Валюта қатынастары және валюта жүйесі

Кіріспе
Валюта ( итальян сөзі, сөзбе . сөз . құн) елдің ақша бірлігі, оның шартты түрі, халықаралық төлем . есеп айырысу айналымының каналдары арқылы ұлттық ақшаларды қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және әлемдік еңбек бөлінісін интенсивтендіру (күшейту) халықаралық нарықтың құрылуына себепші болды.Өндіріс күштерінің дамуы мен ішкі нарықтағы өркендеген салалардың өнімін сатуда туындайтын қиындықтар, тауарлар тасымалы жағдайларын жетілдіру . міне осылардың бәрі әлемдік сауда . саттық байланыстарының кеңеюіне әсер етті.Әлемдік тауар айналымының дамуы мұнай, машина жасау, ауыл шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі салаларының өнімдерін сатудың ұлғаюына байланысты болды.
Халықаралық экономикалық қатынастарда өндіріс пен капиталды интернационалдандыру ішкі сауда айналымындағы шектеуді азайтуды, оның жолындағы кедергілерді жоюды, яғни ішкі сауда . саттықты босаңдатуды талап етті. Өз тауарларының сыртқы нарықта кедергісіз қозғалыста жүруіне транскорпорациялардың қызығушылығы күшті болды. Олардың дамушы мемлекеттердің тауарлардын нарыққа түсуін жеңілдетуі, сондай . ақ интернационалдық өнеркәсіп кешені аумағындағы ішкі корпорациялық тауар айналымының ұлғаюы . ресурстарды толық және тұрақты қолдануға қол жеткізгендіктің айғағы.
Әлемдік шаруашылық байланыстағы өнеркәсібі дамыған мемлекеттердің өзара қарым . қатынастарының тереңдеуі және кеңуі осы елдердің экономикалық жағдайын анықтайтын барлық факторлардың . өндіріс пен әлемдік айырбастың, жалақы мен бағаның өсу қарқынына зор әсер етті. Әлемдегі елдердің шаруашылық қарым . қатынастарына тауарлар, қызмет, капитал және несие легі жылдан . жылға ұлғая тусуде. Ұлттық қоғамдық ұдайы өндіріс процесінде қалыптасқан тауар айналымы тұрақты түрде әлемдік нарыққа ұласады және де әрбір егемен мемлекеттің заңды төлем құралы болып оның ұлттық ақшасы саналады. Халықаралық тауар айналымында, әдетте, шетел валютасы қолданылады. Бұл әлемдік шаруашылықта жалпы бүкіл мемлекттерге міндетті деп танылған халықаралық несие ақшасының әзірше жоқтығынан.
Елдердің әлемдік шаруашылыққа интеграциялануы ( экономикалық одаққа кіруі) ақша капиталының бір бөлігінің ұлттық ақшадан шетел валютасына және керісінше айналуын туындатады.Ол халықаралық валюта, есеп айырысу және несие . қаржы қатынастарында жүзеге асады.
        
        Кіріспе
Валюта ( итальян сөзі, сөзбе – сөз - құн) елдің ақша ... ... ... халықаралық төлем – есеп айырысу айналымының каналдары арқылы
ұлттық ақшаларды қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және ... ... ... ... ... нарықтың құрылуына себепші
болды.Өндіріс күштерінің дамуы мен ішкі нарықтағы ... ... ... ... ... тауарлар тасымалы жағдайларын
жетілдіру – міне осылардың бәрі әлемдік сауда – ... ... әсер ... ... айналымының дамуы мұнай, машина жасау,
ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарда өндіріс пен капиталды
интернационалдандыру ішкі сауда ... ... ... ... ... жоюды, яғни ішкі сауда – саттықты босаңдатуды талап
етті. Өз ... ... ... ... ... ... қызығушылығы күшті болды. ... ... ... ... ... ... сондай – ақ
интернационалдық ... ... ... ішкі ... ... ... – ресурстарды толық және ... ... ... ... ... байланыстағы өнеркәсібі дамыған
мемлекеттердің өзара ...... ... және ... ... экономикалық жағдайын анықтайтын барлық факторлардың - өндіріс пен
әлемдік айырбастың, ... мен ... өсу ... зор әсер ... ... ... ... – қатынастарына тауарлар, қызмет,
капитал және несие легі ...... ... ... ... ... ... процесінде қалыптасқан тауар айналымы тұрақты түрде әлемдік нарыққа
ұласады және де әрбір егемен мемлекеттің заңды төлем ... ... ... ақшасы саналады. Халықаралық тауар ... ... ... ... Бұл ... шаруашылықта жалпы бүкіл мемлекттерге
міндетті деп танылған халықаралық несие ақшасының әзірше жоқтығынан.
Елдердің ... ... ... ... ... ... ақша капиталының бір бөлігінің ұлттық
ақшадан шетел валютасына және ... ... ... ... есеп ... және ... – қаржы қатынастарында жүзеге асады.
Валюта қатынастары және валюта жүйесі.
Валюта қатынастары - әлемдік шаруашылықта валюта айналымынан
қалыптасатын қоғамдық ... ... олар ... ... ( ... ) ... айырбасталуына қызмет етеді.
Валюта қатынастарының кейбір элементтері көне дәуірде ( ... ... ... және ... ... ... пайда болған. Валюта
қатынастарының туындауы ұдайы өндіріске байланысты ... ... ... ... ... ... ... керісінше де әсер (
жағымды немесе жағымсыз ) етеді. Валюта ... ... ... ережелермен реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстардың дамуына қарай ... ... ... ... ... - ол ... көзқарас тұрғысынан –
шаруашылық байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи ...... ... жиынтығы; ал ...... – ол ... бір ...... ... шегінде
мемлекеттік – құқықтық түрде ұйымдасқан валюта – экономикалық қ қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ... ... және ... немесе
аймақтық валюта жүйесі қалыптасқан. Алғашқыда елдің ақша жүйесінің құрамдас
бір бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі ... ... ... жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті
қалыптастыруға және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың ... ... ... ұлттық валютаға негізделіп құрылады.
Ұлттық валюта – елдің ақша ... Ол ... – қол ... ... және қолма – қол емес ... ( ... ақша ... болады. Оның эмитенттері ұлттық орталық банк және
коммерциялық бактер. Ұлттық ... ... ... элементтері
төмендегілер:
• ұлттық валюта;
• ұлттық валютаның шетел валютасына айырбасталу ... екі ... ... ... валютасына шектеусіз еркін айырбасталатын валюта. 1978
жылдан Халықаралық валюта ... (ХВҚ) ... ... қолданылатын
валюта» деген ұғым енгізілген. Оған американдық доллар, немістің маркасы,
жапон иені, француздық франк, ағылшындық фунт стерлинг;
ә) жарым – ... ... ... ... ... рубль;
б) айырбасталмайтын (тұйық) валюта;
• валюталық паритеттің бірдейлік ережесі – ... ... ... ... ... Ақша ... алтын мазмұнына негізделген
ондағы алтын паритеті алынып тасталды ( Батыста 70 ... ал КСРО ... 1991 ... ХВҚ – ның ... бойынша валюта паритеті тек СДР –
арнаулы ақша өлшемімен немесе басқа халықаралық ... ... ... ... ... 70 – жылдардың орта шенінен бастап паритеттер
валюта қоржыны ( ... ... ... Валюта қоржыны деп
бірнеше валюталардың нарықтық бағамына көбейтіп, оларды АҚШ долларына
бөлумен ... бір ... ... өлшенген бағамын айтады.
Мысалы,СДР валюта қоржыны жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... қазір ондағы американдық доллардың үлесі ... ... ... – 21, ... иені – 18, ... франк және фунт
стерлингтің әрқайсысының үлесі 11% - тен ... ... ... ... (ЭКЮ) он екі ... валютасынан тұратын валюта
қоржынынан құрылған, ЭКЮ 1999 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... ... ... валюта бағамының тәртібі ( белгіленген, белгілі бір аралықта өзгермелі).
Мысалы, Еуропа валюта жүйесіндегі орталық ... он екі ... ... ауытқу шегі + 15 % шамасында ... 1995 ... ... ... АҚШ – тың 1 ... шаққанда 4300 – 4900
руб. аралығында, ал 1997 ж. 5750 – 6350 руб. ... 1998 ж. ... ... шегі 9500 ... ... ... ... - қаржы
дағдарысы кезінде, 1998 жылдың тамызынан, рубльдің долларға шаққандағы
бағамы бұл шектен шығып,деноминацияланған 15 – 25 ... ... ... 254]. ... ... ... бағамының өзгеретін шегі заңмен
бекітілмеген;
• валюталық шектеудің болуы немесе болмауы. ... ... ... тұрақсыздығына байланысты шектеу, лимит белгілеу, белгілі
бір валюталық құндылықтармен жүргізілетін операцияларға тиым ... 50 – ... аяқ ... ... ... ... ... бірте валюталық шектеуді алып тастаған. 1996 жылы Ресей ХВҚ ... ... ... саудалық және саудалық емес операцияларға
валюталық шектеулерді жойды.
• төрт ... ... ( ... ... ... және валюта резервтері,СДР
есепшоттары, еуро ( 1999 жылдан ЭКЮ – дың ... ХВҚ ... ... және ... ... қарызын өтеу мүмкіншілігін
білдіретін мемлекеттің халықаралық валюта өтімділігін реттеу;
• халықаралық несиелік айналым құралдары мен ... есеп ... ... ... ... валюта нарығы мен алтын нарығы ережесі;
• валюта қатынастарын реттейтін ұлттық ... ... ... ... ... ... ... органдар, мысалы, Қазақстанда
Ұлттық банк Ресейде – валюталық және экспорттық ... ... ... ... дамуына байланысты әр елдің ұлттық
валюта жүйелерінің негізінде дүниежүзілік және аймақтық валюта жүйелері
қалыптаса ... ... ... ... келісіммен
заңды түрде бекітіледі.
Дүниежүзілік валюта ... ... ... ... ... ... яғни ол – халықаралық несие – қаржы
институттарымен ... – шарт және ... ... ... ... ... Бұл ереже – шарттардың ... ... ... ...... ... ... қатысушы
фирмалардың іс - әрекеттерінің ... ... ... валюта
жүйесі халықаралық экономикалық және сауда ... ұзақ ... ... туғызуы қажет.Басқа жағынан, оның мақсаты – кейбір
мемлекет пен үкіметтер жағынан болып ... әр ... ... ... ... – таныстық ( протекционизм) әрекеттерді түп – тамырымен құртуға
мүмкіндік жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық ... ... ... Ол ... даму ... ... айырбастың көлеміне,
баға саясаты мен жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік ... ... ... ақша – ... ... сондай – ақ қатысушы ... ішкі ақша ... ... ... ... ... ... ұғымға кіретін ішкі және сыртқы жүйелер органикалық өзара байланысты,
себебі ... ... ... - әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік ақшаның бірден – бір түрі ... ... ... ... ... Алтын монетаны халықаралық есептесуде
қолдану үшін алдымен ... ... соң ... ... ... соғу ... ... айналыс шығындарын азайту мақсатында халықаралық есеп
айырысуда ұлттық алтын монета және ... ... ... ... ... дамудың нәтижесінде дүниежүзілік валюта жүйесінің
негізгі элементтері қалыптасты.Олар:
• әлемдік ақшаның міндетті формасы (алтын,резевтік валюта, ... ... ... ... ... ... валюталық паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру;
• валюталық шектеу көлемін тәртіптеу;
• халықаралық ... ... ... ... белгілеу
( мысалы, ХВҚ 1970 жылдан айналымға жаңа халықаралық валюта өлшемі ЭКЮ –
ді, ал 1999 ж. қаңтардан ... ... ... ... ... құралдарын қолдану тәртібін үйлестіру;
• әлемдік валюта нарығы мен алтын нарығының ережесі;
• мемлекетаралық реттеу институтының ... – 1944 ... ... қоры ... ... жүйесі (ЕВЖ) – дүниежүзілік валюта жүйесінің
шеңберінде батыс Еуропаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін ... Ол 1957 жылы Рим ... ... ... ... нарық’’ одағындағы
мемлекттердің экономикалық және валюталық ... ... ... 1979 жылы ... ...... ... ынталандыру,
еуропалық саяси, экономикалық және валюта одағын – ... одақ ... ... ... күшейту. Еуропа валюта жүйесінің
элементтері дүниежүзілік валюта жүйесінің элементтеріне дәл ... ... ... ... мен ... оның
құрылымдық принциптерінің әлемдік шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік тұрғыда күштердің орналасуына және ... ... ... ... байланысты өзгереді. Бұл принциптер сәйкес келмесе
дүниежүзілік валюта жүйесі әлсін - әлі дағдарысқа ... оның ... жаңа ... ... құрылуымен ұштасады.
Валюта бағамы, оның экономикаға әсері
Халықарлық экономикалық операцияларды жүргізу үшін ұлттық ... ... ... ... ... ... процесі белгілі
бір арақатынастармен жүргізіледі. Әр ... ... ... арақатынасы, яғни басқа елдің (немесе халықаралық ақша
өлшемінде) ақша ... ... бір ... ақша ... ... бағамы деп аталады.
Валюта бағамы халықаралық валюталық, есеп айырысу, несие-қаржылық
операцияларды жүргізу үшін қажет. ... ... ... ... ... ... валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің валютасы
бұл мемлекеттің жерінде күнбе – күнгі ... ақша ... ... ... құқы жоқ. Ал импортшы шетелден сатып алған ... үшін ... ... сатып алады. Валюта бағамы қайта ... ... ол ... валютасымен немесе халықаралық валюталық
өлшемдермен көрсетілген осы мемлекеттің ақша өлшемінің «бағасы». Валюта
бағам валюта нарығындағы ... пен ... ... ... ... ... валюталарды салыстыру барысында қалыптасады. Тауардың
бағасы оның құны негізінде құрылатыны сияқты, ақша өлшемінің бағасы оның
сатып алу ... ... ... бағамының қалыптасуы – көп ... ... ... пен ... әсер ... факторлар мыналар:
• Инфляция қарқыны;
• Процент мөлшерінің деңгейі;
• Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... факторлар елдің экономикалық жағдайын білдіретін факторлар.
Мысалы, егер басқа факторлар кері әсер ... ... ... елдегі инфляцияның қарқыны жоғары болған ... ... ... ... ... ... ... ақшаның инфляциялық
құнсыздануы оның сатып алу мүмкіндіктерін төмендетіп және ... ... ... активтік төлем балансында оның валютасына
шетел борышқорларының сұранысы артады, сол кезде оның бағамы көтерілуі
мүмкін.
Егер ... ... ... елде ... ... ... онда ол ... капиталының құйылуына, валютаға сұраныстың
көтерілуіне, оның бағамының жоғарлауына әсер етуі ... ... ... ... әртүрлі саяси, саудагерлік, психологиялық
факторлар да әсер етуі ... ... ... ... ... ... әр ... Ол әдістердің негізгілері мыналар;
• Валюталық интервенция (ұлттық банктің ұлттық валютаға шетел
валютасын сатып алып - ... ... ... ... ашық ... ... ( бағалы қағаздарды
сатып алып – сатуы )
• Ұлттық банктің проценттік мөлшер деңгейін және ... ... ... бағамын белгілеу, яғни валюталарды ... ... ... котировка (баға белгілеу) деп
атайды. Валюта нарығында валюта бағасын ... екі ... ... және ... котировка деп шетел валютасының бағамын ұлттық валютамен
көрсетуді айтады. Бұл әдіс көптеген мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасының
белгілі бір санының көрсетуі. Жанама котировка әдісін Ұлыбритания, ... ... ... ...... АҚШ қолдануда.
Банкаралық валюта нарығының операцияларында ұлттық валюталарды
АҚШ долларына қарап бағалау басымырақ, бұл ... ... ... ... ... ... ... түсіндірілді. Банктер сауда -
өнеркәсіп клиенттеріне валюта бағамын белгілегенде ... ... ... ... етіп алады. Кросс –курс – ол екі валюта ... ... ... ... ... егер швейцария банкі
швейцарлық франкінің ГФР ... ... ... ... ... оны ... мен ... бағамдарын долларға салыстырумен шығарып
алады. Мысалы,
1,6790 ГФР маркасы =1 АҚШ долл.
1,4940 швейц.фр.= 1 АҚШ долл,
1 ГФР ... = 1,4940: ... ... ... және ... алушы бағамдарын белгілейді. Сатушы
бағамы – ол ... ... ... бағаммен сатуға дайындығы, ал
сатып алушы бағамы банктің валютаны сол бағамен ... ... ... ... ... ... сатып алушы бағамынан сатушы бағамы
әрдайым жоғары. Олардың арасындағы айырма банктің пайдасын құрайды.
Сондай – ақ ресми, банкаралық, ... ... ... ... ... ... орталық банк жүргізеді. Ол есеп
жүргізу мақсатында, кедендік төлемдерде, төлем балансын құрастырғанда
қолданылады. ... ... ... валюталық операциялардың
негізгі бөлігі биржадан тыс банкаралық валюта нарығында өтетіндіктен
, бұл елдердің ішкі нарықтағы ... ... ... банкаралық
баға. Банкаралық котировканы ірі коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... Ол банк клиенттері үшін баға белгілеу негізі ... ... ... ... ... ... ... валютаны сатып алу- сату үшін биржаға ... ... ... ... ... ... валюта бағамының өзгеруі ел экономикасына екі жақты әсер
етеді. Ұлттық валюта ... ... ... ... ... ол ... ... валютасымен (мысалы, доллармен)
түскен түсімді арзандаған ұлттық валютаға (егер 1 ... ... 20 ... 25-ке ... ... онда 1 ... ... 5 теңгеге тең) айырбастаған кезде экспорттық сыйақы ... ... ... ... ... әлемдік бағадан төмен
тауарларды алып кетуді кеңейту ... ... ... пайданы ұлғайту
үшін ұмтылады.
Бұл тұста импортшылар ұтылады, себебі валютаны келісім – шарт
бағасымен ... алу ... ... ... ... ... доллар 20
теңге емес 25 теңге тұрады). Ұлттық валютаның бағамы төмендегенде
онымен көрсетілген іс – ... ... ... ... сатып алуы
қымбатқа түсетін шетел валютасымен көрсетілетін сыртқы қарыз өседі.
Шетел ақша өлшемдерімен өсуі, ... ... ... кері ... ... Валюта бағамының
ауытқу салдары елдің валюта – экономикалық және ... оның ... ... ... ... ... бағамы бір елдің ... ... ... валютасына
айырбастағандағы валюталардың қатынасын айтамыз. Мысалы: ... 1$, 164тг = 1£, ... ... заманда валюта бағамын белгілеуде қарама- қарсы екі әдіс
бар:
1) валютаның еркін айналымдағы бағамы;
2) тағайындалатын валюта ... ... ... ... ... кезінде бағам ұсыныс пен сұраныстың әсерінен
қалыптасады.
Теңгенің рубльге айырбасталатын бағам жағдайын қарастырайық
1 жағдай. Рубльге ... ... ... Соның арқасында
қазақстандықтарға рубль арзандап, онымен ... ... ... ... ... ... ... тауарларына деген
сұранысты өсіріп, ... ... ... алуға қажет рубльге ... ... ... ... ... ... ... тауарлар арзандап,
оған сұраныс жоғарылайды да теңгеге деген сұраныс та жоғарылайды.
Валютаның еркін айналымдағы бағамына көптеген ... ... ... Тұтынушы талғамының өзгеруі. Басқа елдің тауарына деген
тұтынушының талғамы, ... ол ... ... қатты әсер
етеді.
• Табыстың салыстырмалы азаюы. Бір елдің ұлттық ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, ол
елдің бағамы төмендейді.
• Бағаның салыстырмалы өзгеруі. Егер ... баға ... ... ... ... Онда ... ресейліктердің
салыстырмалы арзан тауарын ... ... ... қосымша
сұраныс тудырады.
• Салыстырмалы нақты пайыздық мөлшерлемерінің ... ... ... ... ... «Қымбат ақша» саясаты
жүргізілді. Нәтижесінде инфляцияны есептей отырып алынған нақты
пайыздық мөлшерлеме мөлшері ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасында:
а) Ресейге қарағанда жылдам өсу қарқыны болады деген жорамал
бар: ә) ... ... ... ... ... ... деген қауіп
бар; б) төмен ... ... ... ... ... ... бар тұлғалар теңгені басқа, қалыпты ... ... Ал ол сол ... ... ... ... ... қымбаттатады.
Еркін айналым кемшіліктері:
• Белгісіздік және сауданың нашарлауы. ... және ... ... ... ... Мысалы, қазақстандық кәсіпкер АҚШ –
тан 90 мың ... ... ... ... ... Ол ... 79 ... санады, ал елдегі жағдайға байланысты төлем
уақыты ... ... ... 150 тг. ... ... кәсіпкер екі есе көп
ақша төлейтін болады.
• Сауда жағдайы. Елдің экономикасы ... ... ... төмендеген жағдайда нашарлайды. Валюта бағамына тәуелді
болады.
• Тұрақсыздық. Ішкі экономикаға жағымсыз әсер етеді. ... ... ... Бұл тәсіл жоғарыдағы тәсілге қарама – қарсы
әдіспен ... Оның ... ... ... ... ... ... қиындатылады, ал тағайындау
жағдайында тапшылықты мемлекет жоюы ... Оны жою ... ... ... және лоар ... ... ... елдерде
қолданыла алады:
• Резервтерді қолдану. Ол нарыққа мемлекеттің өзінің ... ... ету ... Ал ... қоры ... ... Мысалы қарастырып
отырған еліміз алдыңғы жылы оң сальдолы ... ... ... ... Ол қор ... иелігінде алтын ретінде
сақталып, бағам ... ... ... ... ... саясаты. Ол мемлекеттің бағамды бір қалыпта ұстау мақсатындағы
импортты (яғни шет ел валютасына деген сұранысты) шектеу, ... (өз ... ... ... ынталандыру саясаты.
• Валюталық бақылау. Тағы да бір балама валюталық бақылау. Оның мәні:
мемлекет өзінің шетке ... ... ... ... тапсыруға міндеттейді. Алынған азын – аулақ ... ... ... ... ... ... көлемін елдің
экспорт көлеміне байланысты етеді.
• Ішкі макроэкономикалық реттеулер. Салық және ақша ... ... ... ... ... сұранысты азайтады.
Енді валюталық бағамдарға келетін болсақ, соңғы жылдары валюталық
бағамдардың үш түрі қолданылады:
Алтын стандарт. 1879 – 1934 ... ... ... ... атты жүйе ... Оның барысы мен ... ... ... барлық жақсы және жаман жақтарын
көрсетеді.
Ақшаның алтын стандартталуы ... үшін ... ... қажет:
1) ұлттық валютаның құрамындағы алтын салмағын белгілеу қажет;
2) алтын қоры мен ішкі ақша көлемі арасында тепе – ... ... ... ... мен ... кедергі болмау қажет;
Әр ел валютасындағы алтын құрамын өзі тағайындайды және алтын
салмағының ... ... ... ... ... АҚШ- тың
доллары = 25 грамм, фунт – 50 грамм, сонда 1 фунт= 2 ... ... ... ... ... біз ... ... шығындарын, сақтандыру шығындарын 50 грамм алтынға 3 цент
деп есептейік. ... ... ... бір фунт үшін 2,03 ... ... ... үлкен болса Америкадан алтынның ағылуы басталады.
Бұл нүктені алтынның экспорттық нүктесі ... ... ... үшін бағам 1,97- ге дейін түсуі керек. Бұл
бағамнан төмен бағам қалыптасқан жағдайда алтын Америкаға ағылады. ... ... ... нүктесі деп аталады.
Бұл жүйенің макроэкономикалық негіздерін қарастырайық. Белгілі бір
себептердің әсерінен британдық фунтқа сұраныс артсын. Соның нәтижесінде
Америка үшін бағам алтынның ... ... ... ... ... Алтын стандартының алғашқы заңына сәйкес елдегі ақша көлемі
мен керісінше үлкейеді. Ақша жиынының азаюы Америкада ... ... және оның ... ... ... жұмысшылар санының,
баға деңгейінің төмендеуіне әкеліп соғады. Оған қоса ақша ... ... ... ... ... Бұл ... нашар жағы:
жұмыссыздық деңгейінің төмендеу жағдайына ұшырауы.
Жоғарыда айтылған бағам қалыптастыру ... ... ... мен ... де әр ... болады.
Экономикадағы қажетті түсініктерді, ... ... Ақша мен ... ... ... ... формуласы. Ақша
нарығындағы тепе- теңдік формуласы:
М = (PQ)/ (V(i))=M
Немесе ақшаға сұраныс=ақшаға ұсыныс.
Мұнда: М- ақшаға сұраныс; ... ... (i)- ге ... М ... ... ... алу мүмкіндігінің паритеті теңдеуі
P=E P*
Немесе мысалы, долларды теңгеге аудару деп түсінеміз. Мұнда: ... ... Е – ... Р* - ... ... ... валютасымен
көрсетілген баға.
Пайыздық төрелік жүргізушінің қарапайым формуласы:
1+i= (E ... i(i*)- ... ... ... Е+1- ... ... бағам. Бағамды Ұлттық банк
белгілеген Е экзогенді айнымалы шама ... ... ... ... ал М ... ... ... құралып,
эндогендік шама болады. Баға еркін тағайындалатын жағдайдағы керісінше
екеуі орындарын ауыстырады.
2. Тағайындалатын және еркін ... ... ... ... Тағайындалатын бағам – Е-ні Ұлттық банк тағайындап, оның
арзандауына кедергі жасауға тырысады. Сол ... ол ... ... сата ... Ол бұл ... М-нің (ақша ұсынысы) ... ... ... ... ... Ең соңында Ұлттық банк алғашқы М-
нан ауытқу көлеміне тең ... ... ... ... ... - В* )=- (D - D ... Уақыт өткеннен соң Ұлттық банк ... ... ... ал ішкі ... ... көбейгендігін
байқайды. Бұған қоса ақша базасының (Мһ) өзгермелігі ... – МҺ = ( D - D ) +E ( B* - B* ) = ... ... банк ақша ... әсер ете ... яғни М
эндогенді.
Атаулы және нақты бағам, оған әсер ететін ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Атаулы бағам. Ол екі елдің валюталарының айырбас бағасы. Яғни
жоғарыда қарастырылған ... ... ... 1 ... – 124 ... ... бойынша халықаралық нарықта 1 ... 124 ... ... Ол екі ... тауар бағасының қатысы. Басаша
айтқанда, ол ... ... ... ... ... ... ... шығарылған тауар бағасына салыстыра көрсетеді.
Нақты бағам =атаулы бағам ((өз ... ... ... құны) /
(шетелде өндірілген өнім құны)). Оны мына ... ... ... = Е × ... ... ... ... бағам елдің тауарларының
басқа елдің бағасымен салыстырғандағы ... ... ... атаулы
бағам арзан болса елдің тауарларын алу тиімді болады және таза экспорт
көлемі өседі, оның ... = NX( Е ... ... пен ... бағамның қатынасын графиктен көреміз.
Онда нақты бағам көлемі таза экспорт көлеміне кері ... ... ... ... деңгейі таза экспорт көлемі
теріс санға ауысуын, яғни импорттың экспорттан артық болуын көрсетеді.
Бағамның экспортқа әсерін графиктен ... ... тік ... ... ... ... ... валюта жүйесі
Нарыққа өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел
ретінде өзінің тәуелсіз ... ... ... ... жүргізуі
керек. Қазақстанның алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын
құрумен қатар халық шаруашылығын қайта құру, оны ... ... ... ... шешу ... ... 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің құрылымдық
қағидалары мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. ... ... үшін 1993 ... 14 ... ... ... ... заң қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом
аймағында болғандықтан шетелдермен жеке ... ... ... ... ... ... еліміз өзінің ұлттық валютасын
айналымға шығаруға дайындап, жеке алтын ... ... ... ... ... еді. ... заң бағаны ырқына
жіберу деңгейіне сәйкес келіп, кейбір жағдайларда дамып келе жатқан
валюта қатынастарына тіпті қарама-қайшы ... ... 1996 жылы ... ... ... ... ... жаңадан заң
қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық
қатынастардың негізгі ... ... ... ... Олар жоғарыда айтылған заңға ... ... ақша ... ... 1993 жылы 13 желтоқсандағы заң: «
Қазақстан Республикасының ... ... ... 1995 ... 30
наурызындағы заң; «Асыл тастар және қымбат ... ... ... ... реттеу туралы» 1995 жылдың 20
шілдедегі заң; «Банк және банк қызметі ... 1995 ... ... заң; ... ... ҚР ... Жарлықтары, үкімет
Қаулылары мен Ұлттық банк басқармасының нормативтік актілері.
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудің ... ... ... ... ... ... ... валюталық
құндылықтарды, аффинирленген алтын мен басқа да ... ... ... алып кету және ... ... ... болып
есептеледі. Валюталық қатынастардың субъектілері болып ... ... ... ... ... жататындар:
• Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдары бойынша құрылған
заңды тұлғалар, сондай – ақ олардың ... ... және одан тыс ... Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық, сауда және
басқа ... ... ... ... ... коммерциялық
іспен шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы «резидент еместерге» ... ... ... ... ... және ... жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... бойынша өкілетті коммерциялық банктер мен
валюталық биржалық арқылы жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы ... банк ... ... ... ... және шетел валютасындағы бағалы қағаздар
айналысының аясы мен тәртібін ... ... ... ... ... шектеулер енгізеді, ондай шектеулерді
сыйақы көлеміне де енгізеді;
• Резиденттер мен резидент еместердің республикада ... ... ... ... ... қағаздармен операциялар жүргізу
ережелерін белгілейді.
• Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу ... ... ... ережелерін белгілеп, валюталық операциялар жүргізуге
лицензиялар береді;
• Ұлттық валютаның – теңгенің ... ... ... бағамын,
оның ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, кедендік және ... ... ... ... ... және бағалы металдармен
жасалатын операциялар ... ... ... ... ... ... ... банктің ресми бағамын белгілеу жолымен
реттейді;
• Алтын валюта ... ... ... операциялар жүргізеді;
• Халықаралық есепайырусуды ұйымдастырып, шетелдермен қаржы-валюталық
және несие – есеп айырысу қатынастарын жетілдіреді;
• Қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес ... және ... ... ... ... ... бақылауды валюталық бақылау органдары және
олардың агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып ... және ... ... ... ... ... болып заң бойынша валюталық бақылау ... ... атап ... ... ... жүргізетін өкілетті
банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
• Жүргізілетін ... ... ... ... ... және
оған қажетті лицензиялар мен рұқсаттың болуы;
• Резиденттердің мемлекет алдындағы шетел валютасымен міндеттемелерін
орындауын тексеру; сондай-ақ ... ішкі ... ... ... сату міндеттемелерінің орындалуын тексеру; шетел
валютасымен ... ... ... ... бойынша есеп пен есептесудің толықтылығы ... ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және
мәдени қатынастарға қызмет ... ол ... ... балансында
көрініс табады.
Валюта нарығы: мәні мен мазмұны.
Қазақстан экономикасының шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... – ақшаның рөлін
арттыруды шұғыл қажет етеді.
Ақшаны сатып алу – сату ... ... ... және сан ... ... ... ... зор
айналымдарына қызмет ететін нарық шаруашылығының айрықша секторының
пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... реттеліп отыратын нарықтық
экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық құралдармен
бірге қаржы және валюта нарығының ... ... ... нарығы дегеніміз шетелдік валютаны және ... ... ... сату – сатып алу жөніндегі әлеуметтік –
экономикалық және ұйымдық қатынастар ... ... ... ... ... кедергі
жасап тұрған мәселелердің бірі – теңгенің айырбасталымдылығы. Бір
жағынан ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... құқылы қатысушысы
бола алмауына жеткілікті. Мемлекетіміздің ішкі валюталық нарығы әлі
қалыптасқан жоқ, ол ... ... ... ... кез – ... ірі ... институты, соның ішінде шетелдік де,
өзіне пайда түсіре алады. Еліміздің ... ... ... ... нарыққа валютаның айтарлықтай ... ... бұл да ... әсер етпей қоймайды. Валюта туралы заңдар
қарама – қайшы және ... ... ... валюта нарығының ерекшелігі,
ол пайда болғанда үкімет теңгенің ішкі айырбасталымдық жолына тұруымен
анықталады. Валютаны еркін алып – сату ... ... ... ... ... ... да қаржы нарықтары сияқты валюта нарығы
коммерциялық ... өтеу үшін ... ... ... ... үшін ... ... Өз жұмыс барыснда олар шетел
валютасын жинақтайды да, ... ... ... тәуекелге ұшырай бастайды. Осы тәуекелді төмендету үшін
олар операцияларды көбінесе өз ... ... ... ... ... ... мағынасын береді. Ақшаның көп
бөлігі депозит түрінде болғандықтан, яғни ... ... ... ... ... ... нарығынан талап етілгенге дейінгі
қатысушылары коммерциялық банктер және ... ... ... ... 90% - ын ... доллары дүниежүзілік валютаға айналады. Егерде бір саудагер
Зимбабве ... ... ... ... ... онда ол ... өткізуі керек. Біріншіден, ол Зимбабве долларын АҚШ долларына
аударып, екіншіден АҚШ долларына Канада долларын ... ... ... қор ... ... ... белгілі бір орында
орналаспаған, қатысушылардың тікелей сол жерде болуы талап етілмейді.
Мәмленің көбі телефон немесе бір – ... ... ... ... ... арқылы жасалады. Коммерциялық
банктермен қатар валюта нарығының негізгі ... әр ... ... ... ... рөлі ерекше, өйткені олар
мәміле затты, яғни ... ... ... ... олар
күнделікті саудада пайда болған ауытқуларды теңестіру үшін белсенді
қатысып отырады. Мұнда нақты қатысудың жоқ ... ... ... ... ... – шу ... ... болмауы басқа биржалардан
гөрі артықшылығы болып саналады. Шынында сауда биржа ... Кез – ... ... екі ... баға бар: сұралатын –
сатып алғысы келетін және ұсынылатын – сатқысы ... ... ... ... валюталық тәуекелден қорғану үшін
банктерге әр түрлі құралдар ұсынады. Фьючерс шарты, форвардтық сияқты
болашақта қарызды ... ... ... ... ... ... екі ... бойынша ажыратылады: олар тек қана
стандартты көлемде жасалады және алдын – ала ... ... ... ... шарт, керісінше, кез – келген көлемде
жасалады және нақты мерзімді күні белгіленбейді. ... ... ... ... ... ... және де ... «тартпада» көп
жатпайды, сондықтан фьючерс арзан және күнделікті сатып ... ... тағы бір ... – ақысы тауар алынған күні
емес, келісімді мерзімі біткенге дейін төленеді. Фьючерстік ... ... ... ... ... бір ... ... соң
шартта көрсетілген баға бойынша ақшалай сомасын төлеп, акцияларды
немесе тауарды ... ... ... ... ... хеджерлеудің тағы бір түрі
– опционды сатып алу. Опцион – бұл өндіру ... ... ... ... оның бағасы құрамындағы бағалы қағаздарға байланысты.
Биржалық мәмілеге кіргізілетін мерзімдік талап бойынша екі ... ...... ... ... ... немесе оның
алғашқы ережесін өзгерту құқығы беріледі. Сатып алу опционы – бұл
мәмілебойынша иесі ... ... ... ала ... ... бір мерзімнің аяғына дейін сатып алуға құқылы. Сату опционы
оның ... ... ... ... ... ... ... құқық береді.
Валюталық операциялар мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігінің ... бірі ... ... ... ... операцияларды
жүргізуді реттеудің және экспорт-импорт ... ... ... ... зор. Осы ... қолданыстағы Заңға сәйкес
валюталық ... және ... ... мен ... ... 2005 жылы ... Қазақстан Республикасының
“Валюталық реттеу және бақылау туралы” Заңына (бұдан әрі – Заң) ... ... ... ... ... ... қол ... экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ету ... табылады, ал бұл мақсатқа жетуді ... ... ... мыналар айқындалған: — ... ... болу ... ... ... ... ... одан әрі енуіне жағдай жасау; —
валюталық операциялар және капитал ағындары бойынша ақпарат ... ... ... нормалары 2005 жылдан бастап кезең-кезеңмен
жүзеге асырылған валюталық режімді ырықтандырудың ақырғы ... ... ... ... Заңға сәйкес 2007 жылғы 1 қаңтардан
бастап капитал ... ... ... жүргізуге және
заңды және жеке тұлғалардың шетелдік ... ... ... ... ... ... ... тасталды, экспорттық валюталық түсімді
қайтаруға арналған 180 күн болып бірыңғай белгіленген мерзім ... ... ... ... ... ... шектеулер
болмай, теңгенің ағымдағы операциялар бойынша ғана емес, ... ... ... ... да толық айырбасталымдылығына жағдай
жасалды. Қабылданған валюталық заңнаманы ырықтандыру – ... ... одан әрі ... ... іске асыруға арналған
қажетті қадам. Дегенмен, бір жағынан, егер валюталық шектеулерді алып
тастау және ... ... ... ... ... ... ... және сыртқы экономикалық қызметті дамытуға
түрткі болса, онда, екінші жағынан, капиталдың жоғары ... ... ... ... кенеттен өзгеру мүмкіндігі)
елдің экономикалық қауіпсіздігі үшін тәуекелдерді ... ... ... конъюнктураның күрт өзгеруіне жедел әрекет жасау
мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін, сыртқы күйзелістерге ... ... ... ... ... белгіленген. Елдің экономикалық
қауіпсіздігіне және оның қаржы жүйесінің тұрақтылығына қауіп ... ... ... ... валюталақ операциялар
жүргізуге арнайы рұқсат режімін енгізуге құқылы. ... ... ... ... енгізудің талаптары осы тетікті қолданудың
айрықшалылығын және ... ... ... ... ... ... ... міндеттілігін нақты ескереді.
Валюталық операцияларды жүргізуге қойылған тікелей шектеулерді алып
тастаған ... ... ... ... ... ... лайықтылығына ықпал ететін жанама шаралар
қолдану ... ... ... ... жетуге болады, – мысалы,
салықты реттеу, қаржы ұйымдарына арналған нормативтерді белгілеу
шаралары және т.б. Арнайы ... ... ... ... бағалауды
қоса алғанда, осындай макроэкономикалық саясат шараларын қабылдаудың
күшті талдамалық және ақпараттық негізі болуы ... ... ... валюталық реттеу үдерістері:— ірі валюталық операцияларды
тіркеу,
— мейлінше маңызды валюталық операциялар туралы хабарлау,
— экспорттық-импорттық валюталық ... ... ... ... шектеулер қоймастан, өзінің ... ... ... және ... туралы шынайы ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бірі
резиденттер ұсынатын ақпараттың уақтылығын және шынайылығын қамтамасыз ету
болып табылады.
... ... 1 ... бастап валюталық операцияларды
лицензиялау жойылғаны ... ... ... ... ... қалай
жүзеге асырылады?
– Лицензиялау режимі валюталық бақылау тетігінің құрамдас бөліктерінің
бірі болды, сондықтан лицензиялауды алып ... ... ... жоқ ... білдірмейді, одан гөрі ақпараттың тиісті сапасын
қамтамасыз етуге назар аудара отырып, валюталық операциялардың мониторингін
жүргізу ... ... ... ... ... қарау туралы сөз
болатын сияқты. 2007 жылдан бері ... ... ... негізгі
бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
1. Валюталық операциялар бойынша төлемдерді және ақша аударымдарын
жүзеге ... ... ... бақылау. Уәкілетті банктер арқылы
валюталық ... мен ... ... ... ... ... ... ұсыну туралы талаптар валюталық операциялардың жедел мониторингінің
негізі болып қызмет етеді және бұдан әрі осы ақпаратты қаржы ... үшін ... ... ... ... ... ... түсімді және импорттық операциялар
бойынша пайдаланылмаған авансты ... ... ... бақылау. Бақылау сыртқы сауда келісім-шартының талаптарына
байланысты белгіленетін мерзімде ... ... ... қайтару
талабына негізделеді. Сондай-ақ сыртқы экономикалық қызметті қандай да бір
жолмен шектемей, ... ... ... жүйесі экспорттық-импорттық
мәмілелер бойынша капитал ағындары жөнінде толық және жан-жақты ... ... үшін ... Валюталық операциялардың жекелеген санаттарын ... ... ... ...... және ... ... уақтылы және
шынайы мәліметтер ұсынуды бақылау. Тіркеудің және ... ... ... ... ... және ... ашатын капитал
қозғалысының валюталық операциялары жөнінде ақпарат алу болып табылады. Бұл
ақпарат валюталық операциялар бойынша ақпарат базасын ... ... және ... борыштың статистикасын қалыптастыруға және сыртқы
сектордағы ахуалдың дамуын ... ... ... ... көзі ... банк ... реттеу режімдері шеңберінде алынған ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда атап өткендей, мақсаты ... ... ... ... ету ... ... ... режімді
ырықтандыру үдерісі соңғы сатысына енді. 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап
капитал қозғалысының валюталық ... ... ... шектеулердің
алынып тасталуы нәтижесінде теңгенің ағымдағы операциялар, сол сияқты
күрделі операциялар ... да ... үшін ... жасалды.
Болашақта теңге еркін айырбасталатын валюта бола ма, – ... ... ... және басқа елдердің валюта нарықтарында ... ... ... еді – бұл, ең ... ... ... және біздің еліміздің әлемдік экономикаға ... ... ... ... ... ... тәуекелдер қалай реттеледі:бұл
жағдайда Ұлттық банктің және ... ... ... ... және ... ... Жоғарыда атап өткендей, валюталық реттеудің негізгі міндеттерінің
бірі ... ... және ... ... ... ... базасын
қамтамасыз ету болып табылады. Бұл база ... ... ... орынды бағалау, пруденциалдық және салықтық-бюджеттік ... ... ... ... және ... ... тиімділігін
бағалау үшін ақпараттық негіз болып табылады.
Ұлттық банктің және мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... өзара іс-әрекет қазір сапа тұрғысынан
жаңа деңгейге көтеріліп отыр. Қазіргі ... ... банк ... қадағалау
агенттігімен және республика Үкіметімен бірлесіп, ведомстволардың Қаржы
тұрақтылығы туралы меморандум шеңберінде өзара іс-әрекет ... ... ... құру жөнінде жұмыс жүргізуде. Бұл меморандумның негізгі
міндеті мемлекеттік органдардың ... ... ... жүйесін
ұйымдастыру, сондай-ақ қаржы тұрақтылығы тәуекелдерін реттеу жөнінде
үйлестірілген ... ... ... табылады.
Кеден органдарымен өзара іс-әрекет экспорттық-импорттық бақылауды
тиімді жүзеге асыруға бағытталған негізгі элемент болып ... ... банк бұл ... да – ЭИВБ ... ... ... бірлесіп
ендіру және өңдеу бойынша да көп ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... құрылуда. Сондай-ақ салық
органдары да жүзеге асырылатын ... ... ... ... көп ... ... Жеке ... және резидент еместер Қазақстан
Республикасынан баламасы 10 мың АҚШ ... ... ... ... ... ... алып ... құқылы. Балама шекарадан өтетін күні
белгіленген Ұлттық банктің ... ... ... ... ... АҚШ ... қатысты кросс-бағамдарын пайдалану арқылы
айқындалады.
Есепке алу мақсатында баламасы 3 мың АҚШ ... ... ... ... ... ... Республикасына әкелу және одан әкету
кезінде Қазақстан ... ... ... ... жазбаша
декларация тапсыру талабы енгізілді.
Баламасы 10 мың АҚШ долларынан асатын сомада қолма-қол валютаны әкету
үшін жеке ...... және ... ... кеден органына
әкетілетін валютаның шығу заңдылығын растайтын құжаттарды ұсынуы тиіс.
Төлем кәртішкесінің болуы қолма-қол шетел ... алып ... ... ережелерді бұзбайды, себебі қолма-қол ... ... ... көздейді және төлем кәртішкесінің эмитент
банкінде бар төлем кәртішкесінің иесі және ол ... ... ... ... ... есепке алу талаптарының орындалуын қамтамасыз етеді.
–– Талдау көрсеткеніндей, ішкі валюта нарығындағы ұсыныс көздері –
республика ... ... ... заем ... түсімі және
экспорттық валюта ... ал ... ... ... мен ... импорты үшін ақы төлеу және сыртқы заемдық міндеттемелерге
қызмет көрсету (транзакциялық сұраныс) ... ... Бұл ... ... ... ... пен сұраныстың тепе-теңдігін қалыптастырудағы рөлі
экспорттық ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындарының қызметі тек валюталық түсімдерді
ғана емес, сонымен қатар тауарлар мен ... ... ... үшін ... және сол ... ... ... міндеттемелеріне қызмет көрсету кезінде
едәуір валюталық шығыстарды да (сыртқы борышты өтеу және ... ... ... ... бұл ... ішкі ... ... бағыттайтын экспорттық валюта түсімінің көлемін біршама
қысқартады. Сонымен қатар, мұнайгаз секторының ірі ... ... ... ... ... ... банктеріндегі шоттарға есепке
алынбастан шетел банктеріндегі шоттарға жүзеге асырылады, ал Қазақстан
бюджетіне ... ... ... ... ... Ұлттық
қорына түседі, бұл әлуетінде экспорттық кірістер көрсетуі мүмкін ... ... ... ... ... ... банк ... экспортер
банктердің клиенттері қалыптастырған валюта ұсынысы банктердің тауарлар мен
қызмет ... таза ... ... ... және ... өтеуге және қызмет көрсетуге қажеттілігі бар клиенттері тарапынан
валютаға сұраныспен өтеледі.
Валютаға сұраныс пен ұсынысты ... ... ... және Ресей
рублімен есеп айырысу үлесі ... баяу ... өсіп ... көрсетеді,
сұраныс тарапынан, сол сияқты ұсыныс тарапынан да бұрынғыша АҚШ долларымен
жүргізілетін операциялар басым болып ... ... ... ... ... бөлігінің маңызды
көздерінің бірі болып табылады. ... ... ... ... және ... валюта бақылауы жүйесін жетілдірудің маңызы
зор. Осы орайда ... ... ... ... ... ... ... мен міндеті қалай айқындалған?
– 2005 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының “Валюталық реттеу
және бақылау туралы” ... ... әрі – Заң) ... валюталық реттеудің
мақсаты тұрақты экономикалық өсуге қол ... және ... ... ету ... ... саясатқа ықпал ету болып
табылады, ал бұл мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... болу тәртібін белгілеу;
— Қазақстан Республикасының әлемдік экономикаға одан әрі енуіне жағдай
жасау;
— валюталық операциялар және капитал ағындары бойынша ақпарат ... ... ... ... 2005 ... ... кезең-кезеңмен жүзеге
асырылған валюталық режімді ... ... ... ... ... ... ... сәйкес 2007 жылғы 1 ... ... ... ... операцияларын жүргізуге және заңды және жеке
тұлғалардың шетелдік банктерде шоттар ашуына ... ... ... толық
алынып тасталды, экспорттық валюталық түсімді қайтаруға арналған 180 күн
болып бірыңғай белгіленген ... ... ... ... ... ... ... шектеулер болмай, теңгенің ағымдағы
операциялар бойынша ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... айырбасталымдылығына жағдай жасалды.
Қабылданған валюталық заңнаманы ырықтандыру – ... ... одан әрі ... ... іске ... арналған қажетті қадам.
Дегенмен, бір ... егер ... ... алып ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің үлкен еркіндігін
білдірсе және сыртқы экономикалық қызметті дамытуға түрткі ... ... ... ... жоғары деңгейде жұмылдырылуы (капитал ағындары
бағытының кенеттен өзгеру мүмкіндігі) елдің экономикалық қауіпсіздігі ... ... ... ... ... күрт өзгеруіне жедел әрекет
жасау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін, сыртқы күйзелістерге жауап ретінде
арнайы ... ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздігіне және оның қаржы жүйесінің тұрақтылығына қауіп ... ... ... ... валюталақ операциялар
жүргізуге арнайы рұқсат режімін енгізуге құқылы. Заңда белгіленген арнайы
рұқсат режімін енгізудің ... осы ... ... айрықшалылығын
және дағдарыс шешілгеннен кейін ырықтандырылған валюталық режімге қайта
оралудың міндеттілігін нақты ескереді.
Валюталық операцияларды ... ... ... ... ... кезде, осындай валюталық операцияларды жүргізудің экономикалық
тұрғыдан лайықтылығына ... ... ... шаралар қолдану арқылы
валюталық реттеудің мақсатына жетуге болады, – ... ... ... ұйымдарына арналған нормативтерді белгілеу шаралары және т.б. Арнайы
рұқсат ... ... ... бағалауды қоса алғанда, осындай
макроэкономикалық саясат шараларын қабылдаудың ... ... ... ... ... тиіс.
Бүгінгі күні кездесетін валюталық реттеу үдерістері:
— ірі валюталық операцияларды тіркеу,
— мейлінше маңызды валюталық операциялар туралы хабарлау,
— экспорттық-импорттық валюталық бақылау,
операцияларды ... ... ... ... ... өзінің
алдына валюталық операциялардың сипаты және көлемі туралы шынайы ақпарат
жинау мақсатын қояды.
Тиісінше валюталық бақылаудың негізгі ... бірі ... ... уақтылығын және шынайылығын қамтамасыз ету ... ... ... 1 ... бастап валюталық операцияларды
лицензиялау жойылғаны белгілі. Мұндай жағдайда ... ... ... ... Лицензиялау режимі валюталық бақылау тетігінің құрамдас бөліктерінің
бірі болды, сондықтан лицензиялауды алып ... ... ... жоқ ... білдірмейді, одан гөрі ақпараттың тиісті сапасын
қамтамасыз етуге назар аудара отырып, ... ... ... ... ... ... тәсілдерін қайта қарау туралы сөз
болатын ... 2007 ... бері ... бақылау мынадай негізгі
бағыттар бойынша ... ... ... операциялар бойынша төлемдерді және ақша аударымдарын
жүзеге асыру тәртібінің сақталуын бақылау. Уәкілетті ... ... ... мен ... ... ... кезде Заңда белгіленген
ақпарат ұсыну туралы талаптар валюталық операциялардың жедел мониторингінің
негізі болып ... ... және ... әрі осы ... ... мониторингінің
мақсаттары үшін пайдалануға мүмкіндік береді.
2. Экспорт бойынша ... ... және ... операциялар
бойынша пайдаланылмаған авансты (экспорттық-импорттық валюталық бақылау)
қайтаруды ... ... ... сауда келісім-шартының талаптарына
байланысты белгіленетін мерзімде қаражатты банктердегі ... ... ... ... ... экономикалық қызметті қандай да бір
жолмен шектемей, валютаны ... ... ... ... ... капитал ағындары жөнінде толық және жан-жақты ақпарат алу
мақсаттары үшін пайдаланылады.
3. Валюталық ... ... ... ... ... ... режімдері – тіркеу және хабарлау шеңберінде уақтылы және
шынайы мәліметтер ұсынуды бақылау. ... және ... ... ... ... сипатын және табиғатын ашатын капитал
қозғалысының валюталық операциялары жөнінде ... алу ... ... Бұл
ақпарат валюталық операциялар бойынша ақпарат базасын толықтыруға, төлем
балансының және сыртқы борыштың статистикасын ... және ... ... дамуын бақылауға арналған маңызды дерек көзі саналады.
Ұлттық банк валюталық ... ... ... алынған ақпараттың
негізінде кепілдік берілмеген сыртқы борыштың мониторингін жүргізеді.
– Жоғарыда атап өткендей, ... ... ... ... ... ету болып табылған валюталық режімді
ырықтандыру үдерісі соңғы сатысына енді. 2007 ... 1 ... ... ... ... операцияларына қойылған тікелей шектеулердің
алынып тасталуы нәтижесінде ... ... ... сол ... ... бойынша да айырбасталымдылығы үшін жағдай ... ... ... ... ... бола ма, – мұның өзі
халықаралық есептерде және басқа ... ... ... ... ... ... еді – бұл, ең ... Қазақстанның
экономикалық дамуына және біздің ... ... ... ... ... ... Капитал қозғалысымен байланысты тәуекелдер қалай реттеледі:бұл
жағдайда Ұлттық банктің және ... ... ... ... және ... ... Жоғарыда атап өткендей, валюталық реттеудің негізгі міндеттерінің
бірі ... ... және ... ... ... ақпарат базасын
қамтамасыз ету болып табылады. Бұл база капитал қозғалысымен байланысты
тәуекелдерді орынды бағалау, ... және ... ... ... шараларды әзірлеу және ... ... ... үшін ... ... ... табылады.
Ұлттық банктің және мемлекеттік басқару органдарының арасында ... ... ... ... ... іс-әрекет қазір сапа тұрғысынан
жаңа деңгейге көтеріліп отыр. Қазіргі ... ... банк ... ... және республика Үкіметімен бірлесіп, ... ... ... ... ... өзара іс-әрекет жасау рәсімдерін
және тетігін құру ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзара іс-әрекетінің тиімді жүйесін
ұйымдастыру, сондай-ақ қаржы тұрақтылығы ... ... ... ... ... болып табылады.
Кеден органдарымен өзара іс-әрекет экспорттық-импорттық бақылауды
тиімді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... банк бұл бағытта да – ЭИВБ бағдарламалық қамтамасыз ... ... және ... ... да көп жұмыс жүргізуде, барынша өзекті
мәселелерді шешу үшін бірлескен жұмыс ... ... ... ... да ... ... ... келісілуін қамтамасыз етуге
қатысты көп жұмыс жүргізуде.
– Жеке тұлғалар-резиденттер және ... ... ... баламасы 10 мың АҚШ долларынан аспайтын мөлшерде қолма-қол
шетел валютасын шектеусіз алып ... ... ... ... өтетін күні
белгіленген Ұлттық банктің ресми бағамдары негізінде ... ... АҚШ ... қатысты кросс-бағамдарын пайдалану ... алу ... ... 3 мың АҚШ долларынан асатын сомада
қолма-қол шетел валютасын Қазақстан ... ... және одан ... ... Республикасының кеден органына ... ... ... ... ... 10 мың АҚШ ... ... сомада қолма-қол валютаны әкету
үшін жеке тұлға – резиденттер және ... ... ... ... ... шығу заңдылығын растайтын құжаттарды ұсынуы тиіс.
Төлем кәртішкесінің болуы қолма-қол шетел ... алып ... ... ... ... ... қолма-қол жасалмайтын
төлемдерді жүзеге асыруды көздейді және төлем кәртішкесінің эмитент
банкінде бар ... ... иесі және ол ... ... аударымдар
туралы деректер барлық есепке алу талаптарының орындалуын ... ... ... ... ішкі валюта нарығындағы ұсыныс көздері –
республика банктері тартқан сыртқы заем ... ... ... ... ... ал ... ... тауарлар мен қызмет
көрсетулердің импорты үшін ақы ... және ... ... міндеттемелерге
қызмет көрсету (транзакциялық сұраныс) болып табылады. Бұл ретте банктік
қарыз алудың ұсыныс пен ... ... ... ... валюталық түсімнің динамикасына қарағанда мейлінше маңызды.
Экспортерлердің ірі кәсіпорындарының қызметі тек ... ... ... сонымен қатар тауарлар мен қызмет көрсетулер импорты үшін ақы
төлеу және сол ... ... ... ... ... ... ... валюталық шығыстарды да (сыртқы борышты өтеу және ... ... ... ... бұл ... ішкі ... ... бағыттайтын экспорттық валюта түсімінің көлемін біршама
қысқартады. Сонымен қатар, ... ... ірі ... ... ... едәуір бөлігі Қазақстан банктеріндегі шоттарға есепке
алынбастан шетел банктеріндегі шоттарға ... ... ал ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
қорына түседі, бұл әлуетінде экспорттық кірістер ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның банк жүйесінде экспортер
банктердің клиенттері қалыптастырған валюта ұсынысы банктердің тауарлар мен
қызмет көрсетулердің таза ... ... ... және ... ... және ... көрсетуге қажеттілігі бар клиенттері тарапынан
валютаға сұраныспен өтеледі.
Валютаға ... пен ... ... ... ... және ... есеп ... үлесі едәуір баяу қарқынмен өсіп отырғанын көрсетеді,
сұраныс тарапынан, сол сияқты ұсыныс тарапынан да бұрынғыша АҚШ ... ... ... болып отыр.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық валюта қатынастары26 бет
Халықаралық валюта қатынастары жайлы21 бет
Халықаралық валюта қатынастары және валюта курсы30 бет
Халықаралық валюта қатынастары туралы20 бет
Халқаралық валюта қатынастары20 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық валюта қатынастарының даму жүйесі44 бет
Валюта жүйесінің мәні және құрылымы31 бет
Валюта туралы жалпы түсінік30 бет
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар18 бет
Валюталық қатынастар және валюта жүйесі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь