Меншік түрлері

Кіріспе

. Мына барша жұлдыздармен сен не істемексің?
. Ештеңеде істемеймін. Мен оларды иемденемін.
. Жұлдыздарды қалай иемденуге болады?
. Жұлдыздар кімдікі?
. Білмеймін. Ешкімдікі де емес шығар.
. Демек, олар менікі, өйткені осы ойға мен бірінші келіп отырмын ... Егер сен иесі жоқ гауһар
тауып алсаң, ол сенікі. Егер сенің басыңа қандайда
бір идея келіп, оған сен патент алсаң, онда ол сенікі.
Мен жұлдздарға иемін, себебі мағанға дейін оларды
иемдену ешкімнің де қаперіне келген емес.

Антуан де Сент . Экзюпери
Кішкентай принц


Меншік туралы толығырақ қарастырып көрелік. Оның себебі, қоғам өмірінде меншікке байланысты қатынастар адамзат тарихында маңызды орын алады. Сондықтан да меншіктің мәніне тағыда оралып өтелік.
Меншік туралы ой . пікірлер ғасырлар бойына зиялы адамдар арасына пікір . талас туғызып келе жатқан даулы мәселелердің бірі. Бірнеше мысал келтіріп көрелік. ХІХ ғасырда өмір сүрген француз социологі П. Прудон (1809.1865жж), меншік . ұрлау деген мағынаны білдіреді деп тұжырымдаған. Өткен ғасырда өмір сүрген американдық экономист П.Хейне меншік адамдардың затқа жәй қатынасы емес, адамдардың өзара қатынасы деп сипаттаған. Осыдан байқап отырғанымыздай, меншіктің экономикалық мән . мазмұнын бір сөзбен жеткізу мүмкін емес. Оны қоғамның бүкіл жиынтық өндірістік қатынастарды талдау арқылы ашық көрсете отырып түсіндіруі ғана мүмкін.
Сонымен қатар меншікті құқықтық жағынан да қарастыруға болады. Меншік заң категориясы ретінде құқық формаларын белгілегендей меншік обьектілерін иемдену, пайдалану қатынастарын көрсетеді. Меншік иесіне алдын . ала белгіленген мүлік тән. Қорыта айтқанда, меншік дегеніміз экономика мен құқықтың бөлінбес тұтастығы.
Қазақстан Респубикасының Азаматтық кодексінің 188 бабында меншік құқығының ұғымы мен мазмұнына мынадай анықтама берілген: «Меншік құқығы субьектінің өзне тиесілі мүлікті өз қалауынша иемдену, пайдалану және иелік құқығын заң актілерінің мойындауы және қорғауы».
Меншіктің негізінен екі түрі бар. Қазақстан Республикасының Конституциясының 6 бабында меншік түрлері былай делінген:
1. Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады.
        
        Кіріспе
- Мына барша жұлдыздармен сен не істемексің?
- Ештеңеде істемеймін. Мен оларды иемденемін.
- ... ... ... ... ... ... Білмеймін. Ешкімдікі де емес шығар.
-
Демек, олар менікі, өйткені осы ойға мен бірінші келіп
отырмын ... Егер сен иесі жоқ ... ... ол ... ... басыңа қандайда
бір идея келіп, оған сен патент алсаң, онда ол сенікі.
Мен ... ... ... мағанға дейін оларды
иемдену ешкімнің де қаперіне
келген емес.
Антуан де Сент – Экзюпери
Кішкентай принц
Меншік туралы ... ... ... Оның ... қоғам
өмірінде меншікке байланысты қатынастар ... ... ... ... Сондықтан да меншіктің мәніне тағыда оралып өтелік.
Меншік туралы ой – ... ... ... ... ... арасына
пікір – талас туғызып келе жатқан даулы ... ... ... ... ... ХІХ ғасырда өмір сүрген француз социологі П. Прудон (1809-
1865жж), ...... ... ... ... деп ... ... өмір сүрген американдық экономист П.Хейне меншік адамдардың ... ... ... ... ... қатынасы деп сипаттаған. Осыдан
байқап отырғанымыздай, меншіктің экономикалық мән – ... бір ... ... ... Оны қоғамның бүкіл жиынтық өндірістік қатынастарды
талдау арқылы ашық көрсете отырып түсіндіруі ғана ... ... ... ... жағынан да қарастыруға болады.
Меншік заң категориясы ретінде құқық формаларын ... ... ... ... ... көрсетеді. Меншік иесіне алдын
– ала белгіленген мүлік тән. Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... тұтастығы.
Қазақстан Респубикасының Азаматтық кодексінің 188 бабында меншік
құқығының ... мен ... ... ... ... ... құқығы
субьектінің өзне тиесілі мүлікті өз қалауынша иемдену, пайдалану және иелік
құқығын заң актілерінің мойындауы және қорғауы».
Меншіктің ... екі түрі бар. ... ... 6 ... ... ... былай делінген:
1. Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке
меншік танылады және бірдей қорғалады.
2. Меншіктік дүниелер өздерінің пайымдауларымен қатар
қоғамдық ... ... ... ... ... мен обьектілері, меншік иелерінің
өз құқықтарын жүзеге асырудағы көлемі мен шегі, олардың
қорғалу кепілдігі ... ... Жер және оның ... қазба байлық, су, өсімдік
және жануарлар әлемі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет
меншігіне жатады. Жер сондай – ақ, ... ... және ... орай жеке ... те бола алады.
Бұрын айтып өткеніміздей,меншіктің негізінен екі типі бар: жеке және
қоғамдық (мемлекеттік).
Қазақстанда заңға ... ... ... және ... ... ... бар.
Жеке меншік тауар өндірушілердің экономикалық жағынан оқшауланып,
кеңінен дамуына жол ... ... – бір ... Жеке ... ... ... ... болып, қалыптасуы шарттарының бірі. Жеке меншік әрқилы
формаларда болады: ... өз ... ... ... жеке ... ... жеке ... (кооперативтер, серіктестіктер, акционерлік
кәсіпорындар).
Әкімшіл - әміршіл экономикалық жүйеден рыноктық қатынастарға өту,
игіліктерді мемлекет ... алу мен ... ... ... ... ... дамуы
1.1. Меншіктің мәні
Меншік - өндіріс, бөліс, айырбас және тұтыныс процесі кезінде тарихи
өзгерістерге ұшырап ... ... ...... мен ... иемденуді сипаттайтын адамдар арасындағы қатынастар ... ... ... – бұл ... бір нәрсені өз қарамағына, билігіне
ау. Меншік әрқашан да бұйымдарымен (мүліктермен, иемдену ... ... ... ең ... рөл ... Себебі
экономикалық өмірдің негізін белгілі бір ... ... ... ... ... ... құрал – жабдықтарына, ең алдымен оның ... ... ... ... ... сол ... ... ететін
әлеуметтік – экономикалық қатынастардың мәнін анықтайды. Адамзат қоғамының
тарихи дамуы сатысының ... тән ... ... бар. ... бір ... ... даму ... белгілі бір меншік қатынастары сәйкес.
Қоғамның тарихи даму процесінде ... ... ... ұшырап
отырады.
Меншік – экономикалық категория. Оның экономикалық мәнін ашу адамдар
арасындағы өндірістік қатынастар ... ... ... ...... Ол ... заң ... белгіленгендей меншік
обьектілерін иемдену, пайдалану қатынастарын көрсетеді. Заң шығару ... ... ... жалпы қоғам қарамағындағы заттарды иемдену мен
пайдалануға байланысты туындйтын адамдар арасындағы ... ... ... ... Осы ... нәтижесінде меншік құқықтық
қатынас формасына айналады. Ал ... ... ... бір ... ие ... да ... ... құқықтарын айыра
білген жөн. Меншік құқығы заң санатының тұрғысынан ... ... ... ... және мүліктерді пайдалану қатынастарының жиынтығы.
Қоғамның шаруашылық өмірін талдауды ... ... ... ... ... бір ... бола тұра, қоғамның біртұтастығын,
оның экономикалық ... ... ... ... ... яғни ... бөлудегі, айырбастағы және тұтынудағы
әрекеттер. Тұтас алғанда өндірістік қатынастардың негізін ... ... ... ... құрайды. Осы арқылы бүкіл экономика іргелі,
түбірлі өзгерістерге ұшырайды.
Меншік қатынастары қоғам өмірінде маңызды қызмет ... ... ... ... тірегі. Меншік деп құқықтық тұрғыдан алғанда – ... ... Сол ... ... ... құқықтылығы туралы заңдар
шығарып, осы арқылы иемденуді анықтайды.
Тұрмыстық тұрғыдан алғанда меншік ... ... ... оны
иемдену арқылы көрініс алады.
Эконмикалық тұрғыдан ... ...... шаруашылық қызметін
қамтиды; пайдалы игіліктер мен ... ... - ... ... және ... ... ... қатнастарды құрайды.
Меншік – бұл зат емес, ол ... ... ... қатынастар.
Сондықтан меншік субъектісі және объектісі болады. Меншік ... ... ... ... ... субъектілеріне: мемлекет,
ұжымдар, жекелеген адамдар жатады. Меншік ... жер, ... ... ... және руханият өндіріс құрал – жабдықтары мен
оның нәтижелері жөнінде адамдар арасында ... ... ... ... – кең ... ал иемдену нақты ұғым сонымен иемдену
деп меншікке билік жүргізудің нақты қоғамдық тәсілін айтады.
Қоғамның әртүрлі даму кезеңдерінде ... ... ету, яғни ... өзгерістерге ұшырап отырды. Иелік етудің ең қарапайым түрлері –
адамдардың ... ... ... өндіруге бейімделу
кезеңдерінен басталады.
Өз ... ... ... ... баспалдағында адамдар
өздері өндірмеген, табиғи дайын байлықтарды (аң аулау, балық аулау, жеміс
– жидек жинау және т.б) ... өте ... ... ... ... және дамуына қарай иемденуи
объектісіне – тек табиғи ғана ... ... одан ... ... ... өнімдер де айналды.
Иемдену әрқашан белгілі бір ... ... сай ... Егер де ... ... ... мддесіне сәйкес қызмет
етсе, онда жеке ... ... ... ) ... ... Егерде өдіріс
белгілі бір «топтардың» мддесіне ... ... онда ... ... ... айтуға болады. Егер де өндіріс бүкіл қоғам ... ... ... она ... ... ... ... қалыптасады
Меншік пен иемденудің өз ... ... Олар ... ... ... ... меншік заны. Осыған сәйкес иемдену заңы әрекет
етеді: еңбек – мұндай ... ... ... Бұл ... жәй ... ... етеді.
Еңбекке негізделген жеке меншіктің капиталистік меншікке айналуы,
меншіктің ... ...... адам ... өніміне деген меншік
заңына ұласуына байланысты жүзеге асады. Бұған сәйкес, басқаша иемдену заңы
әрекет етеді: ...... ... ... ... Осы
заңнегізінде капиталистік тауар өндірісі өмір сүреді.
Сонымен, меншіктің бірінші заңы мен иемденудің ... заңы ... өз ... ... және оның ... ... өзі ... байланысты әрекет етеді. Меншіктің екінші заңы мен иемденудің ...... ... ... және бұл ... нәтижесін айырбастау
арқылы, яғни айналыс сферасы арқылы иелік етуге ... ... ... ... ... ... – жабдықтарына меншік анықтаушы
рөлін атқарады. Ол өз кезегінде өндіріс құрал – жабдықтары мен ... ... ... ... Осындай ұштастырудың тәсілі мен ... ... ... ( құлды, крепостной шаруаны, еркін де
жалдамалы жұмысшыны еңбекке тарту ... ... ... ... қатынастары дегеніміз – меншік обьектілерін пайдалануға, басқаруға
және шешім қабылдауға байланысты қалыптасатын қатынастардың ... ... ... ...... иесі ... қызметпен айналыспайды
делік. Ол белгілі бір шарттар болғанша өз заттарын басқа адамға басқаруға
береді. Сонда ... иесі мен ... ... ... ... ... ... адам кәсіпкердің меншігін уақытша басқару,
пайдалану және шешім қабылдаудың заңды құқығына ие болады.
Мұндай қатынастарға, ... ... яғни ... ... адамға
белгіі мерзімге ақылы түрде пайдалануға мүміндік беру туралы келсімді
жатқызуға болады.
Дегенмен, ... ... және ... ... - әлі ... өзі
емес. Олар меншік жүйесіндегі категориялар болып табылады, яғни ... мен ... ... ... ... қатынастарды
сипаттайды
Меншік проблемасының біздің әрқайсысымыз өмір бойы күн сайын ... ... ... және ... «біздікі» деген ұғымдарды
айыра білу қажеттілігіне ұдайы ұшырасады. Басқаша айтқанда, бұл ... ... ... үкіметтің шараларына, табысты бөлісуге
меншік ықпалын талдай келіп ... ...... ... және өндірістік емес заттарды
иемденуінің ... ... ... ... Ол ... ... ... иемдену нысандарымен).
Меншік және меншік қатынастарының құқықтарын айыра білу талап
етіледі.
Мешік құқығын заң ... ... ... ... ету, ұйғарым
жасау және мүліктерді пайдалану ... ... ... ... құқығы біздің қатысуымызбен қоғамдық өзара бірлескен әрекеттер
реттейтін ... ... ... ... ... ... оның ... жүйелерінің негізін
құра отырып тарихи мәдени, ... ... ... ... ... ... жинақталынады.
Өндіріс құралдарын меншіктену өндіріс процесінде болатын ... ... ... ... ... ... сипаты ғана емес,
сонымен бірге өндіріс өнімін (тауар, ... оның ... және ... да ... ... ... құқығы өз мақсатын көзеген адамдардың таңдау
еркіндігін анықтай отырып, не және кімге тән, ... ... ... қалай
өтеді деген мәселелерді айырады.
Бұл ретте меншіктің обьектісі мен субьектісі ... ... ... ... ... «бұл – Мақсаттың үйі» дегенде, үй ... ... ал, Абай – ... ... саналады.
Меншік құқығы дегеніміз адамның «өзінікі сияқты» немесе «бөтендікі
сияқты» ... ... ... және ол: ...... ... негізделеді.
Алайда «бұл Мақсаттың үйі»байламда, Мақсаттың үйге деген меншіктік
құқығы қалай туды және ол енді қалай мойындалады.
Егер меншікті ... ... ... қатынастар деп
қарайтын болсақ, онда оған ... ... ... Меншіктік қатынас –
заттарға байланысты адамдар арасындағы:субьект – субьект: ... ... ... ... Басқаша айтқанда, меншік қатынасы дегеніміз
игілікті ... мен оны ... ... алу жөнінен субьектілер
арасындағы қатынастар жүйесі, ең ... ... ... ... ... ...... алудың» байланыс күші әртүрлі болуы мүмкін.
Заттарды жай ғана пайдалануға ... яғни оның иесі ... ... – ақ ... жағдайда қолдануға болады. Меншік иесі ... ... ... өз ... үшін алынуын қалайды. Заттарды иемденуге
немесе соған жуықтау жағдайда белгілі бір мерзімге ... яғни ... ... ... – ақ тұтынуға немесе шектеусіз мерзімге ейін, яғни толық иесі
ретінде пайдалануға болады.
Бірнеше жағдайларды ұсынамыз.
1. Жағдай. Сіздің сағат жөндейтін ... бар, және ... ... ... ... ... ... жөндейтін шеберханаңызда жалданған
қызметкер бар. Ол өзі ... ... ... үшін ... ... Ал, сіз оның ... нәтижесін – жөнделген, тұтынуға
болатын сағаттарын иемденесіз.
3. Жағдай. Сіздің өз шеберханаңызбен шұғылдануыңызға уақытыңыз жоқ, бірақ
оны сатқыңыз да келмейді, сондықтан да оны 5 ... ... ... 5 жыл бойы шеберхананы өз қалауынша пайдаланады. Сіз ... ... ... ал ... өз еңбегінің нәтижесін иемденеді.
4. Жағдай. Барлығы 3 – ші жағдайдағыдай, бірақ ... өзі ... ... ... ... ... ... асыратын
жұмыскерлерді жалдайды, және жалданған жұмыскерлердің еңбек нәтижесін
өзі иемденеді. Сіз өз ... ... үшін ... иемденесіз.
Осы жағдайларда кімнің меншік иесі, кімнің қожа ... және ... ... ... ... ... 1.1 ... ... ... ... ... ... |Еңбек нәтижесінің |
| | ... ... ... |
|1 |Сіз |Сіз |Сіз |Сіз |
|2 |Сіз |Сіз ... |Сіз |
|3 |Сіз ... ... |Сіз-жалдау төлемі, |
| | | | ... |
|4 |Сіз ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... ... ... бөлінуінің қорлар бөлінуіне
де, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... бағаның құрылу пройесіне және сыртқы ... ... ... Бұл ... 1960 жылы жарияланған «Әлеуметтік шығындар
проблемалары » деген мақаласында тқжырымдалынған. Қазір ол Батыста соғыстан
кейінгікезеңдегі экономикалық ... ең бір озық ... ... ... ... ... тиімділік проблемасына арналған. Ол
меншік құқығын бөлісу арқылы рынок процесіне қатысушылардың ішкі шығындарын
қалай ... ... ... ... Р. Коуз өзінің логикалық
толғамын ... ... ... ... ранчо ірі қараға таптатуы
арқылы түйіндейді. Егер ... ... ... ... ... үшін заң жүзінде жауапкершілікке тартылмаса, онда ол ... ... ... зиян шеккенін қаперіне де алмайды. Егер ранчо
қожасының оның ... ... ... тең ... ... ... етер болса, онда ол өз ісініңтерістігін ... ... еді. ... оның сыртқы әрекеті ішкі жандүниесіндегі (интернальді) арпалысқа
айналары хақ.
Р. Коуз ... ... бұл ... ... ол фермер мен
мал өсіруші қатынаснан мемлекеттік ... ... алып ... ... байланысты адамдардың өз беттерінше келісімге келулерінің
мүмкін екендігін айтады. Ол мұндай жағдайда ранчо ... ... ... ... үшін ... ... ма, тартылмай ма, оның ешқандай
мәні жоқ деп ойлайды.
Р. Коуздың айтылуы бойынша, егер мал ... ... ... үшін ... ... ... оған одан ... да бірдей болып шығады. Бұндай жағдайда диқангер ... ... ... оны ... ... мал ... ... уәдесін алады.
Коуз мынандай қорытынды ... егер ... ... ... анық және
түсінікті болса, егер адамдар өз еріктерінше жасалған алмасу нәтижесін нық
сақтайтын болса, онда ешқандай сыртқы мәселе ... ... ... олай ... ... іске ... ... мақсатында мемлекеттің
араласуына ешқандай негіз жоқ.
Қазақстан Республикасының ... ... 188 ... ... ... мен ... берілген. Нақтырақ айтқнда, оның 1-ші
тармағында былай делінеді: «меншік ...... ... тиесілі
мүлікті өз қалауынша иемену, пайдалану және иелік құқығын заң актілерінің
мойындауы және ... ... ... ... ... құқығы;
2. пайдалану құқығы;
3. басқару құқығы;
4. табысқа құқығы;
5. ... ... ... құқығы;
7. игілікті мұрагерлікке беру құқығы;
8. игілікті мәңгілік иемдену ... ... ... зиян ... тәсілдерді пайдалануға тиым салу
құқығы;
10. жаза түріндегі жаупкершілікке ... ... ... құқық яғни бұзылған заңды қалпына келтіруді
қамтамасыз ететін институттар мен рәсімдердің болу ... ... ... ... ... ... (затты иеленуді жүзеге асыру),
пайдалану (заттан өзіне пайдалы ... ... ... ету ... ... анықтау- сату, айырбастау, сыйға тарту т.б. ) және ... ... ... ... ... өткерілуі
иесіне табыс, рента, пайыз, дивиденд алып келсе ғана жүзеге ... ... ... мен қызметтерді көрсетудің иелену процесін
қарастыру ... ... ... үшін ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ оның әлеуметтік-экономикалық салдарын ... ... ... ... экономикалық қатынастары кез
келген экономикалық моделін (нарықтық, ... ... және т.б.) ... ... ... ... даму ... меншіктің тайпалық ... түрі ... ... ... ... ыдырауы,
отбасының бөлінуі және соның негізінде жеке меншік пайда болды. ... ... ... иесі ... оны ... сол адамға және оның отбасына берілді.
Өзін басқа ... ... ... ... ... ... ... бастап, қауымдастық меншігін құрады. Қалалық
мекендер құрылып, қалаға берілген жерлер қауымдастық меншігіне ... ... ... меншік мемлекеттік меншіктің бейнесі ретінде
көрінеді.
Тіпті, ерте ... ... ақ ... ... жеке ... мемлекеттік (қауымдық меншік иелері) ... ... ... ... ... кейінірек жеке және мемлекеттік меншік ... дами ... ... ... ... ... ... әкімшілік-
әміршілдік экономикалық жүйеде, бұрынғы ... ... жж) ... оның ... басқа меншік түрлерінің жалпы құрылымында – 88.6
пайызды құрады. ... ... ... дамыған елдерде мемлекеттік
меншіктің үлесі 5 пайыздан – 30 пайызға дейін ауытқыды.
Экономикалық және ... ... ... ... ... ... түрлерімен салыстырғанда тиімді болуы ... Ол ... ... : ... ... ... даму ... экономиканың салалық құрылымының оңтайландырылуы – нәтижесінде
адамға бағытталған ең жоғарғы ... қол ... ... бұл ... ... ... болуы нақты өмірде жағымсыз
тұстарға, яғни ... ... ... ... алып ... ... үшін аса қауіпті еді: мемлекеттік өндірушінің тұтынушыға
үстемдігі ... ... ... ... түрлерін жою жүзеге асты және
тапшылық пайда ... ... ... ... мынадай тұжырым жасауға болады: мұнда мемлекеттік меншікті жою
емес, оның монополиялық үстемдігін жою ... ... ... ... өту және ТМД ... оның ... ... мемлекеттік меншікті ... ... ... ...... меншік үлесін қысқартуға,
оның монополиялық ... ... ... ... – ақ ... ... ... үшін бәсекелестік ортаны құрып, ... ... ... ... ... Мемлекеттік
меншіктің үлесі 30 – 40 пайыз шеңберінде бекітіледі.
Жеке меншіктің дамуы ХIХ – шы ғасырдың екінші ... ... ... ... ...... революцияның әсерінен ХІХ – шы
ғасырдың екінші жартысынан ... ... ... ... ... ... немесе корпоративтік меншік, басқаша айтар болсақ,
топтық немесе ұжымдық меншік. Батыстың ... ... ... ... ретінде кез келген мемлекеттік емес мүлік, шаруашылық, кәсіпорынды
түсінген.
Жеке ... ... ... өз ... ... жеке ... ... емес меншікке бөліп қараймыз. Соңғысында заңды негізде жасалған
жер учаскісі табысы мен жалға берілген басқада ... ... , ... ... ... және басқа көздер (жәрдем ақы, стипендия, зейнет ақы
және т.с.с. ) ... ... ... ... ... еркін бәсеке барынша қарқындап, жеке
кәсіпкерлердің өндіріс тиімділігін ... және ... өсіп ... ... ... ... Сондай – ақ оның теріс
тұстары байқалады: артық ... ... ... жеке ...
бұл билеп төстеушінің, ешкім шектемейтін иегердің (иегердің өз еркі ғана
бәрін шешеді) меншік ... ... еді. ... ... ... болады. Қазіргі өркениетті қоғамда меншік иесі ... ... ... ... ... сонымен қатар ... ... ... ескерту туралы шаралар қарастырылған. Жеке меншік
жаңа бағыт алуда және оның келешегі алда.
Әлемдік қауымдастықта жеке ... ... – ақ ... ... ... уақытта жеке меншік жекелеген (еңбектік және еңбектік емес
) ғана емес, сондай – ақ ... ... ... және ...... иесі ... ... болады .
Рынокқа өткенге дейін Қазақстан Республикасында кооперативтік меншік
– колхоздың , кооператив меншіктің, тұтыну ... ...... және ... да ... ұжыммен көрсетілді. Қазіргі жағдай да
ол акционерлік меншік , ... ... ... меншіктерімен
толықтырылды.
Көптеген әлем елдерінде меншіктің кооперативті түрі жан – жақты
дамыған. Айталық, ... ... – бұл ... мен қызмет
көрсетуді бірге өндіру мақсаты азаматтардың өз ... ... ... – шы ... басында пайда болып, кейінірек мұндай ұжымдар көптеген
Батыс Еуропа елдерінде, АҚШ – та ... ... ... кооперативтер
Дания мен Швецияда ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және өткізу бойынша
пайда болды. Тек 100 ... соң ... он екі ... ... ... ауыл
шаруашылығы өнімнің 60 – пайызы келді.
Бұрынғы Одақта да ... жеке ... ... ... меншікке алмастырылды. Ол алғашқы бесжылдықтарда жүргізілген
ұжымдастыру (коллективтендіру) негізінде құрылды. Алайда, шын ... ... ... ...... ... жүргізді. Олар
өзіндік өніміне билік жүргізу құқығынан айрылды. Себебі өнімнің негізгі
бөлігі ... баға ... ... ... ... Бұл ... бұзылуына алып келді. Меншіктің кооперативтік түрінің рыноктық
экономика жағдайында кооперативтік кәсіпорынның толық ... ...... ... ... ең ... ... Мұнда қозғаушы
күші – меншік иесі, топтары – кооперативтің экономикалық мүдделері болып
табылады. Тұтыну ... ... ... кәдімгідей
өзгешелеу.Өндірістік кооператив өндіріс ... ... ... ...... ... ... жасайды. Ресейде тұтыну
кооперативінің алғашқы ұйымдары ХХ-шы ғасырдың басында пайда ... ... ... ... ... – тауарларды сатып алуда шаруа мен тұтынушыны
сауда делдалдарынан құтқару.
Қазіргі кезде әлемдік ... ... ... ... қалада да, ауылдық жерлерде де жүзеге асырады. Ол әртүрлі фирмалар
және ұйымдармен кең халықаралық байланыста болады.
Меншіктің бір ... ... ... ... ... жолмен
бәсекелестік күрестің, өндіргіш күштердің дамуының және ... ... ... ... ... ... акционерлік меншік түрінің пайда
болуы) немесе бұрынғы Одақта болған мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және басқа меншік түрлерімен
салыстырғанда өте ерекше ... ... ... - латынның
«municipalis» немесе немістің «munizipalitet» сөздерінен шыққан, қаланы
басқару дегенді ... Ал, ... ... сөзі ... ... ... білдіреді. Әдетте муниципалды меншікке өкімет ұйымдары
мүлік және ... - ... ... ... ... ... ... мүліктер коммуналды меншік деп аталады.
Әртүрлі экономикалық жүйе шеңберінде меншіктің басқа түрінің басым
болуы, оның ... ...... ... ... ... ... болуын
жоққа шығармайды. Меншіктің барлық түрінің араласуы мен ... іс - ... және ... қоғамның дамуына оң әсер етеді.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында ... ... ... ... (2 – ... ... түрлі тарихи қалыптасқан типтері бар, олардың бастылары ... және жеке ... ... ... кезде пайда болды, ол ортақ еңбек ету мен оның
нәтижелерін бірлесе отырып иемденуге ... ... жеке ... ... Ол екі ... , яғни ... негізделген жеке меншік және
еңбекке негізделмеген жеке меншік болып бөлінеді.
Еңбекке негізделген жеке меншіктің ... – жеке ... ... ... , шаруалар, фермерлер, қол өнершілер және өз
еңбегімен өмір сүріп жатқан азаматтар ... ... ... түріне – бөтеннің еңбегі есебінен дәулет
жинайтындар жатады. ... ...... көпшілігі, ат
төбеліндей, адамдардың қолына ... онда бұл ... ... ... ... ... ... орай, адамдар арасында мүлікке
байланысты теңсіздік пен ... ... ... ... ... ... ... түрі – аралас меншік пайда болды,
оның мүлігі қатысушыларының ақша ... және ... ... ... ... қабылданған заңдарға сәйкес – ... ... ... ... және ... ... ... меншік дегеніміз – меншік обьектілерін басқару мен
шешімдер қабылдауды үкіметтің өкілетті өкілдері ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады.
Мемлекеттік меншік – ... ... ... ... ... деңгейінде (коммуналды), аудан мен қала деңгейінде
(муниципалды) ... ... деп ... ... өндіріс құрал – жабдықтары ... ... ... , ... және ... ... барысында
қалыптасқан экономикалық қатынастар жүйесін айтады. Қазақстандағы ұжымдық
меншіктің түрлеріне – кооперативтік және ... ... ... ... ... ұйымдардың меншіктері жатады.
Нарықтық қатынасқа көшуге байланысты ғылыми әдебиеттерде, ... ... ... ... даттап, жеке меншікті мақтау жиі
ұшырасады. ... бір ... ... ... ... қойып, біреуіне
монополиялық айдар тағудың неге соқтыратынын өмір өзі көрсетті.Осымен
байланысты айтарымыз, біріншіден, ... қай ... ... ... ... тарихи аренадан кетуі адамдардың таңдауы бойынша емес,
өндірістің ... бір ... даму ... ... ... екіншіден, шындығына келгенде, қоғамның дамуында, оның ... ... ... ... ... ... көп ... әрекет етуі әбден заңды. Оның үстіне әлемде ешбір ... бір түрі таза ... ... ... ... Барлық елдердің
экономикасында да біз жоғарыда атап өткен меншіктің бірнеше түрлері әрқилы
ара қатынаспен орын алады.
2.2. ... ... ... ... ... - ... ... жүйесі кезінде
мемлекеттік меншік түрі өте қатты дамыды. ... ... ... ... екі ... ... ... адамы сол меншіктің билеушісі (иегері) жағдайын жолғалтады
және оны тиімді қолдануға жігерленбейді;
ә) өндірісті басқаруда ... ... ... ... ... ... ... меншік 30-40 %болғанда,
нарық өзінің экономикалық тиімділігін сипаттайтын сапасын жоя бастайды.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... дамуын қарастырады. Мемлекеттік меншікті меншіктің
басқа түріне ... мен ... ... асады.
Меншік құқығы экономиканың мемлекеттен алу мен жекешелендіру арқылы
жүргізіліп, мемлекеттік мүліктер азаматтарға берілді.
Ұлттық бағдарламаға сай Қазақстан ... ... ... мен ... алғашында екі кезеңде жүргізілді:
- бірінші кезең 1991-1992 жылдар;
- екінші кезең ... ... ... ... ... басталып, 1998 – жылдың бірінші
жартысына дейін созылады.
Қазақстан Республикасында мемлекеттен алу мен ... ... ... ... ... түрі ... жеке меншік
топтарын қалыптастыру;
-бәсекелестік ортаны құрып, өндірісті ... ... ... және орта ... ... шет ... өзіне тарта білетін, жеке бизнес басымырақ ұйымық-
шаруашыық құрылымды қалыптастыру;
- бағалы қағаздар нарығының субъектісі ретінде инвестициялық ... ... және ... ... ... меншік объектілері жекешелендіруге
жатпайды.Олар- жер, оның байлығы, су, әуе кеңестігі, өсімдік пен жануарлар
дүниесі, ... ... және ... ... ... алу – жай ... кең ... процес. Ол
мемлекеттік кәсіпорынның мемлекеттік емес меншік трінің саласына ауысуын
қарастырып, акционерлік, кооперативтік және жеке ... ... ... меншікті алудың мақсаты - әртүрлі меншік ... ... пен ... және ... - ... ... бірдей жағдай жасау.
Мемлекеттен алу мен жекешелендіруге мемлекет меншік объектілері –
кәсіпорын, ... ... және ... ... сондай –ақ,
әлеуметтік аяның мәдени қызмет көрсету объектілері, мемлкеттік тұрғын – ... және ... ... ... ... ... алукәсіпорынның
бақылау цифр мен міндетті мемлекеттік тапсырысының, материядық ресурсқа
лимиттер тұтынушны әкелушіге және бағаны орталықтан ... ... ... ... жоюды талап етеді. Әртүрлі ... ... ... ... ... ... құрылады.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік объектілерін мемлекеттен
алу мен жекешелендіруің төмендегідей түрлері қоданылады:
а) мемлекеттік кәсіпорын мүлігін жалға беру;
ә) ... ... ... ... ... ... алу;
б) мемлекеттік меншік объектілерін концепсияға беру;
в) мемлекеттік кәсіпорынды акционерлік қоғам немесе серіктестікретінде
құру;
г) еңбек ... ... ... ... ... ... алуы;
д) мүліктері мемлекеттік меншікке жатпайтын мемлекеттік кәсіпорын
мүігін заңды тұлғаға және ... ... ... ... ... сату.
Бұл құбылыс агроөнеркәсіпкешенінде былай жүзеге асады:
- совхоз бен басқада ауылшаруашылық кәсіпорындары фермелік және шаруа
қожалықтары, шағын ... мен ... ... және ... емес ... ... ретінде қайта құрылды;
- ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды ... құс ... мен ... ... ... ... қоғамы немесе серіктестігі етіп қайта құру;
- рентабельдіемес мемлекеттік ауылшаруашылығы ... ... жеке ... ... ... ... 1997 жылы 1 қаңтарда 2400
кеңшар (совхоз) мен ұжымшар (колхоз) ... ... 47000 ... оның ... 3200 ... ... құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен меншікті жекешелендіру ... ... ... жататын барлық халық шаруашылық салалары –
кәсіпорын, мекемелер немесе ... ... ... ... ... жеке ... жеке меншік ретінде сатылуы
мүмкін, ал топтасқан адамдарға – ... ... ... бөлу ... төмендегідей тәсілін айтуға болады:
а) аукциондық, жекешелендіретін меншікке кім жоғарғы баға ұсынса
соған сатылады;
б) конкурстық – таңдау ... ... ... ... ... ... артықшылық көрсетіледі;
в) кәсіпорын акциясын ересек тұрғындарға беру;
с) купонық тәсіл.
Қазақстан Республикасы 1993 жылы ... ... ... ... ... ... – тезірек меншіккерлер тобын қалыптастыру.
Тұрғындарға бірдей мүмкіндіктер жасау үшін инвестициялық жекешелендіру
купондары ... ... ... ... ... ... Жекешелендірілген инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
2. Жекешелендірілген инвестициялық купонды тек қана инвестициялық ... қоры ... ... ... болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры азаматтардың жақсы кәсіпорында
жекешелендіруге ... ... ... Бір ... ... ... ... Ресейлікке жақындау. Олардың
жекешелендіру чек – ваучерді ... ... ... ... инвест –купонды иеленушілер оны тікелей жаратуға құқы жоқ.
Сондай – ақ ... ... ... сол, ... ... Осы ... Қазақстан Республикасында бағалық қағаздар
нарығын қалыптастыруды баяулатады. Басқада ... ... бірі ... қор ... ... ... ... чектік инвестициялық
қордан өзгешелігі сол, әрбір біздегі инвестициялық қордың құқығы жоқ:
- Қазақстан ... ... ... ... 5 ... ... алмауы;
- бір аукционда кәсіпорын акциясының 10 пайыздан артығын ала
алмайды;
- бір ғана ... ... ... ... 5 пайыздан артығын сала алмайды.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттен алу мен меншікті ... ... ... ... Жеке меншіккерлер тобын қалыптастырды.
1993 жылы жекешелендрілген кәсіпорындардың саны 7 ... ... ... көпшілігі сауда, қоғамдық тамақтандыру, тұрмыс қажетін өтеу,
коммуналдық шаруашылық обьектілері.
Жекешелендіру қоғамға не ... ... ... ... ... ... 482 ... 59 милиард
теңгенің өнімі өндірілді. Ал ... ... 553 ... ... ... 38.7 ... ... өнім өндірілді. Осы жетістіктердің
нәтижесінде республикалық арнаулы есепшоттарға 3.3 ... ... ... ... 850 ... ... түсті.
Ауыл шаруашылығындағы жекешелендіру экономиканың өзге салаларына
қарағанда өте баяу қарқында жүрді. Бұл – ... ... ... ... ... географиялық, ішінара заңдастыру мәселелеріне
байланысты еді. Қазақстан өндірісті жекешелендіру және ... ... ... екендігі айқын климаттық аймақтарға ... ... ... оңтүстікте ұсақ фермалар ... ... ірі азық – ... ... ... қамтыса, ал
сотстікте астық өндіретін мемлекеттік кәсіпорындарды қамтыды. ... ... ... ... ... ... Алайда солтүстікте өніріс ауыл шаруашылығы
өнімдерін өңдеу жөніндегі кәсіпорындар мен тиісті қызметтер ... ... ... ... ... қалды. Мұның сыртында
1995 жылғы Конститутцияда жер және ... ... ... ... ... және ол 99 жыл мерзімге дейін жалға берілгенімен ... ... - ... еңбеккерлерді жекешелендірумен қамтамасыз ету ... ... бір ... ... ... ... беру мақсатына ... ... ... ... ... ... ... купондары жөнінде мынадай ойлар болды:
• Қазақстан Республикасының ... ... ... тездету;
• Қазақстанның әрбір тұрғынының жекешелендіру ісіне тікелей ... иесі ... ... ... ... ... ... жоқ, олар инвестициялық
жекешелендіру қорына ... ... еді. ... ... ... ... бірдей 100 купон алуға құқылығы болды. Ауыл ... 1.2 ... ... ... жекешелендірудің қрытындысы:
• Купондық жекешелендіру нәтижесінде Республикамызда жаңа меншік
иелерінің орташа тобы пайда ... ... ... ... ... көңіл қоймастан, бір сәттің
ішінде меншік иесі ... шыға келу ... ... ескерместен,
тиісті дайындықсыз жүргізілді.
• Жекешеендіру процесі кезінде мүліктер:
- ... және ... ... ... ... ... ... орнатылмаған жабдықтар;
- тұрғын үйлер ... ... ... да ... ... ... инвестициялық жекешелендіру қорлары сатып алды, бірақ
көп ұзамай олар қайтадан ... ... өз ... тиын ... ... ... Еңбек ұжымдары меншік иелері бола алмады.
Бүтіндей ... ... ... ... 3073 ... ... ... инфрақұрылымдағы 2716 нысан сатылды
және 514 ... ... ... ... ... қор ... 11 ... қоғамның жалпы соммасы 1,2
млрд. ... ... ... ... ... алу сұранымдарына, әсіресе материялдық – техникалық ... ... және ... ауыл ... ... тамақ
өнеркәсібі, машина жасау ие болды.
Қорытынды
Республикамызда ұзақ жылдар бойы ... ... ... жеке меншік қанаушы қоғамға тән деп ... ... ... ... ... ... сыйыспайтын еді. ... ... ... ... ... орай ... даму болашағы жоқ деген ой қалыптастырылды.
Адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... қуаты жүмсалады.Әйткенімен қоғамдық ойдың дамуы ел
өміріне ... ... ... ... ... ... ... иесі бола отырып ,қоғамдық меншіктің қожасы болғаны айдан анық.
Осындайоралымпаздық іштен іру ... ... ... ... ... жүйеннің кйреуін тездетті.
Жекешелендіру кейде дүниежүзілік жаулап алып бара жатқан бейбіт
ревалюсия деп те ... ... ... да бұл процеске даму
дәрежесі әр түрлі денгейдегі ... ... ... қатысып отыр. Бүл
елдердегі мемлекеттік кәсіпорындар эжекешелендіріп, ауыл ... мен ... ... ... ... ... ... берілуде.Бл процестің ауқымы мен қарқыны, әсіресе 1991 ... ... және ... ... көшкен дамудың әр қилы ... ... ... ... жекешелендіру ТМД елдерінде әр түрлі ... ... ... шет елдік тәжірибелер де ескерілуде
қателіктерге жол бермеуге ,бірақ уақт басқа ... ... ... ... мемлекет кәсіпорындар пайданы қорландырумен ... ... ... ... ... ... етіп ... деген көз
қарас қалыптасты. Осыдан кейін жеке меншік қатнастарының рөлін ... ... ... ... ... Н.Ә ... 2006 ... 1-Наурыздағы
жолдауының мәні мен мақсаты-аса қуаты 50 мемлекеттің қүрамына кіру саясаты
да осы ... мен ... ... алу ... ... ... нарықтық ,дүниежүзілік рыногтық экономикаға өту, осы меншік
қатнастарының астарында ... ... ... ... С. /Экономикалық теория негіздері/ Оқу құралы, Шымкент,
2005ж – 26 бет.
2. Сатубаев ... ... 1999ж №2 – 30-35 ... ... Г. М. ... ... ... Алматы, 2002ж – 35
бет.
4. Шеденов Ө.Қ., Байжұмартов Ү.С., ... Б.А., ... Б.И. ... теория/ Оқулық, Алматы – Ақтөбе, 2002ж – 16 бет.
5. Шеденов Ө.Қ. ... ... ... Оқулық, Ақтөбе, «А –
Полиграфия», 2004ж – 249 ... ... Ә. ... теория/ - Алматы, 2004ж – 22бет.
7. Баққұлов С. /Құқық негіздері / Оқулық, 2 – ші басылым,Алматы, 2004ж
– 80 ... ... Я., ... К., ... М., Жатқанбаев Е., Байжұмабаев
Е., Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. /Экономикалық теория негіздері /
Оқулық – ... ... 1998ж – 168 ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... ... Оқу
құралы – Алматы, экономика, 2003ж – 43 бет.
10. Смаилов А. /Қазақстан цифрларда/ 2004 ... 165,166, ... ... ... ... 2005ж - ... № 57 - 6 ... Егемен Қазақстан 2006ж – 21-наурыз. № 62 – 5 бет.
13. Егемен Қазақстан 2006ж – ... 52 – 3 ... ... және оның ... 2001ж -104 бет.
15. Жас Алаш 2003ж – 17-мамыр.12 бет.

Пән: Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
Авторлық меншік және оның құқықтық белгілері67 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары мен түрлері9 бет
Аймақтық бюджеттi қалыптастырудағы меншiкке салынатын салықтың экономикалық мазмұны47 бет
Активтер, міндеттемелер және меншікті капитал22 бет
Банктің меншікті капиталы28 бет
Банктің меншікті капиталы туралы13 бет
Банктің меншікті капиталы,оның құрылымы және қалыптасуы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь