Рысқұлов Тұрар


Рысқұлов Тұрар (1894-1938) – қазақ халқының көрнекті перзенті, белгілі қоғам және мемлекет қайраткері.
Бұрынғы Жетісу облысы, Верный уезінің Шығыс Талғар бекетінде туған. Әкесі Рысқұл Жылқыайдарұлы 19-шы ғасырдың 80-ші жылдары патша әкімшілігінің озбырлығына шыдамай Сырдария облысының Черняев уезінен (қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы Түлкібас ауданы) Верный уезіне қоныс аударып келген болатын. Жаңа қонысында да әділетсіздік көрген Рысқұл 1904 жылы желтоқсанда халыққа тізесі батқан Саймасай Үшкемпіров деген болысты атып өлтіреді. Түрмеде жатып өш алушылардың жалғыз ұлы Тұрарға зияны тиер деп қауіптенген ол баласын қасына алдыртады. «Түрме баласы» аталған Рысқұлов түрме үйлерін сыпырып, бастықтың атын айдап жүріп орыс тілін үйренеді. Әкесі 10 жылға сотталып, Сахалинге жер аударылған соң «Қырғызбаев» деген жалған фамилиямен нағашыларының қолына келіп, Меркедегі орыс-түземдік бастауыш мектепте оқиды. 1910 жылы Рысқұлов Пішпектегі 1-ші дәрежелі ауыл шаруашылық мектебіне қабылданып, оны 1914 жылы қазан айында бау-бақша өсіруші мамандығы бойынша бітіріп шығады. Бұл мектепті үздік бітірген оған Самара қаласындағы орта дәрежелі ауыл шаруашылық училищесіне түсу үшін арнайы жолдама беріледі, бірақ училище директоры «қазақ – көшпелі, оған жер өңдеуді оқудың қажеті жоқ» деп қабылдамай қояды. Тауы шағылған Рысқұлов 1915 жылы Ташкенттегі мұғалімдер семинариясына түсуге тырысады, бірақ оны мұнда да «бұратана» деген сылтаумен қабылдамайды. Ақыры ол оқу министріне арыздана жүріп, арнайы рұқсатпен емтихан тапсырады да, оқуға қабылданады. Күн көру үшін оқумен қатар Ташкент қаласының іргесіндегі Красноводск тәжірибе алаңында бағбан болып істейді. 1916 жылы жазда қазақ даласында ұлт-азаттық көтеріліс басталған кезде Рысқұлов оқуын тастап, Әулиеата уезіндегі Мерке ауылына аттанады. Ол келген кезде халық ашық бас көтерулерге шығып, жер-жерде қарулы қақтығыстар өрши бастаған болатын. Ол Ақкөз Қосанұлы бастаған көтерілісшілердің іс-әрекетіне ұйымдық сипат беріп

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Рысқұлов Тұрар

Рысқұлов Тұрар (1894-1938) – қазақ халқының көрнекті перзенті, белгілі
қоғам және мемлекет қайраткері.
Бұрынғы Жетісу облысы, Верный уезінің Шығыс Талғар бекетінде туған. Әкесі
Рысқұл Жылқыайдарұлы 19-шы ғасырдың 80-ші жылдары патша әкімшілігінің
озбырлығына шыдамай Сырдария облысының Черняев уезінен (қазіргі Оңтүстік
Қазақстан облысы Түлкібас ауданы) Верный уезіне қоныс аударып келген
болатын. Жаңа қонысында да әділетсіздік көрген Рысқұл 1904 жылы желтоқсанда
халыққа тізесі батқан Саймасай Үшкемпіров деген болысты атып өлтіреді.
Түрмеде жатып өш алушылардың жалғыз ұлы Тұрарға зияны тиер деп қауіптенген
ол баласын қасына алдыртады. Түрме баласы аталған Рысқұлов түрме үйлерін
сыпырып, бастықтың атын айдап жүріп орыс тілін үйренеді. Әкесі 10 жылға
сотталып, Сахалинге жер аударылған соң Қырғызбаев деген жалған фамилиямен
нағашыларының қолына келіп, Меркедегі орыс-түземдік бастауыш мектепте
оқиды. 1910 жылы Рысқұлов Пішпектегі 1-ші дәрежелі ауыл шаруашылық
мектебіне қабылданып, оны 1914 жылы қазан айында бау-бақша өсіруші
мамандығы бойынша бітіріп шығады. Бұл мектепті үздік бітірген оған Самара
қаласындағы орта дәрежелі ауыл шаруашылық училищесіне түсу үшін арнайы
жолдама беріледі, бірақ училище директоры қазақ – көшпелі, оған жер
өңдеуді оқудың қажеті жоқ деп қабылдамай қояды. Тауы шағылған Рысқұлов
1915 жылы Ташкенттегі мұғалімдер семинариясына түсуге тырысады, бірақ оны
мұнда да бұратана деген сылтаумен қабылдамайды. Ақыры ол оқу министріне
арыздана жүріп, арнайы рұқсатпен емтихан тапсырады да, оқуға қабылданады.
Күн көру үшін оқумен қатар Ташкент қаласының іргесіндегі Красноводск
тәжірибе алаңында бағбан болып істейді. 1916 жылы жазда қазақ даласында ұлт-
азаттық көтеріліс басталған кезде Рысқұлов оқуын тастап, Әулиеата уезіндегі
Мерке ауылына аттанады. Ол келген кезде халық ашық бас көтерулерге шығып,
жер-жерде қарулы қақтығыстар өрши бастаған болатын. Ол Ақкөз Қосанұлы
бастаған көтерілісшілердің іс-әрекетіне ұйымдық сипат беріп, саяси бағдар
сілтеді. Меркедегі көтерілістің өршіген кезінде оны патша әкімшілігі
тұтқынға алды, бірақ оның іс-әрекетінен кінә таппай, босатып жіберуге
мәжбүр болды.
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін Рысқұлов Меркеге оралып, онда Қазақ
жастарының революциялық одағын құрды. Осы жылы жазда Рысқұлов РСДЖП
құрамына мүше болып қабылданды. 1918 жылы сәуірде Әулиеата уездік кеңесінің
атқару комитеті төрағасының орынбасары болып сайланып, өз күш-жігерін
ашаршылыққа ұшыраған халықты төніп тұрған ажал тырнағынан арашалап қалуға,
орыстар мен қазақтардың арасындағы қарым-қатынасты реттеуге, кеңестерге
жергілікті халық өкілдерін көптеп тартуға жұмсады. Әулиеатада уездік
төтенше комиссия ұйымдастырып, қарулы отрядпен бірге жер-жерді аралап,
орыстар мен қазақтардың өзара қырқысын тиюға, контрибуция ретінде тартылып
алынған қазақтардың мал-мүліктерін өздеріне қайтарып бергізуге тырысты.
Рысқұловтың ықпалымен Әулиеата уездік кеңесінің құрамы мен жұмыс тәсілі тез
өзгере бастады. Уездік кеңестің мүшелігіне қазақтар көптеп тартылды. Оның
жетекшілігімен Әулиеата қаласы маңында қоғамдық тамақтандыру орыңдары
ұйымдастырылды.
1918 жылы шілдеде Әулиеата уездік кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып
сайланды. Уездік кеңестің сан түрлі қызметін ұйымдастыра отырып, Рысқұлов
бұрынғысынша негізгі күш-жігерді ашаршылықпен күрес ісіне бағыттады.
Сырттан келер көмектің жоқтығы оны тек ішкі резервтерді тиімді пайдалана
білуге мәжбүр етті. Рысқұлов Әулиеата қаласының 52 орыс капиталисіне
ашаршылыққа ұшыраған халықтың пайдасына 3 миллион сом салық төлеттірді.
1918 жылы қыркүйекте Рысқұлов Түркістан АКСР-інің денсаулық сақтау халық
комиссары болып тағайындалды. Бұл комиссариатқа денсаулық ісімен
шұғылданумен қатар аштықпен күресу міндеті де тапсырылған еді. Аштықпен
күресуге Денсаулық сақтау халық комиссариатының күш-қуаты мүлдем
жеткіліксіз болатын. Сондықтан да ол ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұрар Рысқұлов
Тұрартұғыр Рысқұлов Тұрар
Тұрар Рысқұлов өмірінің алғашқы кезеңдері
Тұрар Рысқұлов өмірі
Тұрар Рысқұлов жайында
Т. Рысқұлов
Тұрар Рысқұлұлы (1894-1937)
Тұрар Рысқұловтың қоғамдық-саяси қызметі
Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университет
"Ұлылықтың басында ұстаз тұрар" тақырыбына тәрбие сағаты
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь