Әль-Фараби – дүние жүзі мәдениеті мен ғылымының негізін салушы

КІРІСПЕ
Әбу Насыр Мухаммед ибн Узлағ Тархан әл.Фараби (870 . 950ж.) ойшыл, философ, әлеуметтанушы, математик, физик, астроном, ботаник, лингвист, логик, музыка зерттеушісі. Қазіргі Шымкент облысының жеріндегі көне Фараби қаласында туған. 20 жасына дейін сонда оқып тәрбиеленіп, кейін Самарқанд, Бұхара, Хиуа және мұсылман шығысының көп жерлерін аралаған, ұзақ уақыт бойы араб халифатының саяси, мәдени орталығы . Бағдатта тұрған. Арабтың мәдениеті мен ғылымы дәірлеген шақта сонда оқып, білім алып, ғылыми жұмыстармен айналысқан. өмірінің соңғы жылдарын Каирда, Алеппода, Дамаскіде өткізген.
Фараби есімі дүние жүзі мәдениеті мен ғылымының тарихынан берік орын алады. Оның шығыстың Аристотелі деп атаған. Артында қалған ғылыми мұрасы өте мол. Екі жүз қырыққа жуық трактат жазған. Олар ғылымның алуан түрлі саласын . философия мен логиканы, математика мен физиканы, астрономия мен ботаниканы, минералогия мен лингвистиканы, медицина мен музыканы қамтиды. Осынау ұланғайыр еңбектерінің ішінде философия мен әлеуметтанудың, этика мен эстетиканың проблемалары үлкен орын алады.
Фараби шығыс перипатизмнің аса көрнекті өкілі, араб тілінде әлемге тараған прогресшіл қоғамдық философияның негізін салушылардың бірі. Ол философияның, логиканың, әлеуметтанудың, этика мен эстетиканың әр түрлі саласына сан қырлы үлес қосты.
        
        КІРІСПЕ
      Әбу Насыр  Мухаммед ибн Узлағ Тархан әл-Фараби (870 – 950ж.)
ойшыл, ... ... ... ... ... ботаник,
лингвист, логик, музыка зерттеушісі. ... ... ... ... Фараби қаласында туған. 20 жасына дейін сонда оқып тәрбиеленіп, кейін
Самарқанд, ... Хиуа және ... ... көп ... аралаған, ұзақ
уақыт бойы араб халифатының саяси, мәдени орталығы – ... ... ... мен ... ... ... ... оқып, білім алып, ғылыми
жұмыстармен айналысқан. өмірінің соңғы жылдарын Каирда, Алеппода, Дамаскіде
өткізген.
      Фараби есімі дүние жүзі ... мен ... ... ... ... Оның ... Аристотелі деп атаған. Артында қалған ғылыми
мұрасы өте мол. Екі жүз қырыққа жуық ... ... Олар ... ... ... – философия мен логиканы, математика мен физиканы, астрономия
мен ... ... мен ... ... мен ... ... ұланғайыр еңбектерінің ішінде философия мен әлеуметтанудың,
этика мен эстетиканың проблемалары ... орын ... ... ... аса ... ... араб ... әлемге
тараған прогресшіл қоғамдық философияның ... ... ... ... ... ... ... мен эстетиканың әр түрлі
саласына сан қырлы үлес қосты. 
Әль-Фараби – дүние жүзі мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... орын ... Этиканы ол ең алдымен
жақсылық пен жамандықты ажыратуға мүмкіндік ... ... деп ... оның ... жөніндегі концепцияларында жақсылық, мейірбандық
категориясы басты орын ... ... ... бір ... ол ... ... ... қайнап жатыр. Ал жамандық жақсылық
сияқты емес, ол болмыс жоқ ... ... ... ... Ұлы ... ... ... терең гуманизмнің лебі ... ол адам ... ... жан иесі ... биік ... ... да оны
құрметтеу, қастерлеу керек деп түсінеді. Бірақ жамандықты жақсылық жеңгенде
ғана адам баласы ізгі мұратына ... деп ... ... бұл салада
жасаған қорытындысының басты түйіні – білім, мейірбандық, сұлулық үшеуінің
бірлігінде, Фарабидың ... ... ... кең ... Ол ақыл ... білімнің биік мәнін, халықтар арасындағы туысқандық, ... ... ... ... ... ... діни ... негіздеу екенін көрсетті.
  Риторика, поэтика, өнер, музыка, т.б. жөніндегі еңбектерінде айтылған
көркемдік-эстетикалық көзқарастары әлі күнге мәнін ... Ұлы ... ... ... ... ... ... шеңбері кең. Эстетика
мәселесі жөнінде айтқан соны ... тың ... ... тұжырымдар оның
көптеген шығармаларында кездеседі. Мысалы, „Риторика”, „Поэзия өнерінің
каноны туралы ... ... ... ... т.б. еңбектерінде
көрсетілген[1].
   Музыка зерттеу саласында Фараби әр алуан ... ... ... үлкен кітап” атты іргелі кесек ... ... Бұл ... ... сипаты мен құрылымынан бастап, музыканың ... ... ... ғылымының” мәселелеріне ғана арналмай,
музыканың ... ... ... ... ... оның ... зор екенін баса айтты. Адамның музыка шығару ... ... әр ... сатысын көрсетті, адамның жан дүниесіне жақсы, жаман
әсер ететін музыкалық ... ... ... ... түсуге, бақытқа, молшылыққа жетелеуді көздеген Фараби
әділеттілікті халықтар достығын насихаттауда, ... ... ... адам ... ... ... ... идеялары, оның өз
заманындағы Шығыс ... әрі ... жүзі ... ... ... ... ... да оның энциклопедиялық мол
мұрасы біздің қазіргі ХХІ ... ... ... өмір ... ішіне кірігіп, ұласып кетеді. Фарабидің: „Бақытқа жету ... ... ... ... ... жер беті ... берекеге
толады”, - деген сөзі тап бүгін де өте мәнді.
      Ол ... ... ... ролі аса зор ... ... ... ... арасындғы ұрыс-жанжалдардың
пайдасыздығын ұғуға жетеді”. Сондықтан олар ең жоғарғы ... ... ... ... ... келуі керек. Гуманизмді халықтар
достығын насихаттап, адамның ... оның ... ... пен жігерін өте
жоғары қояды, адамның шынайы бақытын тілейді, оларды тынымсыз іздену, оқу-
үйрену арқылы ... ... ... Тек ... ... ғана одан ... немесе жақсы қылық шығады”- дейді.
      Жаратылыс тану ғылымдарының ішінде Фараби заманында медицина
ғылымы жақсы ... ... ... мен орта ... ... мен
медицина саласынан да еңбектер бар.
      Оның медициналық-философиялық ... тек ... ... ... ... ... айналды. „Адам денесінің органдары жайында
Аристотельмен келіспеуіне байланысты Галенге қарсылық” атты трактаттары
орыс тіліне аударылып ... ... бері ... ... ... ... ғылымның жаратылыс тану,
философиялық ... және грек ... ... ... тығыз байланысты екенін көрсетіп қана қоймайды, сонымен
бірге оның ғылыми тұрғыдан дұрыс та ... ... ... үшін
күрескендігін дәлелдейді,  білімнің ұланасыр энциклопедиялық сипатта
екенін, әр ғылымның күрделі проблемаларын ... ... ... аңғартады.
      Ол жаратылыс тануды теориялық білім деп қарайды. Ал медицинаны
практикалық өнердің әлде ... бір ... ... Оның ... тану ... ... заттың мазмұн-мағынасын түсіндіріп беруге
қызмет етеді. Материяны, оның формасын әрекетінің себебін ... ... оның ... ... ... бұл зат сол үшін ... ... ... әрқайсысының жеке-дара белгілерін түсіндіреді.
      Ол медицинаны практикалық өнер деп қарап, оның міндеті ... ... ... ... ... ... әрекеті белгілі бір
аурумен ауырған адамға емдік ету арқылы денсаулығын ... ... ... ... ... ... сүйенген медицинаның міндеті адамның ауруының
себебін ашып қана қою емес, оның денсаулығын сақтау, жеке ... ... және ... туу ... ... ... орын беріледі. Оның
себеп-салдар байланысын сыртқы ... ... ... қарастырады.
Ғалым денсаулықты сақтауда, ауруды жазуда айналаны қоршаған ортаның, дәрі-
дәрмектің, тамақтың ролі зор екенін ... ... ... ... түрлі дәрәнә медициналық аспаптарды қолдана ... де ... ... ... Оның ... ... барлық органдары бір-бірімен
өзара байланысып жататындығын білу дәрігерлік емдеудің ең маңызды принципі
болуға тиіс.
      Білімнің мазмұн-мағынасын ... және оған ... ... ... ... орта ... ... ой-пікірдің ең маңызды
жетістіктерінің бірі болды. Сөйтіп, ол ... ... ... ... жүйелеуде елеулі рол атқарады. Фарабидің ғылымдары жүйелеу ... мәні ... ... ... ... тыс, ... ... өмір сүретін және белгілі бір ... ... ... ... және ... ... Фарабидің ілімі
өзінің мәні жағынан ... ... ... жікегенде субъективтік
принципті негізге алған ілімнен анағұрлым жоғары тұр.
      Ғылымда ... ... ... ... ... ... көне
грек, латын тілдеріне аударылды, сөйтіп Батыс Еуропа ғалымдары арасында
жоғары бағаланды. ... ... ... оның бұл ... орта
ғасырдағы ғылымның энциклопедиясы деп атады. ... ... ... сан ... бойы ғылымның дамуына игі әсерін тигізді, ғылыми мәнін
сақтап келді.
      Фарабидің логикалық-гнесологиялық, ... т.б. ... жете ... оның сан ... оның ... тұжырымдары өзінен кейінгі дәуірдегі Шығыс пен
Еуропа халықтарының философиялық, эстетикалық, ... ... ... және өнердің дамуына ықпалын тигізді, Фараби өз ... ... ... ойшыл, ғалым болды.
      Совет ғалымдары 20-жылдардан бастап-ақ Фарабидің өмірі ... ... ... Шығыстың ұлы ойшылының мұрасын зерттеу
оның 1100 ... ... ... ... ... қыза түсті.
      Әл-Фараби   тәрбиенің барлық мәселелерін логикамен, тәрбие
мұратымен, білім алумен, үйренумен үлгілі тәжірибемен, ... ... ... Ол өзі ... ... мен түсінік” атты еңбегінде
ақылдылық пен адамгершілік үлгілі тәрбиеге байланысты, оның ... ... ... өз кезегінде – тәрбиенің негізінен туындайды ... ... ... ... ... және ... категорясы екенін біз тәрбие
тағылымынан жақсы білеміз. Демек, жас өспірімдер мен аға буын ... ... ... ... асады. Дәлірек айтсақ, тәрбие жеке
адамныңадамгершілік, ақыл ... ... ... ... басты роль
атқарады. Барлық қоғамдық-экономикалық формацияларға  тән ... ... ... белгілері бар. Ол тәжірибенің ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... ... ... қалыптастыру. Алайда,
тәрбиенің мақсат, мазмұны, ұйымдастыру түрі, әдісі қоғамдық қатынастардың
тарихи дамуына сәйкес өзгеріп отырады. Алғашқы қоғамда ... аға ... ... практикалық дағдыларын жас буынға үйретумен шектелді.
Балалар барлығы бірдей тәрбие алды.
Таптық ... ... ... тәрбие таптық сипат алды. Феодализм
дәуірінде тәрбиенің сословиялық сипаты айқындала ... әр ... ... өз ... ... және түрі ... Буржуазиялық
қоғамда сословиялық мектептердің орнына таптық қайшылықты күшейтті.
      Еңбек тәрбиесінің теориясын, тәрбиенің ... және ... ... ... ... ... зерттеп келді. Демек, еңбек
тәрбиесі белгілі бір қоғамда жасөспірімдер мен жастардың еңбекке саналы ... ... ... ... ... ... ... саналылықты
еңбек үстінде қалыптастыратын процесс.
   Әл-Фараби Аристотельдің ғылыми мұраларын жан-жақты зерттеп, өзінің
ғылыми еңбектерінде адам ... ... ... ... ... қала ... ... „Бақытқа жету” тағы
басқа шығармаларында ғылымды меңгеруді бұл дүниедегі бақыт, кемел табудың
қажетті шарты деп ... Ол өз ... ... ... ... ... ... физика, жаратылыс тану ғылымдарынан көп
мұра қалдырды, трактаттарында, ... ... ... ... ... ... еңбекке үйретіп булудың, күнделікті өмір
сүрудің тыныс-тіршілік ... – деп ... ... ... ... жас ұрпақ тәрбиесі, жеке бала тәрбиесі, тіпті кейде жеке адам
тәрбиесі, жастар тәрбиесі, жас жұбайлар тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... пікірлер біздің
заманымызға дейін сақталып, ол ... ... ... ... қазынасына айналды. Онда тәрбиенің педагогикалық ... оның ... ... ... ... Оның ойынша,
бақытқа жету басы – таза еңбек, адал еңбек болып есептеледі.
      Әл-Фараби тәрбиенің, оның ішінде ... ... ... ... қажет деп тұжырым жасады. Ол өзінің „Ғылымдар ... ... ... ... ... сол ... ... үлкен-үлкен
бес салаға бөледі. Олар: І-Тіл білімі және оның тараулары. 2- Логика және
оның тараулары. 3- ... және оның ... ... және ... 5-Азаматтық ғылым және оның тараулары, заң ... және ... ... ... ғылымын  - Азаматтық ғылымға ... ... ... – оның ... ... оқу, ... алу тәрбиенің
құралы деп есептеген. Еңбек ету, саналы болу, адамгершілік, ақылдылық –
табиғаттан ... шарт ... ... ... ... Фараби адамның өзі
табиғат, адам – жер бетіндегі тірі организмдер дамуының ең ... ... ... ... ... оларды өз қажетіне жарата білген,
түсінікті сөз сөйлей  ... ... ... бір ... ... Сол
кездегі түсінік бойынша, Фарабидің орта – депотырғаны бүгінгі қоғам болса
керек. Адам туралы ... ... ... ... – адам ... ету
нәтижесінде жоғары сатыға көтерілді деген тұжырымға келді.
      Әл-Фараби тәрбие процесінде „қатты әдіс” пен ... ... ... ... Ол оқыту мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... ... „қатты әдіс” – деп
отырғаны жазалау да, „жұмсақ әдіс” – деп отырғаны ... ... ... ... педагогикалық ықпал ету әдістерін алғаш ұсынған, оның
тиімділігін қолдану ... ... ... дана ... ... ... шығуы” атты еңбектерінде ол ғылымдарды үйрену,
үйрету реттерін белгілейді.
      Аристотельден кейінгі дүниежүзілік білім мен ... ... ... ... ... ... жайында көптеген
трактаттар мен түсіндірмелер жазды. Осы ... ... ... ... ... ... деп ... Білім, Фараби еңбектерін негізінен
алсақ – философиядағы бүкіл танымның даму процесінде ... ... ... қазынасының жиынтығы Фарабиден кейінгі ғалымдар,
әсіресе философ, педагог ... ... ... ... ... ашып ... ... қоғамдық өмірдің даму сатыларына
сәйкес, адамдардың іс-әрекеті мен тәжірибесінде айқындалып дәлелденген
белгілі ... ... ... – деп ... ... ... берді.
      Дүние тану теориясында да лиалектикалық жолмен байымдау ... ... ... ... даяр ... нәрсе деп ойламау ... ... пен ... ... ... ... емес, айқын емес, білімнің
қалайша толығырақ, айқынырақ білімге ... ... ... ... еңбек тәрбиесі туралы
      Әл-Фараби тәрбиенің, оның ішінде еңбек тәрбиесінің теориясы
ғылымға негізделуі қажет ... Ол ... ... ... деп ... ... ... құрылған білімнің жоғары формасы деген анықтама жасады.
Еңбектің өзі өнер – ... ... сол ... ... әрбір адамды
еңбекке баулиды, еңбек шеберлігінде үйретеді. Олардың еңбек ету ...... ... ... Ол ... өзін ... өмір
сүруінің негізгі адамзат ... ... ... шарты деп
қарастырды.  Фараби еңбек процесінің бағыттарын белгіледі. Ол мақсатқа сай
қызмет, яғни, еңбектің өзі, ... ... мен ... ... Адам ... ... бәрі ... заттары деп аталады.
      Еңбек тәрбиесінің теориясын жасауда Аристотль негізін салған
теорияның ... ... ... ол ... ... ... бағытталған ұғымның, идеяның, белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... ... ғылыми білімді
қорытудың ең жоғарғы формасы деген ... ... ... алып ... ... ... еңбек тәрбиесінің теориясын Фараби – „Өзінің ішкі
құрылымы жағынан ... ... ... ... бір ... ... құрайды деп тұжырымдады”. Педагогикалық тұрғыда қарастырсақ бұл
тұжырым оқушыларға саналы ... ... ... ... ... ... баулу – деген сөз.
      Өз заманындағы білім-ғылым, өнерден, оқу-тәрбиеден әл-Фарабидің
із қалдырмағаны жоқ ... ... жас ... және жеке ... тәлім-тәрбие беріп,
еңбекке үйретіп, еңбек тәрбиесін беретін, ұстаздық ... ... ... ... Оның ... ... адам – „мәңгі нұрдың қызметшісі”. Ол
барлық ой мен қимыл әрекетіне ақылдың дәнін сеуіп, нұр ... ... ... ... – деген Фараби[3].
      Еңбек пен еңбек тәрбиесінің ғылыми негізін қолдауда ХІІ ғасырда
жазылған „Фарабидің энциклопедиясы” атты еңбектің маңызы ... ... ... ... ... тарихында алатын орны ерекше. Бұл ... ... ... ... ... классификациясы” т.б.
аттармен Шығыс және Батыс елдерінде өте ертеден-ақ мәлім болған.
      Әл-Фараби жаратылыс тану ... ... ... тұңғыш
ғұламалардың бірі. Математиканы жаратылыс тану ғылымының басты саласы деп
түсіндірген. Біз, қазір техникалық ғылымдарды ... тану ... ... ... ... оның ... ... ой-пікірлерін,
тәрбие тағылымдарын Ибн-Сина, Әл-Бируни, Омар Һайам ... ... ... ... ... ... да ... тәрізді Еуропа
ғалымдары да көп ... ... ... ... география,
минералогия, Азаматтық ғылым – тәрбие туралы т.б. жаратылыс тану ғылымдары
бойынша ... ... „Ал ... ... қажеттігі туралы” атты
трактатында өз ... ... ... ... бөліп алып, оны белгілі
бір зерттеу пәні бар ... тану ... бір ... ... ... ... саласында „Адам ағзалары жөніндегі
Аристотельмен ... ... ... ... ... ... ... еңбектер жазған, онда негізінен медицинаның теориялық
мәселелерімен айналысып, медицина өнерінің мәнін, міндет-мақсатынанықтап
беруге тырысады. Ол ... ... ... бөліп, медицина саласын дамытуды
– „таза” еңбектің жемісі дейді де, пайдалы қоғамдық ... ... ... құралы деп қарастырды. [4]
Әл-Фараби философиялық және ... ... ... мәселелеріне тоқталады. Әл-Фарабидің ғылыми-
философиялық еңбектері оқу-тәрбие  мәселелеріне арналған. Оның пікірінше
оқу, ... алу, ... адам болу ... және еңбек тәрбиесі
мәселелерімен тығыз байланысты. Ол білім алу, оқу еңбегін пайдалы еңбекке
жатқызады. 
Қорытынды
      Ол ... ... ... ... жаңғыртып, жетілдіре
түсті. Халық даналығы данышпандық, пікірлерге ден қойды. Сөйтіп, өзінің
философиялық төл концепциясын ... ... ... ... ... ... ... дамытты. Аристотельдің еңбектеріне сүйене
отырып, ол антика заманының теориялық озат ой ... ... ... оның ... ала білді, өз заманының ілімін белгілі бір ... ... ... ... және ... ... мейлінше күшейтті. Фараби Платонның идеалистік
және мистикалық ... ... ... оның өз ... үшін ... мұраларын
зерттеп, кейінгі ұрпаққа қалдырған ... ... беру ... мазмұны мен мәнінің еңбек пен еңбек тәрбиесі ... ... ... ... ... ... әрбір қоғамдық құбылыс ретінде өзгеріп отырады, еңбек –
еңбек ... ... мен ... өзгертеді.
      2. Әл-Фараби ілімі тәрбиенің әрбір қоғам кезіндегі әлеуметтік
мәнін ашты. Фараби ілімі тәрбие – ... ... ... ... ... ... Ғылымдар тізбегін жасау, оны әрбір топқа бөлу арқылы – болашақ
жасөспірімді жан-жақты жетілдірудің қажеттілігін ғылыми тұрғыдан ... ... пен ... ... ... және оның теориясын жасады.
-----------------------

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдени даму мен теориялар14 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы5 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы туралы6 бет
Шанхай ынтымақтастық ұйымының терроризмге қарсы конвенциясына қол қою туралы18 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
ІI- ші дүние жүзілік соғыс кезіндегі Түркістан легионы51 бет
Іі-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь