ Құрылымдық – синтаксистік ... ... ... екі ... көзқараспен суреттеуге байланысты келеді.
1) эпитеттердің морфологиялық – синтаксистік ... мен ... ... көзқарас;
2) эпитеттердің сөйлемдерде таралуына байланысты көзқарас;
Ағылшын тіліндегі эпитеттер төмендегідей сөз таптарымен беріледі:
1) сын ... (жай, ... ... ... face – ... ... жүз
(бет), pearly beauty – мөлдір (таза) әдемілік, honey-gold hair – алтын
шаш).
2) ... сын ... ... ... сирек кездеседі.(the
most hideous and ferocious bestiality - өте ... ... ... sky – ... аспан).
3)есімшемен (осы және өткен шақта); (sleeping, yawning world – маужыраған,
көмескі өмір, horrified sympathy – ... ... жаны ... ... ... ... есімшелермен, (a
screwed –up smile – шимай – ... ... jollying –on mood – ... ... ... а) жалпы есіммен;
(a Lizard’s flickering tongue – кесірткінің сумаңдаған тілі, ...... жаны ... адам ... ... жалпы есіммен;
( Gwendolen’s smile –Гвендоленнің ... ... of ... ... зат ... a sky of sapphire and snows down – қар жауып ... көк ... ... сөз ... мен ... сөйлеммен, әсіресе дефис арқылы берілген
сөйлеммен:
(crushed – strawberry қызанақ көп жегеннен ойылған ауыз, mouth – ... smile – ауыз ... күлу ... орыс ... ... И.Р. Гальпериннің эпитеттерге ... ... ол ... ... ... Оның
құрылымдық және семантикалық сипаттамаларына байланысты.
1. Ассоциациялық эпитеттер олар ... ... ... табиғатынан,
жаратылысынан берілген, яғни ол берілген қасиетінен еш бөлінбейтін нышанын
көрсетеді.
Мысалы: fragrant rose – хош ... ... ... winters cold – суық ... April – көркем сәуір, sweet love – тәтті махаббат(W.Sh).
Мұндай эпитеттер ... ... ... ... таңқаларлық тұрғысын
суреттемейді, бірақ автор бұларды заттың ... ... өте ... ... деп ... Олар ... суреттеп отырған затқа немесе
құбылысқа зат ретінде баға беруін кескіндейді. Ассоциациялық ... ... ... зат ... ... ... артық мағлұмат беретін
эпитеттерді атап көрсетуге болады. Олар сол сөзде ... ... ... ... ... ... яғни ... деп атаймыз.Мұндай эпитеттер берілген затқа немесе ... ... екі ... ... олар ... ... атқарады.
2. Ассоциациялық емес эпитеттер,олар керсінше, суреттеп отырған зат ... тән ... оның ... ... ... ... Олар
өзінің таңқаларлық бейнесімен, қабылдауға тұрпайылығымен өз ... ... ... әр түрлі белгідегі заттың немесе нышанның
туыстығы мен ұқсастығынан туындайды. Эпитеттердің ... түрі ... ... ... қалай көз алдына елестететіндігін бейнелейтін
болғандықтан, сол ... ... ... ... ғана тән ... ... көрсетеді. Олар өте мәнелі және образды:
Мысалы: blessed key - ... ... cruel hand – ... қол, ...... ... болмайтын өлең, hungry eyes – аш көз, dead night ... ... ... ... ... жай және күрделі эпитеттер деп
бөлуге болады. Жай эпитеттер өзінің мағынасының тар, ... ... ... ... яғни ... ... құбылысқа ерекше нышан
бермейді. Күрделі эпитеттер өзінің әдеттен тыс болуымен, өзінің әр ... ... ... ... ... ... таңқалдырады.
Жай эпитеттер төмендегідей эпитеттермен белгіленеді:
1) сын есімдермен: а) жай (proud livery – ... ... mad ears ... ... busy care - ... уайым.
2)туынды:а)жұрнақтардың көмегімен жасалынған:(restful death – тыныш өлім)
7
ә) префикстердің ... ... immortal life - ... ... actor – жай актер.
3) Салыстырмалы шырайларда берілген сын есімдер: нағыз тағдыр – ... ... ата – a dearer ... а) осы ... youth – ... ... admiring ... атақ; ә) өткен шақта: a vanished sight - өшкен оқиға, buried live -
ұмытылған сезім, undivided loves – бөлінбес ... ... ... ... тыс болуымен, өзінің әр түрлі ... ... ... ... ... таңқалдырады. Олар ақынға,жазушыға табиғатты, ... ... ... тіліндегі эпитеттердің тілдік табиғаты мен классификациясы жайлы
айақтай келе мындай қортынды жасауға болады.Эпитеттердің ... ... ... ... ... ақын жазушылар үшін суреттеп отырған
адамның, заттың немесе құбылыстың ойын, ... ... ... халін жеткізу
барысында таптырмайтын, бағалы әдеби тәсілдер болатындығына әбден көзіміз
анық жетеді. Эпитеттер ... да ... ... ... ... бірін алып,затқа, құбылысқа немесе адамға өзінің табиғатынан
белгілі, оған қосымша мағлұмат беру ... ... ... ... ... ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ ЭПИТЕТТЕРДІҢ СТИЛИСТИКАДА АЛАТЫН ОРНЫ
Қазақ тілінің стилистикалық жүйесі ғылыми дәрежеде тек кеңес ... ... ... және ... ... ... тіліндегі
стилдік құбылыстарды жете түсінуге , жалпы тіл ... ... ... тигізді.
Қазақ тіліндегі қай стиль болса да белгілі жағдайдаға байланысты
дамиды. Стилдің ... ... ... ... ... ... осы ... стилдің түрлеріне тоқтала кеткеніміз жөн, сөйлеу ... ... ... тағы ... ... ... – экспрессивті
мағыналары әсіресе сөйлеу стилінде, мысалы: қаңғыбас, шомақай, зымзиян,
мылжың, ақымақ,мес ... және ... ... ... , әсіресе кейде
құттықтау мәтіндерінде сезімге әсер ... ... ... ... ... және ... ... стилінде жиі ұшырасады.
Көркем әдебиет стилі ол әдеби тілдің үлгісі,әдеби тіл ... ... ... Сөзді әр ақын, жазушы өзінше өрнектейді, іріктейді,
осыған байланысты әр ... тән ... ... ... ... көркем әдебиет стилінде ерекше көрінеді, ... тіл ... бұл ... ... болып келеді.Сөз – үлкен өнер. Халық асыл сөзді
ардақтап, бағалай білген, келіскен әдемі сөздерді қасиеттеп, өнер ... ... ... ... деп, ... ... қиып түсірер қылышым деп, сөз
сайысына ... Сөз ... ... ... ... ... іздеу адамды
мәдени қоректендіреді дей ... ... ... еш нәрсенің жоқ
екендігін білген, яғни әр сөздің жаны, бояуы, мың ... ... бар ... ... ... ... білу - стилдік қана талап емес,ол мағына
айқындығының да ... ... ... ... ... нақты
қолдана білумен, дұрыс орналастыруымен, мәнерліліктің тәсілдерін шебер
игерумен тығыз байланысты.
Сөздің эмоциялық – экспрессивті ... ... ... ... ...... ашылады. Сөздердің стилдік реңтерімен қоса, эмоциялыық –
экспрессивті әр түрлі ... ... ол ... ... кестелерін жасау
тәсілдерінің толып жатқан қыры мен сырын көрсетеді. Ақын – ... ... ... шынайылығымен көрсетуге,шығармадағы кейіпкерлердің
мінезін ашып,образдарын жасауда бейнелі, көтеріңкі, мәнерлі ... ... ... ой мен ... ... дөп тиіп жатуы жөнінде Ғ.Мүсірепов:
«жазба сөз - өңкей әскер легі ... ... ... ... көш те емес,
теңіз толқыны да ... ... ... бақша да емес, өмірге түгел ортақ ой –
сезімді дәлірек те, толығырақ бере алатын тіл байлығы, бұл ... ... ... ... болашақ үшін үлкен қиямет», - деп жазады.
Тілдегі эмоционалдық элементтер адам сезімін ... ... ... ... ... мәнерлілікті, бейнелікті күшейтеді.
9
Жеке сөздерді, сөз тіркестерін де әр түрлі ... ... ...... ... болып берілуі де осыдан.
Ақын - жазушыларға тән ... ... ... ... ... ... беретіндері кездеседі: «қайратсыз ашу – тұл, тұрлаусыз
ғашық – тұл, ... ... - ... ... ... ... ... зат есім сөздер ұйтқы болып тұр,ол заттық атаулар бұл тіркестерде
ауыспалы мағыналарда қолданылған. Әрине, бұл ... ... ... ... ... еді, онда ... бейнелі шықпас еді.
Экспресситіліктің берілу тәсілінің бірі – дауыс ... ... ... соған тиісті ырғағына келтіріп айта алмасақ, ол дәл, нақты әрі ... ... айта ... ол ... ... түсінетіндігін
көрсетеді.
Тілімізде сын есімге (жабайы ... ... ... ... ... (қаңғырған неме, шыққан неме, туған неме), есімдікке (мына неме,
ана неме, сол неме) тіркесіп ... неме ... бар. Бұл сөз зат ... ... жағымсыз мағынада қолданылады, яғни ... ... ... ... туғызады.
Эмоциялық бояуы бар бұл сияқты сөздер сезімге әсер ете отырып, айтайын
деген ойды ... ... ... ... әрі ... етіп те ... ... ТІЛІНДЕГІ ЭПИТЕТТЕРДІҢ ТІЛДІК ТАБИҒАТЫ. ОЛАРДЫҢ ЖАСАЛУ
ЖОЛДАРЫ МЕН ... ... ... қай ... қай ... ... ...
нәрлендіруде, идеялық мазмұнын ашуда, образ жасауду олардағы эпитет, теңеу
және троп ... рөл, ... ... ... атқарады. Бұлар - өмір
құбылысын суреттеуді нақтыландырудың, оқырманға автор қалаған бағытта ... ... ... ... ... ... не заттың, не табиғат құбылысының өзгеше белгілерін
көрсету, олардың бейнесін оқырмандардың көз алдына елестету, ой – ... ету үшін ... ... тіліндегі эпитет заттың, қимылдың сынын,
сапасын анықтайтын сөз не сөз тіркесі түрінде келеді. Эпитеттің ... – оның ... - ... ... ... оны ... суреттеп отырған нәрсесіне көзқарасы, оны ... ... ... ... ... күші оның ... ... үнемділігінде.
Әрине, эпитетті қолданбайтын ешқандай ақын жазушы жоқ,бірақ ... ... ... ... тиеп етіп ... ... ... сөз қолданудың халықтық даналығы мен бейнелігі, ерекше нанымдылық ... ... бәрі ... табиғи,шығармалар-
10
Ындағы әрбір сөз өз -өзінің орнында тұрғандығынан эпитеттердің шығарманы
көріктеудегі қызметі өте қызық.
Б.Майлин – жайларды көп ... ... – ақ, ... ... бір ... көмегімен көзге елестетуге шебер жазушы. Мысалы: кедейлікті,
тұрмыстың ауырлығын автор біраз әңгімелерінде ... ... ... «жамаулы терезе» сияқты эпитеттердің бірін қолдану арқылы
бейнелейді.
Аз ... көп ... ... ... ... ... ... атқаратын рөлі зор. Оның шығармаларындағы эпитеттер – автордың
кейіпкерге, оның ... іс ... және ... кейіпкерге
көзқарасын ашық білдірудің ұтымды да,үнемді де амалы. Мысалы: «алмалы –
салмалы ... төрт бақ, теке көз, ... ... ... ... эпитеттер кейіпкерлер мінезі мен келбетінің ерекше сипаттарына
көңіл ... ... ... көз», «түлкі көз», «оқты көз», «отсыз көз», «отты көз» тәрізд
эпитеттердің бір рет қолданылуынан ... ... ... ... байқалып отырады. Себебі, мұның алдыңғыларын автор ... ... ... ... ... тән.
Б. Майлиннің әңгімелерінде кейіпкерлердің, оның іс әрекетінің ... ... ... оқиғанвң біздің өміріміз үшін қажетті –
қажетсіздігі ешбір күмәнсіз ... ... ... Б. ... ... оның ... ... кейіпкерге мінездеме беру,
кейіпкердің ішкі сезімдерін ... үшін мына ... ... ... сары ... ... қара ... едірейген қара мұрт;
қатпарланған маңдай;тасыған көңіл; ... су ... ... ...... өсек;
Эпитет сын есім, есімше тұлғаларымен ... ... де ... Қай ... ... да,барлық эпитеттің мазмұны - бірдей,
құбылыстардың айрықша белгісін даралау, нақтыландыру. ... ... ... ... белгісін бейнелейтіндігінде.
Көсемшеден болған эпитеттер іс - әрекеттердің,қимылдың сапасын бөлектеп,
айрықша жекелеп,көркемдеп, бейнелеп береді. ... ... ... ... ... ... ... беру, өкшелеп отырып біліп алу,
жұрттың қытығына тие ... осы ... ... бір ... ... ... әңгімелері тіліне ерекшк нәр береді.
Қазақ тіліндегі эпитеттер кейбір жағдайларда ... ... ... ... кебір морфологиялық тұлғаладан да туындайды.
Бұл тұлғалар өз мәніне орай ... бір ... ... ... ... орайлас мән туғызатын қосымшалардың тобына –қалақ, -келек, -ғалақ,
-гелек, -анақ, -мсақ, -мсек, -ымсақ, ... ... ... болады:
ұшқалақ, сұғанақ, тілімсек. Бұлар арқылы жасалған эпитеттер қатты мысқыл
айтуға, образ жасауда, ... ... ... ... ... ... бір ... жеткізуде қолданылатын дәл
де өткір тәсіл болады.
Қазақ тілінде биік-биік, үлкен-үлкен, қисық ... ... ... ... қайталануы арқылы жасалған күрделі сын есімдер эмоциялы екпін
туғызудың өнімді тәсілдердің ... сын ... ... ... жасалған үлкен-кіші, жақсы-жаман, аш-тоқ, артық-кем тәрізді
түрлері бір өңкей заттар мен құбылыстарды жинақтап,жалпылап ... ... ... ... ... ... ... шырай тұлғалалары арқылы беріледі. Заттың
салыстырмалы сыны бірнеше арнаулы аффикстер арқылы беріледі. ... ... ... ... бар.Мысалы: -рақ аффиксі сын
есіммен жасалған эпитеттер сөйлем құрамында ... ... ... да, ... ... айтылады.КЕйде ауызекі сөйлеу тілінде сын
есімдердің бұл түрі анықтауыш қызметінде де ... ... ... ...... қандай бір мәнде болсын сәлдігі, бәсеңдігі –лау, -леу,
-дау, -деу, -тау, -теу ... сын ... ... ... ... Қазір ол сұңғақтау, талдырмаш бойлы, қызыл шырайлы
жіңішкелеу қыр мұрынды сұлу қыз ... ... ... ғана ... бар, ... ... тақиясы бар,көк көздеу,
шашы мен мұрты сарғылт, ақ құба өңді татардың жас жігіті.(С.Мұқанов).
Сөздің экспресивтілігін ... сын ... ... ... кемдік
дәрежесін білдірудің ұтымды бір тәсілі сын ... ... ... ... сын есім түрлерінен болған ... Буын ... ... нақтылап, тәптіштеп жеткізудің ғана тәсілі емес, соныымен
қатар одан туар экспрессияны ... ... ... не оқушы
тарапынан қажетті ассоцианың тууына жағдай да ... ... ет, ... бет. ... ... ... ... жағынан болсын, қолданылуы
жағынан болсын жақын тұлға аса, тым, ... өте, ең, ... ... ... сын ... тіркесіп айтылуы.Қазақ тіліндегі
эпитеттердің жасалу жолының тағы бір ... ... ... ит ... ... ... айыр тілді.
Қазақ тіліндегі эпитеттердің лингвистикалық табиғатынан байқайтынымыз,
олар да ... ... ... өз ... бар ... қазақ
халқының әр нәрсені болсын мәнерлеп,қисынына келтіру үшін оны ... ... ... ... жасалу жолдарының күрделірек екенін
байқай аламыз.Сөздің эмоцмялық – экспркссивті бедерін ашу үшін әрбіртжазушы
өз еңбектерінде, шығармаларында өзіне тән стиль ... ... ... ... яғни ... жиі ... ... жасалу жолдары,мағыналары ешкімге ... ... ... ... тән ... ... тұрмысының ауыр
болғанын суреттеулерден байқаймыз.
12
ІІІ ТАРАУ
3.1. АҒЫЛШЫН, ҚАЗАҚ ТІЛДЕРІНДЕГІ ЭПИТЕТТЕРДІҢ САЛҒАСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ ЗЕРТТЕУ ... сөз ... оның ... ... өте ... ... ... аламыз.Бір тілден екінші тілге өлеңдер,көркем
әдеби ... ... ... саяси және экономикалық
құжаттар, іскерлік қағаздар,саяси ... ... ... сөздері, газет, журнал материалдары әр түрлі саладағы еңбектер
аударылады.Аударма қызметінің барлық түрлерін қарастыра келе ... екі түрі бар, ... ... ...... тілді меңгермейтін оқырманды берілген
мәтінмен ... ... ... ... яғни бір амал ... толығымен жеткізу.
Аударма қызметі өзінің анықтамасына орай делдалдық сипат ... ... ... ... ... ойын, мағлұматын оқшауға түсінуге жеңілдік
жасау ьолып табылады.Басқа ... ... ... әр ... ... ... ... қарым қатынасқа, яғни тіл аралық байланысқа мүмкіндік
туғызу.
Мұндағы бізде өте ... ... ... ... ... түрлі көркем шығармаларда қолданатын стилистикалық тәсілдердің
бірі эпитеттің ... ... ... тіліне аударма мәселелері
болғандықтан, шетел авторларының әдеби ... ... ... ... ... аударма мәселелерімен тығыз байланысты.Әдеби
шығармаларды аударуға кіріскенде, аудармашы ... ... ... ... ... өздігінен емес, сол шығармаға көрік беріп
тұрған формалар мен ... ... ... арқасында туып отырғанын
есте сақтауы тиіс, олар сондай-ақ басқа тілге сол тілдің тәсілдері ... де ... жөн. ... ... ... ... белгілі
элементерімен ғана шектелмеуі қажет, сонымен бірге әрбір жеке элемент
біртұтас ... ... ... бар ... және олар сол шығарманың мағынасын
екінші тілге жеткізгенде қандай мүмкіндік туғызатынын да ескерген жөн. ... ... ... ... ... ... аударылуы барысындағы
зерттеу ... ... ғана ... ... ... ... ... табылады. Екі тілдің ... ... ... ... отырып,аударғалы отырған тілдегі сияқты
қазақ тілінде сондай стилистикалық қызмет атқара бірдей тәсілдерді ... ... ... ... ... ... ... ғылымы
айналысады.Осындай мәселеге ат салысқан ... ... ... ... ... болады:А.В.Федоров, И.Р.Гальперин,
В.В.Виноградов, И.В.Арнольд, ...... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай Құнанбаевтың Қазақстан тарихында алатын орны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь