Аудиттің заңды жауапкершілігі мен оны құқықтық реттеу

Аудиторлық қызметті нормативтік.құқықтық реттеу
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I. Қазақстан Республикасында аудиттік қызметті нормативтік.құқықтық реттеу жүйесі
1.1. Қазақстанда аудиторлық қызметті реттеуші нормативтік.құқықтық актілер және ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы және басқа да заңдар аясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.6
1.2. аудиторлық қызметті реттеуші мемлекеттік органдардың және қоғамдық ұйымдардың міндетті қызметтері (функциялары) ... ... 7.9
1.3. Аудиторларды кәсіби аттестациялау және лицензиялау жүйесі және Қазақстанда аудиторлардың білім алуы жағдайы ... ... ... ... ... ... 10.11

II. Аудит стандарттары мен негізгі принциптері
2.1. Қазақстандағы халықаралық аудит стандарттары ... ... ... ... ... ...12.14
2.2. Аудиттің фирмаішілік стандарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.16
2.3. Аудиттің негізгі принциптері . аудит өткізу алдындағы негізгі процедуралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.25

III. Қазақстан Республикасында аудиторлық қызметті нормативтік.құқықтық реттеуді жеділдіру жолдары
3.1. Қазақстан Республикасы аудиторлық қызмет нарығының институтционалдық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26.31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34.35
        
        Аудиторлық қызметті нормативтік-құқықтық реттеу
Кіріспе...................................................................
............................................3
I. Қазақстан Республикасында аудиттік қызметті ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық
актілер және ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы және ... ... ... ... ... ... органдардың және қоғамдық
ұйымдардың міндетті қызметтері (функциялары)........7-9
3. Аудиторларды ... ... және ... ... ... аудиторлардың ... ... ... ... мен ... принциптері
1. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... – аудит өткізу алдындағы негізгі
процедуралар........................................................
...........................17-25
III. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы аудиторлық қызмет нарығының институтционалдық
негізі....................................................................
.....26-31
Қорытынды.................................................................
...................................32
Қолданылған
әдебиеттер................................................................
.............33
Қосымшалар................................................................
.............................34-35
Кіріспе
Қазақстан Республикасында нарықтық ... ... ... және ... ... ... объективті қажеттілігін
тудырады. Әміршілдік-әкімшілік жүйеде кеңінен тараған ... ... салу ... ... ... ... болып
табылатын іскерлік және ұқыптылықпен орын алмастырды.
Нарық жағдайында ... ... ... елде ... саясат, маңызды теориялық және іс-тәжірибелік білім саласына
айналатын ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
қызметтің жаңа әрі озық нарықтық бағытын түбегейлі және қолданбалы
зерттеу ... ... ... микроэкономикасын басқару
құпралына аса қажетті әр түрлі бизнес ... ... ... ... талдау, аудит және басқару есебі сияқты арнайы
ғылымдар мен оқыту ... ... ... ... отыр.
Қазақстанда нарықтық қатынастар енгізілуімен бірге ... ... ... ... ... ... ақпараттардың дұрыстығын дәлелдеу түрінде қамтамасыз етуші тәуелсіз
бақылау жүйесі ... ... ... ... ... ... енгізілуде, аудиторлар жұмыстарының сапасына кәсіби бақылау
жүйесі жақсарып келеді, сондай-ақ, бұл ... ... ... даярлауға
қосымша талаптар қойылуда.
Бухгалтерлік есепті ... жіне ... ... ... ... валюталық қордың (ХВҚ), Бүкіләлемдік ... даму ... ... ... ... ... ... және британдық кеңестің белсенді қатысуымен өткізілгендіктен, оны
құраудың ағылшын-американдық үлгісы негіз етіп ... ... ... ... жетілдіру бойынша ұсыныс Конституцция, Азаматтық Кодекс, Бюджет
Кодексі, Салық ... ... ... ... аударымы мен төлемде
туралы» заңдардың және ... ... ... мен ... ... ... ... Республкиасының басқа да нормативтік-
құқықтық актілер талаптарын ескеру арқылы әзірленді.
I. Қазақстан ... ... ... ... ... аудиторлық қызметті реттеуші нормативтік-құқықтық актілер
және ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы және ... да ... ... ... нәтижелері маңызды басқару шешімдерін
қабылдауға негіз болады. Сондықтан халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ мемлекеттік
масштабта реттеле алады.
Нормативтік-құқықтық реттеу дегеніміз – бұл, аудиторлық тексеру жүргізу
объектісінің ... ... ... ... ... ережелерде (
ішкі тәртіп, міндеттерді бөлу және т.б.) ... ... ... қатысты зерттеу./ 1, 203-б/. 250 «Қаржылық қорытынды есепке
аудит өткізу кезінде заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... былай делінген : «Жалпы түсінік алу
үшін аудитор кейбір заңдар мен ... ... ... ... ... ете ... ... тиісті. Субъект қызметінің белгілі
бір заңдарға және нормативтік актілерге ... ... оның ... ... ... үздіксіз қызметін жалғастыру қабілетінің
күмәнға айналуына алып ... ... ... ... ... ету субъектінің
лицензиясында немесе оның қызметін жүзеге асыруға берілген басқа ... ... ... ... ... ... ... /2/. Демек, кәсіпорын қызметінің заңдарға және ... ... ... оның ... ... есебіне маңызды әсер етуі
мүмкін деп пайымдау ... Бұл ... ... ... ... ... ... жалған құжаттарды салып қою, сөз ... ... ... орын алуы ... ... ... қызметті нормативтік реттеу жүйесіне
төмендегі заңдық және ... ... ... ... 1.)
Кесте 1. Аудиторлық қызметті реттеуші негізгі нормативтік-құқықтық
құжаттар
|№ |Құжаттың аты (атауы) |
|1 |2 |
|1 ... ... ... ... туралы» заңы, 20 |
| |қараша 1998 ж. №304 ... және ... |
|2 ... ... ... құқық бұзушылық туралы» |
| |кодексі – 30 қаңтар 2001 ж., №155 – II ( ... және |
| ... |
|3 ... ... қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 ж. |
| ... ( ... және ... |
|4 ... ... ... кодексі (Жалпы бөлімі) |
| |27 желтоқсан 1994 ... |
| ... және ... |
|5 ... ... ... және банктік қызмет туралы» |
| ... заңы 31 ... 1995 ж. №244 |
| |( ... және ... |
|6 ... ... ... ... заңы 18 ... 2000 ж. |
| ... ( ... және ... |
|7 ... «Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қорлар туралы» |
| |заңы 7 шілде 2004 ж. № 576-2 |
|8 ... ... ... ... » заңы 9 ... 1998 ж. |
| ... ( өзгертулерімен және толықтыруларымен) |
|9 ... ... ... ... заңы. 27 желтоқсан 1994 ж.№ |
| |266 –XIII ( өзгертулерімен және толықтыруларымен) ... ... ... қоғамдар туралы » заңы. 13 мамыр 2003 ж. №415-2|
| |( өзгертулерімен және толықтыруларымен) ... ... ... ... ... 17 ... 1995 ж. №2200 ( |
| ... және ... ... ... ... ... және ... жауапкершілікті |
| |серіктестіктер туралы» заңы. 22 сәуір 1998 ж. № 220-1 |
| |( ... және ... ... ... ... ... ... 2000 жылы |
| |қабылданған екі томдық Қазақстандағы ... ... |
| ... ... ... Республикасы үкіметінің 1999 жылғы 29 маусымдағы №878 |
| |«Аудиторлық қызметті ... ... ... ... ... |
| |( ... және ... ... ... ... ... банкі басқармасының 2003 жылғы 27 |
| |қазандағы №384 «банктерде, ... ... ... ... |
| ... беру ... өтінішке тіркелген құжаттар тізіміне және |
| ... ... ... талаптар жөніндегі Ереже нұсқауларды |
| |бекіту туралы» қаулысы ... ... ... ... Министрлігінің 1995 жылғы 28 |
| ... №161 ... ... №33 ... ... |
| |алынатын табыс салығын есептеу және бюджетке төлеу тәртібі |
| ... ... ( ... және ... ... ... ... 1998 жылғы 23 желтоқсанда өткен |
| ... ... ... «Қазақстан Республикасы |
| |аудиторларын аттестациялау бойынша Мемлекеттік емес мекеме – |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... комиссиясының 2003 жылғы 20 қазандағы №25 ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... Ереже ... ... ... ... туралы» заңы және аудитті
реттеуші басқа да заңдар
«Аудиторлық қызмет туралы » заң Қазақстан Республикасында аудиторлық
қызметті ... ... ... ... ... және ... ... мен аудиторлық ұйымдардың арасында туындайтын
қатынастарды реттейді. Ол 6 ... және 25 ... ... Жалпы ережелер (1-4баптар).
2-тармақ. Аудитор, аудиторлық ұйымдар, аудиторлар палатасы (5-8 баптар).
3-тармақ. Аудиторлыққа ... ... және ... ... (9-13 ... Аудиторлық қызметті жүзеге асыру (14-16 баптар).
5-тармақ. Аудиторлар мен ... ... ... ... ... (21-25 баптар).
6-тармақ. Аудиттелінетін субъектілердің құқықтары, міндеттері ... (21-25 ... ... ... ... ... мен банктік
қызмет туралы» - 31 қыркүйек 1995 ж. №244, «сақтандыру қызметі туралы»- ... 2000 ж., ... ... ... ... - 7 ... 2004
ж., №576-2, «табиғи монополиялар туралы» - 9 ... 1998 ж., ... ... ... 13 ... 2003 ж. ... «жауапкершілігі
шектеулі және қосымша жауапкершілікті ... ... 22 ... ... №220-1 ... ... аталған субъектілер аудитін ... ... ... ... ... ... заңында – 27 желтоқсан 1994 ж. ... және ... ... ... ... ... ... қорытындыны міндетті түрде меншік
иелеріне, мемлекеттік статистика және ... ... ... ... ... ... ... Министрлігінің 1995 жылғы 28-маусымдағы №161
бұйрығымен бекітілген №33 «Заңды тұлғалардан алынатын табыс ... ... ... ... тәртібі туралы» ереже-нұсқау (өзгертулерімен және
толықтыруларымен) Қазақстан ... ... ... ... ... ... резидент емес заңды тұлғалардың салық органдарына
міндетті түрде ... ... ... ... ... аудиторлық қорытынды дайындап тапсыру шарттарын
анықтайды.
2. Аудиторлық қызметті реттеуші мемлекеттік органдардың және қоғамдық
ұйымдардың ... ... ... мен ... ... ... қорытынды есепке қатысы бойынша
едәуір ажыратылады. Кейбір заңдар немесе нормативтік актілер ... ... ... ... ... ... ... алынуға тиісті
ақпараттарды айқындайды. Басқа заңдар немесе нормативтік актілер субъект
басшылығы тарапынан ... ... ... олар ... ... ... ... құқық беретін шарттарды белгілейді. Субъект қызметінің
заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... және тағы сол сияқты қаржылық зардап ... алып ... ... ... ... алынып жүрген заңнамалардың, ... ... ... ... ... ... бұзушылық туралы» кодексінің /3/, «Аудиторлық қызмет туралы» заңның,
«Лицензиялау туралы» заңның, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
/4/ ... ... мен ... ұйымдардың жауапкершіліктерін
бірнеше түрге бөлуге болады.
| ... ... ... ... ... Егер ... зиян ... әкеліп
соқтырған, квалификациясыз (біліксіз) аудиторлық тексеру ... ... онда сот ... ... ... фирмадан төмендегілерден
өндіріліп алынуы мүмкін:
• клиенттің ... ... ... ... ... ... жүргізуге шығарылған шығыстар.
Алайда, аудиторлық қызметтің Қазақстандық тәжірибесінде шетелдерде болып
тұратын, клиенттің шеккен зияны мен ... ... ... ... ... ... болған шулы сот тексерулері орын алған
емес.
Аудиторлық ұйым клиенттің бухгалтерлік қорытынды ... ... ... бойынша олардың дұрыстығы (сенімділігі) жөнінде кәсіби
пікірін құрастырғаны және оны білдіргені үшін ... ... ... ... және оны білдіру кезінде ол қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... және ... ... нормаларын басшылыққа алуға тиісті.
Азаматтық кодексте (9 бап, 4 пункт) «құқығы бұзылған тұлға, егер ... ... ... басқа жағдай қарастырылмаған болса,
өзінің шеккен зиянының толық қайтарылуын талап ете ... ... ... ... ... ... бірінші талаппен орындала салмайды.
Клиент сотта аудитордың кінәсін дәлелдеп беруге тиісті. ... ... ... өз ... ... ұқыптылықпен орындау мүмкіндігінің
жоқтығынан немесе келісім-шарттың бұзылуынан орын алады.
Бұл ... ... ...... етілетін кәсіби біліктілік деңгейі және
аудитордың тарапынан ұқыптылық ... ... ... абсолюттік
жетілгендікке қол жеткізуі мүмкін емес екендігін, бірақ ... ... қате ... ... ұқыпсыз орындалуына елеулі әсер етуі мүмкін
екендігін, ал аудитор оны жоққа шығаруға тиісті ... атап айту ... ... ... ... ... ... жүргізу аудитордың
кінәсіз екендігінің айғағы болуы мүмкін.
Қылмыстық жауапкершілік. Қылмыстық ... ... /6/, ... өз ... ... қарамастан жеке басы немесе ... не ... ұйым үшін ... табу және ... болу ... ... асыра пайдаланғаны үшін, сөйтіп ... ... ... зиян ... ... егер ... бұл ... немесе ұйымдардың заңды мүдделеріне және құқықтарына не
болмаса заңмен ... ... ... мемлекеттің мүдделеріне елеулі
зиян келтірген болса, жазалау шаралары қарастырылған.
Әкімшілік жауапкершілік. Аудит – ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес жауапкершілігі бар. Аталмыш ... ... ... ... ... асырғаны үшін қылмыстық және
әкімшілік ... , ... ... лицензиясыз қызметті жүзеге
асырудан алынған ... ... алу ... ... жауапкершілік
қарастырылған.
Лицензия беруші орган төмендегі жағдайларда лицензияның қызметін ... егер ... ... немесе бақылаушы органдар лицензия
алушының лицензиялық талаптар мен шарттарды бұзғандығын ... егер ... ... ... ... ... лицензия берушінің талаптарын орындамаса.
Лицензия алушы лицензиялық алымды белгіленген мерзімнің ішінде төлемеген
жағдайда, сондай-ақ, заңды ... ... ... жадайда лицензия
өзінің заңдық күшін жоғалтады және ... ... ... Республикасының «аудиторлық қызмет туралы» заңының ... ... ... ... заңға сәйкес тоқтау себебін көрсете
отырып, алты айға ... ... ... ... ... сонымен
бірге аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың ... ... бас ... ... алу, ... тоқтату жөніндегі шешімдерді бұздыру
үшін сотқа шағымдану құқығының бар екендігі» айтылған /7/.
«Әкімшілік құқық ... ... ... 137-бабында да ... ... ... ... ... қызметпен
айналысқаны үшін жауапкершілік қарастырылған. Егер бұл қызметте ... ... ... ... онда тиісті мөлшерде айыппұл
төленеді. Кодекстің 185-186 баптарында ксіпорындардың ... ... ... үшін және ... ... емес ... бергені
үшін төлейтін айыппұлдарының мөлшері көрсетілген.
250 «Қаржылық қорытынды есеп беру аудиті кезінде заңдарды және ... ... деп ... ... аудит стандартында қазіргі
кезде басшылыққа алынып ... ... ... ... жіне оны ... бойынша өздерінің міндеттерін орындау кезінде
субъект ... ... ... ... ... пен ... Құқықтық талаптардың және операциялық процедуралардың осы талаптары
қанағаттандыратындай етіп ... ... ету ... Ішкі бақылаудың тиісті жүйесінің құрылуы жне жұмыс істеуі;
• Субъект өзінің нақты ... ... ... тиісті маңызды
заңдардың регистрін енгізу.
«Аудиторлық қызмет туралы» заңның 183-184 баптарында ... ... ... ... айналысуға құқық беретін лицензиядан ... ... мен ... ... ... ... ... Аудитордың немесе бухгалтерлік есеп ақпараттарымен жұмыс істеуге
рұқсаты бар басқа да ... ... ... кезінде анықталған
бухгалтерлік есеп жүргізу немесе қаржылық қорытынды есеп құру бойынша
заңдардың және белгіленген талаптардың бұзылу (орындалмау) фактілерін
аудит ... ... ... ... ... ... ... ұйымның) әдейі күмәнді аудиторлық қорытынды
жасағаны үшін ... ... ... ... ... тексерудің жоғары деңгейдегі тәуекелдікке ие болуына байланысты
«Аудиторлық қызмет туралы» заңның 18-1 бабында ... ... ... ... ... зиян ... салдарынан туындаған
міндеттемелер бойынша міндетті ... ... ... ... жауапкершілікті сақтандыру ерекшеліктері сақтандыру объектісі, яғни
– сақтандырылған аудитордың ерекшеліктері сақтандыру ... ... ... ... жаңсақтықтарының нәтижесінде клиентті зардап
шектірген зиянның орнын толтыру ... ... ... оның
міндеттемелерімен байланысты мүліктік мүддесі болып табылады.
3. Аудиторларды ... ... және ... ... ... ... білім алуы жағдайы
ҚазақстанРеспубликасы үкіметінің 1999 жылғы 29 ... ... және ... аудиторлық қызметті лицензиялау
Ережесі бекітілді. Осы ... ... беру ... мен ... аудиторлық қызметті лицензиялауға қойылатын квалификациялық
талаптар белгіленді./8/.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... 2003 ... 27 ... ... ... берушіге және банктер мен сақтандырушы ұйымдарда
аудит өткізуге лицензия беру туралы ... ... ... қойылатын талаптар жөніндегі Ереже-нұсқаулар бекітілді./9/.
Мемлекеттік емес мекеме-аудиторларды ... ... ... ... оның ... ... аума,ында
аудиторлық қызметпен айналысуға ниет білдірген, ... ... ... ... атап ... Комиссияның
құрылтайшысы болып табылатын – аудитордың аумақтық палаталары. Ережеде,
сондай-ақ, Біліктілік ... ... мен ... ... ... мен міндеттері және жұмыс істеу ... ... ... ... ... 1.2. ... ... түснігі берілген:
«Аттестациялау деп - өкілетті орган бекіткен ... ... ... ... ... ... кандидаттардың біліктілік
деңгейін Біліктілік комиссиясының анықтауын айтады. Аттестация аудиторлыққа
кандидаттардың аудиторлық қызмет көрсетуге кәсіби дайындықтарын растайды
/11/. Сондай-ақ, аталмыш құжатта ... ... ... ... ... тапсыру және сақтау тәртібі;
• модульдік емтихан тапсырмаларына қойылатын негізгі талаптар;
• ұйымдастыру және ... ... ... ... аттестациялау процедуралары;
• аттестация нәтижелерін рәсімдеу;
• аттестацяиның өткізілуіне жауапкершілік және бақылау жасау.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... туралы» заңының 3-тармағының
9-бабында аттестациялауға жоғары білімі бар және экономика, қаржы, ... ... ... ... ... ... соңғы жеті
жылдың бес жылы ішінде жұмыс тәжірибесін жинақтаған, сонымен бірге ... ... ... есеп және ... ... ... айналысатын және жоғарыда аталған салаларда соңғы бес жылдың
екі ... кем емес ... ... ... ... тұлғалар
жіберілетіндігі айтылған.
Жоғарыда айтылғандардың аудиторлық қызметпен айналысуға қойылатын негізгі
талаптардың бірі – ... ... алуы ... ... алуға тиісті білімінің негізгі элементтері төмендегілер болып
табылады:
• негізгі ( базалық) білім;
• жұмыс тәжірибесі;
... ... ... ... ... ... заңгерлік жоғары білім жатады.
Практикалық жұмыс тәжірибесі ... ... ... және ... ... анықталады.
Арнайы кәсіптік білім беруге аудиторларды дайындау және оларды қайта
дайындау бойынша оқу-әдістемелік ... және ... ... ... ... фирмаларда тәжірибеден өткізу кіреді.
Аудитор өзінің кәсіби біліктілік деңгейін мынадай жолдармен көтеруіне
болады :
- ... ... ... ... ... ... мен ... тұрақты және жүйелі түрде оқып-үйрену
арқылы;
- семинарға, конференцияға қатысу арқылы;
- ... ... ... және оны ... ... шетелдік
және отандық тәжірибені оқып үйрену (зерттеу) арқылы.
II. Аудит стандарттары мен негізгі ... ... ... ... ... ... дегініміз – аудитке қойылатын бірегей ... ... ... ... ... принциптерді белгілейтін нормативтік
құжаттар.
Аудит стандарттары ... ... ... ... және ... мемлекеттік өкілетті органдар бекітеді. /7/. 2000
жылғы наурыз ... ... ... бесінші Республикалық
конференциясында Қазақстан ... ... ... ... және
оларды ұлттық стандарттар ретінде қабылдау туралы шешім қабылданды. Ол
стандарттар ... ... ... ... , ... ... ауқымен, аудиторлық қорытынды есептің түрлерін, ... ... , ... ... ... шартына
қарамастан , осы кәсіптің ... ... ... ... ... ... стандарттарының маңызын төмендегілер айқындайды:
• жоғары сапалы аудиторлық тексеруді қамтамасыз етеді;
• аудит өткізудің ... ... ... ... регламентті
анықтайды;
• аудиторлық тексеру нәтижелері дұрыстығының ... ... ... ... ... ... көтереді және оны халықаралық
экономикалық қатынастар саласында танымал етеді;
• Аудит ... және оның ... ... ... қатысты
тәсілдерді , терминдерді, анықтамаларды, мәліметтерді бір ізге ... ... ... тексеру іс-тәжірибесінде жаңа ғылыми жетістіктерді
енгізуге ықпал етеді;
• Ақпаратты ... ... ... ... ... көмектеседі;
• Кәсіптің қоғамдық беделін құрайды;
• Мемлекет тарапынан бақылауды жояды;
• Аудиторға клиенттермен келіссөз жүргізуге көмектеседі;
... ... ... жекелеген элементтерінің байланысын қамтамасыз
етеді.
Жалпы стандарттар – аудитор өзінің алдында тұрған міндеттерді ... ... ... орындауы үшін оның бойында ... ... ... ... мен ... ... (ол үшін ... , кәсіби біліктілік,
тәуелсіздік, әділдік, аудитті өткізу кезінде тиісті ... бөлу ... ...... ... тұрған міндеттерде (жоспарлау және
ішкі бақылау жүйесіне ... ... ... және бағалау) орындау
кезінде аудиторлар басшылыққа ... ... есеп және ... ... ... ...... нәтижесі бойынша материалдардың нысаны, мазмұны, ... ... ... ... ... ... қаржылық
қорытынды есептің бухгалтерлік есеп т ... ... ... ... ... (ХАС) дайындаған – халықаралық аудиторлық
практика жөніндегі комитет (ХАПК). Аталмыш комитет 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... тұрақты комитет болып табылады.
Бухгалтерлердің халықаралық федерациясының мүшесі болу автоматты түрде,
Лондон ... ... ... халықаралық біхгалтерлік есеп
стандарттары жөніндегі ... мүше ... ... ... Бұл екі ... ... ... аудитке қатысты болса, соңғысы ... ... ... ... ... ... ... комитеттері этика, білім беру, қаржы және ... ... ... ... ... және мүшелікке алу мәселелерін
қарастырады.
Аудиторлық іс-тәжірибе жөніндегі халықаралық ... ... пен ... ... ... ... бірегейлік дәрежесін көтеру үшін
солар бойынша стандарттар мен ережелерді ... ... ... қолданыста жүрген халықаралық аудит стандарттарын әзірлеу
20-ғасырдың 70-ші жылдары басталған болатын. Үш ... ... ... жылы ие ... ... жылдарда болған маңыздырақ өзгерістердің арасынан
1998 жылғы жинақта ... ... 1999 ... 1 ... ... ... ... ішінара тексеруге қатысты халықаралық аудит стандартының
баяндалу стилі хабарлай айту ... ... және онда ... ... ... қарастыру жиі ұсынылатын көптеген
мысалдар мен ұсыныстар қарастырылған.
Аудит стандарттары аудиттің ... мен ... ... ... ... және тәуелсіздіктің, ... ... ... ... нәтижесі жөніндегі ақпараттардың
құпиялығын сақтаудың белгіленген деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... ... аудиторлық стандарттарды
уақыт талабына сай ету мақсатымен, оларды кезең сайын қайта қарап ... ... ... фирмалар қызметінің дамуына ,
сонымен бірге аудиторлық қызметтің ... ... ... халықаралық қызметтің аймақтарда енгізілуіне байланысты аудитті
халықаралық масштабта ... ... ... ... , ... ... алыс және ... (ТМД) шетелдердегі
даму жолы бірдей, сондықтан аудиттің кезекті мәселелерін шешуші қандай-да
бір ... ... ... оның ... ... және
практикалық маңыздылығына көңіл аударды және ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық аудит стандарттары» версиясы бухгалтерлер мен
аудиторлардың еуразия аумақтық ... ... ... етіп алу үшін ТМД ... ұсынылған.
Осы стандарттардың құрылымын қарастырамыз. (Стандарттардың қысқаша мазмұны
2.1. тіркемеде ... ... ... ... ... ... аспектілерінің атаулары мен ... ... ... ... ... де ... ... кезінде аудитор өзінің қызметін ел ішінде қабылданған
стандарттардың көмегімен ,ал кейбір жағдайларда - ... ... ... ... ... ... ... үшін, өздерінің ұлттық стандарттары бар, АҚШ, канада, англия сияқты
өркениетті елдерде халықаралық стандарттар ... ... үшін ... ... ... ... стандарттары тек оны өткізудің ... ... ... ... ... ... есептің түрлерін,
методология мәселелерін, сондай-ақ, аудиторлар ... ... ... айқындайды. Алайда, ол стандарттар тексеру ... ... ... ... , тәсілдерді, процедураларды
белгілі бір тәртіпке бағындыра алмайды. Ондай мақсаттағы қызметті ... ... ... ... ... көрсетуді қамтамасыз ету үшін аудиторлар мен
аудиторлық фирмалар ... ... ... ... ... жұмысының спецификасы (ерекшелігі) ескерілетін және
тексеру ... ... ... аудиторлық дәлелдеулер
жинаудың, оларды құжаттаудың, клиенттпен өзара қарым-қатынас саясатының,
ішкі ... ... ... Тексеру жүргізу кезінде ол қажетті
дәлелдеулер жинауды жеңілдетеді, ... ... ... ... ... жасау кезінде қате жіберу тәуекелдігін азайтады.
Аудиттің ішкі стандарттары белгілі бір аудиторлық ... ... ... ... ... ... етеді /12,78-б/.
Орындалатын жұмыстардың көлемін ұлдғайту және сапасын көтеру, ... үшін ...... ... ... , аудит
технологиясын жетілдіру мүмкіндігі туындайды. Бірақ, стандарттар артық
нақтыланбауға , аудитордың ... ... ... ... , ол ... ой-пікірмен нығайтылмаған, жай ғана мәліметтер ... ... ... экономикалық және қоғамдық статусы үшін стандарттардың
маңызы жоғары ... ... ... ... ... ... ішкі стандарттарға оларды жасаушылар қол қояды және мндетті түрде
аудиторлық фирманың жетекшісі бекітеді.
Фирмаішілік аудиторлық ... үш ... ... ... :
• аудиторлық фирмалардың құрылымы және оның қызметін ұйымдастыру
технологиясы;
... мен ... ... ... асыру бойынша құжаттар;
• тексеру жүргізу әдістемесі;
Бірінші блоктың құжаттары аудиторлық ... ... ... , ... ... ... ... қарым-қатынас жасау принциптерін,
ішкі бақылаудың және ішкі қорытынды есеп берудің ... ... ... мен ... олардың білім деңгейіне
қорйылатын талаптарды, кәсіби ... ... ... ... ... ... құжаттардың, аналитикалық және синтетикалық
есеп регистрлерінің құрамы; ... ... бір ... ... ... ... ... ( классификатор); аудиторлық
процедуралардың орындалу реті; аудитті жоспарлау кезеңінде ... ... үшін ... ... ... ... ... құрайды.
Үшінші блокқа қатысты әдістемелер келесі бағыттар ... ... ... ... ... ... бөлімдері
бойынша әдістемелер;
• заңдық-клиент қызметінің құқықтық ... ... ... ... (құрылтай құжаттарының және жарғылық капиталдың аудиті,
шаруашылық ... ... ... ... сақталуына
талдау жасау және т.б.);
• арнайы –ортақ арнайы белгілерді иеленуші кәсіпорындар тобына тексеру
жүргізу әдістемелері (шағын ... ... ... бар ... ... және т.б. ... ... стандарттардың әрқайсысында төмендегілер болуы мүмкін:
• тексерудің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... юбатексерудің мақсаты
мен міндеттері ;
• тексерілетін бөлімдер көрсетілген аудит өткізу бағдарламасы;
• нормативтік-құққытық ... ... ... және ... құжаттары (қаржылық есеп беруі,
регистрлер, бастапқы құжаттар);
• есептің осы участогы бойынша болуы мүмкін бұзушылықтарды ... ... ... ... ... өткізуге арналған тестілер
немесе сұраулар ... осы ... ... ... ... ... ... тізімі);
• аудиторлық процедуралардың орындалу реті;
• аудитордың жұмыс құжаттарының жасалынған ... ... ... стандарттардың болуы аудитордың фирма мен оның
жұмыскерлерінің ... ... ішкі ... ... ... ... ... негізгі принциптері – аудит өткізу алдындағы негізгі
процедуралар
1995 жылғы шілде ... ... ... кезектен тыс
конференциясында ... ... ... ... ... Ол ... ... «Прайс Уотерхаус ЛЛП» кеңес берушілерінің
ресми демеушісі болып табылатын «капитал ... ... ... «Қазақстан аудит» акционерлік компаниясы жасады.
Аудиторлар палатасының Кеңесі бұл кодекстің нормативтік акт ретінде күші
бар екендігін және оны ... ... ... ... ... ... мен ... міндетті екендігін атап көрсеткен.
Этика – адамзаттың таңдау мәселелерін, ... ... ... ... ... ... және де ең соңында ол талпынатын жақсылықтарды
жүйелі түрде зерттеумен айналысатын философия саласы ... 3 ... ... ... ... ... моральдық принциптер;
• шешім қабылдаудың салдарлары.
Қазақстанда қабылданған этикалық кодекс төмендегілерді белгілейді:
• аудиторлардың мінез-құлық стандарттарын;
• жалпы мақсаттарға қол жеткізу үшін аудиторлар ... ... ... кіріспе бөлімінде қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыруда
жоғары деңгейде тимділікке қол жеткізу үшін өте биік ... ... ... ... ... ... аудитор кәсібінің мақсаты айтылған.
Бұл негізгі төрт ... ... ... ... ... біліктілік,
қызметтің сапасы және сенім.
Аудитордың алдында тұрған мақсатқа қол жеткізу үшін бірқатар шарттарды
немесе ... ... ... ... өзінің кәсіби мндеттерін орындауда адал болу ... ... әділ ... және жоқ ... ... ... тағы сол ... факторлардың әділдікке әсер етуіне жол бермеуге
тиісті.
Кәсіби біліктілік. Аудитор қызмет ... ... бұл ... үшін ... ... ... деңгейінің, тәжірибесінің жеткілікті
дәрежеде екендігіне сенімді болуға тиісті, олай ... ... ... ... ... бас ... тиісті.
Аудитор кәсіби қызметін үлкен ықыласпен , жетік ... ынта ... ... Онда әрдайым кәсіби білімін және тәжірибесін шыңдауға
деген, клиентке қазіргі ... ... мен ... ... ... қызмет көрсетілетіндігіне кепілдік беру үшін ... ... ... ... тұруға деген қажеттілік болуға тиісті.
Құпиялықлықты сақтау. Тексеру нәтижесін меншік иесіне немесе тексеруді
белгілеген ... беру ... ... есепке алмағанда, тексерілетін
субъектінің рұқсатынсыз кәсіби қызмет ... ... ... ... ... ... жария етуге құқығы жоқ.
Кәсіби мінез-құлық . аудитор өз ... ... ... ... ... болуға тиісті, яғни оның мінез-құлқы осы ... сай ... ... ... ... ... Аудитор кәсіби қызмет көрсетуді заңдық және нормативтік
актілерде ... ... ... ... сәйкес қарастыруға
тиісті. Аудиторлар адалдыққа , әділдікке жәе ... ... ... ... азат ... ... және ... тиісті де. /14,152-б/
Ұлыбританияның аудиторлық іс-тәжірибе жөніндегі ... ... ... ... қосымша төмендегілерді қарастырады:
Ой-пікір. Аудитор сенімді кәсіби ой-пікірлерді қолдануға тиісті.
Есеп беруге міндеттілік. Аудитор сол ... ... ... басқа
қатысушыларының мүддесін ескере отырып, акционерлердің ... ... ... ... ... (қатынас). Аудиторлар өздерінің ой-пікірлерін білдір ... ... ... ... ... ... тиісті. Аудиторлар,
егер оларға өтірік алдау, заңды немесе кәсіпорын сақтауға тиісті басқа ... бұзу ... ... ... ... ... үшін ... билік органдарына мәлімдеме жасай алады /15,96-б/.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... аудитордан
қандай біліктілік деңгейі талап етілетіндігі және «аудитор» біліктілігін
алғаннан ... оның ... ... ... ... алатындығы айқындалған.
Кәсіптік ереже-нұсқаулар көбірек нақтыланған : аудитор ... ... ие ... ғана ... ... бірге ол этикалық нормаларды
сақтауға және оларға сай болуға тиісті.
Аудитор үшін ... ... ... ... ... стандарттары мен
нормативтерінің талаптарын міндетті түрде ... ... ... кәсіби білімін көрсетуден және өзінің міндеттерін
орындаудан тұрады. Аудитор ... және ... ... ... ... ... ... берушілерге және т.б. тілектес
болуға тиісті. Аудитор өз кәсібінің ... ... ... өз ... ... ... ... мен клиент – тапсырыс берушінің ... ... ... және ... ... ... ... орнын толтыру
негізінде құралады. Олардың арасындағы даулы мәселелер өзара жол беру және
келісімге келу арқылы мен ... ... өз ... ... ... жүргізу бойынша аудитордың шығындары келісім-шартқа сәйкес
төленеді.
Кәсіпорын басшысы мен басқадай ... ... ... ... ... төмендегілерден тұрады:
- аудиторлық фирманың жұмыскерлеріне аудиторлық тексеруді өз уақытында
және сапалы өткізу үшін ... ... ... есептің барлық
құжаттарын, кадр, ... және ... ... ... ... ... ... дайындап беру, сондай-
ақ аудитордың сұрауы бойынша ауызша нмесе жазбаша түрде түсінік
беру.
- аудиторлық ... ... ... ... ... есеп
жүргізу мен қаржылық қорытынды есепті құру ... ... ... ... тексеру жүргізу кезінде анықталуға жататын сұрақтардың шеңберін
шектеу ... ... ... баруға тиым салынады.
Аудитор (аудиторлық фирма) төмендегі құқықтарға ие бола алады:
• республикалағы заң актілерінің, аудит стандарттарының , сонымен ... ... ... ... нақты шарттарының талаптары
негізінде аудиторлық тексерудің әдістері мен ... ... ... алады;
• кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі бойынша құжаттарды, қаржылық
құралдардың, бағалы қағаздардың, тауарлы-материалдық босалқылардың
нақты бары ... ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізу барысында туындаған сұрақтар бойынша
түсініктеме және қосымша ... ... ... ала ... ... жүргізілген шаруашылық жүргізуші субъект ... ... ... ... ... сонымен бірге тексеру
жүргізуге ... ... ... ... аудитордың жеке басының
және оның жанұясы мүшелерінің қауіпсіздігін (ондай ... ... ... ... ... аудиторлық тексеру
жүргізуден бас тарта алады;
• аудиторлық тексеруді жүзеге асыру үшін ... ... ... сұрақ
беру арқылы оның ішінде тексеруді жүктеген мемлекеттік ... ... ... жақтан ала алады, сондай-ақ аудит өткізуге
қатысуға келісім-шарт негізінде басқа фирмалардан ұйымдардан) ... ... ... ... ... ... жоспары және келісім шарттарға сәйкес аудиторлық
тексеруді жүзеге ... ... ... ... ... өткізу, сондай-ақ басқа да
аудиторлық қызмет көрсету ;
• аудит өткізілген ... ... және ... ... ... құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету және олардың мазмұнын
тапсрыс беруші – клиенттің рұқсатынсыз жария ... (заң ... ... ... аудиторлық жұмыстардың көлемі үлкен болған жағдайда оған қатысуға
басқа аудиторларды шақыру. Тапсырыс беруші-клиентке өзінің ... және ... ... болғандықтан, бұл тексеруді
жүргізуге өзінің қатынаса алмайтындығын хабарлау.
Тексерілетін кәсіпорын аудитордан аудиторлық тексеру жүргізуге қатысты
заңның ... екі ... ... мен ... ... ал аудитор танысқаннан кейін – аудитордың қорытынды пікірлері
мен ұсыныстары негізделетін ... және ... ... туралы
ақпараттарды алуға құқылы.
Аудиторлық тексеру төмендегі жағдайларда жүргізіле алмайды :
• егер ... ... ... ... жүргізуші
субъектінің құрылтайшысы, иесі, акцияларының иесі, ... және ... ... ... ... ... ... қатынасы немесе
бухгалтерлік есептің құпиялығын сақтауға жауапты болса;
• егер ... ... ... ... ... ... ... субъектіге бахгалтерлік есепті қалпына
келтіру (қателерді түзету) және жүргізу ... , ... ... ... ... құру ... қызмет көрсеткен болса;
• егер тексеру жүргізілетін субъект аудиторлық ... ... ... ... ... немесе ол кәсіпорынның капиталында
сол аудиторлық фирманың үлес болса.
Аудит өткізу алдындағы міндетті процедуралар
Халықаралық ... ... ... аудитордың міндетіне үшінші
жақты көз бояушылық немесе өрескел бұрмалаушылықтар жөнінде ... ... ... жоғарыда атап айтылғандай, ұлттық заңнама тиісті жазаны
белгілей алады. Солай бола ... да, ... ... ондай
ақпараттарды қаржылық қорытынды есеп бойынша аудиторлық ... ... ... ... ... ... аудиторлар, әсіресе,
шаруашылық жүргізушгі субъектіге қарсы салық органдарының шағымдары ... ... орын ... ... ... және хабардар ету сияқты функцияларды
(міндетті қызметтерді ) өз ... ала ... Бұл ... ... ... ... ... мәлім, яғни аудиторлардан қандай
үміт күтілетіні мен олардан Заңның нені ... ... ... ... Ірі ... ... ... ... ... ... ішкі ... бөлімі
(ревизиялық комиссия) тағайындауы мүмкін.
Тағайындаудың алдында клиент ... ... ... (таңдау)
критерийлерін айқындау бойынша үлкен дайындық жұмыстарын жүргізеді. Ол
критерийлер клиентке аудитордан не ... ... ... ... ... ... қорғап алу, бухгалтерлік есепті қалпына келтіру
және жүргізу, шет ... ... ... ... ... ... ... қорытынды пікірлер алу ) байланысты. Критерийлер
белгілі болған ... ... ... ... ... ... тендер
ұйымдастыруға болады. Мысал ... ... ... ... ... конкурсын ұйымдастыру схемасын келтірейік. Бұл схеманың
негізгі ... ... ... банк пен ... ... құру және даму ... ... алған. Тендерге дайындықты ол бірнеше
кезеңдерге бөледі:
1. Конкурстық комиссияны құру.
2. ... ... ... дайындау және барлық қажетті құжаттарды
бекіту.
3. Кішігірім тізімге қатысты дайындау – 10 ... ... ( өте ... үшін және өте ... жоба кезінде іріктеу конкурс туралы
ақпараттар ашық ... ... ... кейін жүргізілуі.
4. Конкурсқа шақыру жіберу;
5. Өзінің ұсыныстарын беруге дайындарға техникалық тапсырмалар жіберу.
6. ... ... ... жүргізу, келісім-шарт жасау.
Тіркемелерде конкурс өткізу үшін қажетті негізгі ... ... ... туралы ереже;
• қызығушылық білдіруші шақыру-хаттары;
• конкурсқа қатысушыларды шақыру қағазы;
• бағалау комиссиясының есебі;
• бағалау қағазы;
• конкурс жеңімпазына хабарлау хаты;
• конкурс ... ... ... ... ... ... өткізу кезінде техникалық тапсырманы құрау қатысушылар өздерінің
ұсыныстарын жіберуді бастаған ... ... ... ... Бұл барлық
қатысушылардың ұсыныстарды дайындау кезінде тең ... ... ... кіші ... ... ... жарғыға байланысты
көпшілік дауыспен тағайындайды.
Тағайындау жөнінде ұсыныс алған кезде ... ... ... керектігін анықтайтын қандай да бір кәсіби
сипаттағы себептердің бар-жоқтығын ... ... ... ... білдіру үшін клиенттен рұқсат алуына болады;
... ... ... ... қол ... ... кездесуіне болады;
• клиентке аудиттің масштабын айқындаушы келісім-хат жіберуіне ... ... ... ... ... және оның ... ... сәйкес екендігін көрсетуді сұрауына болады.
Аудиторлық тексеруді қайта жүргізу ... ... ... ... ... ... қажеттілігінің бар-жоқтығын анықтау керек және
бұрынғы шарттардың бар ... ... ... салу керек. Аудитордың
келісім-хаты әрбір кезеңде ... ... ... ... ... ... ... жағдайды дұрыс түсінбеді деген пікір пайда болған
кезде немесе кәсіпорын ... ... ... ... ... ... не болмаса басшы ауысқан кезде жіберу керек.
Келісім-хатты дайындау, құру және қайта қарау. ... ... ... және аудиторға шақыру хатын жібереді.
Аудитор осы хаттың негізінде, аудитті дұрыс жоспарлау үшін, клиент бизнесін
зерттейді. Егер аудитор аудит жүргізу ... деп ... онда ол ... ... дайын екендігі жөнінде хат-міндеттеме дайындайды. Хат-
міндеттеме клиентке жіберілед және оның жазбаша ... ... ... ... аудит өткізу келісім-шарты жасалынады.
Келісім-хат дегеніміз – бұл, ... жаңа ... ... ... ... ... ... хаты. Бұл хатта ... ... ... жіне ол ... ... негіз болады. Аудиттің
210 «Аудит өткізу шарттары » деп аталатын Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... және оны келісім-шарт
нысанында көрсетуге тиісті. Егер аудитор кез-келген басқа қызметтің ... ... онда ... ... ... жеке хатта бейнелу керек.
Себебі реттелетін қызметті жалпы ... ... ... ... ... клиент үшін тек ақпараттық сипаты болуы мүмкін екендігін
атап айту қажет. Хатты құру ... ... де ... ... ... береді. Түснбей қалушылықты болдырмау үшін оны аудиторлық
тексеруді бастамас бұрын жіберген жөн. ... ... ... ... ... ... ... айтылмайды, бірақ төлемнің түріне
сілтеме ...... ... ... ... ... ... қаржылық қорытынды есепті
дайындауға басшылардың жауапкерішілігі, аудиттің көлемі (заңдық құжаттарға
жне ... ... ... ... ... ... (оларға тән шектеулерімен жіне аудиторлық
қорытындының ... ... ) ... ... басқа қызметтердің түрлеріне
сілтеме болады, бірақ ол қызметтерді ... ... ... ... ... ... үшін төлм жасау туралы, ... ... ... ... ... қатысты келісімнің қажеттілігі туралы ақпараттар
болады.
Аудитордың қызмет көрсетуден бас тартуы . егер аудитордың өз ... ... үшін ... ... немесе тексеру жүргізу
процесіндегі басқадай мәселелер жайында келіспеушілік жағдайы болса, онда
ол келісім-шартты ... ... ... қызмет көрсету тәжірибесі жетілген өркениетті елдерде
аудиторды ... ... оны ... қарағанда күрделірек. Себебі
акционерлер немесе директорлар туныдаған мәселенің сипаты ... ... үшін ... ... ... көпшілік дауысы немесе
олардың дауыстарының үштен екі бөлігі қазжет болуы мүмкін. ... ... ... ... ... беріледі. Кейде оған жазбаша түрді
наразылық білдіруге және оны ... ... ... ... ... ... сөйлеуге құқық беріледі. Сондай-ақ, аудторды жұмыстан
босатуға дейін алып баратын ешқандай ... ... ... оның
ауызша немесе жазбаша құбылыс болып есептеледі. Егер қаржылық қорытынды
есепте елеулі қателер жіне ... ... ... ... ... ... болса, аудитор ол жөнінде мәлімдеуі керек. Әдетте, ол «жағдайды
баяндау» деп аталады.
Мұндай ... ... ... ... ... қызметінен босамайтындығын және де туындаған проблемалар үшін
аудитордың, акционерлерді хабардар етпей, жауапкершіліктен ... ... ... үшін қажет.
Жұмыстан бас тартатын болса, аудитор кәсіпорынға ... ... ... және ... ... атап көрсетілгендей, жағдайды
баяндауға тиісті. Аудиторға ... мен ... да ... ... және ... ... ... рұқсат беріледі. Кейбір елдерде
аудиторға компания басшылығының өзінің жұмыстан бас ... ... ... шақыруын талап етуге рұқсат беріледі.
Мұндай жағдайда аудитор келісім-шартты бұза алады, ал клиент оның үстінен
сотқа шағымдана алады.
Кейде есеп ... ... ... ... ... ... аудитор мен
клиенттің көзқарастары әр түрлі болуы мүмкін. Сонда клиент ... ... ... ... жүрген есеп әдісін қолдайтын келіскіш аудиторды
іздей бастайды, ... ол ... ... есеп және ... есеп беру стандарттарына қайшы келеді. Мұндай жағдай ... алу» деп ... Есеп ... ... ... басшылықтың
пікірімен келісетін аудиторды ... ... ... ... ... ... ... куәландырады және де аудитордың қаржылық
қорытынды есептің дұрыстығына (сенімділігіне) зиянын тигізетін, ұсынылған
есеп әдісін ... ... ... ... тарапынан тәуелсіздіктің
жоқ екендігін көрсетеді.
Аудиторлардың міндеттері мен құққытары. Аудитор өз ... ... қол ... ... қаржылық қорытынды есептің дұрыс және әділ
тапсырылғандығы жөнінде қорытынды жасау үшін әртүрлі ... ... ол ... орындау үшін аудиторға белгілі бір құқықтар беріледі.
Аудитордың міндеттері. Қазақстан Республикасының ... ... ... сәйкес аудиторлар клиент құжаттарының сақталуын қамтамасыз етуге,
оған қаржылық қорытынды ... ... ... ... ... нәтижелерінің құпиялығын сақтауға міндетті.
Аудиторға берілген құқықтар оның өз ... ... ... ... ... Бұл ... аудитордың тәуелсіздігінің негізі болып табылады.
Аудитор ... және ... ... ... ... ... тәжірибеде аудитор, егер өзіне қажетті түсіндірулерді немесе
ақпараттарды алмаған болса, онда ол ... ... ... хабардар етуге тиісті. Аудитор төменде аталғандарға құқылы:
• ұжымның кез-келген жалпы жиналысын өткізуге қатысты барлық хабарлама
қағаздарын алуға;
... ... ... ... және ... ... өзін ... ретінде толғандыратын кәсіпорын қызметіне
қатысты кез-келген мәселе бойынша сөз ... ... ... үшін ... ... не болып жатқандығы жөнінде
бірінші қолдан ақпарат алу маңызды. Жиналыста сөз ... ... ... ... ие ... оны кәспорын басшылығы үшін тегіс қамтылған
аудиторлық қорытынды ... ... ... ... Клиентінен өзін қызметінен босату немесе орнын ауыстыру жайындағы
хабарландыру қағазының көшірмесін алуға, сонымен бірге жазбаша ... ... ... ... (Бұл ... баяндау» міндетіне
қосымша);
• Директорлардан өз жұмысынан бас тартуы жайында жалпы ... ... ол ... ... ... талап етуге, сонымен бірге
өзіне қатысы бар кез-келген ... сөз ... ... атап ... ... ...... жақтардың сенімді
(дұрыс) ақпараттар алу мүдделерінің сақталуында. Сонымен бірге, дамыған
аудиторлық қызмет көрсету рыногы бар ... ... ... ... ... ... есеп ... бақылау және қорытынды есеп
берудің әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... және де тіпті мүдде қақтығысы орын алуға мүмкін.
Әр түрлі ... ... ... ... қарым-қатынастар агенттік
теориясының пәні болып табылуы мүмкін. ... ... ... жақ – ... беруші-екінші жақты – агентті – өзінің атынан
тапсырма орындау үшін ... ... орын ... ... ...... агенттері, ал аудиторлар – акционерлердің
агенттері ретінде қарастырылуы мүмкін.
Әрбір тапсырыс беруші агент жалдағанымен, ол ... ... ... өз ... ... ... ... басшының міндеті – компания
активтерін басқаруды жүзеге асыру. ... олар ... өз ... ... ... асыруға мүдделі. Егер еңбек ақының мөлшері
көбейетін болса, онда кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... қабылдау директорлардың өздеріне байланысты.
Сонымен бірге, аудиторлар оларды ... ... ... сайлау жөніндегі
шешім қабылдау директорлардың өздеріне байланысты екендігін біледі. Өзінің
міндетті қызметін орындау кезінде аудитор ... ... ... ... ... ... ... туындау
ықтималдығы жоғары болады. Агенттердің жұмысты орындау процесінде тапсырыс
берушінің ... ... ... ету ... ... қолдану үшін
ондай ықтималдық жөнінде тапсырыс берушілердің ... ... ... ... ... ... қарамастан, агенттік
теориясы, егер кәсіпкер ... ... ... ... онда ... тапсырыс
берушінің мүддесіне қайшы келетін іс-әрекет жасамайды деп болжайды. Мысалы,
акционерлер акцияларды тек өздерінің мүддесін ... ... ... ... ... ғана ... ... деп болжанады. Тексерілген
қорытынды есепке қойылатын ... ... ... алғы ... ... ... ... Одан басқа, басшы аудит өткізу ... ... ... ... салуға асықпайды. Сондықтан басшыға
тиісті аудитті өздерінің жеке мүдделеріне жауап беретіндей етіп ... ірі ... ... өздерінің адалдығына бәрінен бұрын
акционерлерді сендіру мақсатымен күрделі және кең көлемді аудитті өткізу
үшін ... ақша ... да ... де бір ... өзі ... табылатын кішігірім
кәсіпорындарда аулитті өткізуге жұмсалатын сома көп болмайды. Әрине, оны
заңдылық деп ... ... ... ... ... ... деген
қажеттілік туындамайды. Бірақ, акционерлерде ... ... ... ... ... бұл ... ... басқа да
пайдаланушыларды (мысалы қорытынды есептің ... ... ... мүмкін
кредиторларды) барлық уақытта қанағаттардыра алмайды. ... ... екі түрі ... мүмкін деп пайымдаймыз:
1. Аудитор клиентке кеңес бергені үшін ... ... ... ;
2. ... ... ... бар болған кезде .
Ондай келіспеушлік егер екі ... ... бір ғана ... ... ... немесе бір-бірімен бәсекелестік жағдайында болса туындауы
мүмкін. Ондай клиенттермен жұмысты бір клиенттің мүддесі екінші ... кері әсер ... етіп ... ... ... құпия
ақпараттардың өтіп кетуі ).
III. ... ... ... қызметті нормативтік-құқықтық
реттеуді жеділдіру жолдары
3.1. Қазақстан Республикасы аудиторлық қызмет нарығының институтционалдық
негізі
Аудиторлар өзінің кәсіби қызметінде кімнен ... ... ... ... аудиторлардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету және де оның ... ... ... еті үшін аудиторлық қызметті екі жақты, бір жағы
мемлекеттік органдар ... ... ... ... қоғамдық
аудиторлық ұйымдар (өзін-өзі реттеу) арқылы реттеу қажет.
Әлемдік тәжірибеде аудиторлық қызметті ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен
банктер болып есептеленетін Франция, ... ... ... ... ... ... ... таралған. Ұлыбритания, ... ... ... ... ... ... ... инвесторлар және меншік иелері болғандықтан, онда өзін-өзі
реттеу басымдылықта. ... ... ТМД ... ... ... ... көбірек жағдай
жасалған. Алайда соңғы жылдардағы заңнамалардағы өзгерістер мен нарықтағы
оқиғалардан өзін-өзі реттеудің ... бара ... ... ... қызметті реттеу процесіне келесі мемлкеттік органдар
мен ұйымдар тікелей қатысады:
1. Қазақстан Республикасы қаржы министрлігінің ... есеп ... ... ... ... Банкі
3. Аудиторлар палатасы
4. Аудиторлыққа кандидаттарды аттестаттау ... ... ... өклетті органдардың өзара байланысы төменлегі схемада
көрсетілген:
|Аудиторлық қызметті реттеу ... ... |
| ... ... ... банк ... есеп және |Аудиторлар палаталары |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... жөніндегі біліктілік комиссиясы|
Схемада мемлекеттік және өзін-өзі реттеуді жүзеге асыратын ұйымдардың тығыз
байланысын көреміз. Өзін-өзі реттеуді жүзеге асыратын аудиторлар ... ... ... заң ... есептілік беруге міндетті.
Сонымен қатар, мемлекеттік органдар да аудиторлар ... ... және ... ... ... ... Аудиторлыққа
кандидаттарды аттестациялау жөніндегі біліктілік комиссиясының құрамына
мемлекеттік және өзін-өзі реттеу органдарынан ... ... ... министрлігінің бухгалтерлік есеп және ... ... – ҚР ... ... негізгі құзыреті бар мемлкеттік орган
болып табылады. ... ... және ... ұйымдардың
қызметін бақылауды аудиторлық қызметті лицензиялау арқылы жүргізеді,
яғни ... ... ... тоқтату және қайтарып алу құқығына ие. /19/
Департаменттің ... ... ... құзыреті шеңберінде аудиторлық қызметті реттейтін нормативті –
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы заңнамаларында ... ... ... лицензиялау жүйесін ұйымдастыру;
- Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың лицензиялық ... ... ... ... ... ... Аудиторларға қойылатын сапалық талаптарды бекіту;
- Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың стандарттарды орындауын ... ... мен ... ... тізімін жүргізіп отыру;
- Бұқаралық ақпарат құралдарына лицензия беру, оның ... ... ... ... алу ережелері жайлы мәліметтер шығару;
- Аудиторлардың, аудиторлық ұйымдардың, аудиттен өтетін ұйымдардың
ұсыныстардың ... ... ... ... ... ... функциясына банк және сақтандыру қызметтерінің
аудитін өткізуге лицензия беру жатады.
ҚР аудиторлар палатасы – ... ... ... ... ... және ... ... ұйым. Сонымен қатар, аудиторлар
палатасы заңды тұлға болып табылады және оның ... ... ... ... ... ... жасайды. Ол аудиторларды, аудиторлық
ұйымдарды ерікті негізде біріктіреді және ... ... мен ... тиым ... өзге де ... ... қаржыландырылады.
Аудиторлар палатасының құрылымы мен жұмыс органдары оның ... ... және ... ... ... ... ... аудиторлар палаталары төмендегідейқызмет атқарады:
1) Аудиттің дамуына, оның тиімділігін арттыруға аудиторлар мен аудиторлық
ұйымдардың қызметін ұйымдастыруға және ... ... ... мен ... ... уәкілетті мемлекеттік орган
бекіткен аудит стандарттары талаптарын сақтауын қамтамасыз ... ... ... ... жіне ... ... жүзеге асыруға байланысты дауларын
қарайды;
4) Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдарды ... ... ... ... ҚР заң ... және әдістемелік құжаттармен
қамтамасыз ... ... мен ... ... ... тәжірибесіне талдау
жасайды, оларды қорытып, таратады;
6) Мемлеттік, қоғамдық, шетелдік және халықаралық ұйымдарда ... ... ... ... ... ... және ... шарттарға қайшы келмейтін өзге де қызметті
жүзеге асырады.
Республикалық аудиторлар палатасы:
1. Аудиторлар палаталарының қызметін жарғы ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерді, шетелдік және
халықаралық ұйымдарда аудиторлардың, ... ... мен ... ... ... Халықаралық практика негізінде аудит стандарттарын әзірлейді және
аудиторлар мен ... ... ... ... ... ... сақтауын қамтамасыз етеді.
4. Аудиторлардың аудиторлық ұйымдардың және ... ... ... ... ... ... ... қарайды.
ҚР аудитор палатасы еліміздегі салыстырмалы түрде жаңа ... ... ... ... бір ... ебелге ие болып, оның дамуына
өз септігін тигізді. Ол 1994 жылы ... ... өте келе ... ... асатын, өз саласында беделге ие, тәуелсіз ... ... ... айналды.
Елімізде халықаралық бухгалтерлер федерациясына толық мүше жылғыз йым ... ... ... ... ТМД ... ... қызмет көрсету
аудит тарихында алғаш ... ... ... ... құрамына енді.
Қазіргі таңда палата құрамына 450ден астам аудиторлар және ... ... ... ... Бұл нарықта қызмет көрсететіндердің 80 пайызын
құрайды және де ... ... ... ... ... жылы Эдинбургте өткен Халықаралық ... мен ... ... ... Бұл ... қазіргі таңдағы 40000 бухгалтерлер
мен аудиторлар біліктіліктерін шыңдап үлгерді. Сонымен қатар, Палата ... ... ... ... ... өз ... Оның ... Аудиторлар палатасы, Кәсіби бухгалтерлер
палатасы,Бағалаушылар палатасы, Бағалаушылар Институты, Кәсіби ... ... ... кіреді. /21/
Өткен жылдарда Аудиторлар Палатасы әлемнің көптеген елдерінің мамандарымен
іскерлік ... ... жылы ... ... халықаралық стандарттарының аудармасын жасап,
жинақ ретінде баспадан шығарды. Таралымы 3000 дана жинақтың 1000 ... ... ... 100 ... – Қаржы министрлігіне, ... 46 ... – Қор ... «Атамекен» бірлестігіне, кәсіпкерлер
форумына, 30 данасы- ЕССБА мүшелеріне берілді. /22/
Қазақстан Республкасының «аудиторлық қызмет туралы» заңындағы 2006 ... ... ... ... ... аудиторлық ұйымдар болуына
мүмкіндік бар. Осы заң ... ... соң ... кәсіби
аудиторлық ұйым – «Аудиторлар коллегиясы» ... ... ... ... , 2007 жылы ... мен аудиторлық ұйымдар бастамасымен құрылды.
2007 жылдың сәуірінде ҚӘҰ «аудиторлар коллегиясы» ҚР қаржы ... ... ... ... : ... ... ... сақтауын жоғары
деңгейге жеткізу; ... ... ... жоғарылату;
мемлекеттің, қоғамның, акционерлердің және ... ... ... ... ... ... оның ... жақсарту, отандық аудит
дамуының мәселелерін шешу мақсатында басқа да қоғамдық және ... ... ... ... ... «аудиторлар коллегиясының» Қазақстан кәсіпкерлер форумының,
қазақсатнның салық ... ... ... ... ... ... деген сенімділікті нығайту, оның сапасын ... ... ... ... шешу ... ... да ... және
коммерциялық емес мәселелерді шешуге бағытталған:
- Оқыту, аудиттің ... ... ... отырып арнайы
курстар өткізу арқылы аудиторлардың біліктілігін көтеру;
- ... ... ... ... есептілікті түсіну
тұрғысынан ағартушылық ... ... ... ... халықаралық стандарттарын және қаржылық
есептіліктің ұлттық ... ... ... мемлекеттік органдармен, басқа да мемлекеттік органдармен
және мемлекеттік емес ұйымдармен Қазақстанның ... ... ... ... орнату;
- Аудиторлық ұйымдар мен аудиторларға қойылған шектеулерді алып тастау;
- Аудиторлық қызмет туралы заңға сәйкес басқа да ... ... ... /23 ... кандидаттарды аттестациялау жөніндегі біліктілік комиссиясы
оның құрылтайшылары болып табылатын ... ... ... ... ... ... Біліктілік комиссиясы
ол туралы ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Біліктілік комиссиясының қызметін қаржыландыруды, ... ... оның ... Қазақстан Республикасы Азаматтық
кодексінің 105-бабына сәйкес ... ... ... ... құрамына :
- Жалпы санының үштен екісінен аспайтын, әр аудиторлық палаталарының
өкілдері;
- Жалпы ... ... ... кем ... ... ... ... мемлекеттік органдар өкілдері кіреді.
Біліктілік комиссиясының негізгі функциялары:
- Біліктілік талаптарына сай ... ... ... ... үміткерлердің біліктілік деңгейін анықтау;
- Аудиторлардың жеке мөрін және «аудитор» біліктілігін тағайындау туралы
күәлікті беру арқылы ... ... беру ... ... ... ... жою ... шешімдер қабылдау және бұл шешім туралы
Департамент пен Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіне ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз аудиторлардың басымдылығы Қазақстандағы
аудиторлық қызметті реттеуде өзін-өзі реттеудің ... ... ... ... жоғары деңгейде қалыптасқан аудиторлық қызмет нарығының ... ... бола ... ... да ... ... ... жайттар бар.
Жоғарыдағы схемада өзін-өзі реттеу қызметін аудиторлық ... ... ... ... нарықты реттеумен қатар, оны жалпыға ... ету ... ... жасайды.
Аудит секілді қолданушылары әрқилы деңгейдегі қызмет үшін стандарттар мен
ережелердің бір болуы өте ... ... ... ... ... бір ғана ... палатасы айналысса, заңдардағы соңғы
өзгерістерге байланысты қызір нарықта аудиторлар ... ... әр ... өз ... ... өз нұсқаларын ұсынып, нарықта
біршама түсініспеушіліктер болцы мүмкін. Сондықтан да осы жағдайларды заң
жүзінде ... ... да ... ... ... ... үшін ... жетік
меңгерген,білікті мамандар қажет. Ал аудиторлық қызмет нарығы білікті
мамандардан тапшылық ... ... ... екі жыл ... аудиторлар
саны тек 11 адамға ... Бұл ... ... ... келе ... кезеңінде өте аз. Оған себеп емтихандардың қиын болуынан ... ... ... ... отыр. Екі себептің
қайсысында болмасын аудиторлық қызметті реттеуші органдар тиісті ... ... ... ... ... ... ... емтихандардың сапасы мен күрделілігін бақылауға
алса, аудиторлар ... ... ... ... жетілдіруі керек
екедігі анық.
Қорыта айтқанда Қазақстан Республикасының аудиторлық қызмет нарығын реттеу
орта деңгейд деп айтуға ... Осы бір ... ... өзінің
жанама әсерін тигізіп отыратын және оған деген ... ... ... ... ... ... тән ... жоғалтып
алмаымыз керек. Алайда нарықта сапалы бәсекелестіктің жоғалмауы үшін
мемлекеттік реттеудің де рөлі ... ... ... енгізілуімен бірге ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын дәлелдеу түрінде қамтамасыз етуші тәуелсіз
бақылау жүйесі өркендеп дамып ... ... ... ... ... ... жұмыстарының сапасына кәсіби бақылау
жүйесі жақсарып келеді, ... бұл ... ... ... ... талаптар қойылуда.
Қандай да болмасын саланың ... ... үшін ... жетік
меңгерген,білікті мамандар қажет. Ал ... ... ... ... ... ... ... соңғы екі жыл көлемінде аудиторлар
саны тек 11 адамға ... Бұл ... ... ... келе ... ... өте аз. Оған ... емтихандардың қиын болуынан немесе
үміткерлердің тиісінше ... ... ... Екі себептің
қайсысында болмасын аудиторлық қызметті реттеуші органдар тиісті ... ... ... ... ... ... комиссиясы емтихандардың сапасы мен күрделілігін бақылауға
алса, ... ... ... ... процесін жетілдіруі керек
екедігі анық.
Заңдар мен нормативтік актілер қаржылық қорытынды ... ... ... ажыратылады. Кейбір заңдар немесе нормативтік актілер субъектінің
қаржылық қорытынды есебінің нысанын немесе мазмұнын, ... ... ... ... Басқа заңдар немесе нормативтік актілер субъект
басшылығы тарапынан сақталуға тиісті, яғни, олар ... ... ... асыруға құқық беретін шарттарды ... ... ... мен ... ... ... ... айыппұл төлеу, сот
процесстері және тағы сол сияқты ... ... ... алып ... ... ... Республикасының аудиторлық қызмет нарығын реттеу
орта ... деп ... ... Осы бір ... ... ... ... тигізіп отыратын және оған деген ... ... ... ... дамытып, өзіне тән тәуелсіздігін ... ... ... нарықта сапалы бәсекелестіктің жоғалмауы ... ... де рөлі ... ... ... Г.А., Сатмурзаев А.А. Основы бухгалтерского учета и
аудита. Учебное пособие, Уральск, дастан ,2001 ... ... ... ... т. 1 стандарт 250 «Рассмотрение законов
и нормативных актов при аудите финансовой отчетности» Алматы, Раритет,2001
г.
3. ҚР «Әкімшілік құқық ... ... ... – 30 ... 2001 ж., ... 2 ... мен толықтыруларымен)
4. Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексі.
5. ҚР-ның ... ... ... бөлім)
6. ҚР «лицензиялау туралы» Заңы
7. ҚР «аудиторлық қызмет туралы» Заңы
8. Правила лицензирования аудиторской деятельности
9. «об утверждении инструкции о ... ... к ... и
перечне документов, прилагаемых к заявлению о выдаче лицензии на
проведение ... ... ... ... и ... ... Постановление НАцБанка
10. «Положение негосудартсвенного учреждения Квалификационной комиссии по
аттестации аудиторв РК»
11. «О ... ... ... в ... ... №25 от ... Суйц В.П., ... А.М., Дубровина Г.А., Аудит : общий банковский,
страховой , М, ИНФРА-М, 2000, 556с.
13. ... ... ... ... по развитию предпринимательства в
центральнойй азии )ЮСАИД), Алматы, ... ... ... этики аудиторв РК
15. Адамс Р, Основы аудита., М, «ЮНИТИ» , 1995 г.,398 с.
16. Пятенко С.В. Выбор ... и ... М. ... 1998,176с.
17. междунарродные стандарты аудита, т.1 Стандарт 500 ... , ... ... ... Кочинев Ю.Ю. аудит : теория и праткика – Санкт-петербург: ПИТЕР, 2007г.
19. Ержанов М.С. ... ... ... в ... ... и аудита //журнал «евразийский вестик аудтора»
2008,апрель-май,№4-5
21. об ... ... ПАО ... ... РК» ... ... ... 2008,№1
22. kz-adviser.kz
23. audit.kz
24. Сәтмырзаев А.А.,Укашев Б.Е. Аудит теориясы –алматы,2000ж.
Қосымшалар
Қосымша -1. ХАС-ның құрылымы
|№ ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... қызметтерге |
| |кіріспе (алғы сөз) ... ... ... ... |Халықаралық аудит стандарттарының ... |
| ... ... ... ... ... |Қаржылық қорытынды есеп беру аудитінің мақсаты және оны |
| ... ... ... |Аудит жөніндегі келісім шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... қорытынды есеп беру аудитін өткізу кезінде заңдар|
| |мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Аудиттегі маңыздылық ... ... ... ... ... ... және ішкі ... ... ... ... жүйе ... ... |
|402 ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... баптарға қатысты қосымша |
| ... ... ... ...... ... ... ... ... ... ... ... және басқа таңдалған тестілеу |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... теу ... ... ... тапсыру ... ... ... ... ... ... аудитордың жұмысын пайдалану ... ... ... қызметінің жұмыстарын қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ... және қорытынды есепті |
| ... ... ... есеп беру бойынша аудитордың есебі ... ... ... ... |Ішінде ... ... ... есеп бар |
| ... ... ... ... ... ... ... |Арнайы мақсаттағы аудит өткізуге жасалынған ... |
| ... ... есеп ... ... ... ақпарттарды тексеру ... ... ... қызметтер ... ... есеп ... шолу ... ... келісімдер ... ... ... ... келісілген процедураларды |
| ... ... ... ... ... ... ... (құрастыру) бойынша |
| ... |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтік басқарудың қағидалары мен мәні8 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
«Агросервис Шапағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің есептіліктері мен алғашқы құжаттары33 бет
«Лондон-Алматы» сақтандыру компаниясына сипаттама25 бет
Бизнес-жоспар. “Solar energy” компаниясы11 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі мен аудиті44 бет
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік24 бет
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік туралы негізгі ережелер45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь