Нарық экономика жағдайындағы еңбек ақыны реттеудің теориялық аспектілері

КІРІСПЕ


Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезенінің жаңа белесіне аяқ басты. Нарықтық талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекеттің ішкі экономикалық мүмкіндіктері мен кәсіпорынның өндірістік ахуалын одан ары жақсарту мақсатында жаңа бағыттар белгіленуде. Яғни өнеркәсіп орындарда еңбек ақы төлеу жүйесін қалыптастыруда, тек жекелеген жұмысшылардың ғана емес, тұтас өндірістегі жұмыстың қарқыны мен нәтижесін көтеруге сонымен қатар жұмысшыларды ынталандыру жүйесін, құрылымын ұйымдастыруға, жетілдіруге мүмкіндік береді.
Қазақстанда қалыптасқан қолайлы әлеуметтік . экономикалық ахуал шетелдік жұмыс күшінің ағылып келуіне жағдай туғызып отыр.Және үкімет басқа елдердің тәжірибелерін ескере отырып, республика аумағында жұмыс істеп жүрген заңсыз еңбек мигранттарын ішкі істер органдары мен басқа да тиісті ведомстваларда тіркеу арқылы заңдастыру жөнінде бір реттік акциялар өткізіп, тетіктерін әзірлеуде.
Сонымен қатар бізге республикамызда тұрақты жұмыс істей алатын жоғары білікті және кәсіпқой жұмысшыларды тартудың тетіктерін әзірлеуде.
Республикамызда жұмысшылар мен мамандардың еңбек ақысын есептеп төлеуге тарифсіз еңбек ақы жүйесін ұсынды. Дұрыс ұйымдастырылған сауатты құрылған критериилер бойынша бұл жұйеге кәсіпорын жұмысшылары тез бейімделіп, оларды жоғары сапалы өнімді еңбек етуге ынталандырады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтің биылғы жылғы (2006ж, 1 наурыз) Қазақстан халқына Жолдауында «Еңбек ресурстарын дамытудың тиімді жүйесін құру» мәселесіне нақты көңіл бөлініп, еңбек ресурстарын одан әрі дамыту жөнінде нақтылы тапсырмалар берілді. Осы стратегиялық құжатта атап көрсетілгендей, 2007 жылдан бастап халықтың жалақысы орта есеппен 30 пайызға көбейту.
        
        КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезенінің жаңа
белесіне аяқ басты. ... ... ... ескере отырып,
мемлекеттің ішкі экономикалық мүмкіндіктері мен ... ... одан ары ... ... жаңа бағыттар белгіленуде. Яғни
өнеркәсіп орындарда еңбек ақы төлеу жүйесін қалыптастыруда, тек ... ғана ... ... ... ... қарқыны мен нәтижесін
көтеруге сонымен қатар ... ... ... ... ... ... береді.
Қазақстанда қалыптасқан қолайлы әлеуметтік - экономикалық
ахуал шетелдік жұмыс күшінің ағылып ... ... ... отыр.Және
үкімет басқа елдердің тәжірибелерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... мигранттарын ішкі істер органдары мен басқа
да тиісті ... ... ... ... ... бір ... ... тетіктерін әзірлеуде.
Сонымен қатар бізге республикамызда тұрақты жұмыс істей алатын
жоғары білікті және кәсіпқой жұмысшыларды тартудың тетіктерін әзірлеуде.
Республикамызда жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ақы ... ұсынды. Дұрыс ұйымдастырылған
сауатты құрылған критериилер бойынша бұл жұйеге кәсіпорын жұмысшылары тез
бейімделіп, оларды жоғары сапалы ... ... ... ынталандырады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтің
биылғы жылғы (2006ж, 1 ... ... ... Жолдауында «Еңбек
ресурстарын дамытудың тиімді жүйесін құру» мәселесіне ... ... ... ... одан әрі ... ... ... тапсырмалар берілді. Осы
стратегиялық құжатта атап көрсетілгендей, 2007 жылдан бастап халықтың
жалақысы орта ... 30 ... ... ... ... өзектілігіне байланысты дипломдық жұмыстың
мақсаты: өнеркәсіптік кәсіпорында еңбек ақыны ұйымдастыру ... жаңа ... ... және ... ... ... және ... еңбек ақы жүйесін зерттеу болып табылады. Осы мақсатқа
сәйкес дипломдық жұмыста келесі ... ... ... экономика жағдайындағы еңбек ақыны реттеудің теориялық
негіздерін оқып ... ... ... ... ... ... қарастыру;
- еңбек ақының тарифтік жүйесін оқып білу;
- еңбек ақы жүйелері мен нышандарын оқып білу;
- «Өнеркәсіптік ... ... ... ... ақы ... талдау;
- шет елдердің үлгісімен еңбек ақы төлеу жүйесін қарастыру.
Дипломдық жұмысымның ғылыми жаңалықтары ретінде санауға болатын
нәтижелері деп төмендегі мәселелерді ... ... ... болады:
- нарықтық реформаларды тереңдету жағдайындағы еңбек ақының экономикаға
тән маңызы жинақталып, ... ... ... ... ... ... ақы төлеу жүйесін қалыптастырудағы
шаруашылықтық басқарудың нарықтық механизімінің ... ... шет ... ... талдауы негізінде еңбек нарығында
қолданылатын еңбек ақыны реттеудің ... ... ... ... ... ақы ... ... жетілдіру бойынша негізгі бағыттар
мен тұжырымдар ұсынылды;
- кәсіпорын ішіндегі еңбек ақының өзгеруін ... ... ... ... ... ... бағыттары айқындалды;
Дипломдық жұмыстың теориялық-әдіснамалық негізі отандық және
шет елдік экономистердің зерттеу тақырыбының ... ... ... мен заң шығарушы актілері, Қазақстан Республикасы ... ... ... Үкіметінің еңбек ақы төлеу мәселелері
бойынша шығарған шешімдері болып табылады.
Жазу ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу мекемелерінің ұсыныстары
және нормативтік-анықтамалық материалдары пайданылды.
1 НАРЫҚ ... ... ... ... ... ... Экономикалық категория ретінде еңбек ақының мәні және оны
реттеудің теориялық ... өту ... ... қатынастарды құру,берілген
кезеңге адекватты еңбекке ақы төлеу механизімінің, концептуалды негізін
құрудың объективті қажеттілігін береді. Бұл талап қазіргі жағдайда
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... негізінен жекешелендіру, үлкен шаруашылық субъектілерді шетел
инвесторларына сату және ... беру және ... ... әлеуметтік
деңгейге байланысты қоғам топтарының құрылуынан, яғни жұмыс берушілер мен
жалдамалы жұмыскерлердің, «еңбек ақы» категориясына тиісті көптеген
теориялық және әдістемелік баптарды қайта қарастыру ... ... ... ... ... ақы қоғамның
ұлттық кірісінің бөлімі ретінде беріліп, жұмысшыларға ... саны ... сай ... ... ... ... ... Еңбек
кодексі жобасында берілген анықтаманы келтірсе болады. «Еңбек ақы» - жұмыс
беруші жұмысшыға оның еңбегіне, мамандығына, еңбектің қиындығына, саны ... ... ... мен ... заңы талаптарына сай төленуі тиіс ақша
түріндегі сый.
1999 жыл соңында қабылданған «Қазақстан Республикасының еңбек
туралы» заңында ... ... ақы ... ... ... ... жұмыс берушінің актыларымен анықталатындығы расталған. 2000 жыл
аяғында бекітілген «Қазақстан ... ... ... ... бір келісімдерде келісілген еңбек ақы көлемінің белгілі бір
байланысы орнатылған. Осылайша басқаратын ... ... ... төлеу шарттарын өздері анықтайды. Бірақ жұмыскерлердің еңбек ақылары
заңмен қабылданғанын минималды ... ақы ... ... аз ... Сонымен бірге «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» заңға сай
жұмыскерлер мен қызметкерлер бүгінгі ... ... яғни ... тарифті – ... ... ... ... сәйкес тарифтенулері қажет.[1]
Қазақстан Республикасының қайта құру ... ... ... ақы ... ... ... ... ұйымдарға
экономика секторы берілген, еңбекке ақы төлеуде мемлекет араласпайды (тек
заңмен қабылданған ... ... ақы ... ... және ... ... ... тарификациясы). Бұл реттеуде нарықтық әдісті
бейнелейді.
Бірақ еңбек нарығы мен әлеуметтік еңбек қатынастарында нарықтық
түзету дамымағандықтан, ... ... ... ... ... әкелді. Бұған
байланысты Р.Яковлев былай жазады: «Келтірілген ... ақы ... ... бір ауыр ... ақы төлеу мәселелерінің бір орталықта шешілуі) реформаторлар
екіншісіне ауысты ( бәрі өндіріс деңгейінде ... ... ... да ... ... ... нарығының түзеткіш әсері болмады,
жұмыскерлердің еңбекке ақы төлеу ... мен ... ... ... мен жұмыскерлердің қажет салалық және аумақтық қызығушылықтарын
есепке алу және ... ... ақы ... ... қатынастарын ұстау
болмады». Жоғарыда келтірілген фрагмент Ресей федерациясында еңбекке ... ... ... бағалауға жатады. Бірақ бұл пікірді
Қазақстан Республикасы үшін де ... ... ... ... реттеу
аймағындағы жағдай ұқсас.
Еңбек ақыны төлеудің барлық мәселелері ұйымдастыру ... ... ... ... ... әр ... қатынастарын төрт деңгейде келісім шартқа отыру ... ... ... сұрақ туындайды: аймақ немесе сала
деңгейінде ... ақы ... ... ... шешу қажет, егер олар
ұжымдық келісімдерде шешілуі қажет болса. Бұл ... ... 2000 жылы ... ... ... Республикасының әлеуметтік серіктестік
туралы» заң да анықтылық бермейді. Ескеретін жағдай, ... ... ... ең ... ... ... ... шарттарды ретке
келтіріп, келісім процессіндегі учаскелер арасында шартқа тұру ретін,
мазмұнын ... ... баға мен ... деңгейіне, өмір
сүруге қажет минимум мен конпенсация күйіндегі төлемдер негізінде еңбекке
ақы төлеу мәселелері, еңбек ақыны ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерін талдау нәтижесінде, қазіргі кезде
нарықтық ... өту ... ... ақы төлеуді өзгерту екі негізгі
бағытқа негізделгендігін ... ... құны ... ... жұмыс күшіне сұраныс пен тапсырыс арақатыстан
заңына, еңбек нарығында не сатылады және алынады «жұмыс ... ... ... ... негізінде батыс экономистердің көзқарастары бойынша, қазіргі
экономикалық теорияда еңбек нарығында тек ... ... және ... , және ... ақы еңбек құны» деген қорытынды жасаған.
Еңбек құны- ... ... ... ... еңбектің әр-түрлі
сапасының ақшалай сипаты. Бұл көзқарасты ... ... ... де ... Мысалы: Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... К.А ... ... ақы ... құны ... ... ақы реформаларының екі концептуалды бағыттары жайлы
айтқанда, ескеретін жағдай, соңғы ... ... ... ... ... ... ... яғни еңбек нарығы ол теория бойынша қаржы ... ... ... ... туралы » заңында еңбек ақы
еңбек қиындылығы, саны мен ... ... сый ... ... ... ... ... берді. Ю.Г ... П.В ... ... ... ... ... өніміне немесе
жұмыскердің белгілі бір қызметіне берілетін ақшалай ... деп ... ... ... ... нарықтық экономикада еңбек ақы жұмыс күші
құны ретінде жұмыскерлер өздерінің еңбектері үшін ... ... ... ... негізгі бөлімі ретінде анықталуы мүмкін. ... ... ... ... ақы ... оның ... пайдаланғаны
үшін төленетін төлем, анықтама негізінде ... күші құны ... ... ... ... ... ақы ... өзгерген түрі, жұмыс күші бағасы
– бұл ... ... ... ... саны мен ... ... ... кірісі мен кәсіпорынның соңғы жұмыс ... ... өмір ... қажет қаражаттың негізгі ... ... ... ... ... еңбек ақыны оның пайда
болу көзімен, еңбек ... ... ... ... ... бірге Н. Волгин еңбек ақының негізгі қасиетіне көңіл аударған ... ... ... ... ... ... ынталандыру мен ұдайы
өндіріс функциясын атқара алмайды.
Зеріттелетін ... В.И ... ... ... ... ақы көлемі - еңбек саны мен сапасы нәтижесімен, сонымен
бірге жалдау (келісім – ... ... не ... ... ... және
нарықтық емес күштермен анықталады » деген.
Мамандар арасында бақталастық болатын теория ... ... ... - ... ... экономикасында еңбек ақы
дифференциясының объективті факторларын анықтау болып ... ... ... ... факторлар жиынын екі аспектімен қарастыру қажет –
макроэкономикалық және ... ... ... ... ... оның ... ... аймақтық тенденциясы бар ... ... ... ... ... бір нарықта жұмыс күшіне сұраныс
пен тапсырыс айырмашылық негізінде еңбек ақы ... ... ... ... ... ... экономика – ғылымының еңбектерінде зерттелген. П. Самуэльсон ... ... ... фактор жиынына ұлттық қорды, жоғарғы
технологияларды,капиталды, имиграцияны және ... ... ... ... ... ... ... санын және тағы
басқаларды ... ... және ... ... жиынын американ
зерттеушілері Кэмпбелл Р. Макконелл және Стэнли Л.Брю ұсынған. Өздерінің
пікірлерінде, еңбекке ... ... - оның ... тікелей
байланысты, ал берілген тұтас еңбек ұсынысында ... ... ... онда іс ... ... еңбек ақы деңгейі соғұрлым ... ... ... ... ... ... ... ұсынады:
- капитал;
- табиғи қор;
- технология;
- еңбек сапасы (яғни ... ... ... ... ... ... ... мен икемділігі;
- өндіріс пен өнімділікті ынталандыру;
- әлеуметтік және саяси климат;
- ішкі нарық ... ... ... ... ... ... ету
мүмкіншілігі;
Келтірілген классификациялар, макроэкономикалық жоспарда еңбек
ақының объективті себептерін толық сипаттайды. ... ... ... күшіне деген сұранысты алдын ала анықтап, сонымен қатар
еңбекке ақы төлеу көлемін де. Факторлар жұмыс ... ... пен ... ... еңбек ақыға әсер етеді.
Егер кәсіподақтар мен жұмыс ... ... ... ретінде
факторды алса,онда екі жақтың да ... ... ... ... да ... ... пен ұсыныс бағытталған болады. ... ... ... ... экономикалық мәселелері, еңбек
ақыны көбейту ... ... Бұл ... ... деген сұранысты көбейту
немесе еңбек ұсынысын шектеу болып табылады және керісінше кәсіпкер ... ... ... күшіне деген шығынды азайтуға қызығады. Яғни бұл
дегеніміз кәсіподақтар мен ... ... ... ... сұраныс пен
ұсыныс факторларының құрама бөлігі ретінде болады.
Еңбек ... ... ... ... күші ... мен
ұсыныс факторының құрама бөлігі болып табылады. ... әр ... ... пен ұсыныс шарттары неге ерекшелінеді? деген сұрақ туу
мүмкін. Бұл сұраққа жауап беру үшін, ... ... бір ... ... ... негізінде жатқан факторларды зерттеу қажет.
Еңбек ақыны дифференциялауда объективті ... ... ... ... ... ... етуін, оның құқықтық жүруін, нормативті
және келісім аспектілерін қоса ... ... ... ... іс жүзінде барлық экономикалық пропорцияларды
анықтауда мемлекеттік реттеу шешуші роль ойнайды. ... және ... ... ... ... мекен-жайлық тапсырмалар жүйесі
арқылы мемлекеттік органдар еңбек ақы саласындағы негізгі ... ... ... ... мен ... ... ... ақы қоры, орташа еңбек ақының белгілі бір деңгейіне жеткен
кездегі тапсырма, сый ақы ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін ғана шаруашылық жүргізуші субъектілер өз
бетінше ... ... ... сый ... мен сыйлықтарының нақты
нысандары (формалары) мен көлемін таңдау, еңбек ақыға қосымша және үстеме
төлемдердің ... ... ... және тағы сол ... ... ... ... елдердің тәжірибесі
көреткендей, мұндай үдерістерді негізгі реттеуші нарықтық механизмдер болып
қызмет етеді. Мемлекеттік ... ... ... ... роль ... ... реттеуіштер үшін қажетті ... ... ... күні ... мүше ... ... мен мамандарының
басым көпшілігінің ой-пікірі еңбек төлемін реттеудің екі ... бар ... ... ... мемлекеттік және ұжымдық келісім-шарттық. Принциальдық
жағынан еңбек ақыны ұйымдастырудың мұндай жолы ... ... ... ... дамудың бүгінгі кезеңінде еңбек ... ... ... еңбек ақыға қатысты ... ... әсер ... ... бір ... ... ... болмайды.
Еңбек ақыны реттеудің негізін қалаушы екі әдісі туралы ... ... ... мен ТМД-ға мүше бір ... ... және ... ... ... ... ... ақыны реттеудің жаңа модификацияларының пайда болуына әкелгендігін
атап өткен жөн. Осы ... ... ... ... ақыны реттеудің тағы екі
әдісі туралы сөз ... ... бұл- ... және жеке ... ... мәні Қазақстан Республикасында жүргізілген
экономикалық қайта құрулардың барысында тіпті кәсіпорында кәсіподақ ... ... да, ... келісім-шарт жасалмауы мүмкін болатын жағдай
қалыптасқандығын көрсетеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... да органдар, анау айтқандай, барлық
шаруашылық ... ... ... ... Мұндай жағдайға
республикада әрекет етуші (күшіндегі) «Ұжымдық ... ... ... ... ... ... жол береді. Мысалы, ... ... ... заң, егер ... ... екі ... ешқайсысы
келіссөздер жүргізу және келісім шарт жасасу турвалы бастама танытпаса,
ұйымда ұжымдық келісім-шарт ... ... ... одақтар
туралы» заңның сегізінші бабында «Кәсіптік одақ он адамнан кем болмайтын
азаматтар тобының ... ... ... олар ... ... шақырады, онда жарғы бекітіліп, жетекші органдар құрылады» ... ... ... ... жекешелендірудің және
мемлекетсіздендірудің (мемлекет қолынан алудың), сондай-ақ шағын және ... ... ... ... нәтижесінде республикада
жұмыскерлер саны он адамға дейін ... жүз ... ... ... ... ... жаиқандығы баршаға белгілі. Демек, осы ... ... ... ... ... жалданушы жұмыскерлердің
едәуір бөлігі әрекет етуші заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... еңбек даулары және көтерілістер (бас
көтерулер) туралы» заңда кәсіподақтардан басқа, жұмыскерлердің құқықтарын
кәсіпорында құрылатын ... да ... ... ... ... Осы сияқты
өкілетті органдардың ұйымдық нысандары (формалары) заңмен ... да ... ... ... ... ... ұжымдарының кеңестері және басқа да құрылымдар құрылады. ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек ұжымы арасындағы келісім ... ... ... ... ... ... ... өкілдері сол ұжымның құқықтары
мен мүдделерінің өкілетті өкілдері болып табылады. ... ... ... ірі ... да ... ... органдарының құрылмауы
жиі кездеседі. Осыған қатысты ... ... ... ... ... ... аса ірі кәсіпорын болып табылатын «Рахат» Акционерлік
Қоғамын айтуға болады. Мұнда ... ... ... ... еңбек ақысын реттеуді қосқанда, таза әкімшілік әдіспен –
бұйрықтармен, құзырлықтармен және ... ... ... да ... Келісімдік емес жолмен, яғни еңбек ... ... ... « ... Республикасындағы әлеуметтік әріптестік туралы»
заңның нормаларында да кездеседі. Берілген ... ... 15 ... ... ... ... берушілердің тиісті атқарушы органдарына
жүреді, олар екі жақтың тиісті өкілдерін келіссөздер арқылы олардың ... ... ... бекітуге өкілдік береді, сондай-ақ
келісімдердің күші оған ... ... ... келіп қосылған
субъектілерге жүреді делінген. Демек, өз атынан тиісті келісімдер ... ... және ... келіп қосылмаған жұмыс берушілер тек еңбек
заңының талаптарын ұстана отырып, кәсіпорында ... ... өз ... ... ұқсас, кәсіподақ ұйымы немесе жұмыскерлердің
басқада өкілетті ... ... ... қызметкері де дәл солай
ұжымдық келісім-шарттық қатынасқа қатысу мүмкіндігінен айырылған.
Нарықтық қатынастарға көшу кезеңінде ... ... ... ... ... саласында іс жүзінде шектеусіз
құқықтар берілген ... ... ... ... көлемі ұжымдық-келісім шарттың
(олар, жоғарыда айтып өткендей, көптеген кәсіпорындарда тіптен жасалынбайды
да) шегінде емес, жұмыс ... ... ... ... ... жиі ... Дәл осы бағыт «Қазақстан Республикасындағы
еңбек туралы заңға негізделген.
Берілген заңды акті ... жаңа ... ... ... ... оны ... ... жасалатын жұмыскер мен жұмыс ... екі ... ... деп ... ... бойынша жұмыскер жұмыс
берушінің актілерін орындай отырып, белгілі бір ... ... ... ... ... атқаруды міндетіне алады,ал жұмыс беруші уақытылы
және толық көлемде жұмыскерге еңбек ақы мен ... және екі ... ... өзге де ақшалай төлемдерді төлеп отыруды,еңбек туралы заңда және
ұжымдық келісім-шартта қаралған еңбек жағдайын қамтамассыз ... ... ... ... еңбек туралы» заңда белгіленген жеке
еңбек келісім-шартының бұрынғы жұмыскерді жұмысқа ... ... ... ... жоқ. Ол ... жұмыс берушінің атына өтініш беріледі,ары
қарай тиісті бұйрық шығарылады,онда жұмыскердің өзінің ... ... ... кәсібі немесе қызмет бабы және еңбек ақы көлемі
көрсетіледі.
Жеке еңбек ... ауыр ... ... ... ... ... және зиянды (ерекше зиянды), қауіпті (ерекше
қауіпті) еңбек жағдайларында жұмыс ... ... ... ... үшін ... төлем белгілеу мүмкіндігі қаралады.
Демек, еңбек туралы әрекет етуші заңның жағдайында еңбек ақыны жеке
келісім-шарттық реттеу сапалық жағынан жаңа ... ... ... ... ... ... ... қайсысы тиісті
деңгейде қабылданатын нормативті-құқықтық құжаттардың тиісті жүйесі арқылы
іске асырылады.
1 кесте - ... ... ... ... | ... ... ... ... ... |
| | ... |1. ... ... ең ... еңбек ақы|
| |2. ... |
| ... ... ... |
| ... мен ... |
| |4. ... қаулылары |
| |5. ... ... |
| | ... ... ... ... ... |корпоративтік) ... ... ... |
| ... ұйымдары жоқ кәсіпорында |
| ... ... |
| | ... |1. ... ақы ... |
| ... берушімен (оның өкілімен) бекітілген |
| ... |
| | ... ... |1. Жеке еңбек келісім-шарты ... ... ... ... ең ... ... ақы ... заңды
түрде бекіту, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің заңдарын,
жарлықтарын, бұйрықтарын, Үкіметтің Қаулыларын, ... ... және ... даму ... мен басқа да ведомствалар (заңды
органдар) ... ... ... ... ... ... – шарттық |
|реттеу ... ... |
| ... ... |
| ... келісімдер |
| ... ... ... ... ... ... - ... |
| ... ... – келісім шарттар |
1 сурет – Қазақстан Республикасында еңбек ақыны реттеу
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... арасындағы айырмашылықтардың шекарасын анықтаудың жиі ... ... ... жеке ... – шарттық реттеу әкімшілік
және ұжымдық келісім – шарттық реттеу әдісімен өте ұқсас, ... ...... ... ... ақы ... ... келісім – шартта
жасалған шарттарға ... ... ... бекіткен еңбек ақы туралы
шрттарына негізделуі мүмкін. Басқа жағынан алғанда, ... ... ... ... ... және ... ... – шартын жасау кезінде әрбір нақты
жұмыскерге еңбек ... ... мен ... өз ... ... ... ақының мемлекеттік реттеу тетігінің ... мына ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірісін және жұмысқа
жарамсыздардың тіршілік әрекетін қамтамасыз ететін минималды игілік және
қызметтердің ақшалай ... ... Дәл осы ... ... және ... емес ... мен қызметтерді енгізген әлеуметтік
мөлшер,стандарт болып ... ... ... тұтыну себеті ... ... екі ... болады: тіршілік етуге адамның алғашқы
қажетін қанағаттандыратын минималды қаражат жиынтығын құрайтын минималды
түрі және ... ... ... ... ... ... ... себеті құнының негізінде кедейшілік шегі-минималды
тұтыну бюджетінен төмен болмайтын шекара белгіленеді.
Қазақстан Республикасында ең төменгі еңбек ақы ... ақы ... ... ... элеметтерінің бірі болып келеді. Ең төменгі
еңбек ақы жұмыскердің қалыпты ... ... ... ... ... ... ... ең аз мөлшердегі құны болып табылады.
Ең төменгі еңбек ақы мөлшері бүкіл ... ... ... ... ... ... Ең ... еңбек ақы мөлшерін
белгілеуде төмендегі мақсаттар еске алынады :
- қарапайым жұмыстарды атқаруда ... ... ... ... ... ... арқылы бәсекелестікке жол бермеу;
- ең төменгі жалақыны көтеру арқылы ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде ұлттық табыстың өз
дәрежесінде бөлінуіндегі әлеуметтік саясатты әділетті жүргізу.
Ең ... ... ақы ... ... әртүрлі жағдайлар
есепке алынады. Әсіресе, елдің экономикалық жағдайы басты ... ... да ... ... де осы ... ... төменгі еңбек ақы шегін белгілеудің әртүрлі жолдары бар;
- аз ... ақы ... ... күшімен бәсекеге түсе алмайтын әлсіз топтарды
әлеуметтік жағынан қолдау жасау;
- әділ ... ақы ... ... ... ... еңбек ақының барлық базалық құрылымын белгілеу ;
- ... ... ... ... зор ұлттық мақсаттарға жету
үшін экономикалық дамуды реттейтін ұлттық ... ... ... аз ... ... жолдардың алғашқы екеуінде ең төменгі еңбек ақыны
белгілеу жекеленген өндіріс ... , ... ... жалпыға бірдей
белгіленеді .
Ғаламдық тәжірибеде ең төменгі ... ақы ... ... тағайындау, мемлекеттік алымдар есептеудің құралы есебінде
пайдаланылады. 1989 жылғы Еуропалық ... ... ... Халықаралық
Комиссияның қорытындысымен ең төменгі еңбек ақы ұлттық орташа еңбек ақының
68 % құрауға тиіс ... Осы ... ... ... ... ... қатар кейбір елдерде одан көтеріңкі болып белгіленген. Мұның өзі ... ... ... мөлшерін көтеру арқылы да халықтың ... ... ... көрсетеді. Қазақстан Республикасында 1991
жылдан бастап ең төменгі еңбек ақы мөлшері жыл ... ... ... бағыт алып келеді. Еліміздегі жоғарғы инфляцияның әсерінен ең
төменгі еңбек ақы ең ... ... шегі ... кем ... та ... ... Қазақстан экономикасының жоғарылауы, еліміздегі өндірілетін
мұнайгаздың шетелдерге ... зор ... ... ... ең төменгі жалақы мөлшерінде жыл сайын өсіп келеді. Ең ... ақы ... мен ең ... айлық есептік көрсеткіштерін кесте
жүзінде кескіндесек :
кесте- 2001-2004 ж. арасындағы ең төменгі еңбек ақ және ... ... ... мың ... |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. ... ... ... ақы |3484 |4081 |5500 |6600 ... ... ... |779 |823 |872 |919 ... ... ең ... ... ақы жыл сайын соңғы жылдары
мың теңгеден астам көтеріліп келеді. Бұл ... ... ... ... болып отыр. Елімізде төменгі күн көру шегінде табысы ... ... ... 34,6 ... ... бұл көрсеткіш 2001 жылы 28,4 пайызға
кеміді. 2004 жылы ... ... бір ... ... ... ақша
шамамен 3017 тенге құрады. Елімізде еңбек ақы және оның ... ... ... ...... Республикасындағы еңбек туралы»
Заңда толықтай келтіріліп құрылған.
1.2. Еңбек ақыны ... ... ... ... ... ... жатқан экономикалық үрдістерге, соның ішінде
еңбек ақыны ұйымдстыруға, ең алдымен ... және ... ... ... ... әңгіме тек еңбек ақыны реттеудің нормативті – келісімдік
үдерісіндегі мемлекеттің орны мен ролі туралы ғана емес, ... ... ... ... және нормативті актілерінің негізінде еңбек ақы
саласында ... мен ... ... ... үшін өзіндік «
ойын тәртібін » белгілейтіндігі туралы ... ... Бұл ... ... тарихын еске түсіру артық етпейді.
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік ... ... ... еңбек ақыны ұйымдастыру жүйесін қайта құруды үш кезеңге
бөлуге болады. Бірінші ... яғни ... ақы ... ... құру ... ... туралы», «Ең төменгі еңбек ақы және еңбек төлемі
саласындағы мемлекеттік әлеуметтік ... ... және «Ең ... ... ... заңдар қабылданған болатын. Жеке алғанда,
«Кәсіпорындар туралы» заңда ... ақы ... ... (формаларын),
сондай-ақ жұмыскерлердің басқа да табыстарының ... ... өз ... ... ... Мұнда әрбір жұмыскердің
табысы оның жеке еңбек үлгісімен ... ... ... ... салықтармен реттелуі және ең жоғары өлшемдермен шектелмеуі ... ... ... ... ... ... нақты секторындағы кәсіпорындарға еңбек ақы ... ... кең өз ... ... ету аясы ... байқау қиын
емес. Еңбек ақыға бағытталған ... ... ... ... ақыны
ұйымдастыру жүйесінде ең шешуші элементтердің бірі бола тұрып, дәл соларға
ғана шектеулер қойылады.
Айтылған осы талаптар өзінің ... ... « Ең ... ... және ... төлемі саласындағы мемлекеттік әлеуметтік кепілдіктер туралы
» ... ... ... ... актіде кәсіпорындар мен ұйымдардың
шаруашылық қызметі тәжірбиесіне меншік ... ... ... ... үшін ... ... ... Бірыңғай
тарифтік сеткасын енгізуді қарастырылған. Оны енгізудің тиімділігі үшін
заңда келесі шарттар айтылған болатын:
- ең ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейдегі
жұмыскерлердің жұмыс күшін ең ... ... ... ... ... ... әлеуметтік кепілдігі болып табылады;
- ең төменгі еңбек ақының ... ... ... ... ... бойынша, сондай-ақ табиғи – климаттық жағдайларын
ескере отырып ... ... ... ... және ... ... ең ... еңбек
ақыны жіктеу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі Кәсіподақтар
Федерациясының Кеңесімен келісе отырып белгілейді;
- еңбек төлем саласындағы мемлекеттік тариф болып, ... ... ... үшін ... ақының ең төменгі деңгейлерін
анықтайтын айлық тарифтік ставкалар мен қызметтік окладтар табылады;
- еңбек төлемі саласындағы мемлекеттік тарифтер ең ... ... ... ... ... еңбектің күрделілігіне қарай
жіктелген Біріңғай тарифтік сетканың тарифтік ... ... ... мен ... ... бар ... шегінде еңбек төлемі
саласындағы мемлекеттік тарифтердің орталықтандырылып белгіленген ... ... өз ... көтеру құқығы берілген;
- Кәсіпорындар мен ... ... ... ақы ... Республикасында заңды түрде белгіленген ең төменгі еңбек
ақының көлемінен және оның ... ... ... ... мен окладтардан төмен белгілеуге құқығы жоқ.
Республикада еңбек ақыны ұйымдастыру ... ... ... ... 1995 жылы ... ... Азаматтық кодексін,
«Мемлекеттік кәсіпорын туралы» және «Шаруашылық серіктестіктер
туралы» ... ... ... заң күші бар Жарлығымен
мұндай кәсіпорындардың еңбек төлемі ... өз ... ... ... ... жүргізу құқығына негізделген мемлекеттік
кәсіпорындарда ... ақы ... ... кәсіпорын жетекшісіне, оның
орынбасарларына және бас ... ... ... ... ... жүйесін және өзге де сыйлықтарды мемлекеттік ... ... ... ақының басқа мәселелерін мұндай кәсіпорындар өз бетінше
шешеді.
Жедел басқару құқығының ... ... ... бар қазыналық
кәсіпорындарда өкілетті орган еңбек ақы қорымен қатар ... ... ... ... төлемдердің, сый ақылар мен сыйлықтардың
көлемін ... ... ... ... ... ақы саласындағы
құқықтары заңмен қатаң түрде шектеледі. Алайда өз бетінше әрекет етуді
шектеудің орны ... ... ақы ... үшін ... ... қалған
жағдайда тиісті бюджеттің есебінен өтелетіндігімен толтырылды.
Шаруашылық серіктестерге (акционерлік қоғамдарға, жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктерге және басқаларға) қатысты «Шаруашылық ... ... ... ... заң күші бар ... ... ... мәселелерін реттеуде іс жүзінде толық өз бетінше
әрекет ету құқығы берілген. Сонымен бірдей ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілерге міндетті түрде таралу
өрісі (сферасы) тарыла түсті, ал 1996 жыл ... ... оның ... ... тек ... қаржыландырылатын ұйымдарға ғана жүрді. Мұнда 1997
жылдың 6 ... № 170 ... ... ... ақыны
ұйымдастыруды жетілдіру туралы» Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
еңбек ақы мәселелерін ұжымдық келісім-шарттардың негізінде өз ... ... ... ... ... нақты секторындағы шаруашылық
жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... іс ... ... әреке етуіне шектеу қойылмады. Жұмыс берушілер тарифтік жүйелерді
қолданбауға заңды құқық алды, яғни тарифтік емес еңбек ақы жүйесін ... ... ... ... ... ... қызметтік окладтардың көлемін өз ... ... ... ... ... сол ... шығарылған әрекет ету күшіндегі ... мен ... ... ... тарифтік – біліктілік анықтамасы
мен жетекшілердің, мамандардың және басқа да ... ... ... ... ... оның ... олар ... жүргізуші
субъектілер үшін ұсынылатын сипатта болды.
Еңбек ақыны құқықтық реттеу саласында түбегейлі жаңа ... ... ... ... ... қайта құрудың үшінші кезеңі
1999 жылдың желтоқсан айында қабылданған «Қазақстан Республикасындағы еңбек
туралы» ... 2000 ... 1 ... ... ... ... Бір ... берілген заңды акті бұрынырақ әрекет ету күшінде
болған еңбек ақыны реттеу тәртібіне елеулі өзгеріс енгізбеді. Бұл ... 70 ... 1 ... ... ... ... ... берілген
заңға, жеке еңбек және ұжымдық келісім-шартқа ... ... тиіс ... ... ... 71 бабында еңбек ақы көлемін жұмыс берушінің өз
бетінше белгілейтіндігі және оның ... ... ... ең ... ... ақының көлемінен төмен болмауы тиіс екендігі
нақты айтылған.
Қазіргі жағдайларда еңбектің күрделілігі тәжірибеде қолданылатын
тарифтік сеткаларда ... ... ... ... ... жіктеудің (топтастырудың) басқа да нысандарында (формаларында) ... ... ... ... ... ... ... үстеме төлемдер
немесе компенсациялық төлемдердің басқа да түрлерімен өтеледі.
Ең соңғысы, әртүрлі аймақтардағы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қойылатын аудандық
коэффициенттерде, шөлейт, сусыз және биік таулы жерлерде ... ... ... қосымша және үстеме төлемдердің, ... ... ... жерлерде істеген жұмысы үшін еңбек ақыға ... және өзге де ... ... ... ... білдіреді. Оның үстіне, мұнда еңбек ақыны аймақтық реттеуге
ерекше ... ... ... ... ... игіліктер мен қызмет көрсетулерге деген
сұранысындағы айырмашылықтарды, сондай-ақ әр ... ... ... ... жұмыс күшін қайта жандандырудың бірдей
емес мүмкіндіктерін есепке алуға ... ... ... ... ... түрлі орасан үлкен аумаққа орналасқандығы бәріне де
аян.
Еңбек ақыны мемлекеттік-құқықтық реттеу жүйесінде ең төменгі еңбек
ақы көрсеткіші аса ... орын ... ... ... ең ... ... ұлттық қана емес,салалық та, ... та ... ... ... де ... ... реттеудің бүкіл жүйесіне негіз болуы
тиіс. Осыған байланысты заң дайындаушылар мен заң ... ... ... мәніне көзқарастарының эволюциясына белгілі бір
қызығушылық туады.
1999 ... ... ... ... сүру минимумы туралы» Қазақстан
Республикасының заңы қабылданды, ол ... өмір сүру ... мен ... ... ... ... Осы ... актінің 5
бабында айлық еңбек ақы мен зейнетақының ең төменгі көлемі оларды өмір ... ... ... кезең-кезеңмен көтеру принципі бойынша өмір сүру
минимумының негізінде жыл сайын заңды актімен бекітіліп отырады.
Еңбек ақыны ... ... ... ... ақы ... орын
алады. Ол атқарылатын жұмыстардың күрделілігін (жұмыскердің ... ... мен ... оның ... сферасының (аясының)
маңыздылығын (еңбек нарығында кәсіптің ... ... ... ... ... ... басқа да сиппатық жақтарын есепке алатын
жүйе ... ... ... ... жіктеу кәсіпорынның әртүрлі білікті
қызметкерлерге мұқтаждығын қамтамассыз ету үшін жақсы жағдай жасайды және
сол қызметкерге өз ... ... ... ... сипаттайтын негізгі көрсеткіштер жалпы және кәсіптік ... мен ... ... мен ... ... жұмыс стажы және
жинақталған өндірістік тәжірибе болып табылады.
Тарифтік жүйе ... ... ... атқарудың өндірістік –
техникалық жағдайларының ... ... ... Еңбек
интенсивтілігі орташаға қарағанда анағұрлым ... ... ... ... ... ... қызметкердің өміріне зиянды және қауыпты
өндіріс учаскелерінде (орындарында) жұмыс істейтіндер үшін жоғары ... ... ... ... ... тек артық жұмсалатын өмірлік күш-қуаттың
(энергияның) орнын толтыру ғана емес, сонымен бірге осы ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақыны еңбек нәтижесіндегі
жеке айырмашылықтарға қара емес, жұмысты ... ... ... ... айырмашылықтарға қарай жіктеу мәселесін ... ... ... жүйе ... ... ... ... айырмашылықтар үшін төлем шарттарына қатысты жұмыс беруші мен
барлық жұмыскерлердің ... ... ... ... ... оның ... теңдей еңбек үшін теңдей еңбек ақы төлеу принципі
іске асырылуы керек.
Ары қарай ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдары ұйымдық – құқықтық ... ... ... ... ақы ... қолданудағы өз
бетінше әрекетін кеңейту жағына қарай бірнеше рет өзгереді. Нәтижесінде
2000-жылға дейін, республика ... мен ... ... ... ... ... еңбек төлемінің (ақысының) шарттарын
өз бетінше анықтау құқығы берілді. ... ... ... мен
ұйымдар тек тарифтік қана емес, сонымен бірге рекін еңбек ақы ... ... ... ... (іс жүзінде) мұндай өзбетіншіліктің
арқасында еңбек ақы жүйесінің келесі ... ... ... ... ... ... ол ... мен қызметкерлерді жекелеп
тарифтендіруге негізделген;
- бріңғай тарифтік сеткалар, олар ... мен ... ... ... ... емес ... ... жүйелер, олар төлем шарттарын еркін түрде ... ... ... мәні ... ... ... атап өткен
жөн, ол 2000-жылға ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілер (Акционерлік қоғам, ... ... ... және тағы басқалар) бір ғана
шектеуішті қолданады: ... ... ең ... ... ақысы
заңмен белгіленген ең төменгі еңбек ақының ... ... ... ... ... берушілерге кәсіпорында тарифтік жүйелерді белгілеу, ... ... ... ... дамуында жаңа кезең Қазақстан Республикасының «
Еңбек туралы » заңын ... ... ... Оған ... ... ... мемлекеттік реттеу ... ... ... түрде қолдану талабымен толықтырылды.
Заңның 70 бабының 5 пунктінде ... ... ... ... ... мен біліктілік талаптары жұмыстар мен жұмысшылар
кәсібінің біліктілік анықтамасың және ... ... ... ... негізінде белгіленеді. Аталған ... және ... ... ... ... ... ... өкілетті
органдар анықтайды. Атқарылатын жұмыстарды белгілі бір күрделілік ... және ... ... ... ... мен ... біліктілік анықтамаларына және қызметкерлердің қызмет бабының
біліктілік анықтамасына сәйкес жұмыс ... өз ... ... Шын
мәнінде, заңның келтірілген заңның келтірілген бабының талаптары ... ... ... ... Осыған орай, тарифтік
жүйенің дамуы қайта жанданды деп айтуға толық негіз бар.
Осылайша, жоғарыда ... ... ... еңбек
ақының тарифтік бөлімін мемлекеттік реттеу келесі тәсілдермен ... ... ... ... ... көлемі белгіленген Бірыңғай тарифтік сеткасын
тікелей бекіту тәсілі;
- шаруашылық жүргізуші субьектілері үшін - ... ... ... мен ... ... тарифтік-біліктілік анықтамаларының
және қызметкерлердіңқызмет бабының біліктілік анықтамасының негізінде
жұмыскерлерді міндетті түрде тарифтендіру тәсілі;
Кәсіпорындарда ... ақы ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлерді жаппай тарифтендіру арқылы бірыңғай
тарифтік сеткалардыенгізу болып ... ... ... ... ... 1991 - ... «Ең төменгі еңбек ақы туралы және еңбек
төлемі саласындағы мемлекеттік әлеуметтік кепілдіктер ... ... Оның ... ... ... ... ... меншік нысанына тәуелсіз қолдану үшін міндетті Бірыңғай
тарифтік сетка енгізілді.
Оған тән ... ... ... нысанына тәуелсіз барлық
шаруашылық ... ... үшін ... белгіленген
тарифтік коэффициенттерін қолданудың міндеттілігі және әртүрлі ... ... ... ... ... бойынша бөлу болып
табылады. Жұмыскерлерді кәсіптілік-біліктілік топтары бойынша тарифтендіру
келесі тәртіппен жүргізіледі:
- жұмысшылар - 1 - ден 8-ге ... ... ... ... – 2 - ден 5 – ке ... ... ... қызмет көрсету жұмыскерлері – 3 – тен
6-ға ... орта ... бар ... – 4 - тен 11-ге ... ... жоғары білімі бар мамандар – 7 - ден 14 -ке дейінгі разрядтар;
- функционалдық ... ... ... ... ... 15-ке ... разрядтар;
1999 жыл ортасында Үкіметтің арнайы Қаулысымен материалдық
саладағы кәсіпорындар үшін орталықтандырылып белгіленген ... ... ... ... ... ... ... атап өткен
жөн. Осы кезеңнен бастап кәсіпорындарға Бірыңғай тарифтік сетканы ... ... 1998 жылы ... ... қоғамдар туралы» және
«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар ... ... ... ... ... ... ... шарттарын өз бетінше
белгілеу құқығы берілген.
Әрекет етуші (күштегі) республикалық еңбек заңдарының ... ... ақы ... ... ... болатын үшінші вариянты
автономиялық (ішкі өндірістік) жүйелер болып табылады, оларда ... ... ... ... ... ... ... тарифтік емес
жүйелерді ескере отырып, сәйкесінше біліктіліктің бекітілген деңгейі мен
жұмыстың күрделілігіне ... ... ... ... ... ... саны аз ... (шағын және орта кәсіпорындарда) тараған.
Тарифтік төлемді ұйымдастырудың келтірілген ... жүйе ... ... бәрі бір ... ... салыстыра отырып, олардың ... ... ... бар ... атап өту ... ... ... мен
қызметкерлерді жекелеп тарифтендірудің сөзсіз артықшылықтарының қатарына
тарифтік ... ... мен ... ... ... және ... ... әрекет еткен шарттарға қатысты
қолданғанда) ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсеткендей, жұмысшылар ... ... ... мен ... ақы ... ... ... елдердің көпшілігінде қолданылатындығын ескерген жөн.
Алайда, республикада жүргізіліп жатқан ... ... ... ... алып ... бұл ... ... жоқ, өйткені ол
мәні жағынан бұрынғы әрекет еткен тарифтік шарттардың кемшіліктерін ... және ... ... ... реттеудің мүмкіндіктерін
ескермейді.
1.3 Еңбек ақы қорын жоспарлау
Еңбек ақыны жоспарлауға персонал критерий ... қор және ... ... ... ... ... жспарлы қоры – бұл тарифтік ставка, жалақы және жеке
бағалау бойынша жұмысшыларға төленетін жоспарлы кезеңге қарастырылған ақша
соммасы, ... ... ... ақы ... сый ақы және ... ... ... қосымша төлемдердің барлық түрі.
Еңбек ақы қорын жоспарлау еңбек нәтижесін индивидуалды жақсартуға
және кәсіпорынның ... ... ... ... персонал
қызығушылығын жоғарлауын қамтамассыз ету керек.
Еңбек ақы ... ... ... ... өндірістік бағдарлама;
- бұйым, бөлшек бағалау,өнім еңбек сыйымдылығы ... ... ... және ... құрамы
көрсетілген
категория бойынша қызметкерлер саны;
- бөлшекке, бұйымға баға;
- тарифтік жүйе;
- жұмысшылар, мамандар және ... ... ... ... ақы ... және қолданбалы нысандар;
- қызмет көрсету нормалары;
- еңбек ақы және еңбек бойынша заңдық актілер;
Еңбек ақыны жоспарлау ... ... ... ... ... ... тікелей есептеу (орташа еңбек ақы бойынша)
- ... ... және ... ... бойынша
Бекітілген есептеу формуласы:
ФЗПпл = ФЗПб х Ко +/- Э х ... ...... ... ... ақы қоры; ФЗПб – базистік
жылғы еңбек ақы қоры; Ко - өндіріс көлемі ... ... ... ... жоспарлы көлеміне базис жылындағы өндіріс көлемі қатынысына
тең; Э – ... ... ...... көрсеткіштерінің
факторларына байланысты сандық өзгерістер;адам; ЗПср-базистік жылдағы бір
қызметкердің орташа жылдық еңбек ақысы;
Тікелей ... ... ... ... бойынша жоспарлы
санның және оның орташа жылдық еңбек ақысын анықтауға негізделген.
Еңбек ақы жоспарлы ... ... =∑ ... х ... ... ... – персонал і категориясының жоспарлы саны, адам; ... ... ... і ... ... бір ... орташа
жылдық еңбек ақысы, р.; і = 1,2,3...,n – персонал категориялары.
Орташа ... ... ... ... есептік кезеңдегі жеткен,
оның базалық деңгейін ескеру қажет.
Нормалық әдіс еңбек ақы қоры ... ... ... ... ... қоры ... ... теңестіргенде жоспарлы
кезеңдегі өнім көлемі бірлігіне кеткен еңбек төлемінің жоспарлы ... ... ... мына ... есептелінеді:
ФЗПпл = ВПпл х Нзп
мұнда, ВПпл – ... өнім ... Нзп – ... ... өнім ... бойынша еңбек төлемінің жоспарлы норма шығыны.
Еңбек ақы өзгеруі өндірістік еңбегінің өсу факторының ... ... ... ... ... анықталады, формуласы:
n
∆ ЗПср = ∑∆ПТі х ... ... – і ... ... өндіріс еңбегінің жоспарлы өсімі, %;
Ні-і ... ... ... ... бір ... ... ... еңбек
ақы өсімінің нормасы, %; і = 1,2,3,...,n – технико – ... ... ақы қоры ... ... әдіс өнім ... (∆Нзп)
өсуінің әр пайызы бойынша еңбек ... ... ... ... жоспары
арқылы анықталады.
Есептеу формуласы:
ФЗПлл=ФЗПб+/- ∆Вnnлх∆зп х ФЗП
100
мұнда, ∆ ВПпл – базистік жылға қатысты өнім көлемі ... ... әдіс ... ... ... ... негізделген, сондықтан
кәсіпорын қызметінің нәтижесін жақсартуға персоналды ынталандырмайды.
Элемент бойынша әдіс ... ақы қоры ... ... ... және оның ... ... есебінде, әр түрлі категория
жұмысшылары үшін ... ... ... ... ... ақы қоры сағаттық, күндік және айлық (квартал,
жыл) болып бөлінеді.
Еңбек төлемінің сағаттық қоры ... ... ... төлемімен
байланысты. Оған кіретіндер:
- жұмыстың жоспарлы көлеміне жеке ... ... ... ... ... жеке сый ақы және жеке – прогресивті
жүйесі бойынша сый ақы;
- жоспарлы көрсеткіштердегі уақытша жұмысшы сый ақысы;
- ... ... ... ... ... ... ... басқарғаны үшін босатылмаған бригадирлер төлемі;
- жоспар бойынша оқушыларды ... үшін ... ... ... қорына келесілер жатады:
- еңбек ақы қорының барлық сағаты;
- жас өспірімдердің қысқартылған жұмыс ... ... ... ... әйелдер жұмысының үзілісіне төлем;
Еңбек ақының айлық қорына жататындар:
- ... ... ... күндізгі қоры;
- қосымша демалыстар төлемі;
- мемлекеттік және қоғамдық орындағаны үшін төлем;
- көп ... ... үшін ... ... ... ... басқа кәсіпорындарға немесе оқуға кеткен қызметкер ... ... ақы ... ... ... ... ... және есеп жүргізуге көмектеседі.
Сол үшін еңбек ақы қорын тек кәсіпорын бойынша емес, ... цех, жеке ... ... анықталады.
Қызметкерлердің еңбек ақысының жоспарлы сағаттық қорын есептеу.
Сағаттық қордың негізін тікелей еңбек ақы құрады, ол ... жеке ... және ... бойынша уақыттық деп бөлінеді.
Қызметкерлердің еңбек ақысының тікелей қорының бағалауы бойынша
жеке төлемі мына формуламен ... = ∑ Вinл х ... ... Віпл – і ... ... ... і – і ... жеке бағалау;
і = 1,2,3...n – бұйым саны.
Бұйым бірлігінің жеке бағалауы барлық операция бойынша ... ... ... бір ... дайындайтын техникалық процесспен
қарастырылған.
Жеке бағалау былай анықталады:
- ... ... (шт) ... ... ... ... қатынасымен
массалық және ірі сериялық өндірісте;
- өнім бірлігіне (сағ) немесе операция уақыт нормасы ... ... ... ... ... жеке және ұсақ ... өндірісте;
Ұсақ сериялық өндірістің жеке еңбек ақы ... ... ... ... ... ... = Т х ... Т - өнім шығарушының жоспарланған еңбек сыйымдылығы. ТСср -
орташа сағаттық трифтік ставка, анықталатыны ... ... ... ТСі х ... ... ТСі – і ... сағаттық трифтік ставка; Урі - і разряды
жұмысшыларының жеке салмағы,%; і = ...... ... ... ... ақы ... бекітілген тариф ставкасының
барлығы кіреді.
Псд = ФЗПт х К
100
мұнда,Псд – жеке ... ... ... К – ... ... ... пайызы.
Жұмысшыларға еңбек ақы бекітілген жалақы бойынша ... ... ... ақы қоры ... ... ... ... жоспарлы
кезеңдегі жұмыс ай санына көбейту арқылы анықталады.
Жеке және трифтік еңбек ақы қорын анықтаған соң, ... ... ... ақы ... қорына қызметтегі сый ақы
жағдайының жоспарлы көрсеткішінің орындалуы бойынша сый ақы ... ... ... тобы ... ... жеке ... ақы және сый ақы
пайызы бойынша формула:
Зпр = ... х П пр Зпр = ... х ... Зпр – сый ақы ... бойыша қосымша төлем соммасы; ФЗПсд -
жеке бағалау бойынша еңбек ақы ФЗПт – тарифтік ставка және ... ... ақы; Ппр – ... ақы ... ... сый ақы ... аудандар» өндіруде, дайын өнім шығартын , жеке ... ... ... ақы қорын жоспарлайды.
Шығарылған база және қабылданған тізбек бойынша жұмысшы еңбек
ақы ... ... ақы қоры жеке – ... ... ... ... ... = ЗПо х Пб х Кр
Б
мұнда, Зсп - жеке – ... жүйе ... ... ақы ... ... жеке – ... жүйе ... төленетін, негізгі бағалау жұмысының
еңбек ақысы, Б – шығарылған база орындалу пайызы; Пб - ... ... ... ... Кр – ... ... ... пайызы.
Жұмысшы еңбек ақысының бір күндік қорын жоспарлауын ... ... ... ақы ... ... үшін ... сағаттық еңбек
ақы қорынан басқа жас өспірімдер қысқартылған күннің және ... ... ... жлақыны есептеу қажет.
Әйелдер қосымша жалақысы еңбек ... ... ... ... көбейту арқылы және жоспарлы кезеңдегі жеңілдік ... ... ... бір ... қалған сағаты жастар тариф
ставкасының орташа сағаттың жас ... ... және ... ... күні ... көбейту туралы анықталады.
Жұмысшылар еңбек ақысының жоспарланған айлық қорын есептеу.
Айлық еңбек ақы қорын есептеген кезде күндік еңбек ақы қорымен
қатар қосымша ... ... ... ... ... еңбек ақы
жоспарын айлық қорын құратын барлық элементтерді қосып, оның ... жыл ... үшін ... ... ... жұмыс
стажын көбейту:
Зв = ЗПт х ... ... жыл ... үшін ... ... ЗПт – сол ... тарифі бойынша еңбек ақы; Мв – ... ақы ... ... ... ... ... мөлшері.
Қызметкерлер мен мамандардың еңбек ақысын жоспарлау.
Бұл категория персоналдарының еңбек ақы қорын есептеуінің
негізі бекітілген штаттық ... және ... ... ... ... ... ... жалақысы мен бір жылдағы айға көбейту арқылы
анықтаймыз.
Демалыс, ... және ... ... ... ... ... өйткені демалысқа кеткен қызметкердің жұмысын
басқа серіктестері атқарады.
Демалыс ... ... ... ... ағымы осы жұмысшысыз
атқарылмайтын, қызметкерге төленеді.
Өзінің орынбасарлары жоқ, бастық ... ... ... үшін ... ... ... кезде еңбек ақы мейрам күндері және түнгі
уақытта істегені үшін жалақы қосылады. Осы категория персоналдарының ... ... ... ақы ... ... ... ... еңбек ақы дегеніміз - өндірістік және
өндірістік емес ... ... ақы ... соммасы.
Жылдық еңбек ақы қоры баланстық және өндірістік жұмыс уақытын
кварталдық жоспарға ... ... ... ... мына ... ... = ... (Усд х Вj + Уповр х ФВj + Уо
х ЗПо j)
мұнда, ФЗПj – j ... ... ... ебек ақы ... ... -
бір жылдық еңбек ақы қоры; Усд – базистік жылдағы жеке бағалау ... жеке ... ...... жылдағы тарифтік ставка бойынша
уақыттың төлемнің жеке салмағы; ФВj – ... ... ... ... j кварталындағы жұмыс уақыт қорының жеке ... Уо – ... ... жеке ... ЗПо j – j кварталындағы жалақының ... ақы ... ... ... ... ... басқалар
тікелей кесімді жай ... ақы ... ... ... кесімді
ұжымдық кесімді
Еңбек ақының жүйелері мен нышандары өз алдына еңбектің нәтижесін
қамтып кәрсететін, сандық және ... ... ... ... ... ... және ... тәуелді еңбек ақы мөлшерінің
бекітілу ... ... ... ... ... ... еңбек өлшемі мен еңбек ақы
өлшемі арасындағы дұрыс арақатынасты қамтамассыз ету, сонымен қатар ... ... ... ... ... табылады.
Мерзімдік ақы төлеу кезінде еңбек өлшемі – пайдаланылған уақыт
болып табылады, ал табыс ... ... ... ... жалақысына
немесе қызметкердің трифтік мөлшерлемесіне байланысты есептелінеді.
Еңбек ақы мына формула бойынша есептелінеді:
ЕА = ЕА + ... ЕА - ... ... - ... ... ... ... мөлшерлемесі;
ПУ - нақты пайдаланылған уақыт.
Кесімді ақы төлеу кезінде еңбек өлшемі - жұмысшының өндірген ... ... және ... ... ... ... қоспағанда, тап
осы кездегі жүйеде еңбек өнімінің әрбір бірлігіне есептелінеді, сондықтан
да өндірілген өнімнің санына және ... ... ... бойынша есептелінеді:
ЕА = КБ Х ӨМ,
мұндағы: ЕА- еңбек ... өнім ... ... ... ... ... мөлшері.
Еңбек ақы төлеудің кесімді немесе мерзімді нышанын таңдау бірнеше
факторларға тәуелді:
-қолданатын жабдықтың сипатына;
-технологиялық процестің ерекшелігіне;
-еңбекті және ... ... және ... ... пайдалануға;
-өнім сапасына қойылатын талаптарға байланысты.
Еңбек ақының мерзімдік және кесімді нышаналары тәжірибеде ... ... ... ... кезде еңбек ақының мерзімдік-сыйлық және жай ... кең ... ақы ... жай ... ... жұмысшының табысы
белгілі разрядтағы жұмысшының сағаттық (күндік) тарифтік ставкасының
сағаттағы (күндегі) ... ... ... ... ... ... ... белгіленген көрсеткіштерді
асыра орындағаны үшін сыйлықтың мөлшері тарифтік ставкаға ... ... ... ... ... ... ретінде өнім ақаусыз
дайындалуы керек, материалдардың, аспаптардың үнемділігі болуы қажет.
Соңғы уақытта, нормаланған тапсырмасы бар ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу кең қолданыла бастады.
Жұмысшыға немесе бригадаға өнім ... ... ... ... ... ... мерзімдік еңбек ақысымен төленетін жұмысты орындауға
тиісті, жұмыстың көлемі мен құрамы тағайындалады. Мысалы, егер де жұмысшы
неесе ... 7 ... ... ... ... ... жұмыс көлемі 6
сағат ішінде орындап шықса, онда ақы оған 7 ... ... ... бар ... ... ақы төлеу өндіріске
қызмет көрсетумен байланысты (әсіресе жабдықтарды ... және ... жиі ... ақы ... ... нышаны бірнеше жүйелерге бөлінеді:
-тікелей кесімді;
-кесімді-сыйлық ақы;
-үдемелі кесімді;
-жанама кесімді;
-аккордтық.
Тікелей кесімді жүйе ... ... ақы ... ... ... ... ... немесе өнімнің бірлігі үшін көрсетілген
жеке кесімді бағаламаны, уақыттың ... ... ... ... ... ... ... стафканы өндірім
мөлшеріне бөлу арқылы табамыз. Жұмысшының ... ... ... ... өндірілген өнімнің мөлшерін кесімді бағаламаға
көбейту арқылы табамыз;
Кесімді сыйлық ақы төлеу жүйесі кезінде ... ... ... ... ... тыс, жұмысты алдын ала белгіленген, нақты сапалық
және сандық көрсеткіштерін орындағаны және асыра орындағаны үшін сыйлықтар
төленеді;
Үдемелі ... ... ақы ... ... ... орындағаны үшін,
тікелей кесімді бағамалар бойынша төлемдерді қамтиды, ал ... ... ... ... ... ... төлемдерді қамтиды. Бұл еңбек ақы
төлеудің ... ... жаңа ... меңгеріп алумен байланысты
жұмыстарда уақытша қолданылады.
Еңбек ақы ... ... ... ... ... немесе әрбір
нақты қызметкерге жеке қолдануға ... ... ... ақы ... нышаны кең таралған. Еңбек ақы ... ... ... яғни келісім бойынша бір жақ қызметкерлері нақты бір ... ... ... ал ... жақ қызметкерлері жұмыстың
қорытындысын күтеді.
Жанама кесімді еңбек ақы төлеу көбінесе қосалқы және ... ... ... ... ... ... және тағы басқа) жұмыс жасайтын жұмысшыларға ... ... ... ... ... ... жұмысшы – істеушілер
қызметінің нәтижесіне тікелей тәуелді.
Аккордтық кесімді жүйе жұмыстың барлық ... ... ... Жұмыстың жеке элементтеріне арналған ... ... ... ... ... құнын анықтаймыз. Еңбек ақы төлеудің
осы жүйесі ең ... ... аз ... және қысқа уақытта
жұмыстың ... ... ... ... жасайды.
Ғылыми-техникалық прогресс және мұнымен байланысты өндірісті
автоматтандыру кесімді ... ... ... ... ... ауысуындғы бет
алыстардың пайда блуына мүмкіншлік туғызады. Мұндай еңбек ақы ... ... ... кәсіпорын қызметінің нәтижелілігін
төмендетпейтін барлық ... ... ... ... ... қатарына, еңбек ақы төлеудің мерзімдік нышаны кезіндегі еңбекті
нормалаудың жоғарғы деңгейін қолдайтын және сақтайтын ... ... ақы ... ... ... мерзімдік және кесімді еңбек
ақы төлеудің негізгі артықшылықтарын қамтиды және еңбек ақы мөлшерінің жеке
қызметкерлер және ... ... ... икемді байланысын
қамтамассыз етеді. Мұндай жүйелерге ... ... ... жүйе ... ақы төлеудің тарифсіз жүйесін қолданушы ұйымның
тәжірибелік ... жиі ... ... сұрақтар пайда болады
(мысалы, тоқтап қалу уақытының ақысы, қызметкерлердің кесірінен ... және тағы ... ... ... еңбек ақы төлеудің тарифтік және
тарифсіз жүйесінің элементтерінен құралған аралас жүйелер ... ... ... және ... ақы ... ... түрлі жүйелер түрінде пайдаланады. Еңбекке ақы төлеу ... ... ... екі бөлімді бөліп қарауға болады: салыстырмалы тұрақты
-
тарифті ставкаға (қызметтік еңбек ақы) сәйкес келісімді бағаланатын
еңбекке ақы ... ... ... және ... өндірістің толық (сый
ақы және мадақталатын төлемдер) ... ... ... ... ... ... ... жағдайда өндірістің еңбек ақы төлеу қорын құратын әдістер
пайда болды, оларға жүгінетін ... ... ... ... және
көрсетілген қызмет пен материалды ақшалай қаражат пен материалды шығындар
ақшалай қаражатпен төленген ... ... есеп ... ... осылардың
айырымы еңбек төлеу қорын құрайды. Сонымен қатар еңбек ақы ... ... ... ... ... реті қарастырылады:
- кепілді төлем, яғни еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... келісім шарты бойынша жұмыс істейтін адамдарға ... ... ... ... ... ... ға сәйкес басқа жұмысшылардың еңбек ақы
төлемі;
- қосымша төлемдерді, ... сый ... ... да ... ... ... негізгі жұмыс атқарушыларға жұмыс үшін заңмен ... ... ақы ... ол қосымша төлемдер, үлестер және сый ... және ... ... ақы төлеу қорынан алдыңғы қатардағы барлық
талаптарды қанағаттандырғанда және үлестірілмеген ақша ... ... да ... ... ақы ... ... ... әдісте жоқ. Ол
«қалдық» бойынша туындайды.
Жоспарлы еңбек ақы төлеу қорын ұйымдастырудың басқа нұсқаларына
мысалы: мыналар жатады: ... ... ... ақы ... ... іс ... кірісі мен шығысын ескере отырып іске ... ... ... ... 5%-ке ... ... құрылады.
Еңбекке ақы төлеу қаражаттарын өндірістің құрылымдық бөлімдері
бойынша (цехтар, бөлімдер, қызметтер, бөлімшелер және тағы ... ... ... ... ... ... және олар толық өндіріс
бойынша еңбекке ақы төлеу қорын жоспарлау әдісіне тәуелді.
Яғни, соңғысы әр ... ... ... ... ... анықталса, онда ешқандай жағымсыз мәселе туындамайды, себебі ... ... ... ақы ... ... ... қорлар қосындысынан
тұрады. Бұл жерде туындайтын жалғыз мәселе бөлімшелердің әр ... ... ... ... ... олардың арасындағы қорларды жедел
реттеу болып табылады.
Өндіріс бойынша еңбек ақы қоры ... ... ... ... ... анықталатын болса, онда оны бөлімшелер арасында ... ... ... жүзеге асады:
-әр бөлімшеге құрылған еңбек ақы нормативтер негізінде.
Бұл ... ... бір ... ... есебінде, не оның
құнының пайызы ретінде ... ... ... ... үшін ... жағдайда оған зауыттық бағаны орнату қажет болады.
-еңбек көлемін пропорционалды өзгеруі. Егер ... ... ... егер ... кезеңге сәйкес А бөлімшесінің
өнім еңбек көлемі 7% ... ал Б ... ол 3% -ке ... ... ... ... ақы қоры ... (кішірейеді)
-қызметтің ақырғы нәтижесінде бөлімшелердің еңбек үлесі
коэффициенттері негізінде, өндіріс үшін құрылған ... ... ... көрсетілген әдістерді әр түрлі үлестіру негізінде.
Өндіріс бөлімшелері қызметкерлерінің еңбек ақыларын төлеуге
қаражаттарды жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... Институты еңбек ұсынуларында ... ... ... ... күйреу жағдайларымен немесе ... ... ... ... ойламаған еңбек шығындарын
төлеу үшін өндірісте ... ақы ... ... ... құру ... ... еңбекке ақы төлеу, ставкалар, жалақы, ... ... ... ... ... ... ... ең басты
шарттар болып табылады – олар бүтіндей жұмыс берушінің ... ... ... ақы ... ... анықтайды. Осылайша, еңбек ақы қоры, мадақтау
қоры немесе кез-келген басқа қор ... ... ... ... ... ... еңбек ақы, еңбек шығындар нормалары жүйелерін және тағы
басқа төлемдер мен ... ... ... ... ... ... алатындай, еңбек ақыны орнату кезінде Халықаралық еңбек ... ... ... ... және ... ... өндірістің кезекті
кезеңге таңдалған даму ... ... ... ... ... ... ... құрылымын ескеруі қажет.
Қорытындыласақ, қызметкерлердің еңбекке ақы төлеу қаражаттарын
жоспарлау, жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... шартындағыдай емес және көп жағдайда, өндірісті
басқрудың функционалды аймағы қиын ... ... есеп ... және өндіріс мақсаттары мен мәселелерімен жөнді байланыспаған
барлық шығындарды, ... ... ... ... де ... ... ... етпейді.
Сондықтан өндіріс бойынша толық адам ... ... ... ... жету үшін оған ... қайда, қанша және
қандай аман жұмыскерлер қажет ... ... тек осы ... ... қызметкерлері қанша тұратындықтары анықталады.
2 « ӨНЕРКӘСІПТІК ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҚТАР ... ЖШС- ... АҚЫ ... ... ... « ... құрал-жабдықтар орталығы » Жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктің жалпы өндірістік –шаруашылық ... ...... ... ЖШС 1997 жылы ... ТМД ... мен ... ішкі және сыртқы нарығында өндіріс
және тауар қызметімен айналысуға ... ...... ... 7 жыл бойы кен ... ... насос агрегаттарын, компресорлар, электр қозғаушыларын,
желдеткіштерді, трансформатор, электр дәнекерлері және басқа өндірістік
құралдарды өндіріп, жеткізумен ...... ... ... ... насос
өндірісінің әлемдік тәжірибесін зерттеу, жеке өзінің конструкторлық базасын
құру және дамыту, ... ... ... жауап беретін жеке өнім түрін
жаңарту, өндіріске жаңа насос құралдарын енгізуге мүмкіндік туғызады.
Кәсіпорынның бүгінгі күнгі ... ... яғни ... ... ішінен мынандай алыптары бар: НАК КазАтомПром,
КазақМыс ААҚ, «Алтын Алмас» НАК және тағы ... ...... ... ... ... орталықтарында өзінің өкіл компания жүйелері бар, сонымен
қатар Алматы қаласында қоймалары мен өндірістік базасы қызмет етуде.
Яғни темірден тапсырыс бойынша жасалған ... ... ... ... мұнайға шығаратын, ауа қысымын пайда болдыртатын (пар және
суық ауа) балқытып мүсін бойынша құю және оны ... ... ... ... ... ... ... электрлік,
коммуналды кәсіпорындарына, агро өндіріс комплекісіне және халық
шаруашылығы саласындағы басқа өндірістерге насос құралдарын өндіріп, ірі
жеткізушілер болып саналады.
1999 ... ... ... ... ақы ... ... ... 2000 жылдың 30 қыркүйегінен бастап салықтар, ... ақы ... ... ... ақы ... ... ... өтелді.
Өндірісті қалпына келтіру мақсатында басқарманың жаңа аппаратын ... ... ... ... ... ... шамамен 209 млн. долларға
жетті.
Өндірістік цехтар басшылығын инженеринг вице-президенті
басқаратын техникалық бөлім атқарады.
Ұйымдық құрылымы құрамына келесілері кіреді: ... ... ... бөлімі, қаржылық бөлім, құқықтық-заң бөлімі. Қаржы бөлімінің
құрамына жеткізуды ... ... ... ақы, ... ... ... сату бухгалтерлері және кассир кіреді.
«Өнеркәсіптік құрал – жабдықтар ... ... ... одан ... ... ... және
оның қол астындағы қаржы және бухгалтерлік есеп, үкімет ... ... ... ... ... ... ... шектеулі
серіктестігінің технико – экономикалық көрсеткіші
|№ |Көрсеткіштер ... |2004 жыл |2005 жыл ... |Өсу |
| | ... | | |(-;+) ... | | | | | |% |
|1 ... өткізуден |Мың теңге|24157,3 |97437,6 |73580,3 |4 есе |
| ... ... | | | | | |
|2 ... |Мың ... |83045,5 |69357,9 |6 есе |
| ... | | | | | |
| ... құны | | | | | |
|3 ... табыс |Мың теңге|40469,7 |44392,1 |3922,4 |109,6 |
|4 | ... ... |Мың ... |8627,8 ... |45,1 |
|5 ... ... ... |35764,3 |2276,7 |10 есе |
| |түскен табыс | | | | | |
|6 ... емес |Мың ... |27485,3 |6130,7 |128,7 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |Мың ... |49932 |38363,8 |4 есе |
|8 ... |Адам |477 |521 |44 |109,2 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|9 ... |Мың теңге|77620,3 |104722,8 |27102,5 |134,9 |
| ... қоры | | | | | ... ... ... |13560,5 |16750,3 |3189,8 |123,5 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |2,9 |0,5 |-2,4 |17,2 |
| ... | | | | | ... ... қордың |Мың теңге|10573 |11095 |522 |104,9 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... |Қор ... |2,2 |8,7 |6,5 |3 есе |
| ... | | | | | ... |Қор ... ... |0,4 |0,1 |-0,3 |25 ... ... қарулану |Мың теңге|22,1 |21,2 |-0,9 |95,4 ... ... 1 ... |1,3 |0,9 |-0,4 |69,2 |
| ... ... | | | | ... ... орталығы» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің технико – экономикалық ... ... ... бұл ... 2004 жылы өнімді өткізуден түскен табыс 24157,3 мың
теңгеге тең болған, ал 2005 жылы ол 73280,3 мың ... өсіп 97437,6 ... ... Ал өткізілген өнімнің өзіндік құны 2004 жылы 13687,6 мың
теңге, ал 2005 жылы 83045,5 мың ... ... ... ... ... ... табыстан өткізілген
өнімнің өзіндік құнның алғанға тең болады, яғни 2004 жылы 40469,7 ... ал 2005 жылы 44392,1 мың ... Осы ... ... ... ... 109,6 ... тең болды.
Кезең шығындарына негізінен кәсіпорынның әкімшілік шығындары, өткізуге
кеткен шығындар және пайыз шығындары ... Бұл ... 2004 ... ... ... ... оның көрсеткіші 19115,1 мың теңгеге
тең, ал 2005 жылы ... ... ... ... 2005 жылы сондықтан
2004 жылға қарағанда 10487,3 мың теңгеге кем болған.
Негізгі қызметтен түскен ... 2004 жылы 21354,6 мың ... ал ... 35764,3 мың ... ... оның өсу ... ... жылмен
салыстарғанда 10 есеге жоғарлағанын көрсетеді.
Ал негізгі емес ... ... ... 2004 жылы 21354,6 мың ... 2005 жылы 2004 ... ... 6130,7 мың теңгеге артық болған. Осы
жылдардағы негізгі емес ... өсу ... 128,7 ... ... ... 2004 жылы 11568,2, ал 2005 жылы 49932 мың теңге болды,
ағымдағы жылға қарағанда бұл 38363,8 мың ... ... ... орта ... саны 2004 жылы 477 ... ал 2005 жылы бұл ... 44 адам ... ... саны 521 адам ... Осы кәсіпорындағы әр жұмысшылардың орташа
айлық ... 2004 жылы 13560,5 ... ал 2005 жылы 16750,3 ... ... енді осы көрсеткіштерді пайдалана отырып жұмысшылардың ... ... ... яғни ... ... ... үшін біз ... тізімін 12
айға көбейтіп, оны жұмысшылардың орташа тізіміне көбейтеміз, сонда бізде
бір жыл ... ... қоры ... ... 2004 жылы жалақы қоры
77620,3 мың теңге болған, ал 2005 жылы бұл ... 34,9 есе ... мың ... ... ... көрсеткіште, яғни өнім рентабельділігінде 2004 жылмен 2005
жылды салыстырғанда 2,4 ... кем ... Бұл ... ... ... 17,2 ... тең.
Негізгі қордың орташа жылдық құны негізгі қордың жыл басындағы
көрсеткішінен жыл аяғындағы көрсеткішін ... оны ... ... ... ... қордың орташа жылдық құны 2004 жылы 10573 мың ... ... жылы 11095 мың ... тең. Екі жыл ... ... 522 мың ... қайтарымдылығы =өткізілген өнімнің өзіндік құны / негізгі қордың
орташа жылдық ... 2004 ... қор ... 13687,6 / 1057,3 = 2,2 ... 2005 жылғы қор қайтарымдылық 83045,5 / 11095 = 8,7 теңгеге.
Қор сыйымдылығы жоғарыдағы көрсеткішке кері көрсеткіш болып келеді,
яғни мұнда біз ... ... ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнына бөлеміз, осы формуланы пайдалана отырып бізде 2004 ... 0,4 ... ал 2005 ... ... 0,1 ... тең ... ... отырғанымыздай 2005 жылы 2004 жылға қарағанда 0,3 теңгеге ... ... 2004 жылы 22,1 мың ... ал 2005 жылы 21,2 ... тең ... Өнімді бір теңгеге шаққандағы шығыны 2004 жылы ... ал 2005 жылы 0,9 ... яғни 2005 жылы 0,4 ... кем ... ... сүйене отырып, бұл кәсіпорында шығын азайып, пайда
көбейгенін көре аламыз. ... ... ... ... және таза ... ... қарағанда бірнеше мың теңгеге жоғарлаған. Сонымен қатар кәсіпорын өз
жұмыскерлерін жұмысқа ... үшін әр ... ... Сол ... де ... 2004 ... қарағанда 2005 жылы жұмысшылар
саны 44 адамға өскен, және де жалпы жалақы қорында да өзгеріс ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарымен қамтамасыз етуін талдау
Алдымен бұл кәсіпорын қызметкерлерінің жалпы еңбек ресурстарымен
қамтамассыз ... ... ... ... орталығы» ЖШС-ның еңбек ресурстарымен
қамтамасыз етуін талдау
|№ ... ... |2004 ... |Өсу ... |
| ... ... |жыл ... |(-:+) |
|1 ... ... ... |477 |521 |109,2 |44 |
| ... саны | | | | | |
|2 ... саны |адам |323 |369 |114,2 |46 |
|3 ... ... ... | | | | |
| |- ... | |156 |178 |114,1 |22 |
| |- ... | |167 |191 |114,3 |24 ... ... орталығы» ЖШС-нде барлық жұмысшылардың
орта тізімдік саны 2004 жылы 477 адам ... ... ал 2005 жылы ... тең. Ал оның ... ... саны 2004 жылы 323 адам болған, 2005
жылы бұл ... 46 ... ... ... яғни кәсіпорынға қосымша 46 адам
жұмыс істеуге келді деген сөз. ... ... ... өнірістік
және өндірістік емес болып бөлінеді, ал біз ... және ... ... ... ... ... сондықтан бізде 2004 жылы негізгі қызметтегі
жұмысшылар саны 156, ал 2005 жылы 178 ... ... ... ... ... ... саны көп ... келеді, 2004 жылы 167 адам, ал
2005 жылы 191 адам, ... ... ... өсу ... ... тең.
«Өнеркәсіптік құрал-жабдықтар орталығы» ЖШС-ін өндіріс кадрлары мен
қамтамасыз ету, адам
|№ |Көрсеткіштер |2004 |2005 ... | Өсу |
| | |жыл |жыл |(-:+) ... |
|1 ... ... |323 |369 |46 |114,2 |
| ... | | | | |
|2 ... ішінде: | | | | |
| |- ... |156 |178 |22 |114,1 |
| |- ... |167 |191 |24 |114,3 |
|3 |- ... |113 |113 |- |100,0 |
| |- ... |19 |19 |- |100,0 |
| |- ... |22 |20 |-2 |90,9 |
|4 ... ... |477 |521 |44 |109,2 |
| ... саны | | | | ... ... ... ... ... жұмысшылар тізіміне 46
жұмысшы қосылған, ал оның ішінде негізгі қызметке 22 ... ... ... адам ... Осы ... ... қызметтегң өсу қарқыны 114,1 пайыз,
ал қосымша қызметтің өсу қарқыны 114,3 ... ... ... кадрлар құрамында да өзгеріс байқалуда,
қызметкерлер мен жетекшілер арасында екі жылда өзгеріс болмаған, тек ... ... екі адам ... ... ... 2005 жылы ... 20 адамға тең болды.
2.3 «Өнеркәсіптік құрал-жабдықтар орталығы» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігіндегі жұмысшылардың еңбек ақы қорын пайдалануын талдау
«Өнеркәсіптік құрал-жабдықтар орталығы» ЖШС-ның еңбек ақы қор ... ... ақы ... жыл |2005 жыл |Өсу ... ... |бөліктері | | ... |(-:+) |
| | | | |% | |
| | ... | % ... | % | | |
|1 ... ... |129,9 ... |134,9 |134,9 |27102,5 |
|1 |ақы қоры | | | | | | |
|1 ... ... |152,8 |215697,1 |154,9 |154,9 |76504,7 |
|2 |істейтіндердің | | | | | | |
| ... ақы қоры | | | | | | |
|3 ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|3 |-бір ... |13560,5 |107,9 |16750,3 |123,5 |123,5 |3189,8 |
| |-бір ... |15620,3 |109,5 |17750,2 |113,6 |113,6 |2129,9 ... ... ... ... ... қор құрамын талдайтын
болсақ: кәсіпорындағы жұмысшылардың орта тізімдік саны 477 ... ... 2004 жылы ... ақы қоры 77620,3 мың ... болды, ал
2005 жылы жұмысшылар саны 44 адамға өскендіктен, 2005 жылғы еңбек ақы қоры
27102,5 мың ... ... ... ... ... күші ... және өндірістегі емес
болып бөлінгендіктен, бұл кәсіпорында жұмыс істейтіндердің еңбек ақы ... жылы 139192,4 мың ... ал 2005 жылы 215697 мың ... ... ... бір жұмысшының орташа айлық еңбек ақысы 2004 ... ... ал 2005 жылы 16750,3 ... ... ... емес ... ... айлық жалақысы 2004 жылы
15620,3 теңге, 2005 жылы еңбек ақы 3189,8 ... өсіп 17750 ... ... ... ... ... ... ЖШС-нде екі
жылды салыстырғанда 2005 жылы еңбек ақы қоры 34,9 пайызға жоғарлаған және
де ... ... ... жалақысы 54,9 пайызға көтерілген. ... – ақ біз ... ... жылы ... ... көреміз,
сол арқылы кәсіпорын өз жұмысшыларын жұмысқа ынталандыру үшін ... ... ... ... орталығы» ЖШС-ның жұмысшыларының
өндірістік деңгейін талдау
«Өнеркәсіптік құрал-жабдықтар орталығы» ЖШС-ның ... ... ... ... |2004 ... ... |
| | ... | | | |
| | | | | |+;- |% |
|1 ... ... |мың |24157,3 |97437,9 |73280,3 |4 есе |
| ... ... ... | | | | |
|2 ... |адам |323 |369 |46 |114,2 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... ... | | | | |
| |- ... | |156 |178 |22 |114,1 |
| |- ... | |167 |191 |24 |114,3 |
|4 | ... |мың |42709,2 |63249,6 |20540,4 |148,0 |
| |бір ... ... | | | | |
| ... ... | | | | | |
|5 ... қызмет |мың |21354,6 |35764,3 |2276,7 |10 есе|
| | ... | | | | |
|6 ... емес |мың |21354,6 |27485,3 |6130,7 |128,7 |
| ... ... | | | | |
|7 ... ... |күн |246 |242 |-2,0 |98,4 |
| ... | | | | | |
|8 | Бір ... ... ... |8,0 |8,0 |- |100,0 |
| ... | | | | | ... ... ... және ... ... ... ... сондықтан біз төртінші көрсеткішті талдауға кірісейік 2004
жылдың негізгі ... 21354,6 мың ... ал ... емес ... ... ... тең ... бір жылдағы, яғни 2004 жылғы жұмысшылардың бір
жылдық еңбек өнімділігі 42709,2 теңгеге тең, ал 2005 жылы ... ... мың ... ... емес қызмет 6130,7 мың теңгеге өскендіктен
жұмысшылардың еңбек өнімділігі 20540,4 мың ... ... 2005 жылы ... ... құрды.
Кәсіпорында жұмысшылар бір жылда, яғни 2004 жылы 246 күн ... ... 2005 жылы ... күні ... 242 күн ... Заңға сәйкес кәсіпорынның бір жұмысшысының жұмыс уақыты 8 сағат.
Және де ол екінші жылы да ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... АҚЫ ТӨЛЕУДІ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1 « Өнеркәсіптік құрал-жабдық орталығы » ... ... ... ақы ... жаңа ... ... жолдары
Алдағыдай көрсетілгендей зауытта қолданылатын еңбек ақы жүйесі тиімді
емес, өйткені жұмыскерлер еңбек ақының мөлшері олардың жұмысының ... ... ... ... ... деп тарифсіз еңбек ... ... ... ... ... ақыны төлеу жүесі бойынша жұмыскердің еңбек ақысы
толықтай оның ... ... ... байланысты болады. Бұл жүйені
келесі жағдайларда қолдануға ұсыныс беріледі:
- Жұмыстың соңғы нәтижесін толық және ... ... ... ... ... ... соңғы нәтижесіне жұмыскердің мүдделіктеріне,
жауапкершілігіне мүмкіншілік болу керек;
- Бір ұжымның жұмысшылары бір – бірін жақсы біліп басшыларға ... Ұжым онша ... ... мамандар; басшы ұйымдар, барлық жұмысшылар
құрамы тұрақты болу керек;
Осы жағдайларға қарай отырып «Өнеркәсіптік ... ... бұл ... еңбекақы төлеу жүйесін қолдануға жақсы жағдай бар
екенін көруге болады.
Ұсынылып ... ... ... ... жүйе ... ... ... бар:
- Жұмыскердің еңбек ақысының көлемі жұмыскерлер ұжымына, олардың еңбек
нәтижесіне ... ... ... ақы ... ... байланысты
- Әр жұмыскерге тұрақты коэффицент тағайындалады. Бұл коэффицент ... ... және ... жалпы жұмыс нәтижесіне және салымын
көрсетеді
- Әрбір ... ... ... ... коэффиценті
белгіленеді.
Жоғарыда айтылғандай әр жұмыскердің еңбекақысы (Зпi) оның ... ... ... ... ... көрсетеді келесі формула арқылы
табылады:
(4)
Мұнда ФОТк - жұмыскерлер ... ... ... ... әр жұмыскерге еңбек ақы ... ... ... қатынасу коэффиценті (балл есебінде немесе басқа
қабылданған шартты ... ... - әр ... ... ақы ... ... берілген
жұмысқа қатынасу коэффиценті (балл ... ... ... ... ... ... - ... жұмыс істеген күш саны;
n - еңбек ақы қоры бөлінетін жұмыскер саны.
Кәсіпорында еңбек ақыны ... жүйе ... ... ... ... іске ... ... етеді.
1. Кәсіпорын бойынша жаңа еңбек ақы төлеу ... көшу ... ... ... бұл ... жаңа жүйеге көшудің негізгі
принциптері, оған көшу себептері, жаңа ... ... ... ... ... ету керек,негізгі керекті іске асыратын
шараларды көрсетіп, олардың орындалу мерзімін, бұл жұмысты
орындауға кім ... ... ... ... ... ... ... белгілеп, оның құрамын анықтау
қажет.
2.Әр жұмыскердің біліктілік коэффицентін табу қажет.
Тарифсіз еңбек ақы ... ... ... ... ... ... разрядын және мамандар мен басшылардың қызмет
категориясын белгіленген кеңірек қаралады.
Біліктілік коэффицентінің деңгейін табуда екі ... ... ... ... ... ... дейінгі еңбек ақының шамасына қарап
белгіленеді. Бұл жағдайда жұмыскердің ... ... оған ... разряд немесе категория емес, оның
алған ... ... ... еске ... ... деңгейін коэффиценті мына формула бойынша табылады:
, ...... ... ... дейінгі жұмыскердің біраз
уақыт ішінде тапқан ... ... ... – сол ... ішінде ең төмен еңбек ақы алатын
жұмыскердің орташа еңбек ақысы
Орташа еңбек ақыны есептегенде кездейсоқ ... ... ... ... келесі негізгі төлемдерді есептеу керек:
- қабылданған сыйлық беру жүйесі бойынша негізгі еңбек нәтижесіне
төленген сыйлықтарды;
-көп ... ... үшін ... ... ... ... ... істегені үшін, қызмет атқаратын аумағын
ұлғайтқаны үшің төлемдерді;
-жұмыс қарқынын жоғарлатқан үшін төлемдерді;
-бригаданы басқарғаны үшін ... ... ... ... бөлек есептелетін жұмыс
-жағдайында еңбек жасағаны үшін төлемдерді;
-көп жылдық ... ... үшін ... амал шынайы керекті нақтылы өндірістік жағдайында жұмыскердің
еңбек ақысын есептеудегі қатынастарды табуға жағдай туғызады. ... ... ... ... ... ... ақы ... әрқашанда олардың
біліктілігі арасындағы айырмашылықты есепке алмайды. Бұл жағдайда әсіресе
мамандар үшін және кейбір бөлек ... ... ... ... ... алған дұрыс.
2) екінші амалдың методикалық негізіне оның әртүрлі еңбек ақы төлеу
жүйесінде ... ... ... арқылы нақтылы
табылатындығы. Бұл көрсеткіштердің мәні нақтылы еңбек ақы ... ... ... Келесі бес көрсеткіш мақсатқа лайықты:
-жұмыстың қиындық коэффиценті ... Бұл ... ... разрядтың
айлық тарифтік ставкасын ауыр, зиянды жұмыстың бірінші разрядының тарифтік
ставкасына бөлу арқылы табылады;
-нақтылы ... ... ... ... коэффицент (Кут). Әр жеке
жұмыскерге кәсіпорынның жағдайына ... ... ... ... әр ... істеу жағдайын есепке алатын коэффицент Ксм).
Әрбір разряд үшін екі- үш ауысымда істегені үшін төлем ақының негізгі ... ... ... ... ... ... (Кит). Нақтылы қалыптасқан
мамандықты бірлестіргені үшін төлем ақының шамасы арқылы ... ... % ... ... ... коэффиценті (Кпм). ... 15-40% ... ... ... мәні (Кку) келесі формуламен табылады:
(6)
3) жұмыстың әр түріндегі еңбек ақы ... ... ... әр ... ... тобы).
Жұмыстың әртүрлі еңбек ақы төлеудегі қатынас ставкасын құру, тарифсіз
еңбек ақы төлеу жүйесінің негізі бола тұра ең ... ... ... табылады.
Жаңа жүйені кіргізудің тиімділігі, оның жұмыс ... ... ... жоғары екпінмен жұмыс істеуге ынтықтыру, өзінің ақыл
парасат, күш потенциалын толық қолдану бәрі осы ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен нақтылы
негіздігі еңбек ақы төлеудегі әлеуметтік сақталуының, әлеуметтік қорғанышын
нарық экономикасы кезіңдегі негізгі ... ... ... ... ... келесі мәселелерді шешу қажет:
1) кәсіпорындағы негізгі ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымдарының басшылары, бөлім басшылары,
олардың көмекшілері, т.б.);
2) жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... “вилкасын” табу;
3) әр нақтылы жұмыскерді өзіне сәйкес біліктілік ... және ... ... өлшемін, талабын және жағдайын анық дәл шешу;
Бұл мәселелерді шешуде кәсіпорынның ерекшелігі мен өзгешелігін есепке
алған дұрыс. Бұрыңғы еңбек ақы ... ... ... ... қызметтік
айлық жүйесін, т.б. нормативтік құжаттарды қолдануға болады.
Еңбек ақы төлеудегі қатынас коэффицентінің ауқымы мен интервалын табу
өте ... іс. ... ... белгілі бір біліктілік тобындағы
жұмыскердің еңбегінің ... ... ... ... біліктілік
топтарында бірдей болуы керек емес. Мысалы: келесі интервалдың ... ... ... ... мәні ... ... ... штат кестесінің жобасын дайындау;
5) әр жұмыскердің біліктілік деңгейінің базалық коэффицентін табу ... ... ... ... ... коэффицентін көтеру немесе азайту үшін керекті
өлшемдерді, көрсеткіштерді анықтау.
Еңбек ақы төлеудегі қатынас коэффиценті () бір ... ... Оны ... ... ... кең ... етіп ... керек,
өйткені бұл шығармалы, тиімді жұмысты белсенді ... ... өз ... ... жауапты қарауына себеп болады. Бұл
интервалдағы қатынас коэффицентінің нақтылы мәнін ... ... ... ... ... ... нақтылы істелген жұмысқа, әр жұмыскердің
еңбек мөлшеріне және кәсіпорын жұмысының ақырғы, нақты ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу ... ... ғана ... оның ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Формулада көрсетілгендей жұмыскердің еңбек ... ... ... ... ... ... қосқан үлесіне байланысты
емес, ал түгел еңбек ұжымының істеген жұмыс нәтижесіне байланысты ... ... ... ақы төлеу жүйесінде жұмыста жай отырып ауысымның бітуін
күтудің материалдық пайдасы жоқ. Осы арқылы тәжірибеде жеке бастың ... және ... ... ... мақсаттарының бір-біріне сәйкес
келуі іске асады. Әрине бұл ... ... ... ... берілген
тапсырманың орындалуын, нақтылы жұмыс істелген уақытты ... алу ... ... ... ала ... ... сеткасынын ұйымдастырып, оны
еңбек ақы төлеуде қолдану керек. Жұмыскерлердің біліктілік тобының бастапқы
және ақырғы еңбек ақы ... ... ... ... ... ... бұл әр ... еңбек істегендерді ынталандыру үшін қажет,
екінші жағынан негізсіз еңбек ... ... ... ақы ... ... ... тұжырымын іске асыру әртүрлі
сыйлықтар, қосымша төлеулердің мөлшері мен ауқымын көлемді түрде қысқартуға
немесе мүлде ... ... ... өйткені бұрыңғы сыйлық ... ... ... ... ... жаңа жүйе ... ... ұйымдастыру кезіңде әр дәрежелі еңбекті төлеуде қатынас вилкасын
дұрыс қолдану арқылы іске ... ... ... ... ақы төлеудің жаңа
моделі бойынша еңбек ақы төлеу қаржысы жұмыскерлер арасында мүмкіндігінше
түгел бөлінеді де ... ... ... төлейтін қор жоқ болады.
Сыйлықтардың әр түрін қосымша төлемдерді қысқартып, оларды еңбек ақы
төлеуді ұйымдастыру кезіңде түгел есепке алмау, ... ақы ... ... ... жеңілдетеді де жұмыскерге қолайлы және түсінікті болады.
Әлеуметтік- экономикалық мәселелерді шешу үшін ... ... ... ролі ... ... жаңа техникамен технологияны
шығарып іске қосу үшін ... беу ... ... ... Бұл ... ... ... қорынан емес басқа арнайы қордан алынады. Бұл қор ... ... ... ... ... түрде тарифсіз еңбек ақыны кәсіпорында ұйымдастырып іске
асырудің төрт ірі кезенің белгілеуге ... ... ... ... ... ақы төлеудің жаңа моделіне
көшуге дайындық туралы бұйрық шығару керек. Бұл ... ... ақы ... ... оның ... мен қасиеттерін, негізгі ... ... ... оның уақытын, жауапты адамдарды белгілеп,
комиссия құрып оның құрамын бекіту қажет.
Екінші кезең: кәсіпорындағы еңбек ... ... ... ... әр ... ... ... төлеудегі қатынас сеткасынын және
басқа нормативті құжаттарды іске асыру керек. Жаңа ... ... ... ... ақы ... ... сеткасынын құру өте маңызды жұмыс.
Жаңа моделді енгізудің маңыздылығы, ... оның ... ... ... ... нәтижесіне оларды жоғары сапалы еңбек етуге
ынталандыруға, өз күш қуат ... ... ... осы ... ... ... ... дәрежеде негізделген сетка еңбек ақы
төлеуде әлеуметтік әділетті сақтаудың нарық экономикасы кезіңде ... ... ... ... ... құру кезіңде келесідей мәселелер шешіледі:
1) кәсіпорындағы жалпылай бір сипатты ... ... ... ... ... басшылары, бөлім
басшылары, олардың көмекшілері, т.б.) анықтау;
2) жұмыскердің біліктілік тобының санын анықтап оларға арналға әр
деңгейлі еңбектегі қатынас вилкасының мәнін ... ... бір ... тобына және осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... өлшемдерді анықтап негіздеу керек.
Бұл мәселелерді шешуде әрине кәсіпорынның ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ақы төлеу жүйесіндегі тариф сеткасынын,
қызметтік ... ... т.б. ... ... қолдануға болады.
Кәсіпорындағы жұмыскерлерді біліктілік топтарына саралау кезіңде бұл
кәсіпорынның ерекшелігі белгіленеді. Мысалы: жұмыскерлердің, мамандардың,
цех басшыларының ... өнім ... ... ... орын
белгіленеді. Бұдан басқа акционерлік қоғамдарда еңбек ақы төлеу сеткасынын
ұйымдастыру ... ... ... ... ақының әр жұмыскерлер
категориясы ... ... ... алу ... Бұл ... ... жүйе ... қалыптасқан штат кестесін, оған сай келетін тариф
ставкаларымен қызметтік айлық ақы дәрежелерін қолдану ... ... ... мәндерін белгілеу өте маңызді іс, бұл ... және ең кіші ... ақы ... ... табу үшін және де ... ... тобының еңбек ақысын саралауға ықпал жасайтын вилканың
ауқымын табу үшін ... Бұл үшін бұл ... ... көзқарас және
ғылыми негізбен қарау керек. Өйткені ... ... ... ... және ... ... ... көп байланысты.
Жұмыскердің еңбек ақы қатынас сеткасынын келесі категория үшін ... ... ... ... ... пайдалы бола бермейді (қызмет
қылушылар- үшінші сеткадандан, мамандар-бесіншіден, басшылар-жетіншіден).
Сетканың айқасып ... ... ... ... ... ... сеткасы алдыңғы категорияның сеткасы аумағында
орналасқан.
Қатынас ... ... және кіші ... ... ... ұжымының
ерекшеліктеріне байланысты, шығарылатын өнім мөлшеріне, технологиясының
жағдайына, механикаландыру ... ... ... ... категориясының санына, кадрлардың біліктілігіне, жұмыстың
тұрақтылығына, кәсіпорынның ... ... ... Әр ... үшін ... ... мен ... ең жоғарғы немесе ең төменгі ... ... ... ... төменгі деңгейі біліктілікті, дарынды
творчестваны ынталандырмайды, жұмыскердің ... өнім ... ... мүмкіндік жоқ. Екінші жағынан еңбек ақы төлеудің ... ... тобы үшін өте ... айырмашылығы еңбек ақының
себепсіз саралануына әкеп соғады.
Нарықтық экономикаға көшу кезіңде тағы да ... ... ... болмайды. Әртүрлі сапалы еңбек үшін еңбек төлеудің ... және ... ... ... ... ... ... өсуі өмір сүру деңгейінің өте төмендеуіне еңбек ... ... ... ... жұмыс үшін еңбек ақы ... ... ... соң еңбек ақы төлеудің жаңа моделі туралы ережеде біліктілік
коэффицентінің Ki оның вилкасының ... ... ... ... ... ... кезде екі сұрақ туады. Біріншісі – қандай өлшем, көрсеткіш арқылы
әр жұмыскер үшін нақты қатынас сеткасыныңының мәнін ... ... Бұл ... ... ... ... болу керек. Екіншіден – бұл істі кімнің
атқаруы керек.
Бұл сұрақтардың келесідей ... ... ... Ki ... оның вилкасы аумағындағы мәнін табу кезінде тек ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді
пайдалану керек. Әр жұмыскер тобы үшін оның өзінше мәні болады. ... ... жүйе ... сыйлықтың неше түрін беру кезіңдегі
көрсеткіштерді қолдануға болады. ... ... ... ... шағымның болмауы, жанармайды, материалды, қосалқы бөлшектерді
үнемдеу, т.б. Әр ... ... ... ... мен ... ... ... коэффиценті не өседі не азаяды. Коэффицент Ki – дің ... ... ақы ... ... ... ... әсер етеді:
- алдыңғы қатарлы жұмыс істеу амалдарын қолдану;
- жабдықтар мен ... ... ... ... ... ... стажы;
- жолдастарға жұмыс істеу тәжірибесін көрсету, үйрету;
- жұмыс істеу уақытын тиімді пайдалану, т.б.
Коэффицент Ki – дің ... ... ... техникасын бұзғанда
жұмысқа кешігіп келіп немесе ерте кетіп қалған жағайларда болады.
Ki ... өсу не ... мәні ... ала ... ... шкала бойынша іске асуы керек (мысалы: жұмысқа кешіккені үшін Ki 0,1-ге
азаяды) немесе әр жағдайда бұл мәселені шешкен кезде ... ... ... керек оны ұжым шешеді. Бірақта ұшқарлық болмау керек.
Еңбек ұжымдарына белгілі бір кеңшілік беру керек. ... ... ... бір ... ... ... ... олар өз бетімен еңбек ақы
көлемін анықтайтын коэффицент Ki ... ... ... ... болу керек. Екінші жағынан бұл жұмысты оңайлатып, ... ... ... жол бермеу керек. Әрине барлық жұмыскерге
белгілі бір Ki – дің мәнін оның ... ... ... ... ... деңгейін тағайындап қоюға болады. Бірақ бұл тиімді емес, өйткені
бұл ... жаңа ... ... потенциалы түгелдей қолданылмайды.
Себебі оның негізгі жұмыскерлерді тек қана ... өнім ... қана ... ... ... ұжымының еңбек ақы бөлу ісіне қатынасу
мүмкіндігін тудыратын ... ... ... ... атқармайды.
Бірақ жұмыскердің еңбек салымын анықтайтын өлшемдер , көрсеткіштер көп
болмауы керек. Барлық керексіз екінші дәрежелі көрсеткіштерлі есепке алуға
тырыспау керек. ... жаңа ... ... ... ... бұрыңғы тарифті
жүйе сияқты қолайсыз, күрделі, шиеленіскен болып шығады.
Кесімды ақы төленетін жұмыскерлердің еңбек ақысын төлеуге олардың Ki ... табу ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген амал үлгілер осы жұмыскер ... ... ... ... ... Екі ... қарастырайық:
1. Кесімді ақымен ... ... ... Бұл ... ... ақы мөлшері
белгіленген коэффицент бойынша есептеледі. Содан
соң бұл еңбек ақы ... ... ... бір ... пайызға азайтылады.
2. Кесімді ақымен істейтін жұмыскер норманы асыра
орындады. Бұл жағдайда ... ақы ... ... бір біріне пара пар әдістер
қолдануға болады. Бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... екеніне байланысты. Мысалы: Жұмыскердің
өнім өндіруді асыра орындауын еңбек ақы төлеу
вилкасының ауқымы ... ... ... жұмыскердің норманы артық немесе кем
орындауын есепке алатын басқа әдіс ... Оның ... ... артық немесе кем
орындау пайызы еңбек ақының ... емес Ki ... ... ... ... ... ... немесе кем орындаған пайызы арқылы түзету,
жасау ... ... көп ... қор ... мақсатқа лайықты. Осы
сақтық қор бұл жағдайда еңбек ақыға қосымша ... көзі ... ... ... ... ... құру көзі ай сайынғы жалпы ... ... ... ... ... бір ... ... болады.
Коэффицент Ki – ді қолдану арқылы еңбек ақыны реттеу ... ... ... ... жоқ, ... жұмыс нормасын жұмыскер асыра орындағанда
еңбек ақы төлеу қорына қосымша қаржының керегі жоқ. Осыдан сақтық қор ... ... ... ... қиын ... ... ... оның еңбек күшін толықтыру үшін керек аз ... ... ... үшін ... Бұл ... ... ... көзі болып
кәсіпорынның бір айлық еңбек ақы төлеу қаржысының жұмыскерлерге төлеуден
қалған бөлігі болады. ... ... ... ... ... ... істемеген үшін ұсталып қалған қаржы). ... ... ... ... ... ... ... мамандардың еңбек
ақыларына түзету енгізіледі.
Енді әртүрлі еңбек сапасында еңбек ақының қатынас ... ... ... ... ... ... кімдердің айналысатынына
тоқталайық. Мұның көптеген шешулері бар. ... ... ... схемасы бойынша бақылауға болады. ... ... ... бригадир немесе мастер, мастердің цех бастығы, цех бастығынікін-
кәсіпорын басшысы белгілейді. Немесе керісінші ... ... ... ... еңбек салымын жұмысшылардың өздері цех
бастығынікін мастер, директордікін- цех ... баға ... Және ... ... ... «жоғарыдан төмен схемалары» қабат қолдануы
мүмкін.
Мүмкін аралас вариант. Мысалы: бір кәсіпорында ... ... ... ... жұмыскерлер үшін «жоғарыдан төмен» схемасы, енді
біреулерге «төменнен жоғары» схемасы, үшінші біреулерге қабаттасқан ... ... ... ... Ki ... ... жұмыскердікін
бригадир, цех бастығынікін- кәсіпорын басшысы тағайындауы көп қолданылады.
Шын мәнінде бұл қазіргі уақытта ең ыңғайлы вариант. ... Ki ... ... қателіктер болады деген қауіп болуы мүмкін. Бұл қауіптің ешбір
негізі жоқ. Егерде ... ... ... ... ... мен өлшемдер нақтылы болса, оларды ешқандайда өзгерту мүмкін
емес. Мысалы: жұмыскердің Ki коэффицентінің мәніне оның ... ... ... ... ... ... бұзу ... аварияның жоқтығы
әсер етеді деп бекітілсе, бұл фактілерді ешуақытта ойдан шығарып немесе
басқаша көрсетуге ... жоқ. ... Ki ... ... оның көрсеткіштерінің нақтылы болуына байланысты.
Екінші вариант бар. Бұл да сенімді вариант болып саналады, өйткені ... ... ... мүдделігіне байланысты. Мысалы: кейбір жұмыскердің
Ki коэффицентін себепсіз көтеру осының ... оның ... ... Бұл ... ... ... толық дәрежеде жұмыс атқарғандардың сыйлық
төлемдерін төмендету деген сөз. Шын мәнінде бұл жүйе ... ... ... ... Ki ... сол арқылы еңбек
ақысын себепсіз көтеру деген басқа біреудің еңбек ақысын себепсіз төмендету
деген сөз. Осындай логика осы ... ... ... ... 7 ... ... Осы жағдайды түсіне отырып басшылардың қайсысы болса да Ki
коэффицентін табу ... ... ... ... ... ... Одан тек ... адал жұмысшылар ғана емес, оны бұрмалаған адам
материалды зардап шегеді.
Барлық жағдайларда жеке ұжымдармен жеке басшылардың пікірлеріне ... өзін өзі ... ... ... ... әрбір жұмыскердің нақтылы Ki коэффиценті табылды дейік, айына
бір рет белгілі бір мерзімде ... ... оны ... ... 7 ... ... ... ақыны есептеп материалды сыйлық
мөлшерін есептеуді тапсырады.
Енді әртүрлі сапалыдағы ... ... ... байланысты
жұмысшыларға таралатын қаржы көлемінің қалыптасуының қарап ... ... ... көлемінің кәсіпорын жұмысының соңғы нәтижесімен
арасындағы тығыз байланысы болу үшін ... ... ... пайда
нормативін ұйымдастырған жөн. Бұл нормативке ... ... бір ... ақы төлеу қоры құрылады. Егер ... ... ... ... жалпы зауыттың еңбек ақы төлеу қаржысын бірнеше жеке еңбек ақы төлеу
қаржысына бөлуге тура ... ... ... мына ... арқылы табылады:
(7)
Мұнда: ЗП1i, ЗП2i, ЗПji – ... ... 1,2…j ... ... К2i, Кji – ... 1,2…j ... үшін ... n2, nj – ... ... ... ФОТ2, ФОТj – ... ... ... қоры;
Ti- жұмысшының жұмыс істеген сағаты.
Жалпы еңбек ақы төлеу қоры ... ... ... ... тең болу ... m- кәсіпорынның бөлімдерінің саны;
Кәсіпорынның жеке бөлімдерінің еңбек ақы төлеу қорының құрылу
механизімін ... ... ... ... ... ... мүмкін:
- Бұрын қалыптасқан сайма сайлықты (прапорцияны) қолдануға болады.
Мысалы: №1 цехқа жалпы ... 10%, ... ... ... Жеке ... кәсіпорынның шығарған өнімдегі пайы. Бұл вариантты
көбінесе қолдануға болмайды, Өйткені көптеген ірі кәсіпорын ... өнім ... ... ... бар. Және оларсыз өнім шығару
процесі дұрыс жұмыс ... ... ... ... цех, ... ... ;
- Нақтылы бөлімнің Ki коэффицентінің жалпы мәнінін ... ... ... пай мөлшері. Бұл вариантты ... ... ... ... болғанда ғана пайдаланған тиімді.
Бекітілген еңбек ақыны төлеудің қатынас вилкасы арқылы ... ... ... ақы ... қорын ұйымдастыру кезіңде 1- 2 нақтылы
бөлімшелер үшін жеке еңбек ақы қорын ... ... ... ... ... ... Бұл қорды нақтылы тұрақты түрде белгіленген
мөлшерде тағайындалған дұрыс.
Келесі үшінші кезеңде жаңа ... ... ақы ... ... ... ... шығарылады. Тарифсіз еңбек ақы төлеу жүйесінің жағдайларын
қатынас сеткасын, аттестация комиссиясының құрамын ... ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып әр
жұмыскерге нақтылы қатынас вилкасының мәнін бекітеді.
Төртінші кезеңде жаңа ... ақы ... ... тиімділігі
талқыланады. Белгілі бір уақыт (квартал, жарты жыл) өткеннен кейін ... ... ... ... ... ... жаңа жүйені
қолданудың тиімділігіне баға беру қажет. Жәнеде кемшіліктерді белгілеп жаңа
моделдің ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақысы тек еңбек ақы төлеу қорына
байланысты емес. Мысалы ... ... бар. Бұл ... ... ақы
төлеу қорын бөлерде оның бір бөлігін осы коэффиценттер арқылы ... ... ... болады.
Еңбек ақыны есептеуде кәсіпорынның кейбір ерекшеліктерін есепке алған
жөн. Оларға мысалы түнгі ауысымдағы жұмыстар: қауіпті,зиянды ... ... ... ету ... жұмыскерлерге жоғарғы біліктілік тобын
тағайындауға Ki коэффицентін көбейтуге болады. Немесе формула ... ... ақы ... ... бір ... ... болады.
2. Шет елдердің үлгісімен заманға сай еңбек ақы төлеу жүйесі
Шет елдерде ... ... ... сипаттамасында әрине көп тәжірибе
жиналған. Әр елдің жүйелерінде өздерінің ... ... бар: ... ... ақы, Жапонияда стаж бен оңтайлылық үшін, Германияда – ... ... ... біліктілігі үшін, Ұлыбританияда ... ... ... ... – жеке және ... ... төлемдер.
Еңбек ақы төлеу жүйелерінің кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... елдерде бірте бірте еңбек ақы төлеудің
жеке өндіруге байланысты формасын қолданудан бас тартып ... ... ... өсу жағдайында жұмыскердің жеке салымын өлшеу қиынға соғып
барады. Бұл бір жағдай. Екіншіден, еңбек ұжымының арасындағы ... ... ... ... ... қабылдауының өсуіне көп көңіл
аударылады. Осыдан барып еңбек ақыны ... ... ... қолдану
тиімдірек. Бұндай төлем формасының негізіне механизмдермен машиналарды
қолдану дәрежесі, бригадалық, ұжымдық ... ... ... ... ... ... жалпы нәтижесіне байланысты еңбек ақының ... ... ... төлем формалары өз маңызын ... ... ... ... көп ... аударылуда.
Германияда еңбекті ұйымдастырудың икемді формаларымен қатар мамандықты
ұштастыру, өзіне қосалқы ... алу үшін ... беру ... ... Және де ... ... ... кезіңде психологиялық факторлар,
еңбекті ... ... оның ... ... көңіл аударылады.
Еңбек ақы төлеу саясатында «сіңірілген еңбек» жүйесі көп қолданылады.
«Cіңірілген еңбекті» бағалау жүйесі біркелкі ... ... ... ... ... әртүрлі еңбек көрсеткіштерін ескеру үшін қолданылады.
Жұмыскерге баға беру факторы өндірістік ... ... ... ... пайдалану) және жеке түрлері болады.
«Cіңірілген еңбекті» бағалаудың түрлері:
- баллдық жүйе;
- сауал беру жүйесі;
- сараптап бағалау жүйесі;
«Cіңірілген еңбекті» ... ... ... көп ... қаржылай қатынасының әртүрлері олардың ... ... ... ... көрсеткішті жұмыс атқаруға, еңбек өнімін
арттыруға құлшындырады.
Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... үшін
керек;
- жұмыскерді жұмысқа алу үшін;
- жұмыс ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы;
- кәсіпорында жақсы ұйымдасқан – техникалық, әлеуметтік, экономикалық
жұмыс жағдайын құру үшін;
- жұмыскердің ... ... ... өсуін ынталандыру үшін;
Жұмыскердің өсу тетігін нақты ... ақы ... ... ақы ... ... іске ... Әсіресе жұмыскердің кәсіпорыннан алатын
қосымша пайда ставкаларының маңызы зор.
1. Жұмыс күшін кәсіпорынға тартудың түрлі жолдары бар. ... үшін бас ... ... ақы төленеді, Жапонияда
жастарға арнайы отбасы үшін қосымша ақы бар, оның ... өсіп ... ... ... ... ... ... аттестацияның көптеген әдістері қолданылады.
әсіресе жұмыскердің сіңірген еңбегіне баға беру ... ... ... ... бір дәрежелі қызметте істейтін
біркелкі, білікті жұмыскерлер өздерінің жеке қабілетіне,
тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... еңбегін бағалау әдісі кәсіпорында
жұмыскердің қызметін жоғарлату үшін, еңбек ақысын көбейту
үшін, келісімшарттың уақытын созу ... т.б. ... ... ... жеке басты қасиеттерін
бағалау, олардың бәсекелік мүмкіндіктерін көтерудегі
маңызды тетік.
3. Жұмыскерді кәсіпорында ... үшін ... ақы ... ... ... фриманың акцияларының
дивиденттері, т.б. амалдар қолданылады. ... ... ... Жапонияда қолданылады. Онда еңбек
ақының жаңа келген жұмыскерлерге тағайындалған мөлшері (3,5-
4 ке дейін) жұмыс ... ... ... ... 3,5-
4 есе аз. «Өмір бойы жалдау» жүйесі жұмыскердің еңбекақысы
оның жасы өскен сайын автоматты ... ... ... ... бұл жүйе ... ... табыстарына қарай
қосымша көтермелеу қолданылып жүр. Еңбек ақы құрамында
«өмірге үстеме төлем» ... ұғым бар. Бұл ұғым ... үй ... ... тағы ... ... ... Бұл қосымша төлемдердің мөлшері жұмыскердің ... 9-10% ... ... бұл ... ... ... ... онша көп емес, бірақта жұмыскердің әрбір
мұқтажы жұмыс берушінің назарынан тыс қалмағаны туралы әсер
қалдырады. Қалыптасқан ... ... ... ... ету ... ... ... төленетін әлеуметтік – тұрмыстық төлем ақылар
жұмыскерлер арасында фирмамен ортақтық сезімін ... ... шығу ... ... резерв фондының
өзгертілген түрі, ... ... ... ... ... ... ... 10%-нің
зейнетақы қоры бар. Бұл фирмаларға ... ... бұл ... жұмыс күштерін нығайтуға қосымша
ынталандырады.
4. Кәсіпорында жоғары дәрежелі ұйымдасқан техникалық жағдайдың
құрылу арқасында техника мен технологияны тұрақты жаңалап
тұруға, ... ... ... және ... ... отыруға мүмкіндік туады.
Жоғары ұйымдасқан техникалық жағдайдың бәрі ... ... ... ... ... жұмыс уақытысынан басқа өнімнің
азаюына себеп. Бұған тағы еңбекті дұрыс ұйымдастырып, нормалау да жатады.
Бұл ... ... ... ... ... ... оның шамасын
өзгертіп саралдау. Еңбектің әлеуметтік-экономикалық жағдайы бұл- еңбекті
материалды-моральді сыйлау. Олардың ішінде ... ... ... мен ... ... біріңғай дәрежесі, еңбек ақының шамасын автоматты өгерту
жоғары орын алады. Бұл жеке ... мен ... ... ... ... береді.
5. Мамандық дәрежесін тұрақты көтеруге ынталандыру үшін ... ... ... ... ... ... мамандық жүйесін көтеруді
қаражаттандырып отыру керек. Білім көтеру жүйесін қаражаттандыру дегеніміз,
жұмыскерге еңбек ақы ... ... ғана үшін емес ол ... бір ... ... істей алатын жұмысына қаражаттандыру деген сөз. Бұл жүйемен
кәсіпорынды тез арада ... ... ... жаңа түрін шығару
жағдайында ... ... ... классикалық нарықтыққа көп көңіл аудару
керек. Олар Франция, Германия, Жапония, ... т.б. Бұл ... ... ... ... мынандай:
1) Мемлекет тарапынан реттеу аз еңбек ... оның ... өсу ... ... ... ... ... шарт бойынша ұлттық және өнеркәсіп салаларындағы
реттеу. Мемлекет пен өнеркәсіп саласының ... ... ... ... шарт ... ... ... тәртібі, еңбек ақының формасы мен түрі, оны көбейту
дәрежесі, әлеуметтік төлемдер мен ... ... ... ... ұжымдық келісім шарты, фирмалар тарифтік ... ... ... ... ... орта еңбек
ақыны белгілейді.
Осы келтірілген реттеу түрлерінің бәрі бір ... ... ... ... ... ақыны реттеудің біріңғай тетігі пайда болады. Өркендеген
елдердегі еңбек ақыны ұйымдастырудың ерекшеліктері мен нақтылы ... ... ... тәжірибесі.
Еңбек ақыны мемлекет тарапынан реттеудің үш бағыты бар:
1) Салық ... ... ... ... мен ... ... ... төлемі фондының өсуінің құнсызданудың серпініне
байланысын анықтау арқылы. Еңбек төлемі ... ... ... ... ... табылады. Еңбек ... ... ... да ... ... байланысты.
Мысалы: фондының 2,6% кадрларды дайындайтын мемлекеттік
орындарға аударылады; 1% арнаулы үй ... ... ... Бұл ... ... аз ғана ... таза пайданың кәдімгідей азаюына әкеп соғады. ... ... бар ... пайдалануды жақсарту
арқылы, жаңа прогрессивті технология қолдану ... ... осы ... сай ... ... ... болады. Еңбек ақының төлем фондысын
реттеудің негізгі ... бұл – ... ... ... ақы
туралы жұмыскермен кәсіподақ ... ... және ... ... ... ... шарт.
Парламент қабылдаған еңбек кодексі ... ... ... кепілдігі белгіленеді. Еңбек ақының аз
деңгейі белгіленеді, ... ... ... ... ... ... ... стажы мен
зейнетақы мөлшері белгіленеді. Төленімді демалыстың шамасы,
жұмысқа алу принциптері және басқа да ... ақы ... ... ... Өнеркәсіп кәсіподақтарымен
министірліктердің келісімімен экономиканың әр ... ... ... ... Бұл ... ... ... бойынша еңбек ақының деңгейін көбейтуге
керекті еңбек стажы белгіленеді. Мысалы, екі жылдан ... ... ... егер ол ... өтсе 2 % ... ... еңбек ақы туралы келісімдер ұжымдық еңбек
келісім шарт ... ... ... келісімшарт жергілікті кәсіподақ
ұйымымен келісе ... ... мен ... ... ... ... тариф ставкасының айлық еңбек ақының мөлшері белгіленеді және
еңбек ... ... ... белгіленеді.
Еңбек келісімшарты кәсіпорын басшылары мен жұмыскерлер арасында
келісіледі. Онда ... ... ... ... мен еңбек төлемінің басқа
жағдайлары белгіленеді.
Еңбектің сапасына және ... ... ... ... ... ... он үшінші еңбек ақы төленеді.
Үш жылда бір рет ... ... ... ... ... белгіленеді.
Оның деңгейі 1,5 тарифтен аспауы керек. Жылдық сыйлық ... ... ... кейін беріледі. Бұл жылдарда сыйлық банкте ... ... ... одан ... ... Бұл жұмыскердің бір кәсіпорында
жұмыс істеуіне ынталандырылады.
Францияда еңбек ақы фондысының құнсыздану процесіне байланысты реттеу
тетігі жұмыс істейді. ... ... мен ... ... келесі
жылғы еңбек төлемдерінің фондыларын белгілеп бекітеді. Әрине еңбек фондының
өсу деңгейі құнсызданудың өсу деңгейінен аспау керек.
Швеция тәжірибесі.
Кәсіпорындардағы және ... ... ... еңбек ақының
деңгейін белгілеу жүйесі едәуір күрделі ... ... бір ... ... ақы ... ... ... еңбек ақы»
саясаты қолданылады. Оның негізгі принциптері келесілер:
1) Бірдей еңбекке бірдей еңбек ақы
2) Жоғарғы және төменгі ... ақы ... ... ... ... ... ақы ... бойынша кәсіпорындардың әр
саласында біріңғай білікті бір қарқында жұмыс атқаратын ... ... ... ... бір ... болу ... Бұл ... кәсіпорындарда
олардың шаруашылық жұмысының нәтижесіне қарамай бір білікті және ... ... ... ... ... ... болу керек деген сөз.
Егерде он кәсіпорынның ... өте ... ... ... ... орташа, ал
қалғаны шығынмен жұмыс істесе де бұл ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы
алады. Бұндай принциптің нәтижесінде пайдасыз, нашар жұмыс атқарылатын
кәсіпорындардың басшыларының қайта құру ... ... ... ... ... әкеледі. Ынтымақты еңбек ақы саясатын қолдану нәтижесінде
кәсіпкер мен жұмыс атқарушылар нақты орта ... ... ... пайданы
алуына мүмкіндігі болмайды. Ал бұл артық түскен пайданың ... ... ... ... ... сипатының мәні жоғарғы және төменгі еңбекақы
айырмашылығын азайтуында.
Ұжым келісімін ... ... ... ... ... төмен еңбек ақы
алатын жұмыскерлердің еңбек ақысының озу қарқынымен өсіру ... ... ... ... қай категориялы жұмыскер болса да олардың
салық ұсталғаннан қалған еңбек ақыларының қатынасы 1:2 ... ... ... елде ... ... ... ... жоқ.
Жапония тәжірибесі.
Жапониядағы еңбек ақы төлеу ... өмір ... ... бір ... ... және ... ... байланысты. Дегенмен классикалық
жапониядағы еңбек ақы төлеу ... ... ... ... біліктілікке
қарай төлеу жүйесіне ауыса бастады. Бірақта Жапонияда бұл жүйеге ... ... ... ... ... ... жалғыз және негізгі
көрсеткіші емес. Бұрыңғыдай Жапония кәсіпорындарда еңбек стажы бағалы және
Жапония басқару ... ... ... және ... ... ақы ... ... байланысты сақтауға тырысады.
Жапониядағы еңбекті жіктеу жүйесінің ... ... ... ... ... бағалауға айналады. Сарапшылар жұмысты
жіктемейді, олар бұл жұмысты істейтін ... ... не ... ... ... ақы ... ... негізінде жеке басшы тариф
ставкасы жатыр. Бұл ставка жұмыскердің жасына, ... ... ... ... ... ... ... алынатын жүйесі, ставка
мөлшері көрсетілген тариф сеткасына жинақталады. Жапонияда қалыптасқан
еңбек ақы төлеу ... ... ... жаңа ... ... Бұл ... түрі жұмыскердің жасы мен стажына ғана байланысты ... ол ... жеке ... ... ... ... ... Еңбек ақы төлеу жүйесінің негізіне еңбектің ... ... өз ... ... бұл ... жұмыскердің еңбек көрсеткішіне және
еңбек ақының еңбектегі ынталандыруына ... ... ... ... жұмыскердің өз міндетін атқару мүмкіндігі (68,1%), әр
міндетінің маңызы (25,3%), біліктілігінің деңгейі мен кәсіптік ... ... ... (36,5%), ... мәртебесі (47,5%) алынады.
Еңбек ақының негізгі мөлшері төрт көрсеткіш арқылы анықталады:
1) Жасына қарай;
2) ... ... ... ... ... ... Еңбегінің нәтижелілігі.
Мұнда жұмыскердің жасы мен стажы ескі қалыптасқан жеке ... ... ... ... ... нәтижелілігі жаңа «біліктілік
ставканың» негізі болып саналады.
Жеке тарифтік ставка екі бөлімнен ... ... ... ... ... ... ... Тарифтік сеткасында горизонталь бойында
жеке ставканың жасқа байланысты мөлшері вертикаль бойында стажға байланысты
мөлшері белгіленеді. ... ... ... жас және ... ... ... ... мөлшері екі көрсеткішке байланысты:
1) Жұмыскердің еңбегінің біліктілігінің ... ... ... ... горизонталь бойында кәсіптік разряды, ал ... балл ... ... көрсеткіші көрсетіледі.
Әрбір жеке жұмыскер категорясына жеке еңбек ставкасының ... ... ... ... ірі ... жоғарыда атап өтілген
бірлескен тарифтік ... ... Бұл ... ... мен инженер-
техникалық қызметкерлерге ортақ. Бұл ... ... ... ... әр ... статусы бірдей деген ұғымды
саясаттау. Дегенмен әр категориядағы қызметкерлер үшін бұл ... ... үшін ... мен ... ... ... мамандар үшін
үшінші мен ... ... ... ал ... ... үшін
жетінші мен тоғызыншы разряд аралығы.
Жұмыскердің ставкасының мөлшері тарифтік сеткадада горизонталь бойынша
оның бір разрядтан екіншіге өту үшін ... бір ... өту ... ... ... ... ... жұмыскердің жаңа мамандықты қалай тез
меңгеруіне, оның әртүрлі еңбек функциясын атқара алуына байланысты. Әрине
компания, ... ... ... разрядқа өтуге дайындалуына мүмкіндік
береді. Жұмыскердің еңбек салымына байланысты тариф жүйесін қолданудың өте
зор маңызы бар. Еңбек нәтижесі жыл ... үш ... жүйе ... ... Бұл ... нәтижесінде жұмыскер тариф сеткасының вертикалында
бір, екі немесе үш қатарға жоғарлауы ... ... ... ... ... ... әрбір жұмыскер өз еркімен еңбек ақысын ... ... оның ... ... арттыру мүмкіндігін тудырады.
Еңбектік тариф ставкасын ... ... ... ... еңбек салымына байланысы автоматты түрде өсуіне жол бермейді.
Бұл әрине сыйлық мөлшерінің ... ... ... ... ... ұйымдастыру жағдайында қазіргі замандағы көптеген
Жапон фирмалары мен мен ... ... ескі ... жүйелермен
жаңа еңбектік тарифтік жүйелердің ... жаңа ... ... Шведтің де, Жапондардың да және тағы басқа елдердің ... ... өз ... ... болмайды. Бірақ оларды талдап
үйренген пайдалы. Бұл еңбек ... ... мен ... ... ... ... көмек жасайды. Тек шетелдерде ғана еңбек
ақы төлеудің жаңа түрлері қолданылады. Біздің елде ... ... ... ... ақы ... ... қолданудың көптеген ... салу ... ... ... ... ... ... ақының тарифтік жүйесі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Жер салығының қазіргі кездегі жағдайы64 бет
Нарықтық экономика жағдайында Бизнес-жоспардың тиімділігін анықтау ТШО ЖШС мысалында135 бет
Нарықтық-экономикалық жағдайындағы тұлғаның құндылық бағдары мен өмірлік мағына бағдарының өзара байланысы100 бет
Пайда және оның эволюциясы13 бет
Фирма18 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь